The Wayback Machine - https://web.archive.org/web/20240824053432/https://www.scribd.com/document/516399678/%CE%94%CE%99%CE%91%CE%9A%CE%9F%CE%A3%CE%9C%CE%97%CE%A4%CE%99%CE%9A%CE%91-%CE%A3%CE%A7%CE%95%CE%94%CE%99%CE%91-%CE%9A%CE%95%CE%A1%CE%91%CE%9C%CE%99%CE%9A%CE%A9%CE%9D-%CE%91%CE%A0%CE%9F-%CE%A4%CE%97-%CE%9A%CE%99%CE%9F%CE%A5%CE%A4%CE%91%CE%A7%CE%95%CE%99%CE%91-%CE%A0%CE%95%CE%93%CE%9A%CE%A5-%CE%A1%CE%91%CE%A0%CE%A4%CE%9F%CE%A5-%CE%A7%CE%A1-%CE%A1%CE%9F%CE%A5%CE%A3%CE%A3%CE%97
Καλέ στα Δαρδανέλλια, υπήρξαν από αιώνες κέντρα κεραμικής και πολλές δημιουργίες γηγενών Ελλή νων επαγγελματιών αγγειοπλαστών, που δούλευαν σ' αυτές τις πόλεις, τις θαυμάζουμε σήμερα σε διάφορα μουσεία. Μετά το 1922 οι Έλληνες αγγειοπλάστες, αφήνο ντας τις πατρογονικές τους εστίες, καταφύγανε στην Ελλάδα*, όπου συνέχισαν την επαγγελματική τους δραστηριότητα, δίνοντας νέα πνοή και δύνaμη στην πανάρχαια τέχνη του πηλού και της φωτιάς. Χαρα κτηριστική, λόγου χάρη, είναι η περίπτωση του περίφημου Μηνά Αβραμίδη από την Κιουτάχεια, που μετά το '22 εγκαταστάθηκε στη Θεσσαλονίκη και συνέχισε να μορφώνει αγγεία και άλλα πήλινα, μοναδικής λαϊκής καλλιτεχνικής ευαισθησίας και αξίας. Ένα απ' τα εργαστήρια αγγειοπλαστικής που άνοιξαν πρόσφυγες αγγειοπλάστες από την Κιουτά χεια, ήταν κι εκείνο της οδού Ποσειδώνος στο Νέο Φάληρο, που 'χε και την ονομασία «Κιουτάχεια». Η βιοτεχνία αυτή δούλεψε έως το 1969 και τελευταίοι ιδιοκτήτες της ήσαν οι Χαράλαμπος Μακαψής και Σοφοκλής Βέργος, απ ' την Κιουτάχεια και οι δυο. I Αξίζει να σημειωθεί πως ο Βέργος ήταν φαρμακο ποιός, μα το πάθος και το μεράκι του ήταν η αγγειοπλαστική. Το 1969, λοιπόν, που έπαψε να λειτουργεί η «Κιουτάχεια», η χήρα του Σοφοκλή Βέργου, κάλεσε στο εργοστάσιο διάφορους κεpαμίστες για να πουλή σει, σ ' όσους ενδιαφέρονταν, κεραμικά ή α~τικείμε να διάφορα απ ' τον εξοπλισμό του εργαστήριου. Ένας απ' τους προσελθόντες ήταν κι ο κεραμίστας Περικλής Χατζημιχαλάκης, παλαιός γνωστός του Βέργου και εκ των μετόχων σήμερα της βιοτεχνίας κεραμικών Smaltoceramίca, που εδρεύει στο Μο σχάτο. 'Εριξε μια ματιά στα προς πώληση πράγμα τα και σε μια γωνιά είδε κι ένα χαρτοκιβώτιο. Το άνοιξε και είδε να περιέχει εκατοντάδες παλαιά κιτρινισμένα χαρτιά με σχέδια - χνάρια. Κι αφού πληροφορήθηκε και βεβαιώθηκε πως επρόκειτο για σχέδια που είχαν φέρει απ' την Κιουτάχεια πρόσφυ γες αγγειοπλάστες, τα ζήτησε από τη χήρα Βέργου, η οποία και του τα χάρισε. Ο Περ. Χατζημιχαλάκης, συλλέκτης λαογραφικού υλικού από τη Μυτιλήνη, απ ' όπου κατάγεται και λάτρης των παραδοσιακών μας τεχνών, φύλαξε στο αρχείο του, όλα αυτά τα χρόνια, τα σχέδια και τελικά πήρε τη σωστή απόφαση να τα παραχωρήσει στον ΕΟΜΜΕΧ, για να αξιοποιηθούν και να γίνουν κτήμα κάθε κεραμίστα και κάθε ενδιαφερόμενου καλλιτέχνη. Πολλές φορές είναι προτιμότερη η πιστή αντιγραφή παλαιών aπ ολησμο νημένων πρότυπων, από την κακοποίησή του ς.
Α υτή είναι η μικρή ιστορία των σχεδίων από την
Κιουτάχεια, που αποφάσισε να παρουσιάσει ο ΕΟΜ ΜΕΧ μέσα απ ' αυτήν την έκδοση. Τα σχέδια που παρέλαβε ο ΕΟΜΜΕΧ ήσαν ιχνογραφημένα με μολύβι σε διαφανές χαρτί και τρυπημένα με καρφίτσα πάνω στις σχεδιασμένες γρ αμμές. Αυτό ήταν το γνωστό aχνάρι, που το εφ αρμόζανε στην επιφάνεια του ψημένου κεραμικού . και το πασαλείβανε με φούμο. Οι τρυπίτσες aφήνανε τα ίχνη το υ σχέδιου στην επιφάνεια του κεραμικού και, στη συνέχε ια, ο αγγειογράφος δούλευε τα χρώματα. Πρόκειται για την πασίγνωστη παλαιά τεχνική, που χρησιμοποιούσαν οι αγιογράφοι για να φ τιάξου ν τοιχογραφίες και φορητές εικόνες. Η ηλικία των ταλαιπωρημένων και κιτρινισμένων απ ' το χρόνο διάτρητων αυτών σχεδίων, μας είναι άγνωστη. Ξέρουμε μόνο, από προφορικές μαρτυρίες, πως είναι φερμένα τα σχέδια απ ' την Κιουτάχεια. Και στην κατάσταση που βρίσκονται φαίνεται καθα ρά πως είναι σχέδια πολυδουλεμένα. Γι ' αυτό, πέρα απ' την όποια καλλιτεχνική τους αξία, έχουν οπωσδήποτε και συναισθηματική αξία, αφού διασώ ζουν κάποιες πτυχές απ' τις καλλιτεχνικές επιδό σεις των Ελλήνων αγγειοπλαστών της Κιουτάχειας. Αυτό, λο ιπόν, το ανέκδοτο καλλιτεχνικό υλικό, το πήραν με σεβασμό στα χέρια τους οι καλλιτέχνες του ΕΟΜΜΕΧ και με πολλήν υπομονή μεταφέρανε ολοκάθαρα πάνω στο χαρτί τα ωραιότατα σχέδια που κρύβονταν πάνω στις τρυπίτσες των aχναριών. Ήταν μια δουλειά δύσκολη, που άξιζε όμως να γίνει, για ν ' aποκαλυφτεί όλος αυτός ο πλούσιος κόσμος των διακοσμητικών θεμάτων. Τα σχέδια αυτά τα χρησιμοποιούσαν οι αγγειοπλά στες στην Κιουτάχεια, για να κοσμούν κυρίως διακοσμητικά κεραμικά (κανάτες, στάμνες, αμφο ρείς κ. ά.), παρά κεραμικά χρήσης. Και είναι χαρα κτηριστικά τα σχέδια, γιατί δεν έχουν επιρροές μουσουλμανικής τέχνης. Πρόκειται για σχέδια λαίΚά ελλ ηνικά, λιτής γραμμής και ωραίας σύνθεσης, ειδικά μελετημένα για να διακοσμούν κεραμικά. Α υτά τα σχέδια απ' την Κιουτάχεια, σήμερα, ο ΕΟΜΜΕΧ τα προσφέρει σε κάθε καλλιτέχνη και σε κάθε παραγωγό της καλλιτεχνικής βιοτεχνίας με τη βεβαιότητα ότι θα τους σταθούν πολύ χρήσιμα πάνω στη δουλειά τους και στις καλλιτεχνικές τους αναζητήσεις κι όλα αυτά χάρη στην ευγενική προσφορά του κ. Περ. Χατζημιχαλάκη, τον οποίο και ευχαριστούμε μέσα απ ' αυτές τις γραμμές.
* Βλ. Βασ. Δ. Κυριαζόπουλου, Ελληνικά Παραδοσιακά
Κε ραμικά, έκδοση ΕΟΜΜΕΧ, Αθήνα 1984, σ. 51 και επ. DECORATIVE DESIGNS potter as well as every artist will now be able to own them. Quite often it is preferable to copy an old, FOR CERAMIC WARE once forgotten model as it is, rather than to FROM KIOUTAHIA ill-treat it through sometimes incompetent impro- visation. Nikaia, Kioutahia, Proussa, and Tsanak-Kale on That is, then, the story of the patterns from the Dardanelles have been pottery centres for Kioutahia, which HOMMEH decided to present in centuries, and much of ceramic ware created by this publication. local professional Greek potters, who had worked in The patterns HOMMEH took ·over were designs those towns, can now be admired in various sketched in pencil on transparent paper, which was museums. then perforated by means of a pin along the drawn After 1922, the Greek potters had to abandon lines. That is the well-known pattern the potters their hereditary hearths and seek refuge in Greece*, applied to the surface of the already baked object where they continued their work. That age-long art and then coated it over with lamp-black. Because of of clay and fire was then inspired with a new breath the little holes, the design was traced on the surface and added strength, as we can see, for example, in of the ceramic object; and following that, the the characteristic case of Minas Avramidis, famous vase-painter worked on the colours. It was the same, potter from Kioutahia, who settled in Thessaloniki very well-known, old technique which was used by after 1922 and went on moulding pots and other clay the hagiographers when they painted wall-frescoes objects of unique sensitivity and value, thus enrich- and icons. ing folk art. We do not know how old those worn-away, The workshop in odos Posidonos in Neo Faliro, time-yellowed, perforated patterns might be. All we also called 'Kioutahia', was another of the potteries know by word ofmouth testimony is that they have which had been started by refugee potters from been brought over from Kioutahia. Judging by their Kioutahia. That home-industry was active until actual state of conservation, they must have been 1969; its last owners Haralambos Makapsis and used a great deal. That is why, besides any aesthetic Sofoklis Verghos had both originated in Kioutahia. worth they may possess, they are at the same time of It is worth mentioning that Verghos had been a sentimental value, since they have preserved in them pharmacist, but that his real love and passion was certain cha~acteristics indicative of the artistry of pottery. the Kioutahia Greek potters. Then, in 1969, when 'Kioutahia' stoppedfunction- The artists of HOMMEH have reverently taken ing, the widow of Sofoklis Verghos invited several that unpublished art material into their hands and potters to the workshop . in order to sell ceramic with great patience have transferred most clearly ware and various items of equipment to those onto paper the exquisite designs which had lain interested in buying them. Among those who had hidden in the little holes of the patterns. It was answered the invitation there was Periklis Hadzi- difficult work, but well worth doing, so that the mihalakis, a potter and an old acquaintance of great wealth of decorative themes could be revealed. Verghos; he is now one of the shareholders at The potters of Kioutahia used those designs SMALTOCERAMICA, the ceramics handicraft in- mostly for the decoration of mainly ornamental dustry whose seat is in Moschato. Looking over the ceramic ware (pitchers, jugs, amphoras etc) rather things for sale he noticed a cardboard box in a than pots for daily use. The designs themselves are corner; he opened it and saw that it contained characteristic of their origin, for they display no hundreds of old, yellowed papers with patterns on Moslem influence, but are Greek folk motifs, in them. When he learned, and confirmed, that they simple lines and of beautiful composition, especially were indeed design patterns which had been brought created for the decoration of ceramic ware. over from Kioutahia by refugee potters, he asked It is those designs from Kioutahia that HOMMEH Verghos' widow whether he could have them, and now presents to all artists and producers of arts and she gave them to him as a present. crafts, confident that the patterns will prove very Periklis Hatzimihalakis is a folklore collector useful in both their work and artistic search. And, of from Mytilini, which is also his home. He loves our course, we owe all this to Mr Periklis Hadzimihala- traditional arts and crafts. He had kept the patterns kis' gracious gift for which he is warmly thanked. in his archives for all these years, until he finally * See Vas D Kyriazopoulos, E.A.ArtvzKd Ilapa.JoazaKa took the right decision by offering them to HOM- KepapzKd (Traditional Greek Ceramic Ware), published by MEH, so they could be used as they deserve: every HOMMEH, Athens, 1984, p 51 f. ---------- c --~ ~ ~
I \ ) \ I j J
I ι -------- . -~-------""""' ι I
I J ϊ i I !I (
I 1
I I j I ι
., I ), 8 /Q 12 .! . ' '
ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΕΚΔΟΣΉΣ: ΤΜΉΜΑ ΑΞΙΟΠΟΙΉΣΉΣ ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΟΥ ΠΛΟΥΤΟΥ ΤΉΣ Δ/ΝΣΉΣ ΧΕΙΡΟΤΕΧΝΙΚΉΣ
