ΜΩΥΣΙΔΟΥ ΠΕΛΑΓΙΑ

Η ΕΠΙΓΡΑΦΗ ΣΤΟ ΠΗΛΙΝΟ ΚΥΠΕΛΛΟ (ΜΟΥΣΕΙΟ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ, ΕΚΘΕΜΑ Π 2630)

To κύπελλο χρονολογείται στο 1700-1450 πΧ. Η επιγραφή του μπορεί να αποκωδικοποιηθεί μόνο στα
ελληνικά, αρχίζοντας από την εξωτερική σειρά (από τον πρώτο χαρακτήρα μετά την τελεία) προς τα δεξιά.
Η επιγραφή συνεχίζεται στην εσωτερική σειρά, αρχίζοντας πάλι από το χαρακτήρα μετά την τελεία προς τα
δεξιά και καταλήγει στους τρείς κεντρικούς χαρακτήρες, που πρέπει και αυτοί να διαβαστούν από αριστερά
προς τα δεξιά. Η πρώτη μετάφραση είναι η σωστή/αναθεωρημένη· συμπεριέλαβα ωστόσο και τις δύο
μεταφράσεις, για να δείξω τη δυσκολία τους.
ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ Α΄

ΕΞΩΤΕΡΙΚΗ ΣΕΙΡΑ

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10
DA I DI SU TA* KU PA ΝΑ+LI KU* SΟ*
ΔΑ Ι ΔH ΣΩ ΤΑ ΚΩ ΠΑ ΝΑ+ΛΙ KΥ ΣΟ

ΕΣΩΤΕΡΙΚΗ ΣΕΙΡΑ

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11
KU PA DU KI DA WA+SO Α ΕΙ ΝΟ JA Ι
KΥ ΠΑ ΔΟΥ ΚΕΙ ΔΑ Α + ΣΩ Α ΕΙ ΝΩ Α Η

ΚΕΝΤΡΟ

1 2 3
Ι ΤI SΕ*
Η ΤΕΙ ΣΙ

ΜΕΤΑΓΡΑΦΗ Α΄

ΔΑ ΙΔΗΣ Ω ΤΑ Κ' Ω ΠΑΝΑΛΚΗΣ! K' ΥΠ' ΑΔΟΥ, ΚΕΙ Δ' ΑΣΩ ΑΕΙΝΑH ΗΤΕΙΣI

ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ Α΄

Ω ΜΕΓΑΛΗ ΚΙ ΕΝΔΟΞΗ ΓΗ ΤΗΣ ΙΔΗΣ! ΚΙ ΑΠ' ΤΟΝ ΑΔΗ ΑΚΟΜΑ, ΑΥΤΗ ΤΗΝ ΑΙΩΝΙΑ ΘΑ
ΤΡΑΓΟΥΔΑΩ ΣΤΟΥΣ ΗΤΕΙΣ.

ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ Β'

ΕΞΩΤΕΡΙΚΗ ΣΕΙΡΑ

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10
DA I DΑ JA WI KU PA TO KU NU
ΔΑ Ι ΔΑ ΙΑ ΟΙ ΚΩ (Υ)ΠΑ ΤΩ ΚΩ ΝΩ

ΕΣΩΤΕΡΙΚΗ ΣΕΙΡΑ

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10
KU PA TI KI DΑ JO A PA JA MΕ
KΥ ΠΑ ΤΗ ΚΗ ΔA EIΩ Α ΠΑ ΙΑ ΜΕ

ΚΕΝΤΡΟ

1 2 3
U TI SΕ*
Ω ΤΙ ΣΙ
ΜΕΤΑΓΡΑΦΗ Β΄

ΔΑι ΙΔΑΙΑι ΟΙΚΩ· ΥΠΑΤΩι ΚΩΝΩι· Κ' ΥΠΑΤΗι ΚΗΔΕΙΩι ΑΦΑΙΑι ΜΑΙΩΤΙΣΙ

ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ Β΄

ΜΕΝΩ ΣΤΗ ΓΗ ΤΗΣ ΙΔΗΣ ΜΕ ΤΗΝ ΑΝΩΤΑΤΗ ΚΟΡΦΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΓΑΠΗΜΕΝΗ ΤΩΝ
ΜΑΙΩΤΩΝ ΑΝΩΤΑΤΗ ΑΦΑΙΑ.

ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ

Πιθανολογώ ότι ένας κρητικός, επειδή έπλεκε συνέχεια στιχάκια και τραγούδια για την Ίδη, έγινε φορτικός
στους κατοίκους της Σητείας, που απείλησαν να τον σκοτώσουν ή να τον πετάξουν στη θάλασσα.

Τότε αυτός, από αντίδραση που δεν τον άφηναν να τραγουδάει δημόσια, έγραψε σε κρασοπότηρο τον έρωτά
του για την Ίδη, αλλά και την υπόσχεσή του σ' αυτήν -και στον εαυτό του-, να μην πάψει να της πλέκει
τραγούδια και νεκρός ακόμα, για να θυμάται κάθε φορά που έπινε μόνος του κρασί και τον έπιανε μεράκι να
(ξανα)τραγουδήσει. Άλλη εκδοχή είναι να έγραψε την υπόσχεσή του πριν φύγει από τα μέρη του, επειδή
αναγκάστηκε να κατοικήσει στη Σητεία.

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ

- ΙΔΗ = ο Ψηλορείτης.

- ΚΩΝΟΣ = η κορυφή.

- *(ο/η) ΤΑΥΣ (ταΰς) = μέγας/μεγάλη· το δικατάληκτο αυτό επίθετο κλίνεται κατά το “ο πολύς” και στην
κλητική είναι “Ω ΤΑΥ” και
όχι “Ω ΤΑ”, που έγραψε ο συντάκτης.

- *(ο/η) ΠΑΝΑΛΚΗΣ = παντοδύναμος/η· τα σιγμόληκτα τριτόκλιτα επίθετα είναι πάντα δικατάληκτα και
σχηματίζουν την κλητική ενικού σε -ες- (Ω ΠΑΝΑΛΚΕΣ), αλλά πιστεύω ότι και οι αρχαίοι έλληνες, όπως
και οι σύγχρονοι, ειδικά οι ορεσίβιοι, θα έκαναν και αυτοί λάθη στην κλίση, όπως λένε μερικές “το φόρεμά
μου είναι διαφανή”. Ο συντάκτης έγραψε -ΚU- αντί για το σωστό -KE-.

-ΑΣΩ (με περισπώμενο ω) = δωρικός τύπος σε χρόνο μέλλοντα του ρήματος “άδω”.

-(ο/η) ΑΕΙΝΑΗΣ, ΑΕΙΝΑΟΣ, ΑΕΝΑΟΣ = τύποι του δικατάληκτου επιθέτου “αιώνιος”. Εδώ το επίθετο είναι
σε αιτιατική ενικού.

- (ο/η) ΚΗΔΕΙΟΣ = αγαπητός/ή.

- ΑΦΑΙΑ = θεά της γονιμότητος που λατρευόταν στην Κρήτη και στην Αίγινα. Το όνομά της σημαίνει “η
κρυφή”, αλλά ενδέχεται να προέρχεται από το ρήμα “αφίημι”=ελευθερώνω, αφού ήταν θεά-προστάτις του
τοκετού.

- (η) ΜΑΙΩΤΙΣ = γυναίκα της περιοχής της Αζοφικής θάλασσας. Ούτως ή άλλως σε εκτός Ελλάδος
περιοχές λατρευόταν και ελληνικές θεότητες (όπως και ήρωες), που έγιναν γνωστές στους ξένους λαούς
λόγω των εμπορικών συναλλαγών/πολιτισμικών επαφών· για παράδειγμα η μυθολογία μας λέει ότι η Ιώ
ταξίδεψε σε Σκυθία, Καύκασο, Εύξεινο πόντο, πέρασε από το Βόσπορο, ο οποίος πήρε το όνομά του από
αυτήν και κατέληξε στη Μέμφιδα της Αιγύπτου. Θεώρησα λοιπόν ότι ενδεχόμενα και η λατρεία της Αφαίας
πιθανώς να είχε μεταδοθεί στους λαούς της Αζοφικής.
ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ

- Για το σχήμα των χαρακτήρων βασίστηκα στο γράφημα της wikipedia στο λήμμα “Linear A”
([Link] και στη φωτογραφία του κυπέλλου στο site του μουσείου
Ηρακλείου [Link] .

- Για τη φωνητική τους αξία βασίστηκα στη λίστα Duhoux, στη λίστα CREWS και επικουρικά στη λίστα
Chadwick και J. Raison - M. Pope (Linear A syllabic signs resembling linear B signs), κυρίως σε ό,τι αφορά
χαρακτήρες που δεν είναι εύκολα αναγνωρίσιμοι, όπως ο 1ος από αριστερά χαρακτήρας στο κέντρο του
κυπέλλου, που στην πρώτη μετάφραση τον ταύτισα με το χαρακτήρα -ai- της λίστας CREWS ενώ στη
δεύτερη μετάφραση τον ταύτισα με τον υπ. αρ. 97 (-U-) της λίστας Raison-Pope.

- Ο φθόγγος -U- πιστεύω ότι απέδιδε το -Υ-, το -Ω- και το -ΟΥ-. Σ' αυτό συνηγορούν:

α) ο 6ος χαρακτήρας (ΚU) της ΕΞΩΤΕΡΙΚΗΣ ΣΕΙΡΑΣ, ο οποίος στην πρώτη μετάφραση μόνο το “Κ' Ω”
μπορεί να απέδιδε.
Τελικά διαπίστωσα ότι ήταν στη διάθεση του κάθε γραφέα να επιλέξει ποιό φθόγγο θα χρησιμοποιήσει· εδώ
ο γραφέας φαίνεται πως δεν τήρησε κανόνες, αν όντως έγραψε τη λέξη ΠΑΝΑΛ-ΚΗ-Σ με -ΚU- αντί για -
KI-.

β) ο 1ος χαρακτήρας (KU) της ΕΣΩΤΕΡΙΚΗΣ ΣΕΙΡΑΣ, ο οποίος ΚΑΙ ΣΤΙΣ ΔΥΟ ΜΕΤΑΦΡΑΣΕΙΣ, σε
συνδυασμό με το 2ο (PΑ) σαν “ΚU-PΑ”, μόνο το Κ' ΥΠ' Α.. μπορεί να απέδιδε.

ΕΞΩΤΕΡΙΚΗ ΣΕΙΡΑ

- 1ος χαρακτήρας

Kαι στις δύο μεταφράσεις- θεώρησα ότι ήταν ο -DA- (ο 30oς της λίστας Duhoux) και τον ερμήνευσα -ΔΑ-
(η/στη γη).

- 3ος χαρακτήρας

Στην πρώτη μετάφραση τον μετέφρασα σαν -DI- (που είναι o 51oς της λίστας Duhoux), ενώ στη δεύτερη
μετάφραση θεώρησα ότι επρόκειτο για χαρακτήρα ίδιο με τον πρώτο, τον -DA-. Ο χαρακτήρας αυτός είναι
άλλωστε εντελώς σβησμένος και μόνο να υποτεθεί μπορεί από τα συμφραζόμενα.

- 4ος χαρακτήρας

Στην πρώτη μετάφραση τον μετέφρασα σαν -SU- (ο χαρακτήρας εμφανίζεται στη λίστα Chadwick μ' αυτή
τη φωνητική αξία), ενώ στη δεύτερη μετάφραση θεώρησα ότι επρόκειτο για το φθόγγο -JA- (τον 32ο της
λίστας Duhoux).

- 5ος χαρακτήρας

Στην πρώτη μετάφραση θεώρησα ότι είναι ο -ΤΑ- (o υπ'αρ. 86 της λίστας Raison-Pope, o ta2). Στη λίστα
Duhoux ο χαρακτήρας αυτός έχει αριθμό 86. Στη δεύτερη μετάφραση θεώρησα ότι ο 5ος χαρακτήρας ήταν ο
-WI-, που σε συνδυασμό με τον επόμενο -KU-(τον 6ο), δίνουν το ρήμα “ΟΙΚΩ” (κατοικώ)· στην Κρήτη η
λέξη ΟΙΚΟΣ προφερόταν με δίγαμμα (vav) πριν το -Ο- (Λεξικό ρημάτων αρχαίας ελληνικής, εκδόσεις
Πατάκη, Αθήνα 1984). O 5ος χαρακτήρας θα μπορούσε λοιπόν να είναι -WI- (BΟΙ). Και αφού το ρήμα
OIKΩ συντάσσεται με δοτική, η πρώτη λέξη (ΔΑ) θα έπρεπε να είναι σε δοτική.

- 8ος χαρακτήρας

Στην πρώτη μετάφραση θεώρησα ότι ήταν σύμπλεγμα δύο φθόγγων (ΝΑ+LI). Ο -LI- είναι καταχωρημένος
στο κυπριακό συλλαβάριο της λίστας Chadwick με την ίδια μορφή. Στη δεύτερη μετάφραση θεώρησα ότι o
χαρακτήρας αυτός ήταν ένας φθόγγος, ο -ΤΟ- (ο 39ος λίστας Duhoux).
- *10ος χαρακτήρας

H λίστα που αποδίδεται στον Paul Faure (εδώ στο σλάϊντ 31/39) περιέχει παρόμοιο χαρακτήρα σα φθόγγο -
SΟ-, ενώ στη λίστα Furumark (σελ 12) καταχωρήθηκε σα φθόγγος -NU- (ο 26ος της λίστας). Προφανώς ο
συντάκτης εννοούσε -SO- αφού το επίθετο “παναλκής”, όντας σε κλητική πτώση, λήγει σε -ς-.

Στην πρώτη μετάφραση έδωσα λοιπόν στον χαρακτήρα αυτόν τη φωνητική αξία -SΟ-, αν και την ίδια
φωνητική αξία είχε και ο 4ος χαρακτήρας της ίδιας σειράς. Στη δεύτερη μετάφραση θεώρησα ότι ο
χαρακτήρας αυτός θα απέδιδε το φθόγγο -ΝU-, επειδή αυτή ήταν η μόνη δυνατή αξία του για να σχηματιστεί
νόημα, αλλά η δεύτερη μετάφραση δεν ήταν τελικά η σωστή.

ΕΣΩΤΕΡΙΚΗ ΣΕΙΡΑ

- ΣΤΗ ΔΕΥΤΕΡΗ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ δε μετέφρασα το χαρακτήρα ανάμεσα στους φθόγγους 7 (Α) και 8 (PA) της
πιθανής λέξης APAJA (ΑΦΑΙΑ), επειδή θεώρησα ότι επρόκειτο για μουτζούρα από το μελάνι σουπιάς που
χρησιμοποίησε ο γραφέας, πράγμα που είναι εμφανές ότι συνέβη στον τελευταίο χαρακτήρα της
εσωτερικής σειράς. Tελικά όμως διαπίστωσα ότι ο χαρακτήρας αυτός είχε φωνητική αξία.

- 6ος χαρακτήρας

Mοιάζει με το χαρακτήρα 75α της λίστας Duhoux που απέδιδε το φθόγγο -WA-, αλλά έχουν γραφεί άλλoι
δύο κάτω απ' αυτόν, όπως φαίνεται στη φωτογραφία [Link]
Θεώρησα λοιπόν ότι ο 6ος χαρακτήρας μπορούσε να είναι:

α) δύο χαρακτήρες, οι -WA- (ο 75α της λίστας Duhoux) και -SO- (ο 7 της λίστας Raison-Pope), όπως τους
ερμήνευσα στην πρώτη μετάφραση (WA-SO= ΑΣΩ με περισπωμένη στο ωμέγα, σαν δωρικός τύπος του
ρήματας “άδω”),

β) ένας χαρακτήρας, ο -JO- της γραμμικής Β' (o 88ος της λίστας Raison-Pope και κατά Peter van
Soensbergen, Minoan linear A, volume 1, part 1, p. 5), όπως τον ερμήνευσα στη δεύτερη μετάφραση, αν
υποτεθεί ότι είχε γίνει προσπάθεια από το γραφέα να διορθώσει το χαρακτήρα -WA- που είχε αρχικά γράψει,
χωρίς να μουτζουρώσει υπερβολικά το κύπελλο. Στη δεύτερη μετάφραση ερμήνευσα λοιπόν αυτό το -JO-
σαν -ΕΙΩ-, ενώ θεώρησα ότι το -A- (του φθόγγου -DA-) που προηγείτο, δε θα έπρεπε να προφερθεί. Έτσι
προέκυψε το ΚΙ-D-JO (ΚΗΔΕΙΩ). Πιστεύω άλλωστε ότι και ο φθόγγος -JO- (εκτός από το φθόγγο -U-) θα
μπορούσε να αποδίδει το Ω-.

- 10ος χαρακτήρας

Στην πρώτη μετάφραση θεώρησα ότι απέδιδε το φθόγγο -JA- (o 32 της λίστας Duhoux). Στη δεύτερη
μετάφραση θεώρησα ότι μπορεί να είναι ο φθόγγος -ΜΕ- (84a λίστας Duhoux) ή -ΜU- (84b λίστας
Duhoux).
Αφού ο χαρακτήρας αυτός ήταν ο αρχικός της λέξης “ΜΑΙΩΤΙΣΙ” που γράφεται με -αι-, σκέφτηκα πως ίσως
γράφτηκε σα -ΜΕ- αντί -ΜΑΙ- για οικονομία χώρου, καθώς το -ΜΑΙ- θα απαιτούσε την εγγραφή δύο
χαρακτήρων (ΜΑ+JΑ), ή, ότι γράφτηκε -ΜΕ- λόγω του -U- που ακολουθεί (του 1ου χαρακτήρα στο
κέντρο), ώστε να μην υπάρχει αμφιβολία για την προφορά του σαν ΜΕ-U = ΜΑΙ-Ω και όχι σαν MA-JA-U =
ΜΑ-ΙΑ-Ω, γιατί τότε θα προφερόταν ΜΑΙ-Α-ΩΤΙΣΙ και όχι ΜΑΙΩΤΙΣΙ.

KENTPO

- 2oς χαρακτήρας

Είναι ο -ΤΙ- (ο 78ος της λίστας Duhoux). Επειδή το αρχαίο όνομα της Σητείας ήταν “Ήτεία”, “Ήτειον” αλλά
και “Ήτις” ([Link] ο κάτοικος της Ήτιδος θα λεγόταν και
(ο/η) “ΗΤΙΣ”. Στη γενική ενικού -αν ηταν διπλόθεμα, όπως είναι πιθανό- θα ήταν (του/της) “ΗΤΕΩΣ”, ενώ
στη δοτική πληθυντικού θα ήταν (τοις/ταις) “Η-ΤΕ-ΣΙ” (σαν τριτόκλιτο διπλόθεμα ουσιαστικό σε -ις-
εως)· ο συντάκτης λοιπόν έγραψε -ΤΙ-, ενώ έπρεπε να γράψει -ΤΕ-.

- *3ος χαρακτήρας

Ο χαρακτήρας αυτός δηλώνει δοτική. O συντάκτης, εννοοώντας προφανώς -SE- (τον 77ο χαρακτήρα της
λίστας Duhoux, που προφέρεται -ΣΙ- αλλά και -ΣΕ-), έγραψε -Ι- (το χαρακτήρα 100α της λίστας Duhoux).

Το ρήμα “ᾄδω” συντάσσεται με δοτική και αιτιατική (ᾄδω τινί τί), οπότε σωστά μεν έβαλε δοτική πτώση,
αλλά έτσι όπως το έγραψε, προέκυψε δοτική ενικού (!): “ΑΣΩ ΑΕΙΝΑΗ ΗΤΕΙ(Ι)” = “θα τραγουδάω την
αιώνια στον ήτη”, ενώ εννοούσε προφανώς δοτική πληθυντικού: “ΑΣΩ ΑΕΙΝΑΗ ΗΤΕΣΙ” = “θα τραγουδάω
την αιώνια στους ήτες”.

Προφανώς ο συντάκτης έκανε συγγνωστά γραμματικά λάθη, δεδομένου ότι

α) η γραμματική της αρχαίας μας γλώσσας ήταν εξαιρετικά δύσκολη και λίγοι θα μιλούσαν σωστά ελληνικά,
ακόμα δε λιγότεροι θα έγραφαν σωστά

β) οι χαρακτήρες -SΙ- και -Ι- μοιάζουν πολύ, με αποτέλεσμα άνθρωποι μέτριας μόρφωσης να είναι λογικό να
τους μπερδεύουν. Η κατάληξη όμως της δοτικής δεν αφήνει περιθώρια για αμφιβολίες· πρόκειται για
γλώσσα ελληνική.

- Η ορθογραφία της γραμμικής Α΄ θα αργήσει, πιστεύω, να εκδοθεί, είναι βέβαιο όμως και ότι υπήρχε και
διδασκόταν. Οι γραφείς όμως, μπορεί και να αυτοσχεδίαζαν· επιβάλλεται λοιπόν να είμαστε ανοιχτοί σε
διαφορετικές ερμηνείες.

Σε κάθε περίπτωση πρέπει να συνάγουμε τους άγνωστους φθόγγους

α) από τους άλλους που τους συνοδεύουν

β) από τα συμφραζόμενα, προχωρώντας με οδηγό τη σύνταξη, την ορθογραφία της αρχαίας ελληνικής, τις
πτώσεις των ουσιαστικών και τον αριθμό τους (ενικό/πληθυντικό), καθώς και τους χρόνους, εγκλίσεις και
πρόσωπα των ρημάτων. Προχωρούμε από ένστικτο, μη ξέροντας πού θα μας βγάλει. Αν όμως όλα
συμφωνούν, η αποκωδικοποίηση δεν μπορεί παρά να είναι σωστή.

Όπως τόνισε ο Chadwick