ΨΥΧΟΛΟΓΙΚΕΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ ΤΟΥ

ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΑ ΙΟΥΣΤΙΝΙΑΝΟΥ
ΚΑΤΑ ΤΗ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΠΕΡΙΟΔO

ΚΕΙΜΕΝΟ: Ανχης (ΠΖ) Ελευθέριος Τσώνης

Α
ρκετοί δυτικοί, κατά τη διάρ- Το έτος 527 ανέβηκε στον θρόνο
κεια του Μεσαίωνα, κατηγορού- του Βυζαντίου ο Ιουστινιανός Α’, ο οποί-
σαν τους «Έλληνες» ως «δολίους ος διαδέχθηκε τον θείο του Ιουστίνο Α’
τω πολεμώ», γιατί αντί να ακολουθούν (518-527). Ο Ιουστινιανός γεννήθηκε
τα δυτικά, βαρβαρικά τακτικά δόγματα το 482, και θεωρείτο ότι ήταν θρακικής
της άτακτης και «λεβέντικης» επίθεσης καταγωγής, αν και το πιθανότερο είναι
κατά των αντιπάλων, χρησιμοποιούσαν ό τι κα τα γό ταν α πό την πε ρι φέ ρεια
τον ελιγμό ή και τον δόλο για να εξου- της Δαρδανίας (μεταξύ Σκοπίων και
δετερώσουν τον αντίπαλο. Με σημερι- Ναϊσσού) και ήταν Ιλλυριός.
νά λόγια θα λέγαμε ότι οι Ψυχολογικές Ο Ιουστινιανός υπήρξε ένας από
Επιχειρήσεις ήταν ένα από τα ισχυρότε- τους μεγαλύτερους αυτοκράτορες του
ρα όπλα που διέθεταν και διεξήγαγαν Βυζαντίου, ήταν δραστήριος, ασκητι-
κατά τους πολέμους οι Βυζαντινοί. κός, εργατικότατος, είχε την ικανότητα

56 Σ Τ ΡΑΤ Ι Ω Τ Ι Κ Η Ε Π Ι Θ Ε Ω Ρ Η Σ Η
ΙΑΝ. - ΦΕΒ. 2008
να επιλέγει τους κατάλληλους συνεργά- χει ρη θεί να το νιστεί η ση μα σί α και η
τες και ήταν επιπλέον μεγαλόπνοος και συμβολή των ΨΕ στην προσπάθεια του
μεγαλεπήβολος πολιτικός. Ιουστινιανού να ανασυγκροτήσει τη Ρω-
Τρία ήταν τα συνθετικά στοιχειά που μαϊκή Αυτοκρατορία.
αποτελούσαν τον Βυζαντινό στρατό την
εποχή εκείνη: ΚΑ ΤΗ ΓΟ ΡΙΕΣ ΨΕ ΤΟΥ
 Tα τα κτι κά συ ντάγ μα τα που οι ΑΥ ΤΟ ΚΡΑ ΤΟ ΡΑ ΙΟΥΣΤΙ ΝΙΑ ΝΟΥ
άνδρες τους στρατολογούνταν από ντό-
πιο πληθυσμό, τα οποία διοικούσαν οι Στρατηγικές ΨΕ
αρχηγοί του στρατού. Στρα τη γι κές ΨΕ είναι ε νέρ γειες με
 Οι ένδεκα «σχολαί», τα σώματα της τις οποίες επιδιώκεται η επιτυχία μακρο-
Αυτοκρατορικής φρουράς. χρόνιων και κυρίως πολιτικών ΑΝΣΚ, οι
 Οι «φοιδεράτοι», στρατολογημένοι οποίες διεξάγονται σε περίοδο ειρήνης
από τους βαρβάρους που πλανιόνταν σε και εντάσεως των σχέσεων δύο χωρών
όλα τα σύνορα της Αυτοκρατορίας, οι οποί- ή σε καιρό πολέμου και έχουν σκοπό να
οι πουλούσαν τις υπηρεσίες τους στον καθέ- υπονομεύσουν τη θέληση του αντιπάλου
να που θα προσφερόταν να τις αγοράσει. για πόλεμο ή να περιορίσουν τις δυνατό-
Έτσι κάτω από την Αυτοκρατορική σημαία τητές του για διεξαγωγή πολέμου.
υπηρετούσε ένα μωσαϊκό από φυλές και Ο Ιουστινιανός εφαρμόζει, συνεχώς
εθνότητες όπως, Ούννοι, Γέπιδες, Ερούλοι, σε όλη την περίοδο της εξουσίας του,
Βάνδαλοι, Γότθοι, Λομβαρδοί, Σλάβοι, Πέρ- στρα τη γι κές ΨΕ για την ε πι τυ χί α των
σες, Αρμένιοι, Γεωργιανοί και άλλοι. πολιτικών του στόχων, όπως η αποκα-
Μέσα από τη μελέτη αυτή, θα επι- τάσταση της Ρωμαϊκής αυτοκρατορίας,

Σ Τ ΡΑΤ Ι Ω Τ Ι Κ Η Ε Π Ι Θ Ε Ω Ρ Η Σ Η 57
Ψυχολογικές Επιχειρήσεις του Αυτοκράτορα Ιουστινιανού κατά τη Βυζαντινή Περίοδο
η ειρήνη με τους γειτονικούς λαούς. Τα γαγε πολεμικές επιχειρήσεις σε άλλη
παραπάνω τα πετυχαίνει: περιοχή των συνόρων.
 Με την εξαγορά των ηγετών γει-  Με το να διε ξά γει κα λά προ-
τονικών Βαρβαρικών φυλών, ώστε να ετοιμασμένες νικηφόρες πολεμικές
μην κάνουν επιδρομές στις παραμεθό- εκ στρα τεί ες, ε να ντί ον ε νο χλη τι κών
ριες περιοχές ή με την πρόκληση εμφύ- κρατών ή φυλών.
λιων πολέμων μεταξύ των φυλών ή των  Με την υπογραφή συνθήκης ειρή-
διαδόχων της ίδιας φυλής. νης, όπως με την Περσία τη λεγόμενη
 Με τη φιλοξενία βασιλέων ή δια- «αιώνια Ειρήνη», πετυχαίνοντας με με-
δόχων των γειτονικών βαρβαρικών γάλο οικονομικό κόστος, να έχει ειρήνη
φυλών στην Κωνσταντινούπολη, με στα ανατολικά του σύνορα. Η ειρήνη
αποτέλεσμα αυτοί να εντυπωσιάζονται βοηθούσε στην ευημερία του πληθυ-
μπροστά στην ομορφιά, τον πλούτο, σμού, την οικονομική ανάπτυξη της
τα επιβλητικά κτήρια της πόλης. Έτσι, Ανατολής και την είσπραξη πολύτιμων
επιστρέφοντας στις χώρες τους ήταν φόρων για την πραγματοποίηση των
οι καλύτεροι σύμμαχοι του Βυζαντίου. φιλόδοξων σχεδίων του, για την αποκα-
Βέβαια, πολλές φορές, βαφτίζονταν τάσταση της Ρωμαϊκής αυτοκρατορίας
χριστιανοί και τους προσφέρονταν και των επιβλητικών κτισμάτων.
πολλά και εντυπωσιακά δώρα.
 Με τους γάμους μεταξύ μελών Τακτικές ΨΕ (Πεδίου Μάχης)
της οικογένειας του αυτοκράτορα ή Είναι ενέργειες οι οποίες αποσκο-
διαδόχων με μέλη βασιλικών οικογε- πούν στην ά σκη ση ψυ χο λο γι κής
νειών των βαρβαρικών φυλών. πί ε σης στις Έ νο πλες Δυ νά μεις του
 Με την αποστολή Ιεραποστόλων εχθρού, ή στον ευμενή επηρεασμό
στις περιοχές των γειτονικών βαρβαρι- της στά σης και συ μπε ρι φο ράς του
κών φυλών ώστε μαζί με τον προση- υπό τον έλεγχο του εχθρού πληθυ-
λυτισμό στον χριστιανισμό, πετύχαιναν σμού, με σκοπό την υποστήριξη των
και την αλλαγή στάσης και τη φιλική φί λιων ε πι χει ρή σε ων στις πε ριο χές
συνεργασία με την αυτοκρατορία. μέσα στις οποίες έχουν σχεδιαστεί να
 Με τη δημιουργία μεγάλου αριθ- διεξαχθούν ή διεξάγονται.
μού οχυρών κατά μήκος των συνόρων Οι ΨΕ Πεδίου Μάχης που διεξάγο-
αλλά και στο εσωτερικό, μέσω των νταν, πραγματοποιούνταν:
ο ποίων πέ τυ χε την α πο τρο πή των  Με μονομαχίες πριν την έναρξη
επιδρομών προς την αυτοκρατορία. της κανονικής σύγκρουσης, ανάλογα με
Επίσης, πέτυχε και την προστασία του την έκβασή των οποίων εξυψωνόταν ή
άμαχου πληθυσμού και της υπάρχου- μειωνόταν το ηθικό τους. Κατά τη μάχη
σας μικρής φρουράς από αιφνιδιαστι- του Δάρα ο χρονογράφος Προκόπιος
κές επιδρομές των βαρβάρων, μέχρι αναφέρει ότι, ενώ οι δύο στρατοί στέ-
να επέμβει ο όγκος του αυτοκρατο- κονταν αντιμέτωποι, εμφανίστηκε ένας
ρι κού στρα τού ο ο ποί ος εί τε ή ταν νεαρός Πέρσης πολεμιστής, ο οποίος
συγκεντρωμένος σε κάποια κεντρική προκάλεσε σε μονομαχία όποιον από
στρατηγική θέση, ή ως συνήθως διεξή- τους Βυζαντινούς είχε το θάρρος να τον

58 Σ Τ ΡΑΤ Ι Ω Τ Ι Κ Η Ε Π Ι Θ Ε Ω Ρ Η Σ Η
ΙΑΝ. - ΦΕΒ. 2008
αντιμετωπίσει. Μπροστά
του πετάχτηκε ο Ανδρέας,
ένας υπηρέτης. Αφού εξο-
πλίστηκε, ίππευσε και επι-
τέθηκε κατά του Πέρση. Οι
δύο ιππείς συνεπλάκησαν,
ο Ανδρέας όμως κατάφερε
με ένα επιδέξιο κτύπημα
να τον σκοτώσει. Αμέσως
τότε εμφανίστηκε άλλος
Πέρσης ιππέας, ο οποίος
προκάλεσε και πάλι τους
Βυ ζα ντι νούς. Ε να ντί ον
και αυτού κινήθηκε πάλι
ο Ανδρέας. Οι δύο ιππείς
εφόρμησαν ο ένας κατά
του άλλου με τις λόγχες
και o Ανδρέας τον σκότω-
σε και αυτόν. Ύστερα από
τα γεγονότα αυτά οι Πέρ-
σες με πεσμένο το ηθικό
αποσύρθηκαν στο στρατό-
πεδό τους. Παρόμοια γε-
γονότα αναφέρονται και
με τους πολέμους με τους
Γότθους.
 Με τον Αγιασμό των
στρατευμάτων από τους
ιερείς και την τέλεση Θείας
Λειτουργίας πριν τη μάχη για την εξύψω- νικός και τρέπονταν σε φυγή. Ακόμη,
ση του ηθικού του στρατεύματος. η φή μη ε νός ά ξιου στρα τη γού που
 Με την ιαχή «Κύριε Ελέησον», με οδηγούσε τα στρατεύματα για μάχη
την οποία ο Βυζαντινός στρατός ξεχυ- προ ξε νού σε πτώ ση του η θι κού του
νόταν στον αντίπαλο, αντλώντας δύνα- αντιπάλου, ο οποίος ή απέφευγε τη
μη και κουράγιο από την πιστή του. μά χη, ή ό ταν δεν μπο ρού σε χά ρι ζε
 Με την ομιλία και την παρουσία νικηφόρες μάχες με μικρότερες δυνά-
του στρατηγού Διοικητή τους στη μά- μεις, όπως έγινε αρκετές φορές με τον
χη, που όσο τον βλέπανε να συμμετέχει Βελισάριο και τον Ναρσή.
στη μάχη και να ζει αγωνιζόντουσαν με
πείσμα και ορμή, αν όμως σκοτωνόταν ΨΕ Σταθεροποιήσεως
ή εγκατέλειπε το πεδίο της μάχης, το Είναι ενέργειες, που έχουν σκοπό να
ηθικό έπεφτε, τους κυριαρχούσε ο πα- υποβοηθήσουν στην επιβολή ή στη δια-

Σ Τ ΡΑΤ Ι Ω Τ Ι Κ Η Ε Π Ι Θ Ε Ω Ρ Η Σ Η 59
Ψυχολογικές Επιχειρήσεις του Αυτοκράτορα Ιουστινιανού κατά τη Βυζαντινή Περίοδο
 παρακάτω:
 Έγινε με αυτοκρατορι-
κά διατάγματα προσπάθεια
αποκατάστασης του παλιού
καθεστώτος με προσηλυτι-
σμό στον καθολικισμό και
τη σκληρή τιμωρία των αι-
ρετικών, την αποκατάστα-
ση της περιουσίας των με-
γάλων γαιοκτημόνων, του
κλήρου-εκκλησίας και του
δημοσίου.
 Πολλοί στρατιώτες
του Βελισάριου στην Αφρι-
κή πα ντρεύ τη καν χή ρες
γυναίκες των Βανδάλων,
κλη ρο νο μώ ντας έ τσι τις
με γά λες πε ριου σί ες των
νεκρών συζύγων.
 Ακόμη, ο Ιουστινια-
νός α πάλ λα ξε με νόμο
πολ λές πε ριο χές α πό τη
φορολογία λόγω των με-
γάλων καταστροφών που
υπέστησαν από τις επιδρο-
μές ή την κατοχή από τους
Βαρβάρους.
 Έχτισε λαμπρά κτή-
ρια στη Ραβέννα, ανοικο-
δόμησε το Μιλάνο, που κα-
ταστρέψανε οι Γότθοι και
υποσχέθηκε στους κατοί-
τήρηση της τάξης και της ασφάλειας στη κους της Ρώμης τα παλιά τους προνόμια.
Ζώνη Μάχης και στις περιοχές μετόπισθεν Επιπλέον, κατασκεύασε μεγάλο αριθμό
των φίλιων δυνάμεων, να κερδίσουν την εκκλησιών, υδραγωγείων, οχυρών.
υποστήριξη του τοπικού πληθυσμού σε  Αξιοσημείωτη είναι η ζωγραφική
ένα έδαφος που κατέχεται από τις φίλιες δυ- κυρίως στους ναούς όπου απεικονίζονται
νάμεις, ώστε να προωθηθούν οι πολιτικοί οι μάρτυρες της χριστιανικής πίστης ως
και στρατιωτικοί αντικειμενικοί σκοποί. σύμβολα προς μίμηση για τον τρόπο
Μετά την κατάκτηση ή απελευθέρω- ζωής (καρτερικότητας, υπομονής, της
ση της Βόρειας Αφρικής και της Ιταλίας νέας χριστιανικής ηθικής). Επίσης, απει-
διεξήχθησαν ΨΕ σταθεροποιήσεως όπως κονίζονται στους ναούς ο Ιουστινιανός,

60 Σ Τ ΡΑΤ Ι Ω Τ Ι Κ Η Ε Π Ι Θ Ε Ω Ρ Η Σ Η
ΙΑΝ. - ΦΕΒ. 2008
η Θεοδώρα και η ακολουθία τους και τον λαό ώστε να τον καθησυχάζει μετά
έτσι δίνεται η δυνατότητα στον λαό των από εξεγέρσεις, ή να τον ενημερώνει για
α πο μα κρυ σμέ νων πε ριο χών να τους σοβαρά θέματα που τον αφορούσαν.
γνωρίσουν και να θαυμάσουν τη μεγαλο-  Ήρθε σε συνεχείς προσωπικές επα-
πρέπειά τους. φές με τον θρησκευτικό κλήρο για την
 Τέλος, συγγράφηκαν ποιήματα, επίλυση των διαφορών μεταξύ ορθοδό-
τα οποία απαγγέλλονταν σε γιορτές που ξων, καθολικών, μονοφυσιτών, νεστορια-
οργανώνονταν σε μεγάλες πόλεις, εξυ- νών και άλλων μικρότερων χριστιανικών
μνώντας τους απελευθερωτικούς πολέ- αιρέσεων, καθώς και για την εξαφάνιση
μους του Βυζαντινού στρατού. της ειδωλολατρίας που δίχαζε τους λα-
ούς της αυτοκρατορίας.
Ενημέρωση  Υποστήριξε το κόμμα των Βένε-
Είναι το σύνολο των δραστηριοτήτων των, πετυχαίνοντας έτσι τον διχασμό των
που αφορούν στην ορθή πληροφόρηση πολιτικών κομμάτων, ώστε να μη συνερ-
του στρατεύματος και του κοινού και γάζονται μεταξύ τους για την επίλυση
στην καλλιέργεια κλίματος αμοιβαίας των προβλημάτων τους με βίαιο τρόπο,
εμπιστοσύνης για εξύψωση του εθνικού όπως έγινε κατά τη «στάση του Νίκα».
φρονήματος.  Κατασκεύασε κτίσματα τόσο σε
Για την εξύψωση του ηθικού του λαού, αριθμό όσο και σε μέγεθος.
την κοινωνική ηρεμία και την υπακοή, ο  Υποστήριξε το εμπόριο, κρατώντας
Ιουστινιανός έθεσε σε εφαρμογή πολλά ανοικτούς τους δρόμους με την Ανατολή,
μέτρα πιστεύοντας ότι είχε Θεϊκή υποχρέ- και προχώρησε στην αναζήτηση νέων
ωση απέναντι στον λαό του, ο οποίος είχε δρόμων, ώστε να μην εξαρτάται κυρίως
να αντιμετωπίσει τις επιδρομές των Βαρβά- από τις καλές σχέσεις της αυτοκρατορίας
ρων, τη μεγάλη φορολογία, τις θρησκευτι- με το Περσικό κράτος.
κές αιρέσεις, τις αρρώστιες, τους καταστρε-  Υποστήριξε τα θεάματα στον Ιππό-
πτικούς σεισμούς και τη φτώχια. Μερικά δρομο, τις γιορτές, την πραγματοποίηση
από τα μέτρα αυτά είναι τα παρακάτω: του θριάμβου από τον Βελισάριο για τις
 Με τη νέα νομική πολίτική του, πολεμικές του επιτυχίες στη Δύση, το λα-
κατέγραψε όλους τους νόμους που ήταν ϊκό θέατρο, την παντομίμα, στον βαθμό
σε ισχύ, έγραψε τους νέους νόμους στην βεβαία που το επέτρεπε ο κλήρος και
Ελληνική γλώσσα, την οποία μιλούσε το κυρίως οι φανατικοί καλόγεροι.
μεγαλύτερο μέρος του λαού, και αναβάθ-  Ά σκη σε ε πι βο λή βί ας (μέ θο δος
μισε την εκπαίδευση των δικαστών, ώστε προπαγάνδας), όπως έγινε με την κατα-
να απονέμουν καλύτερη δικαιοσύνη. στολή της «στάσης του Νίκα».
 Έκανε παραινέσεις προς τους κρα-  Υποστήριξε το πανεπιστήμιο της
τικούς υπαλλήλους, ώστε να συμπεριφέρο- Κωνσταντινουπόλεως και τις Σχολές των
νται στον λαό σαν να είναι παιδιά τους. μεγάλων πόλεων που βρίσκονταν υπό
 Διενέργησε τη διανομή ψωμιού τον έ λεγ χο της αυ το κρα το ρί ας, ώ στε
στους απόρους, αποφεύγοντας έτσι τις οι επιστήμονες να ενεργούν και να λει-
εξεγέρσεις και την εγκληματικότητα. τουργούν σύμφωνα με το πνεύμα της.
 Ήρ θε σε προ σω πι κή ε πα φή με  Υποστήριξε την εγγραφή αρκετών

Σ Τ ΡΑΤ Ι Ω Τ Ι Κ Η Ε Π Ι Θ Ε Ω Ρ Η Σ Η 61
Ψυχολογικές Επιχειρήσεις του Αυτοκράτορα Ιουστινιανού κατά τη Βυζαντινή Περίοδο
βιβλίων για τις στρατιωτικές επιτυχίες, ΜΕΣΑ ΔΙΕΞΑΓΩΓΗΣ ΨΥΧΟΛΟΓΙΚΩΝ
τον τρόπο διοίκησης της αυτοκρατορίας ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΑ
και τα μεγάλα κτίσματα, που στο σύνολό ΙΟΥΣΤΙΝΙΑΝΟΥ
τους εξυψώνουν τον αυτοκράτορα με τη
σύζυγο του. Προφορικός Λόγος
 Υ πο στή ρι ξε τη νέ α χρι στια νι κή  Κραυγές
θρησκεία του κλήρου, του μοναχισμού, Οι κραυγές συνεχίζουν να κυριαρχούν
της εξουσίας των επισκόπων στην επαρ- ως μέσο ψυχολογικού επηρεασμού του
χία που α ντι κα τέ στη σαν τους κρα τι- αντιπάλου, όπως παρακάτω:
κούς υπαλλήλους, οι οποίοι στα μάτια  Η φωνή του πλήθους στον Ιππό-
του Ιουστινιανού ήταν διεφθαρμένοι. δρομο μεταβλήθηκε σε ένα είδος κοινής
Α κό μη, ο κλή ρος με τη φι λαν θρω πί α γνώμης, ή σε «κραυγή του έθνους» στο
που ασκούσε έλυνε πολλά από τα καθη- μόνο μέρος όπου μπορούσε να εκφρα-
μερινά προβλήματα του λαού. Μεγάλο
ρόλο διαδραμάτισαν και οι εκκλησια-
στι κοί ύ μνοι, ό που οι θρη σκευ τι κές
τε λε τές των ει δω λο λα τρών α ντι κα τα-
στά θη καν με τη Θεί α λει τουρ γί α που
γνωρίζουμε σήμερα.

Ψυχολογικές Δραστηριότητες για

τη Διατήρηση της Ειρήνης

Είναι ψυχολογικές δραστηριότητες

που διεξάγονται σαν ένα πλήρες τμήμα
επιχειρήσεων διατήρησης της ειρήνης, σχε-
διασμένες να δημιουργούν μια ατμόσφαι-
ρα βοήθειας και μια θέληση συνεργασίας
μεταξύ των συγκρουόμενων πλευρών και
του άμαχου πληθυσμού στην περιοχή των
επιχειρήσεων, έτσι ώστε να αποτρέψει τη
βία και να βοηθήσει στην πραγματοποίηση
των στόχων της αποστολής.
Ψυχολογικές δραστηριότητες για τη
διατήρηση της ειρήνης (με την ορολο-
γί α του ι σχύ οντος Δόγ μα τος ΨΕ) δεν
συναντάμε στα χρόνια του Ιουστινιανού,
γιατί η αυτοκρατορία είχε περισσότερο
συμφέρον από τις εμφύλιες συγκρού-
σεις των γειτονικών λαών, ώστε να ασθε-
νούν και να μην έχουν τη δυνατότητα
να την πλήξουν.

62 Σ Τ ΡΑΤ Ι Ω Τ Ι Κ Η Ε Π Ι Θ Ε Ω Ρ Η Σ Η
ΙΑΝ. - ΦΕΒ. 2008
στεί ελεύθερα και μερικές φορές επέβαλε Ψίθυρος
τη θέλησή του στην κυβέρνηση. Δεν υπάρχουν αρκετά στοιχειά σχε-
 Κατά την εξέγερση του πλήθους το τικά με τη χρησιμοποίηση του ψιθύρου
532 μ.Χ. στην Κωνσταντινούπολη κατά του στον επηρεασμό των αντιπάλων ή του
Ιουστινιανού, τη γνωστή ως «στάση του Νί- λαού, αλλά το σίγουρο είναι ότι ήταν
κα», ακουγόταν το σύνθημα «Νίκα». γνωστός ως εξής:
 Πριν τη μάχη, οι ιερείς τελούσαν  Η εργατικότητα του Ιουστινιανού,
δοξολογία και αγίαζαν τις σημαίες των η αντοχή του και το πάθος του στη δου-
ταγμάτων και οι άνδρες εφορμούσαν στη λεία έκαναν τόσο βαθιά εντύπωση στον
μάχη με την ιαχή «Κύριε Ελέησον». λαό, ώστε οι εχθροί του, διέδιδαν με τρό-
πο ότι δεν ήταν άνθρωπος, αλλά δαίμο-
Προσωπικές Επαφές νας, που δεν αισθανόταν καμία ανάγκη
Οι προσωπικές επαφές τόσο του Ιου- να ξεκουραστεί.
στινιανού όσο και των διπλωματών της  Ψίθυροι κυκλοφόρησαν αρκετές
αυτοκρατορίας, βοήθησαν αρκετές φο- φορές σε βάρος του Βελισάριου μετά τις
ρές τον επηρεασμό του αντιπάλου ή του επιτυχίες και στην Αφρική αλλά και την
ίδιου του λαού, όπως παρακάτω: Ιταλία, πιθανώς από αντίζηλούς του στην
 Ο Ιουστινιανός μιλούσε στον λαό Κωνσταντινούπολη, παρουσιάζοντάς τον
στον Ιππόδρομο για τις θριαμβευτικές έτοιμο να δεχτεί να γίνει βασιλιάς στις περιο-
επιτυχίες του στρατού, λέγοντας τα εξής: χές όπου είχε απελευθερώσει. Αποτέλεσμα
«Ο πολυεύσπλαχνος Θεός μας έδωσε όχι των παραπάνω ψιθύρων ήταν να αντικατα-
μόνο την Αφρική και τις επαρχίες της, αλ- σταθεί από άλλον στην ηγεσία του στρατού
λά μας επέστρεψε και τα Αυτοκρατορικά και να κληθεί εσπευσμένα στη πρωτεύουσα
εμβλήματα που είχαν πάρει οι Βάνδαλοι για να επιβεβαιώσει την πίστη του στον
όταν κατέλαβαν τη Ρώμη». αυτοκράτορα.
 Κα τά τη «στά ση του Νί κα» ο  Το 541 ο Χοσρόης επιτέθηκε στη
Ιουστινιανός πα ρου σιά στη κε στον Ιπ- χώρα των Λάζων και κατέλαβε ορισμένα Βυ-
πό δρο μο μπρο στά στον ε ξε γερ μέ νο ζαντινά κάστρα. Την επόμενη χρονιά κινή-
λαό κρατώντας στα χέρια του το Ευαγ- θηκε εναντίον του ο Βελισάριος. Ο Χοσρόης
γέ λιο και ορ κίστη κε να δώ σει γε νι κή στη φήμη του Βελισάριου εγκατέλειψε την
α μνη στί α, δη λώ νο ντας ό τι ο μό νος περιοχή χωρίς να δώσει μάχη.
υπαίτιος ήταν αυτός. Ο λαός όμως δεν
τον πίστε ψε και άρ χι σε να τον βρί ζει Αγόρευση
«ψεύτη, γάιδαρε, δίνεις ψεύτικο όρκο» Η αγόρευση χρησιμοποιήθηκε υπό
και αυτός εγκατέλειψε την προσπάθεια μορφή των κηρυγμάτων από τους επισκό-
για να σωθεί. πους, ιερείς, μοναχούς και ιεραποστόλους
 Υπήρξαν προσωπικές επαφές με για τη διάδοση της χριστιανικής πίστης.
τους ηγέτες των αιρέσεων, με τους βα-
σιλείς ή διαδόχους βαρβαρικών λαών Γραπτός Λόγος
και ξένων δι πλω μα τι κών α πο στο λών  Επιστολή
που επισκέπτονταν την Κωνσταντινού- Οι ε πι στο λές χρη σι μο ποι ήθη καν
πολη. από τον Ιουστινιανό για να δίνει οδη-

Σ Τ ΡΑΤ Ι Ω Τ Ι Κ Η Ε Π Ι Θ Ε Ω Ρ Η Σ Η 63
Ψυχολογικές Επιχειρήσεις του Αυτοκράτορα Ιουστινιανού κατά τη Βυζαντινή Περίοδο
γίες προς τους Διοι-
κητές των επαρχιών
και τις διπλωματικές
α πο στο λές, ε ντο λές
προς τους στρα τη-
γούς στις πε ριο χές
των επιχειρήσεων και
συμβουλές προς τους
επι σκό πους για τον
χειρισμό εκκλησιαστι-
κών θεμάτων.

 Βιβλίο
Μεγάλος αριθμός
βι βλί ων μας έ χουν
δια σω θεί α πό την
ε πο χή αυ τή. Τα πε-
ρισσότερα εξυμνούν
τον αυτοκράτορα και
τα έργα του. Τα σπουδαιότερα είναι των το Αυτοκρατορικό ζεύγος και το περιβάλ-
παρακάτω συγγραφέων: λον του παλατιού για το δεσποτικό τρό-
 Ο Προκόπιος ο οποίος ήταν σύμ- πο διοίκησης, γραμμένο στα Ελληνικά με
βουλος και γραμματέας του στρατηγού κουτσομπολίστικο τρόπο.
Βελισάριου έγραψε:  Ο Ιωάννης του Λύδιου, ο οποίος
 Τo «Ιστορικόν εν βιβλίοις οκτώ» που ήταν υπάλληλος στο Επαρχείο της Κων-
περιγράφει τους πολέμους του Ιουστινια- σταντινούπολης, έγραψε την πραγματεία
νού με τους Πέρσες, τους Βανδάλους και «Διοίκηση του Ρωμαϊκού Κράτους».
τους Γότθους και άλλες εκδηλώσεις της  Ο Ιωάννης από την Έφεσο, επί-
κρατικής ζωής, όπου γράφει για το Αυτο- σκοπος της Ε φέ σου, έ γρα ψε το «Βί οι
κρατορικό ζεύγος επαινετικά λόγια. Αγίων της Ανατολής» και «Εκκλησιαστική
 Το «Περί Κτισμάτων Πραγματεία» Ιστορία» στη Συριακή γλώσσα και αναφέ-
είναι ένας Πανηγυρικός του Αυτοκρά- ρεται στις τελευταίες φάσεις του αγώνα
τορα, πιθανώς να το έγραψε με εντολή μεταξύ χριστιανισμού και ειδωλολατρίας.
του. Στο βι βλί ο αυτό πε ρι γρά φει τα Επίσης, ο Ιουστινιανός τον είχε επιφορτί-
πολλά κτήρια (οικοδομικό πρόγραμμα) σει με την αποστολή να προσηλυτίσει
που ανήγειρε σε όλη την Αυτοκρατορία τους ειδωλολάτρες της Μικράς Ασίας.
ο Ιουστινιανός με εγκωμιαστικό τρόπο  Ο Κοσμάς ο Ινδικοπλεύστης έγρα-
(δείχνοντας την ξεχωριστή σχέση την ψε τη «Χριστιανική Τοπογραφία ή Κο-
οποία είχε ο Ιουστινιανός με τον Θεό). σμογραφία».
 Τα «Ανέκδοτα» ή «Απόκρυφη Ιστο-  Ο Αγάθιος έγραψε το «Περί Ιουστι-
ρία» είναι ένα βιβλίο το οποίο διαφέρει νιανού Βασιλεία» το οποίο καλύπτει την
πολύ από τα άλλα δύο διότι κατηγορεί περίοδο 552 μέχρι 558 μ.Χ.

64 Σ Τ ΡΑΤ Ι Ω Τ Ι Κ Η Ε Π Ι Θ Ε Ω Ρ Η Σ Η
ΙΑΝ. - ΦΕΒ. 2008
 Άλλα Γραπτά Μέσα σφαλίσει την πολιτική και ηθική ενότητα
 Ποίηση της Αυτοκρατορίας, διακήρυξε, μόλις
Η ποίηση εκφράζει μία μεταβατική ανέβηκε στον θρόνο, την πρόθεσή του
περίοδο, ένα μίγμα της προχριστιανικής να δώ σει στους υ πη κό ους μια τέ τοια
περιόδου με τη νέα εκκλησιαστική, με νο μο θε σί α που να τους εγ γυά ται την
σαφή κυριαρχία της δεύτερης, πάντα ευημερία.
βέβαια με βάση αυτά τα οποία έχουν Συνέθεσε έναν Κώδικα με όλους τους
διασωθεί, με κυριότερους ποιητές τους Αυτοκρατορικούς νόμους (μέχρι την επο-
παρακάτω: χή του), καθώς και την αναθεώρηση των
 Ο Ρωμανός ο Μελωδός έγραψε παλαιών Νομικών συγγραμμάτων.
τους πε ρί φη μους εκ κλη σια στι κούς Ο Κώ δι κας α να θε ω ρή θη κε το 534
ύμνους. Έγραψε πάνω από χίλιους θρη- και οι νέοι νόμοι ονομάστηκαν Νεαραί.
σκευτικούς ύμνους. Α πό το 530 μέ χρι το 533 η ε πι τρο πή
 Ο Παύλος Σιλεντιάριος έγραψε στα αναθεώρησε τα έργα όλων των κλασι-
Ελληνικά, έμμετρο «Ιστορία του ναού της κών Νομομαθών (δυο χιλιάδες βιβλία)
Αγίας Σοφίας», όπου περιγράφεται και δημοσιεύοντας όλο το υλικό σε πενήντα
υμνείται ο ναός και ο άμβωνάς της. βιβλία με το όνομα Πανδέκτης.
 Ο Κόριππος από τη Βόρεια Αφρική Ο Κώδικας, ο Πανδέκτης και οι Εισηγή-
έγραψε στα Λατινικά σε εξάμετρους στί- σεις γράφηκαν στα Λατινικά, οι Νεαραί
χους το «Ιωάννης», υμνώντας τη νίκη του στα Ελληνικά, και, όπως έγραψε ο Ιου-
Ιωάννη Τρωγλίτουπου που κατάπνιξε την στινιανός, «δεν γράψαμε τον νόμο στην
ανταρσία των εγχωρίων Αφρικανών, το εγχώρια Λατινική γλώσσα, αλλά στην
οποίο το απήγγειλε μπροστά στους προ- ομιλούμενη Ελληνική με σκοπό να γίνει
εστούς και τους αξιωματούχους της Καρ- εύκολα νοητός από όλους».
χηδόνας. Έγραψε και ένα ποίημα όπου
περιγράφει με ύφος στομφώδες την άνο- Άλλα Μέσα
δο του Ιουστινιανού στον θρόνο.  Θεάματα
 Ο Αγάθιος από τη Μικρά Ασία έγρα- Τα θεάματα ήταν η αγαπημένη δια-
ψε μερικά σύντομα ποιήματα τα οποία δια- σκέδαση του λαού -κυρίως των μεγάλων
κρίνονταν για την απλότητα και τη ζωντά- πόλεων- όπου μπορούσε να ξεχάσει τα
νια του ύφους. Εξυμνεί τον επίγειο έρωτα, προβλήματα της καθημερινότητας, αλλά
το κρασί, τις χαρές του κόσμου και παρεμ- πολλές φορές του δινόταν η δυνατότητα
βάλει όπου τύχει στα ερωτικά επιγράμματα και να εκφράσει τη δυσαρέσκειά του για
ποιήματα αφιερωμένα στην αγιότητα της τον τρόπο διοίκησης της κυβέρνησης.
εικόνας θαυματουργών αγίων. Ο κυριότερος χώρος παρακολούθη-
 Ο Νόννος έγραψε τη Διονυσιάδα, σης των θεαμάτων ήταν ο Ιππόδρομος.
που αποτελούταν από σαράντα οκτώ βι- Εκεί ο λαός παρακολουθούσε τις αρμα-
βλία και τελειώνει το «παράφραση του τοδρομίες, οι οποίες έφεραν την ανε-
κατά Ιωάννη Αγίου Ευαγγελίου». ξίτηλη σφραγίδα της Αυτοκρατορικής
ισχύος και του Αυτοκρατορικού ηγεμο-
 Νόμοι νισμού. Στην Κωνσταντινούπολη ήταν
Ο Ιουστινιανός επιδιώκοντας να εξα- περίπου χωρητικότητας 50.000 θεατών.

Σ Τ ΡΑΤ Ι Ω Τ Ι Κ Η Ε Π Ι Θ Ε Ω Ρ Η Σ Η 65
Ψυχολογικές Επιχειρήσεις του Αυτοκράτορα Ιουστινιανού κατά τη Βυζαντινή Περίοδο
Ιππόδρομοι υπήρχαν ακόμη στην Αντιό- στά σεις. Η εκ κλη σί α α πο δο κί μα ζε το
χεια, στο Σίρμιο, στη Θεσσαλονίκη και σε θέατρο και αρνούταν τα θεία μυστήρια
άλλες μεγάλες πόλεις. στους ηθοποιούς.
Στον Ιππόδρομο της Κωνσταντινου-
πόλεως ο νέος Αυτοκράτορας μετά τη  Σύμβολα
στέψη παρουσιαζόταν στο αυτοκρατο- Το σύμβολο χρησιμοποιήθηκε με επι-
ρικό θεωρείο, για να δεχθεί τον πρώτο δεξιότητα, πετυχαίνοντας ψυχολογικά
χαι ρε τι σμό του πλή θους και με ρι κές αποτελέσματα τόσο στο πεδίο μάχης
φο ρές πα ρου σια ζό ταν για να δώ σει ό σο και στο πεδίο στα θε ρο ποί η σης,
στον λα ό ε ξη γή σεις για τις ε νέρ γειές όπως παρακάτω:
του. Εάν οι επευφημίες ήταν εγκωμια-  Πριν την έναρξη της μάχης σηκω-
στι κές, τό τε ο αυ το κρά το ρας ε πι βε- νόταν ψηλά το λάβαρο του Βελισάριου
βαιω νό ταν και η σύχα ζε, ε άν όμως η και αφού τοποθετούνταν επικεφαλής
οχλοβοή του πλήθους ήταν απειλητική έκαναν επίθεση με αλαλαγμούς κατά
και τον αποδοκίμαζε, έπρεπε να ανησυ- των α ντι πά λων. Ο Ιου στι νια νός ό ταν
χεί σοβαρά για τον θρόνο του. παρουσιάστηκε μπροστά στον λαό για
Ο στρατηγός Βελισάριος όταν επέ- να τον κα θη συ χά σει κα τά τη στά ση
στρεψε νικητής από την Αφρική το 534 του Νίκα κρατούσε στα χέρια του το
και του δόθηκε η άδεια να τελέσει θρί- Ευαγγέλιο.
αμβο που ήταν εντελώς διαφορετικός
από τους θριάμβους των Ρωμαίων, περ-
πάτησε πεζός από το σπίτι του μέχρι τον
Ιππόδρομο και εκεί γονάτισε μπροστά
στον Ιουστινιανό και τη Θεοδώρα. Η νίκη
του ανήκε στον αυτοκράτορα.

 Θέατρο
Το θέατρο δεν ευνοήθηκε από την
εκκλησία. Μεγάλη επιτυχία είχε η Πα-

Ο Αρχάγγελος Μιχαήλ συναντά τον Ιη-

σού του Ναυί. Παράσταση από βυζαντι-
νό χειρόγραφο στην οποία διακρίνονται
καθαρά τα μέρη του εξοπλισμού των
Βυζαντινών στρατιωτών.

ντομίμα και το ελαφρό σκανδαλιστικό  Αξιοθαύμαστες είναι οι ζωγραφιές

θέ α τρο, η δε πα ρου σί α ση τρα γω δί ας (Αγιογραφίες ή ψηφιδωτά) του Ιουστινια-
ήταν σπάνιο φαινόμενο. Οι χορευτές των νού με τη Θεοδώρα και την ακολουθία
μίμων ήταν δημοφιλείς με φανατικούς τους μέσα σε Ναούς που έκτισε ο Ιου-
θαυμαστές, των οποίων ο ενθουσιασμός στινιανός. Ακόμη, η ζωγραφική χρησιμο-
πολλές φορές έπαιρνε ανεξέλεγκτες δια- ποιείται πλατιά στις εκκλησίες και στολίζει

66 Σ Τ ΡΑΤ Ι Ω Τ Ι Κ Η Ε Π Ι Θ Ε Ω Ρ Η Σ Η
ΙΑΝ. - ΦΕΒ. 2008
τους τοίχους, αναπαριστώντας σκηνές γωγής ψυχολογικών επιχειρήσεων του
από την Παλαιά και Καινή Διαθήκη. Ιουστινιανού, γιατί ασκήθηκε από την
 Η αρχαία μορφή της Θεάς Νίκης, αρχή μέχρι το τέλος της βασιλείας του.
που είχε παραμείνει πάνω στα νομίσμα- Διεξήγαγε πολέμους εναντίον των Βανδά-
τα σαν το τελευταίο κατάλοιπο του ειδω- λων της Αφρικής, των Γότθων της Ιταλίας
λολατρισμού, αντικαταστάθηκε τελικά και των Φράγκων της Νοτιοανατολικής
από τη μορφή ενός αγγέλου. Γαλλίας από το 535 μέχρι το 565.
Πολέμησε και με τους Πέρσες από το
 Δώρα 530 μέχρι το 533, όπου συμφωνήθηκε η
Τα δώρα και οι δωροδοκίες κυριάρ- λεγόμενη «αιώνια ειρήνη» με την κατα-
χησαν στην περίοδο διακυβέρνησης της βολή ενός μεγάλου χρηματικού ποσού
αυτοκρατορίας από τον Ιουστινιανό για από την αυτοκρατορία, η οποία όμως
τον επηρεασμό των αντιπάλων, διότι το παραβιάστηκε το 540 μέχρι το 542 και
θησαυροφυλάκιο είχε αρκε τό χρή μα, από το 544 μέχρι το 545. Ακόμη διεξή-
τουλάχιστον τα πρώτα χρόνια. Ακόμη γαγε αμυντικούς πολέμους εναντίον των
αναφέρονται: Βουλγάρων και Σλάβων.
 Κατά τη «Στάση του Νίκα», πράκτο- Στο εσωτερικό της αυτοκρατορίας
ρες της κυβέρνησης κατάφεραν να διασπά- στις 11 Ιανουαρίου του 532, ημέρα που γί-
σουν τις τάξεις των εξεγερμένων, δωροδο- νονταν αρματοδρομίες στον Ιππόδρομο,
κώντας ορισμένους αρχηγούς τους. οι Πράσινοι διαμαρτυρήθηκαν έντονα
 Ο Ιουστινιανός κέρδισε τη φιλία στον Αυτοκράτορα για ορισμένους διε-
του Γκροντίχου, αρχηγού μιας ορδής φθαρμένους υπαλλήλους της διοίκησης.
Ούνων νομάδων της Ταυρίδας (Κριμαία), Ο Ιου στι νια νός τους α πά ντη σε μέσω
τον έπεισε να επισκεφτεί την Κωνσταντι- κήρυκα ότι δεν ήταν αληθινές οι κατη-
νούπολη όπου τον βάπτισε χριστιανό και γορίες. Το πλήθος άρχισε να βρίζει τον
του έδωσε άφθονα δώρα. Επιστρέφοντας Αυτοκράτορα και ξεχύθηκε στην πόλη
στη χώρα του προσπάθησε να εκχριστια- προξενώντας καταστροφές. Μια σειρά
νίσει στους υπηκόους του. από λάθη από την εξουσία ξεσήκωσε και
 Στο τέλος της ζωής του, ο Ιουστινια- τους Βένετους με αποτέλεσμα μέχρι τη
νός θεώρησε ότι ήταν πιο αποτελεσματικό 18η Ιανουαρίου να πυρπολυθούν πολλές
και σκόπιμο να βάζει τους βαρβάρους να συνοικίες, εκκλησίες, δημόσια κτήρια,
πολεμούν μεταξύ τους δωροδοκώντας με να γίνουν αρκετοί φόνοι και λεηλασίες.
χρυσάφι τους αρχηγούς τους. Όταν όμως Τελικά η στάση, που ονομάστηκε «στάση
δεν πετύχαινε να πολεμούν μεταξύ τους, και του Νίκα», κατεστάλη από τον στρατηγό
ενεργούσαν κατά της Αυτοκρατορίας, τους Βελισάριο μετά από διαταγή του Ιουστι-
εξαγόραζε με χρυσάφι και αυτοί υποχωρού- νιανού, που έκλεισε τον λαό στον Ιππό-
σαν, καθώς πίστευε ο Ιουστινιανός ότι του δρομο και σκότωσε τριάντα με σαράντα
κόστιζε λιγότερο από τη συντήρηση ενός χιλιάδες από αυτούς.
πολυάριθμου και ετοιμοπόλεμου στρατού. Με την κα τα στο λή της ε ξέ γερσης
των Σαμαρειτών το 556, ο Βασιλιάς τους
 Πράξεις Βίας Ιουλιανός σκοτώθηκε και το κεφάλι του
Η βία ήταν το κυρίαρχο μέσο διεξα- μαζί με το στέμμα του στάλθηκαν στην

Σ Τ ΡΑΤ Ι Ω Τ Ι Κ Η Ε Π Ι Θ Ε Ω Ρ Η Σ Η 67
Ψυχολογικές Επιχειρήσεις του Αυτοκράτορα Ιουστινιανού κατά τη Βυζαντινή Περίοδο
 Τμήμα του παλαιότερου
και σπουδαιότερου
χειρογράφου της
ιουστινιάνειας νομοθεσίας,
γνωστού ως littera pisana.

Κωνσταντινούπολη. Εκατό χιλιάδες σκο- των Αθηνών, οι καθηγητές εξορίστηκαν,

τωθήκαν και τριάντα χιλιάδες Σαμαρείτες πολλοί μετανάστευσαν στην Περσία και
πουλήθηκαν στα δουλοπάζαρα. η περιουσία της Σχολής κατασχέθηκε.
Ακόμη, μόνιμη ήταν η εξάσκηση απάν- Με δύο διατάγματα απαγορευόταν η κα-
θρωπης βίας εναντίον των ειδωλολατρών ταβολή μισθωμάτων από το αυτοκρατο-
και των αιρετικών. ρικό θησαυροφυλάκιο σε ειδωλολάτρες
δασκάλους. Ακόμη διέταξε τη δήμευση
 Φιλοσοφικές-Νομικές Σχολές περιουσίας και εξορία, εάν κάποιος δεν
Η εκπαίδευση ελεγχόταν πλήρως από δεχόταν να βαπτιστεί χριστιανός αμέ-
την κεντρική εξουσία και τους επισκό- σως.
πους, ώστε να εργάζεται και να στηρίζει Ο λαός διδασκόταν να βαστάει με
τους αντικειμενικούς σκοπούς τους. Ήκ- καρτερία την επίγεια κόλαση, με την πα-
μασαν τρεις Νομικές Σχολές, μία στην ρηγοριά πως θα κερδίσει τον ουράνιο πα-
Κωνσταντινούπολη, μία στη Ρώμη και ράδεισο. Έτσι αναπτύχθηκε τεράστια ο θε-
μία στη Βηρυτό. σμός των μοναστηριών και η καλογερική
Το 529 έκλεισε η Φιλοσοφική Σχολή φιλοσοφία, που την πρώτη θέση είχαν οι

68 Σ Τ ΡΑΤ Ι Ω Τ Ι Κ Η Ε Π Ι Θ Ε Ω Ρ Η Σ Η
ΙΑΝ. - ΦΕΒ. 2008
ευσεβείς βίοι των Αγίων, που υμνούσαν α κού στη κε να ψι θυ ρί ζει, «Μα ταιό της
την ασκητική ζωή με αποτέλεσμα χιλιάδες ματαιοτήτων, τα πάντα ματαιότης». Ο
νέοι να κλειστούν σε μοναστήρια. Ιουστινιανός παραχώρησε στον έκπτωτο
βασιλιά των Βανδάλων κτήματα στη Μι-
 Δημόσιος Βίος κρά Ασία, όπου ο τελευταίος έζησε την
 Δημόσιες Εκδηλώσεις υπόλοιπη ζωή του.
Ο Ιουστινιανός και η Θεοδώρα φέρανε Οι Βάνδαλοι αιχμάλωτοι κατατάχθηκαν
αλλαγές στην εθιμοτυπία της Αυλής. Ανά- στον Βυζαντινό Στρατό και στάλθηκαν στο
γκαζαν τους Συγκλητικούς να σκύβουν ανατολικό μέτωπο. Έχει ενδιαφέρον να
σε ένα δουλικό πρωτόκολλο, προσβλη- αναφερθεί ότι ανάμεσα στα λάφυρα που
τικό για την αριστοκρατική αξιοπρέπεια. πήρε ο Βελισάριος από την Καρχηδόνα
Έπρεπε όλος ο κόσμος να γονατίζει σκύ- ήταν και η περίφημη εβραϊκή επτάφωτη
βοντας το κεφάλι μέχρι κάτω στη γη και λυχνία, η «μενόρα» και άλλα ιερά κειμήλια
να φιλήσει ταπεινά τα πορφυρά πέδιλα του ναού του Σολομώντα που είχε αρπάξει
του Αυτοκρατορικού ζευγαριού. από τα Ιεροσόλυμα ο Ρωμαίος αυτοκράτο-
Ο Βελισάριος, όταν επέστρεψε από ρας Τίτος, το 70 μ.Χ. Αυτά είχαν αργότερα
την Α φρι κή στην Κων στα ντι νού πο λη μεταφερθεί από τη Ρώμη στην Καρχηδόνα
πραγματοποίησε θρίαμβο. Αφήνοντας από τον Γιζέριχο, όταν ο τελευταίος είχε
τον ικανό στρατηγό Σολόμωνα να ανα- λεηλατήσει με τους Βανδάλους του την
λάβει την αρχιστρατηγία στην Αφρική, ο ιταλική πρωτεύουσα, το 455.
ίδιος επέπλευσε για την πρωτεύουσα το Ο Βελισάριος τιμήθηκε από τον Ιου-
καλοκαίρι του 534 με όλη την πλούσια στινιανό και με δεύτερη ανταμοιβή για
λεία από την Καρχηδόνα, τον Γελίμερο τη νί κη του και συ γκε κριμέ να με την
και την οικογένειά του και τους πολυπλη- υπατεία του έτους 535. Την 1η Ιανουαρί-
θείς (15.000 περίπου) Βανδάλους αιχμα- ου του έτους αυτού εγκαινίασε την αρχή
λώτους. Έγινε δεκτός στη Βασιλεύουσα του με μια πομπή πρωτοφανή σε μεγαλο-
με λαμπρές τιμές, όπως κανένας άλλος πρέπεια και λαμπρότητα. Ο Ιουστινιανός
νικητής στρατηγός από αιώνες. Την ημέ- προσέφερε στον Βελισάριο όλες αυτές
ρα του θριάμβου του ο Βελισάριος με- τις τιμές, όχι μόνο για να τον ανταμείψει
τέβη πεζός από την κατοικία του στον για τις ως τότε λαμπρές υπηρεσίες του,
ιππόδρομο, επικεφαλής μεγαλοπρεπούς αλλά και γιατί είχε κατά νου να αναθέσει
πομπής. Ακολουθούσαν ο ταπεινωμένος στον επιφανή και πιστό στρατηγό του
Γελίμερος με τους συγγενείς του, οι άλλοι και έ να άλ λο, α κό μα με γα λύ τε ρο και
αιχμάλωτοι Βάνδαλοι και όλοι οι θησαυ- δυσχερέστερο έργο, την ανάκτηση της
ροί που είχε αρπάξει ο Γιζέριχος από τη Ιταλίας και της Ρώμης από τους Οστρο-
Ρώμη μετά τη λεηλασία της, το 455. γότθους.
Μπρο στά στον Ιου στι νιανό και τη  Πολιτικά Κόμματα
Θεοδώρα, που τον περίμεναν στο «Κά- Τα πολιτικά κόμματα τα οποία είχαν
θισμα» του Ιπποδρόμου, ο Βελισάριος εκπροσώπους σε όλες τις μεγάλες πό-
προσκύνησε. Τον μιμήθηκε απρόθυμα λεις της αυτοκρατορίας και χρησιμοποι-
και ο Γελίμερος, ο οποίος καθώς γονάτι- ήθηκαν στον ψυχολογικό επηρεασμό
ζε μπροστά στο αυτοκρατορικό ζεύγος του λαού ήταν οι Πράσινοι, οι Βένετοι

Σ Τ ΡΑΤ Ι Ω Τ Ι Κ Η Ε Π Ι Θ Ε Ω Ρ Η Σ Η 69
Ψυχολογικές Επιχειρήσεις του Αυτοκράτορα Ιουστινιανού κατά τη Βυζαντινή Περίοδο
(γαλάζιοι), οι Λευκοί και οι Κόκκινοι. Τα τέσσερα
αυτά πολιτικά κόμματα αντιπροσώπευαν διάφορες
κοινωνικές και θρησκευτικές τάσεις. Οι Βένετοι
ήταν με το μέρος των Ορθοδόξων και της αριστο-
κρατίας, οι Πράσινοι με το Μονοφυσιτισμό και τις
κατώτερες τάξεις, οι Λευκοί και οι Κόκκινοι ήταν
πολύ μικρά κόμματα.
Συγκεντρώνονταν στον Ιππόδρομο όπου παρα-
κολουθούσαν τις αρματομαχίες και με την ευκαιρία
αυτή έκαναν κριτική και εξέφραζαν τα παράπονά
τους στον αυτοκράτορα. Ο Ιουστινιανός μετά τη
στάση του Νίκα είχε ταυτιστεί με τους Βένετους.
 Πολιτικά Τεχνάσματα
Υπήρχε ένα συμβουλευτικό διπλωματικό σώμα,
το οποίο στελεχωνόταν από έμπειρους πρέσβεις
και αντιπροσωπείες με εξειδικευμένες ικανότητες.
Αναφέρονται τα εξής πολιτικά τεχνάσματα:
 Με διπλωματική ικανότητα καλλιεργούσε τις
εσωτερικές διαμάχες των Βανδάλων, ενώ συγχρόνως
ήταν απόλυτα βέβαιος, ότι τα Βασίλεια των Γερμα-
νών δεν θα τον αντιμετώπιζαν ποτέ ενωμένα, γιατί
οι Οστρογότθοι δεν είχαν καλές σχέσεις με τους
Βανδάλους, οι Ορθόδοξοι Φράγκοι αγωνίζονταν κα-
τά των Οστρογότθων και οι Βησιγότθοι της Ισπανίας
ήταν πολύ μακριά για να βοηθήσουν. Έτσι νικούσε
τον καθένα ξεχωριστά.
 Εμπόριο από την Ανατολή (Ινδίες, Κίνα).
Ο Ιουστινιανός για να αποφύγει την οικονομική εξάρτηση από
την Περσία έβαλε σκοπό να βρει έναν νέο δρόμο μέσω της Ερυθράς
Θάλασσας. Δημιούργησε ένα Τελωνείο σε ένα νησάκι, στην είσοδο
του κόλπου της Άκαμπτα και παρακίνησε τους Αιθίοπες εμπόρους με
τα πλοία τους να φέρνουν εμπορεύματα από τις Ινδίες και να τα μετα-
πωλούν στους Βυζαντινούς.
 Έλαβε μέτρα κατά της μεγάλης ιδιοκτησίας στις παραμεθόριες ή
απομακρυσμένες περιοχές, γιατί οι μεγαλοϊδιοκτήτες είχαν ιδιωτικούς στρα-
τούς, δεν πλήρωναν τους φόρους, καταπίεζαν τον απλό λαό, ή συνεργάζονταν
με γειτονικές εχθρικές φυλές.
 Ο Βελισάριος ανακλήθηκε από την Ιταλία για να αναλάβει τον αγώνα
κατά των Περσών, η ανάκλησή του πάντως οφείλεται και στον φόβο του
Ιουστινιανού για το πόσο πιστός του ήταν ο μεγάλος στρατηγός. Η διοίκηση
των βυζαντινών στρατευμάτων στην Ιταλία ανατέθηκε σε 11 στρατηγούς, έτσι
όταν σε λίγο οι Οστρογότθοι επαναστάτησαν και ανακήρυξαν βασιλιά τους τον

70 Σ Τ ΡΑΤ Ι Ω Τ Ι Κ Η Ε Π Ι Θ Ε Ω Ρ Η Σ Η
ΙΑΝ. - ΦΕΒ. 2008
 Τοτίλα, ο Βυζαντινός Στρατός έσπευσε να τους αντι-
μετωπίσει, καθοδηγούμενος από 11 διαφορετικούς
στρατηγούς, οι οποίοι εξέφραζαν 11 διαφορετικές
γνώμες.
 Για να ελέγξει τη δωροδοκία των δημοσίων
υπαλλήλων κοινοποίησε έναν κατάλογο με φιλο-
δωρήματα που επιτρεπόταν να δέχονται από τους
πολίτες, ο οποίος θα έπρεπε να είναι αναρτημένος
σε εμφανές σημείο.

 Έργα
Με τα κτίσματα, τα οποία ο Ιουστινιανός δημιούρ-
γησε κατά την περίοδο της Βασιλείας του, πέτυχε
να βρίσκεται στο επίκεντρο του θαυμασμού τόσο
στο εσωτερικό όσο και στο εξωτερικό. Μετά τη
«στάση του Νίκα» υπήρξε η ανάγκη ανοικοδόμησης
των συνοικιών που κάηκαν. Έτσι, ο Ιουστινιανός τις
ανοικοδόμησε με αξιοθαύμαστη μεγαλοπρέπεια. Η
Αγία Σοφία ανοικοδομήθηκε με διαταγή του Ιουστι-
νιανού, στο μέρος όπου ήταν η μικρή βασιλική της
Αγίας Σοφίας που κάηκε στη στάση του Νίκα.
Για να κάνει τον ναό να είναι κτήριο ασυνήθιστης
λαμπρότητας με θρησκευτική και πολιτική σημασία,
διέταξε τους Διοικητές των επαρχιών να του προμη-
θεύσουν τα καλύτερα κομμάτια των αρχαίων μνημείων.
Εργάστηκαν δέκα χιλιάδες εργάτες για πέντε χρόνια και τα
Χριστούγεννα του 537 έγιναν τα θριαμβευτικά εγκαίνια από τον αυτο-
κράτορα, ο οποίος μιλώντας στον λαό είπε: ««Ας είναι δοξασμένος ο Θεός
που με αξίωσε να κάνω το έργο αυτό. Νίκησα τον Σολομώντα ντα».
Κατασκεύασε αρκετά οχυρά και καλά προστατευμένες συνοριακές
γραμμές στη παραμεθόριο για να προστατεύσει την Αυτοκρατορία από
τις επιθέσεις των βαρβάρων. Μέσα σε λίγα χρόνια, ανήγειρε σε όλα τα σύ-
νορα μια σχεδόν αδιαπέραστη γραμμή οχυρών στη Β. Αφρική, στις ακτές
του Δούναβη και του Ευφράτη, στα βουνά της Αρμενίας και στη χερσόνησο
της Κριμαίας. Έτσι, όταν τα βαρβαρικά φύλα πραγματοποιούσαν επιθέσεις,
δινόταν στους χωρικούς η δυνατότητα να προστατεύονται μέχρι τα αυτοκρα-
τορικά στρατεύματα να αποκαταστήσουν την τάξη.
Κατασκεύασε ως καλός χριστιανός μεγάλο αριθμό ναών, όπως στην Κριμαία,
στο κέντρο της αποικίας των Γότθων, στην οποία χαράχθηκε το όνομα του, και
στη Ραβέννα με σπουδαιότερους του Αγίου Βιταλίου και Αγίου Απολλιναρίου.
Η οικοδομική δράση του Ιουστινιανού δεν περιορίστηκε μόνο στην ανέ-
γερση φρουρίων και εκκλησιών. Έκτισε πολλά μοναστήρια (όπως της Αγίας

Σ Τ ΡΑΤ Ι Ω Τ Ι Κ Η Ε Π Ι Θ Ε Ω Ρ Η Σ Η 71
Ψυχολογικές Επιχειρήσεις του Αυτοκράτορα Ιουστινιανού κατά τη Βυζαντινή Περίοδο
Αικατερίνης στο όρος Σινά), ανάκτορα, νηση και να βρει θρησκευτική υποστή-
γέφυρες, δεξαμενές, υδραγωγεία, λου- ρι ξη για τη συ γκρά τη ση του θρό νου,
τρά και νοσοκομεία. Αξίωνε από τους τον οποίον κατά τύχη απέκτησε.
διοικητές των επαρχιών να συντηρούν με Γεννήθηκε η θεωρία ότι ο Αυτοκρά-
ευσυνειδησία τους δρόμους, τα τείχη, τα τορας ήταν «χρισμένος του Θεού» και
υδραγωγεία και να φτιάχνουν καινούργια έπαιρνε τη χάρη απευθείας από τον Θεό.
όπου μπορούσαν. Η Αντιόχεια μετά την Ειδωλολάτρες σε διάφορα μέρη της Αυτο-
καταστροφή της από τους Πέρσες το 450 κρατορίας θεωρούσαν ως κέντρο τους τη
ξαναχτίστηκε με νέα υδραγωγεία, δημό- Φιλοσοφική Σχολή της Αθήνας την οποία
σια λουτρά, και άλλα οικοδομήματα. έκλεισε. Ο Αρειανισμός είχε διαδοθεί,
Το Ταυρίσιο, το άσημο χωριό από το ενώ στη Δύση στους Γερμανούς ο αγώ-
οποίο καταγόταν ο Ιουστινιανός, το μετα- νας εναντίον τους έλαβε τη μορφή στρα-
μόρφωσε σε σπουδαία πολιτεία, μετονο- τιωτικών επιχειρήσεων, που τέλειωσαν
μάζοντάς το σε Ιουστινιανούπολη. με την καθυπόταξη των Βασιλείων των
Έγινε κλοπή του μυστικού παραγωγής Γερμανών. Οι Ιουδαίοι μη μπορώντας
μεταξιού από την Κίνα, φέρνοντας στην να αντέξουν τους διωγμούς επαναστάτη-
Αυ το κρα το ρί α με γά λα κέρ δη α πό το σαν, με αποτέλεσμα να καταστραφούν
εμπόριο μεταξιού, το οποίο έγινε κρατικό πολλές συναγωγές.
μονοπώλιο. Δημιουργήθηκε μια νέα βιο- Ακολουθώντας τη συμβουλή της Θε-
μηχανία για τους Έλληνες, κατασκευάζο- οδώρας [πέθανε τον χρόνο αυτό (548)]
ντας εργοστάσια σε πολλές περιοχές και ο Ιουστινιανός δημιούργησε ειρηνικές
νέες θέσεις εργασίας. σχέσεις με τους Μονοφυσίτες, διότι
είχαν άμεση σχέση με το εξαιρετικά
 Θρησκεία σπουδαίο πρόβλημα των Ανα-
Ο Ιουστινιανός με την εκκλησιαστική τολικών επαρχιών, της Αιγύ-
του πολιτική έκανε κάθε προσπάθεια πτου, της Συρίας και της
να υποτάξει την εκκλησία, πιστεύοντας Παλαιστίνης. Ο Σέβιρος,
ότι η θρησκεία ήταν απλός υπηρέτης αρχηγός των Μο-
του κράτους. Θεωρούσε δικαίωμά του νοφυσιτών,
να καθορίσει ένα ορισμένο δόγμα για φιλοξενήθη-
τους υ πη κό ους του. Οι θρη σκευ τι κές κε ένα χρόνο
προτιμήσεις του Αυτοκράτορα έπρεπε στο παλάτι. Ο
να ακολουθούνται από όλους. Επισκοπικός
Προώθησε την ανέγερση εκκλησιών θρόνος δόθη-
και μοναστηριών, στα οποία έδιδε ει- κε στον Επί-
δι κά προ νό μια. Έ κα νε με γά λες προ- σκοπο Άνθι-
σπά θειες για να πε τύ χει μια ε νό τη τα μο που ήταν
πίστεως ανάμεσα στους υπηκόους του γνωστός για
και έλαβε μέρος στις δογματικές δια- τις συμβιβα-
μάχες, α πο φα σί ζο ντας για αμ φί βο λα στι κές του
δόγματα, για να εξασφαλίσει την πολιτι- διαθέσεις
κή του δύναμη να ενισχύσει την Κυβέρ- προς τους

72 Σ Τ ΡΑΤ Ι Ω Τ Ι Κ Η Ε Π Ι Θ Ε Ω Ρ Η Σ Η
ΙΑΝ. - ΦΕΒ. 2008
Μονοφυσίτες. μας, οι πόλεις μας θα ευημερούν και θα
Επενέβαινε στις εκλογές των επισκό- προοδεύουν, η γη θα παράγει φρούτα και
πων ακόμη και του Πάπα της Ρώμης. Ο η θάλασσα θα μας προσφέρει τα αγαθά
Αυτοκράτορας στεφόταν από τον Πα- της».
τριάρχη, ως ένδειξη ισχύος που είχε απο- Το 534 ο Ιουστινιανός κατήργησε το
κτήσει η εκκλησία. Απαγόρευσε στους κέντρο λατρείας της Ίσιδος και στη συ-
αιρετικούς να παίρνουν κάθε δημόσιο αξί- νέχεια προσηλύτισε τις Φυλές των Νοβά-
ωμα και όσοι ήταν σε δημόσια υπηρεσία δων (κοντά στο σύγχρονο Χαρτούμ).
καθαιρέθηκαν άμεσα, όταν δε δεν είχαν Ένας Αρμένιος επίσκοπος με το όνο-
ορθόδοξους κληρονόμους, η περιουσία μα Καρντουτσάτ, ακολουθούμενος από
τους περνούσε στο κράτος. μια ομάδα ιερέων, έφτασε στη γη των
Ο Ιουστινιανός πίστευε πως τα έξοδα Ούννων στο Καύκασο και άρχισε να τους
που γίνονταν για τον κλήρο και τους μο- προσηλυτίζει και να μεταφράζει τις Γρα-
ναχούς άξιζαν τον κόπο, λέγοντας: «Εάν φές. Ο Ιουστινιανός του έστειλε βοήθεια
οι μοναχοί με χέρια καθαρά και γυμνές και στήριξη αν και ήταν μονοφυσίτες,
ψυχές, προσφέρουν προσευχές στον Θεό διότι ο χριστιανισμός τους διεύρυνε τη
για το κράτος, είναι ολοφάνερο πως αυτό σφαίρα επιρροής του Βυζαντίου.
είναι καλό για τον στρατό Ακόμη, έστειλε ιεραποστόλους στην

Σ Τ ΡΑΤ Ι Ω Τ Ι Κ Η Ε Π Ι Θ Ε Ω Ρ Η Σ Η 73
Ψυχολογικές Επιχειρήσεις του Αυτοκράτορα Ιουστινιανού κατά τη Βυζαντινή Περίοδο
Αβασγία στο Καύκασο για να τους αποσπάσει από τον παγανισμό (οι Αβάσγιοι ήταν η
κυριότερη πηγή ευνούχων της Αυτοκρατορίας). Προσηλύτισε στη χριστιανική πίστη,
αφού τους κατέκτησε, τους Τζανούς, έναν λαό νότια της Τραπεζούντας, για να μην
πληρώνει ετήσια εισφορά, (τους εξαγόραζε για να μην ενεργούν λεηλασίες).
Τέλος, έγιναν χριστιανοί οι Ερούλοι στον Δούναβη, μερικές φυλές στο Καύκασο,
εγχώριες φυλές της Βόρειας Αφρικής και του Μέσου Νείλου.

74 Σ Τ ΡΑΤ Ι Ω Τ Ι Κ Η Ε Π Ι Θ Ε Ω Ρ Η Σ Η
ΙΑΝ. - ΦΕΒ. 2008
  Διακρίσεις-Παροχές
 Ευεργεσίες
To 554 ο Ιου στι νια νός δη μο σί ευ σε το
Pragmatica Sanctio, με το οποίο απέδωσε στους
γαιοκτήμονες της Ιταλίας και στην εκκλησία τη
γη, που τους είχαν πάρει οι Οστρογότθοι, ενώ
συγχρόνως αποκατάστησε τα παλαιά τους προ-
νόμια και με ορισμένα μέτρα ελάφρωσε από
διάφορα βάρη τον λαό των κατεστραμμένων
περιοχών.
Διατίθετο σιτάρι από τις αποθήκες σιτηρών
της αυτοκρατορίας για επισιτισμό των απόρων,
και οι δικαιούχοι πολίτες (κάτοχοι δελταρίου)
παραλάμβαναν από προκαθορισμένα σημεία
της πόλης δωρεάν ψωμί ψημένο. Το μεγαλύτερο
μέρος των δελταρίων ήταν στα χέρια της εκκλη-
σίας όπου σταδιακά ανέλαβε τον πλήρη έλεγχο
παροχής ψωμιού προς τους άπορους, μεταμορ-
φώνοντας το μέτρο σε παροχή ελεημοσύνης.
Ακόμη, η εκκλησία έπαιζε έναν ρόλο στη
συσσώρευση πλούτου στο δημόσιο ταμείο και
ήταν το μέγιστο όργανο για την ανακατανομή
του. Προσέλκυε δωρεές από εύπορους δωρητές
και ένα μέρος αυτών πήγαινε στους απόρους.
Χρηματοδοτούσε νοσοκομεία και ορφανοτρο-
φεία, παρείχε χρηματική βοήθεια σε φτωχούς
και χήρες.
 Τιμητικοί Τίτλοι
Ο Ιουστινιανός μετά τις νίκες του στην Ιταλία
πρόσθεσε στους τίτλους του το «Africanus»,
«Vandalicus», «Gothicus». Σε στιγμές που πα-
ρουσιάστηκε έντονη ανάγκη για χρήματα, κα-
τέφυγε στην πώληση αξιωμάτων σε μεγάλες
τιμές.
Οι Γασσανίδες οι οποίοι ήταν εγκατεστημέ-
νοι στη Βορειοανατολική Ιορδανία, απέκτησαν
μεγάλη σπουδαιότητα για τον Ιουστινιανό γιατί τους χρησιμοποίησε ως ουδέτερη
ζώνη ασφαλείας έναντι των Σαρακηνών Λαχμίδων, οι οποίοι ήταν σύμμαχοι των
Περσών. Για να πετύχει το παραπάνω αναγόρευσε τον σεΐχη τους Αρέθα σε Πατρί-
κιο και Φίλαρχο, με την ιδιότητα του Βασιλιά, χρεώνοντάς τον με την υπεράσπιση
ολόκληρης της μεθορίου από την Ερυθρά Θάλασσα μέχρι τον Ευφράτη ποταμό.
Την ίδια περίπου χρονική περίοδο έδωσε στον αδελφό του Αβοχάβαρο τον τί-

Σ Τ ΡΑΤ Ι Ω Τ Ι Κ Η Ε Π Ι Θ Ε Ω Ρ Η Σ Η 75
Ψυχολογικές Επιχειρήσεις του Αυτοκράτορα Ιουστινιανού κατά τη Βυζαντινή Περίοδο
τλο του Φίλαρχου της Παλαιστίνης Γ’, ως θισμένοι τρόποι επηρεασμού τους.
ανταπόδοση για τη δωρεά ενός φοινικο- Σε ορισμένες περιπτώσεις, η αυτο-
δάσους που ήταν πέρα από τα σύνορα, κρατορική διακυβέρνηση έδινε για σύζυ-
η πραγματικότητα όμως ήταν ότι ο Αβο- γο στους η γε μό νες των βάρ βα ρων η
χάβαρος βοήθησε στην καταστολή της ημιβάρβαρων αυτών λαών βυζαντινές
επανάστασης των Σαμαρειτών, καθώς αριστοκράτισσες, φορείς του βυζαντινού
επίσης συνέχισε να διασφαλίζει τον εμπο- πολιτισμού αλλά και άγρυπνες παραστά-
ρικό δρόμο προς τη Μέκκα. τιδες των συμφερόντων της αυτοκρατο-
ρίας στα μακρινά βασίλεια.
ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ Το βυζαντινό κράτος ευνοούσε ιδιαί-
Η άσκηση των ΨΕ του Ιουστινιανού τερα την επέκταση της επιρροής του
σε επίπεδο στρατηγικό και σε επίπεδο στα νε ότερα μέ λη ξέ νων βα σι λι κών
πεδίου μάχης στηριζόταν κυρίως στην οίκων, γι’ αυτό ήταν συνήθης η παρα-
ισχύ των όπλων με τους συνεχείς πο- μονή αγοριών ξένων ηγεμόνων στη Βα-
λέμους, ταυτόχρονα όμως και στη δι- σιλεύουσα για να εκπαιδευθούν, αλλά
πλωματική δραστηριότητα, έντονη και και για να αποκτήσουν επίγνωση του
δυναμική κατά κανόνα. Βυζαντινού μεγαλείου και της δυνάμε-
Για την επιτυχία των σκοπών της ή βυ- ώς του. Αλ λε πάλ λη λες βυζα ντι νές δι-
ζαντινή διπλωματία χρησιμοποιούσε τη πλωματικές αποστολές μετέφεραν μαζί
δύναμη του χρήματος, την εντυπωσιακή με τα πλούσια δώρα και τα μηνύματα
πολυτέλεια και μεγαλοπρέπεια της αυλής του αυ το κρά το ρα στους σύμ μα χους,
και μετά τη διάδοση του Χριστιανισμού υποτελείς βασιλείς.
στους διάφορους λαούς, τη λάμψη της Ιδιαίτερα, χρησιμοποιήθηκε η κήρυξη
χριστιανικής θρησκείας. του Ευαγγελίου στους όμορους λαούς,
Διατήρησε τη ρωμαϊκή συνήθεια της της Αιγύπτου και της Βόρειας Αφρικής,
χρηματοδοτήσεως των βαρβάρων πα- της Ερυθράς θάλασσας, στα νότια του
ράλληλα προς την καλλιέργεια των μετα- Καυκάσου, καθώς και στην εξάλειψη βάρ-
ξύ τους αντιζηλιών και φιλοδοξιών, ώστε βαρων συνηθειών και στην εξημέρωση
κατά μήκος της συνοριακής γραμμής, ή των ηθών.
και πέρα από αυτή, να δημιουργείται ένα Οι ΨΕ σταθεροποιήσεως και ενημέ-
καλά διαρθρωμένο δίκτυο κρατών τα ρω σης στη ρί χτη καν στην ψυ χο λο γί α
οποία υπέβλεπαν το ένα το άλλο. των μαζών και της υποβολής, απευθυνό-
Οι αρχηγοί τους, με την κατάλληλη μενες στη φαντασία, το συναίσθημα και
προπαγάνδα και τούς επιδέξιους χειρι- το ένστικτο -κυρίως το θρησκευτικό-, τη
σμούς της βυζαντινής διπλωματίας, γί- λογική όπου χρειαζόταν, με την κάλυψη
νονταν πρόθυμοι να προσφέρουν για βασικών αναγκών, με την έκδοση νέων
μακρότερα ή και βραχύτερα διαστήματα νόμων για την επίλυση προβλημάτων
τις υπηρεσίες τους στην αυτοκρατορία. της καθημερινότητας, με τα θεάματα κυ-
Πολύτιμα δώρα, ετήσιες χρηματικές χο- ρίως στον Ιππόδρομο για ψυχαγωγία, τη
ρηγίες, απονομή τιμητικών τίτλων της βυ- δωροδοκία, τα επιβλητικά κτίσματα, τη
ζαντινής Ιεραρχικής τάξεως στους ξένους φιλανθρωπία, τις προσωπικές επαφές
αρχηγούς λαών και κρατών ήταν οι συνη- του Ιουστινιανού όπου ενεργούσε σαν

76 Σ Τ ΡΑΤ Ι Ω Τ Ι Κ Η Ε Π Ι Θ Ε Ω Ρ Η Σ Η
ΙΑΝ. - ΦΕΒ. 2008
Καίσαρας και σαν Πάπας (Καισαροπαπι- η κατάλληλη επάνδρωση των διπλωμα-
σμός), με τις παρεμβάσεις και αποφά- τικών αποστολών αποδεικνύεται τόσο
σεις του και την α ξιο ποί η ση έ ντε χνα από την αποτελεσματικότητα του έργου
της εκκλησίας σαν συνδετικό κρίκο της τους, όσο και από τις πληροφορίες που
πολυεθνικής αυτοκρατορίας. συνέλεγαν για τους ξένους λαούς.
Στις διπλωματικές αποστολές μετεί- Αυστηροί κανονισμοί ρύθμιζαν τις
χαν έ μπι στοι του αυ τοκράτορα, είτε πρεσβευτικές ενέργειες, ιδίως ως προς
από την ανώτερη υπαλληλική Ιεραρχία, το τεχνικό μέρος, όπως ήταν ή διασφά-
πολιτική και στρατιωτική, είτε διακεκρι- λιση της γνησιότητας των συνταχθέντων
μένοι αυλικοί, είτε επιφανείς αρχιερείς, εγγράφων, η εξασφάλιση της πιστής απο-
παραμεθόριων συνήθως περιοχών, περισ- δόσεως των συνομιλιών από τους διερ-
σότερο οικείοι με τα προβλήματα και την μηνείς, η αυστηρή επίβλεψη των ξένων
ατμόσφαιρα των χωρών αυτών. διπλωματικών αποστολών που διακινού-
Η καλή δικτύωση των υπηρεσιών και νταν στο αυτοκρατορικό έδαφος.

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ
 Α.Α.Vasiliev, Ιστορία της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας 324-1453, 1954.
 J.A.S. Evans, Η Εποχή του Ιουστινιανού, 1999.
 Εγκυκλοπαίδεια Δομή, 2006.
 John Haldon, Πόλεμοι του Βυζαντίου, Εκδ. Κ. Τουρίκη, 2004.
 Μ.Λεφτσένκο, Ιστορία της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας, Εκδ. Γ. Αναγνωστίδης.
 Πανεπιστήμιο Cambridge, Ιστορία της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας, Εκδ. Μέλισσα, 1967.

Σ Τ ΡΑΤ Ι Ω Τ Ι Κ Η Ε Π Ι Θ Ε Ω Ρ Η Σ Η 77
Ψυχολογικές Επιχειρήσεις του Αυτοκράτορα Ιουστινιανού κατά τη Βυζαντινή Περίοδο