Κατασκευάζοντας συναίνεση (ντοκιμαντέρ)
| Κατασκευάζοντας συναίνεση (ντοκιμαντέρ) | |
|---|---|
Ο πρωταγωνιστής του ντοκιμαντέρ Νόαμ Τσόμσκι το 1961 σε ηλικία 33 ετών. | |
| Σκηνοθεσία | Mark Achbar[1] και Peter Wintonick[1] |
| Πρωταγωνιστές | Νόαμ Τσόμσκι, Mark Achbar, Peter Wintonick και Frits Bolkestein |
| Διανομή | Netflix |
| Πρώτη προβολή | 1992 |
| Διάρκεια | 167 λεπτά |
| Προέλευση | Αυστραλία, Νορβηγία, Φινλανδία και Καναδάς |
| Γλώσσα | Αγγλικά |
| δεδομένα () | |
Το Κατασκευάζοντας συναίνεση: ο Νόαμ Τσόμσκι και τα μέσα μαζικής επικοινωνίας (Αγγλικά: Manufacturing Consent: Noam Chomsky and the Media) είναι ένα ντοκιμαντέρ του 1992 που εξερευνά την πολιτική ζωή και τις ιδέες του γλωσσολόγου, διανοούμενου, φιλοσόφου και πολιτικού ακτιβιστή Νόαμ Τσόμσκι. Οι σκηνοθέτες Μαρκ Άχμπαρ (Mark Achbar) και Πίτερ Γουίντονικ (Peter Wintonick) επεκτείνουν την ανάλυση του καπιταλισμού και των μέσων μαζικής ενημέρωσης που παρουσιάζεται στο Κατασκευάζοντας συναίνεση, ένα βιβλίο του 1988 που έγραψαν οι Έντουαρντ Σ. Χέρμαν (Edward S. Herman) και Νόαμ Τσόμσκι.
Το ντοκιμαντέρ είναι αφιερωμένο στον Εμίλ ντε Αντόνιο και στον λαό του Ανατολικού Τιμόρ, και σκοπός του είναι να ενθαρρύνει τη συζήτηση πάνω στα ΜΜΕ και τη δημοκρατία. Στο ντοκιμαντέρ εκφράζεται επίσης ένα πολύ μεγάλο ευχαριστώ στον Νόαμ Τσόμσκι και στην Κάρολ Τσόμσκι.[2]
Σύμφωνα με τον Νόαμ Τσόμσκι, οι άνθρωποι που πιστεύουν στη δημοκρατία και στην ελευθερία πρέπει να υπηρετούν όχι την εξουσία και το προνόμιο, αλλά αντίθετα τα θύματά τους. Η ελευθερία και η δημοκρατία είναι σήμερα όχι απλώς αξίες που πρέπει να διαφυλαχθούν, αλλά πιθανότατα το προαπαιτούμενο της επιβίωσης.[3][σημ. 1]
Υπόθεση
[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]Σύμφωνα με την «κατασκευή συναίνεσης», μια θεωρία που ανέπτυξαν οι Έντουαρντ Σ. Χέρμαν και Νόαμ Τσόμσκι, τα μεγάλα μέσα ενημέρωσης δεν είναι ουδέτερα, αλλά λειτουργούν με τρόπους που επηρεάζουν το κοινό ώστε να αποδέχεται συγκεκριμένες πολιτικές και ιδέες, συχνά προς όφελος ισχυρών οικονομικών και πολιτικών συμφερόντων. Τα ΜΜΕ δε χρειάζεται να λένε ψέματα, αλλά επιλέγουν τι θα δείξουν, πώς θα το δείξουν και τι θα αγνοήσουν.
Τα ΜΜΕ λειτουργούν ως σύστημα μετάδοσης μηνυμάτων και συμβόλων στον γενικό πληθυσμό. Λειτουργία τους είναι να ψυχαγωγούν, να διασκεδάζουν, να ενημερώνουν και να διαπαιδαγωγούν τα άτομα με τις αξίες, τις πίστεις και τους κώδικες συμπεριφοράς που θα τους ενσωματώσουν στις θεσμικές δομές της ευρύτερης κοινωνίας. Σ' έναν κόσμο συσσωρευμένου πλούτου και μεγάλων αντιθέσεων ταξικού συμφέροντος, η εκπλήρωση αυτού του ρόλου απαιτεί συστηματική προπαγάνδα.[5]
Τις βάσεις της θεωρίας «κατασκευή συναίνεσης» τις έθεσε ο πολιτικός φιλόσοφος και δημοσιογράφος Γουόλτερ Λίπμαν (Walter Lippmann). Σύμφωνα με τον Γουόλτερ Λίπμαν, τα ΜΜΕ παρουσιάζουν επιλεγμένα, απλουστευμένα και δραματοποιημένα γεγονότα της πολιτικής, κοινωνικής, οικονομικής κ.τ.λ. ζωής, αντί να εξηγούν τα γεγονότα και τις σχέσεις που κρύβονται πίσω από αυτά τα γεγονότα.[6]
Ως έναν τυπικό τρόπο με τον οποίο ελέγχεται η σκέψη από μια αποτελεσματική επιλογή και διαμόρφωση της ορολογίας[σημ. 2] με αποτέλεσμα να καθίσταται δύσκολη η κατανόηση του τι συμβαίνει στον κόσμο, ο Νόαμ Τσόμσκι αναφέρει τη ρητορική της προεκλογικής εκστρατείας του Ρόναλντ Ρέιγκαν, τόσο στις εκλογές του 1980 όσο και σε αυτές του 1984. Σύμφωνα με αυτή τη ρητορική οι Ρεπουμπλικανοί χαρακτήρισαν τους Δημοκρατικούς ως «το κόμμα των ειδικών συμφερόντων», και αυτό υποτίθεται ότι ήταν κακό, αφού όλοι είμαστε εναντίον των ειδικών συμφερόντων. Αλλά, στην πραγματικότητα, τα ειδικά συμφέροντα ήταν οι γυναίκες, οι φτωχοί, οι εργάτες, οι νέοι, οι ηλικιωμένοι, οι εθνικές μειονότητες κ.λπ., δηλαδή ολόκληρος ο πληθυσμός. Υπήρχε μόνο μία ομάδα που δεν περιλαμβανόταν μεταξύ των ειδικών συμφερόντων: οι επιχειρήσεις. Οι επιχειρήσεις ήταν τα εθνικά συμφέροντα. Έτσι, οι άνθρωποι ψήφισαν εναντίον των ειδικών συμφερόντων και υπέρ του εθνικού συμφέροντος.[8][σημ. 3]
Οι ηττημένοι της ζωής
[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]Ο Νόαμ Τσόμσκι, στο βιβλίο για το ντοκιμαντέρ, μιλάει για τους ηττημένους της ζωής. Θυμάται, όταν ήταν μικρό παιδί, ανθρώπους να έρχονται στην πόρτα του σπιτιού του πουλώντας κουρέλια. Έβλεπε πόσο απελπισμένοι και ταπεινωμένοι ήταν αυτοί οι άνθρωποι, και άκουγε τον Χίτλερ στο ραδιόφωνο να απευθύνεται ακριβώς σε αυτούς τους ανθρώπους. Θυμάται ακόμη, στη Φιλαδέλφεια, να παρακολουθεί την αστυνομία να χτυπά βάναυσα γυναίκες απεργούς σε ένα εργοστάσιο υφαντουργίας. Θυμάται αυτές τις γυναίκες να πετάνε τα ρούχα τους ελπίζοντας ότι οι αστυνομικοί θα νιώσουν ντροπή και θα οπισθοχωρήσουν, αλλά οι αστυνομικοί τις έδερναν ό,τι κι αν έκαναν. Σύμφωνα με τον Αμερικανό γλωσσολόγο, για πρώτη φορά στη σύγχρονη ιστορία της βιομηχανικής κοινωνίας, υπάρχει μια διάχυτη αίσθηση ότι τα πράγματα δε θα γίνουν καλύτερα, ότι δεν υπάρχει διέξοδος.[11]
Ένα περιστατικό που σημάδεψε τον Νόαμ Τσόμσκι, όταν ήταν έξι ετών στο σχολείο, ήταν όταν προσπάθησε να προστατέψει ένα συνομήλικο συμμαθητή του από εκφοβισμό. Ο συμμαθητής του ήταν το τυπικό παχουλό αγόρι που όλοι κορόιδευαν. Ο εξάχρονος Τσόμσκι πήγε και στάθηκε δίπλα στον συμμαθητή του όταν ένα μεγαλύτερο και πιο μεγαλόσωμο παιδί ετοιμαζόταν να τον χτυπήσει, αλλά τελικά ο φιλόσοφος φοβήθηκε και το έβαλε στα πόδια. Η ντροπή που ένιωσε έμεινε μέσα του και υποσχέθηκε στον εαυτό του να μην το ξανακάνει. Πρέπει να συμπαρίστασαι στον καταδυναστευόμενο.[12]
Τα σπορ
[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]Τα σπορ, σύμφωνα με τον Νόαμ Τσόσμκι, ανήκουν στο σύστημα κατήχησης των ΜΜΕ, το οποίο κατευθύνει την προσοχή των ανθρώπων σε πράγματα που δεν έχουν καμία αξία. Και αυτό συμβαίνει για να αποσπαστεί η προσοχή των ανθρώπων από πράγματα που έχουν σημασία. Τα σπορ, μαζί με την αστρολογία, τις φονταμενταλιστικές δραστηριότητες κ.ά., σύμφωνα με τον Νόαμ Τσόμσκι πάντα, μειώνουν την ικανότητα των ανθρώπων να σκέπτονται, διότι οι άνθρωποι καταλήγουν να δαπανούν μεγάλο μέρος της ευφυΐας τους σε πράγματα που δεν έχουν ουσιαστικά καμία σημασία.[13]
Στην εισαγωγή του βιβλίου για το ντοκιμαντέρ, ο Νόαμ Τσόμσκι αναφέρει ότι η αντίδραση του κοινού στο ντοκιμαντέρ ήταν εξαιρετικά θετική, με μοναδική εξαίρεση τα σχόλια που έκανε ο φιλόσοφος για τα σπορ. Αυτά τα σχόλια ήταν το μόνο πράγμα που τσάντισε και θύμωσε πολλούς ανθρώπους, συμπεριλαμβανομένου και του αστέρα της τηλεόρασης Φιλ Ντόναχιου (Phil Donahue).[14]
Δημοκρατία και προπαγάνδα
[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]Ο δημοσιογράφος της εφημερίδας The Guardian, Μάρτιν Γουλακότ (Martin Woollacott), αναφέρει τη θεωρία του Νόαμ Τσόμσκι ότι οι μάζες ελέγχονται σε όλα τα κράτη με την προπαγάνδα, αλλά αυτή είναι ιδιαίτερα σημαντική στις δημοκρατικές κοινωνίες. Η προπαγάνδα διοχετεύεται από ένα «κοσμικό ιερατείο» διανοούμενων, συμπεριλαμβανομένων δημοσιογράφων, οι οποίοι ντύνουν τις κυνικές πολιτικές των ελίτ με ηθικά αποδεκτά ρούχα. Ο Τσόμσκι, σύμφωνα με τον Γουλακότ, φαίνεται να αρνείται την πολυπλοκότητα των ανθρώπινων υποθέσεων θέτοντας με υπερβολικά άκαμπτο τρόπο μια αντίθεση μεταξύ μιας εγγενώς αμοραλιστικής ελίτ και μιας εγγενώς ηθικής μάζας.[15]
Το σύστημα προπαγάνδας είναι τόσο επιτυχημένο διότι οι άνθρωποι πρέπει, εκτός όλων των άλλων υποχρεώσεων που έχουν, να δουλεύουν. Γυρίζουν σπίτι από τη δουλειά κουρασμένοι και δε θα περάσουν το απόγευμα διεξάγοντας έρευνα, αλλά ανοίγουν την τηλεόραση ή διαβάζουν τους τίτλους στην εφημερίδα και μετά βλέπουν αθλητικά κ.τ.λ.[16]
Πίστη στον απλό άνθρωπο
[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]Είναι τόση μεγάλη η πίστη του Νόαμ Τσόμσκι στους απλούς, συνηθισμένους ανθρώπους που o δημοσιογράφος και πρώην Εκπρόσωπος Τύπου του Λευκού Οίκου Μπιλ Μόγιερς (Bill Moyers) επισήμανε ότι «Φαίνεται λίγο αταίριαστο το να ακούει κανείς έναν άνθρωπο από τις ακαδημαϊκές επάλξεις του Ινστιτούτου Τεχνολογίας της Μασαχουσέτης, ένα λόγιο, ένα διακεκριμένο λόγιο της γλωσσολογίας (ο Νόαμ Τσόμσκι θεωρείται ότι είναι ο Άλμπερτ Αϊνστάιν της γλωσσολογίας), να μιλάει για τους κοινούς ανθρώπους με τόση εκτίμηση».[17] Σύμφωνα με τον Αμερικανό διανοούμενο, η εκπαίδευση είναι ένα σύστημα επιβεβλημένης άγνοιας, με αποτέλεσμα οι αμαθείς μάζες να έχουν μία καλύτερη κατανόηση της πραγματικότητας από τις μορφωμένες ελίτ.[18]
Ο Νόαμ Τσόμσκι δε συμφωνεί με τον Αμερικανό ψυχολόγο και συμπεριφοριστή Μπ. Φ. Σκίνερ, ο οποίος πίστευε ότι ο έλεγχος του πληθυσμού ως συνόλου πρέπει να αποτεθεί στους ειδικούς, δηλαδή στην αστυνομία, στους ιερείς, στους ιδιοκτήτες, στους δασκάλους, στους θεραπευτές κ.λπ. Αν στην πραγματικότητα, λέει ο Νόαμ Τσόμσκι, οι άνθρωποι είναι απείρως εύπλαστοι, τελείως πλαστικά όντα, χωρίς έμφυτες νοητικές δομές και χωρίς εγγενείς ανάγκες πολιτισμικού ή κοινωνικού χαρακτήρα, τότε είναι κατάλληλα υποκείμενα για τη «διαμόρφωση της συμπεριφοράς» από την κρατική εξουσία, από τον διευθυντή επιχειρήσεων, από τον τεχνοκράτη ή από την κεντρική επιτροπή. Όσοι έχουν κάποια εμπιστοσύνη στο ανθρώπινο είδος θα ελπίσουν ότι τα πράγματα δεν είναι έτσι, αναφέρει ο Νόαμ Τσόμσκι.[19]
Σχετικά με το ντοκιμαντέρ, ο Νόαμ Τσόμσκι είπε ότι αν δίνεται η εντύπωση ότι υπάρχει κάποιος αρχηγός ή εκπρόσωπος ή κάτι τέτοιο που οργανώνει, κινητοποιεί τα πράγματα, αυτό είναι εντελώς λανθασμένο δίδαγμα και δεν αισθάνεται καθόλου άνετα με την όλη υπόθεση. Μπορεί οι δημιουργοί του ντοκιμαντέρ να προσπάθησαν, και πραγματικά προσπάθησαν, αλλά οι κριτικές δείχνουν ότι τα θέματα προσωποποιήθηκαν και αυτό είναι λάθος για μια σειρά από λόγους. Σε ολόκληρες τις ΗΠΑ, αλλά και σε ολόκληρο τον κόσμο, υπάρχει σημαντικός αριθμός ανθρώπων αφοσιωμένων στο να δουλεύουν σκληρά κάθε μέρα, στο να κατατοπίζουν, να συμμετέχουν σε δραστηριότητες διαφόρων μορφών, να χτίζουν τις οργανώσεις λαϊκής βάσης. Αυτοί πραγματικά κάνουν δουλειά, και εκείνοι είναι οι αρχηγοί, αυτοί είναι εκείνοι που κάνουν τη δουλειά, και όχι ο Νόαμ Τσόμσκι.[20]
Ανατολικό Τιμόρ
[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]Κεντρικό στοιχείο του ντοκιμαντέρ είναι μια μακρά εξέταση της ιστορίας της κάλυψης, ουσιαστικά της απόκρυψης σύμφωνα με τον Τσόμσκι, από τα δυτικά ΜΜΕ της Εισβολής της Ινδονησίας στο Ανατολικό Τιμόρ, η οποία χαρακτηρίζεται ως γενοκτονία. Σχετικά με αυτήν την υπόθεση ο Νόαμ Τσόμσκι αναφέρει στο ντοκιμαντέρ ότι «Θέλω να πω ότι αυτό είναι κάτι παραπάνω από μια απλή κατάδειξη της υποταγής των ΜΜΕ στην εξουσία. Θέλω να πω ότι [τα ΜΜΕ και η εξουσία] είναι πραγματικοί συνένοχοι της γενοκτονίας σ' αυτήν την υπόθεση. Ο λόγος για τον οποίο μπορούν οι θηριωδίες να συνεχίζονται είναι ότι κανένας δε γνωρίζει γι' αυτές. Αν γνώριζε ο κόσμος γι' αυτές, θα υπήρχαν διαμαρτυρίες και πίεση για να σταματήσουν. Κατά συνέπεια αποκρύπτοντας τα γεγονότα, τα ΜΜΕ συνεισφέρουν τα μέγιστα σε μια, πιθανόν στη χειρότερη πράξη γενοκτονίας μετά το Ολοκαύτωμα [σε σχέση με τον πληθυσμό]».[21] Επιπλέον, αναφέρεται στο ντοκιμαντέρ ότι οι ΗΠΑ, ο Καναδάς, η Αγγλία, η Ολλανδία κ.ά. πουλούσαν όπλα στους Ινδονήσιους για να σκοτώσουν περισσότερους Τιμορέζους.[22] Στο βιβλίο για το ντοκιμαντέρ αναφέρεται ακόμη ότι στην Ινδονησία υπήρχαν πάνω από 300 καναδικές εταιρείες σε βιομηχανία, εισαγωγές και ως σύμβουλοι, συμπεριλαμβανομένων και δέκα εταιρειών παραγωγής όπλων.[23]
Παράλληλα με τη γενοκτονία στο Τιμόρ, την ίδια ακριβώς εποχή, εξελισσόταν η Γενοκτονία της Καμπότζης, για την οποία υπήρξε μεγάλη δημοσιογραφική κάλυψη, διότι υπεύθυνοι ήταν εχθροί των ΗΠΑ. Και πριν από τη γενοκτονία της Καμπότζης έλαβε χώρα στην Καμπότζη μια ανάλογη θηριωδία (1970 - 1975), για την οποία, σύμφωνα με τον Τσόμσκι, υπεύθυνοι ήταν οι ΗΠΑ. Αυτή η θηριωδία δεν απασχόλησε τα ΜΜΕ.[24]
Στο βιβλίο Ευεργετικά λουτρά αίματος: στα γεγονότα και στην προπαγάνδα οι συγγραφείς εξέτασαν τριών ειδών θηριωδίες: τις ήπιες αιματοχυσίες, για τις οποίες κανείς δεν ενδιαφέρεται, τις δημιουργικές αιματοχυσίες οι οποίες είναι προς όφελος των ΗΠΑ, και τις ανήθικες αιματοχυσίες που διαπράττουν οι κακοί της υπόθεσης, δηλαδή οι εχθροί.[25]
Όπως αναφέρεται στο βιβλίο για το ντοκιμαντέρ: «Ένα σύστημα προπαγάνδας θα παρουσιάζει επίμονα ανθρώπους που υπέστησαν βία σε αντίπαλα κράτη ως έντιμα θύματα, ενώ αυτούς που έγιναν αντικείμενο ίσης ή και χειρότερης κακομεταχείρισης από τη δική του κυβέρνηση ή από πελάτες του θα είναι ανάξια λόγου θύματα».[26]
Ο υπεύθυνος για τις εξωτερικές ειδήσεις στους New York Times σχετικά με τη φτωχή κάλυψη της γενοκτονίας στο Ανατολικό Τιμόρ είπε ότι «Συμβαίνουν δεκάδες θηριωδίες σε όλο τον κόσμο, τις οποίες δεν καλύπτουμε. Αυτή είναι, για διάφορους λόγους, μία από αυτές».[27]
Εξωτερική πολιτική των ΗΠΑ
[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]Δριμύς πολέμιος της εξωτερικής πολιτικής της χώρας του, δηλαδή των ΗΠΑ, ο Νόαμ Τσόμσκι θεωρεί ότι το πρωταρχικό ενδιαφέρον των ΗΠΑ για τον Τρίτο Κόσμο είναι να εξασφαλίσουν το δικαίωμά τους να ληστεύουν και να εκμεταλλεύονται και όχι η δημοκρατία ή τα ανθρώπινα δικαιώματα.[28] «Τώρα, αν είχαμε το παραμικρό ενδιαφέρον για τη δημοκρατία –πράγμα που δεν έχουμε και ούτε ποτέ είχαμε στην εξωτερική μας πολιτική– θα στρεφόμασταν σε χώρες όπου έχουμε επιρροή, όπως το Ελ Σαλβαδόρ. Τώρα, στο Ελ Σαλβαδόρ δε βρίζουν τον αρχιεπίσκοπο. Τον δολοφονούν. Δε λογοκρίνουν τον τύπο. Τον εξαφανίζουν. Στέλνουν τον στρατό να ανατινάξει τον ραδιοφωνικό σταθμό της εκκλησίας. Ο εκδότης ανεξάρτητης εφημερίδας βρέθηκε σε ένα χαντάκι ακρωτηριασμένος και κομμένος σε κομμάτια με έναν μπαλτά».[29] Σύμφωνα με τον Αμερικανό φιλόσοφο, οι ΗΠΑ έχουν οργανώσει με την υποστήριξη και την προστασία τους ένα νεοαποικιακό σύστημα κρατών πελατών, τα οποία διακυβερνούνται κυρίως με την τρομοκρατία υπηρετώντας τα συμφέροντα μιας μικρής τοπικής και μιας αλλοδαπής επιχειρηματικής και στρατιωτικής ελίτ.[30]
Βιβλίο για το ντοκιμαντέρ
[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]Ο Μαρκ Άχμπαρ το 1995 επιμελήθηκε ένα βιβλίο με το ίδιο όνομα, στο οποίο παρουσιάζεται όλο το απομαγνητοφωνημένο υλικό του ντοκιμαντέρ, μαζί με πολλά άλλα κείμενα.[31] Το βιβλίο μεταφράστηκε στα Ελληνικά από τον Νίκο Βούλγαρη και κυκλοφόρησε το 1997 από τον εκδοτικό οίκο Παρατηρητής.[32] Η άναρχη μορφή του βιβλίου θυμίζει το βιβλίο S,M,L,XL (του 1995 και αυτό) των Ρεμ Κούλχαας και Μπρους Μάου (Bruce Mau).
Κριτική
[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]Σύμφωνα με το The New York Times Book Review (25 Φεβρουαρίου 1979), τα πολιτικά κείμενα του Νόαμ Τσόμσκι συχνά είναι εξοργιστικά αφελή,[33] ενώ ο Frits Bolkestein ανέφερε ότι ο Νόαμ Τσόμσκι δεν πιστεύει στην αντιπροσωπευτική δημοκρατία, αλλά στην άμεση δημοκρατία και ότι μαζί με τη Ρόζα Λούξεμπουργκ λαχταρά τη δημιουργική, αυθόρμητη, αυτοδιορθωτική δύναμη της μαζικής δράσης, πράγμα που είναι το όραμα ενός αναρχικού, αλλά επίσης και το όνειρο ενός παιδιού.[34]
Το ντοκιμαντέρ Κατασκευάζοντας συναίνεση: ο Νόαμ Τσόμσκι και τα μέσα μαζικής επικοινωνίας παρουσιάστηκε σε πολλά διεθνή φεστιβάλ κερδίζοντας πολλά βραβεία.[35]
Δείτε επίσης
[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]Σημειώσεις
[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]- ↑ Στο άρθρο του Η κίνηση προς τον παγκόσμιο πόλεμο (The Drift Towards Global War, 1985), o Νόαμ Τσόμσκι σημείωσε ότι «Τα πραγματικά θύματα των πολιτικών που περιγράφω εδώ και καιρό είναι εκατομμύρια άνθρωποι που υποφέρουν, βασανίζονται και κακοποιούνται σ' όλον τον Τρίτο Κόσμο. Οι πολύ αποτελεσματικοί ιδεολογικοί μηχανισμοί μας μάς αποτρέπουν από το να το δούμε αυτό, με εξαίρεση κάποιες σποραδικές περιπτώσεις. Αν είχαμε ειλικρίνεια και ηθικό κουράγιο, δε θα αφήναμε να περάσει ούτε μια μέρα χωρίς να ακούσουμε τις φωνές των θυμάτων της δράσης ή της αδράνειάς μας. Θα ανοίγαμε το ραδιόφωνο το πρωί και θα ακούγαμε την ανταπόκριση για την επιχείρηση του στρατού της Γουατεμάλας στην επαρχία Quiche –τον οποίο τροφοδοτούν και υποστηρίζουν οι Ηνωμένες Πολιτείες και ο πελάτης τους, το Ισραήλ– κατά την οποία οι στρατιώτες μπήκαν σε μια μικρή πόλη, συγκέντρωσαν τον πληθυσμό της στο δημαρχείο, πήραν όλους τους άνδρες και τους αποκεφάλισαν, βίασαν τις γυναίκες και μετά τις δολοφόνησαν και πήραν τα παιδιά στο παρακείμενο ποτάμι και τα σκότωσαν συνθλίβοντας τα κεφάλια τους στους βράχους. Λίγοι άνθρωποι ξέφυγαν και εξιστόρησαν τα γεγονότα, αλλά όχι σε εμάς. Θα ανοίγαμε το ραδιόφωνό μας το απόγευμα και θα ακούγαμε έναν Πορτογάλο ιερέα στο Timor να διηγείται πώς ο ινδονησιακός στρατός, απολαμβάνοντας συνεχή και ζωτικής σημασίας στρατιωτική και διπλωματική υποστήριξη από τις Ηνωμένες Πολιτείες, υποχρεώνει χωρικούς να μαχαιρώσουν ή να ξυλοκοπήσουν μέχρι θανάτου ανθρώπους που υποστηρίζουν την αντίσταση, συμπεριλαμβανομένων και μελών της ίδιας τους της οικογένειας. Το βράδυ θα ακούγαμε μερικά από τα θύματα που γλίτωσαν από τον πιο πρόσφατο βομβαρδισμό εναντίον χωριών ή εναντίον πολιτών που είχαν πάρει τον δρόμο της φυγής στο El Salvador –βομβαρδισμό που έκαναν μαχητικά αεροπλάνα των Ηνωμένων Πολιτειών πετώντας από τα καταφύγιά τους στην Ονδούρα και τον Παναμά. Θα παρουσιάζαμε στους εαυτούς μας το παγερό αρχείο της τρομοκρατίας και των βασανιστηρίων, στα οποία υπόκεινται οι εξαρτημένοι από μας, αρχείο που συντάσσει η Διεθνής Αμνηστία, το America's Watch, η Survival International και άλλες ευυπόληπτες οργανώσεις για τα ανθρώπινα δικαιώματα. Αλλά απομονώνουμε με επιτυχία τους εαυτούς μας από αυτήν τη σκληρή πραγματικότητα. Κάνοντας αυτό, βυθιζόμαστε σ' ένα επίπεδο δειλίας και ηθικής φαυλότητας που έχει παρουσιαστεί λίγες φορές στον σύγχρονο κόσμο. Βοηθάμε επίσης να φουντώσουν οι φλόγες που θα οδηγήσουν σε μια μεγάλη πυρκαγιά που, πιθανότατα, θα ζώσει και μας».[4]
- ↑ Και ο αρχαίος Κινέζος σοφός Κομφούκιος, ο οποίος ήταν πολύ τίμιος και ειλικρινής για να ευδοκιμήσει στην πολιτική και έλεγε συχνά πράγματα στους άρχοντες που δεν άρεσαν, στην ερώτηση πώς μπορεί να διοικηθεί η Κίνα εύρυθμα, απάντησε με έναν ισχυρισμό που ηχεί κάπως παράξενα: «Με την αποκατάσταση των λεκτικών όρων». Με αυτό, ο Κομφούκιος εννοούσε ότι όσο οι όροι δεν αποκαθίστανται, η γλώσσα δε θα ανταποκρίνεται στα πράγματα και όσο συμβαίνει αυτό, τίποτε δεν μπορεί να επιτευχθεί. Με τη φράση «αποκατάσταση των λεκτικών όρων», που απασχόλησε τον κινέζικο στοχασμό όλων των αιώνων, ο Κινέζος σοφός εννοούσε ότι οι τίτλοι των αξιωματούχων και του άρχοντα, καθώς και οι ονομασίες των θεσμών έπρεπε να ανταποκρίνονται στο πραγματικό περιεχόμενό τους.[7]
- ↑ Ο Νόαμ Τσόμσκι θεωρεί ότι τα δύο πολιτικά κόμματα, Ρεπουμπλικανοί και Δημοκρατικοί, τα οποία κάποιοι θεωρούν, σε μεγάλο βαθμό δικαιολογημένα, ως τα δύο μέρη ενός και μοναδικού «Κόμματος της Ιδιοκτησίας», μοιράζονται την ίδια προσήλωση στην καπιταλιστική ιδεολογία και στους καπιταλιστικούς θεσμούς, ενώ για τη μεγαλύτερη περίοδο από τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο, είναι προσηλωμένα σε μια «υπερκομματική εξωτερική πολιτική», πράγμα που σημαίνει ένα μονοκομματικό κράτος αναφορικά με ζητήματα εξωτερικής πολιτικής.[9] Παρ' όλ' αυτά, ο Αμερικανός διανοούμενος έχει αναφέρει σχετικά: «Οι Ρεπουμπλικάνοι έχουν σαφή αντίληψη του ρόλου τους ως αντιπροσώπων των ιδιοκτητών και των διευθυνόντων την κοινωνία, που διεξάγουν έναν εφ' όλης της ύλης ταξικό πόλεμο εναντίον του πληθυσμού – συχνά υιοθετώντας χυδαία μαρξιστική ρητορική και αντίστοιχες έννοιες, καταφεύγοντας στη σοβινιστική υστερία, στην καλλιέργεια του φόβου και στην τρομοκρατία, στην εμφύσηση δέους για τους μεγάλους ηγέτες και σε άλλα τυπικά τεχνάσματα ελέγχου του πληθυσμού.» Οι Δημοκρατικοί, σύμφωνα με τον Νόαμ Τσόμσκι πάντα, δεν έχουν αυτή την αταλάντευτη ταξική συνείδηση των Ρεπουμπλικανών πολιτικών αντιπάλων τους.[10]
Παραπομπές
[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]- 1 2 www
.imdb . Ανακτήθηκε στις 7 Απριλίου 2016..com /title /tt0104810 / - ↑ Κατασκευάζοντας συναίνεση. Ο Νόαμ Τσόμσκυ και τα μέσα μαζικής επικοινωνίας. Το βιβλίο της βραβευμένης ταινίας των Peter Wintonick και Mark Achbar. Ένα εγχειρίδιο πνευματικής αυτοάμυνας. Επιμέλεια Mark Achbar. Μετάφραση Νίκος Βούλγαρης. Παρατηρητής. Θεσσαλονίκη. 1997. σελ. 229. ISBN 960-260-902-8.
- ↑ Κατασκευάζοντας συναίνεση. Ο Νόαμ Τσόμσκυ και τα μέσα μαζικής επικοινωνίας. Το βιβλίο της βραβευμένης ταινίας των Peter Wintonick και Mark Achbar. Ένα εγχειρίδιο πνευματικής αυτοάμυνας. Επιμέλεια Mark Achbar. Μετάφραση Νίκος Βούλγαρης. Παρατηρητής. Θεσσαλονίκη. 1997. σελ. 131. ISBN 960-260-902-8.
- ↑ Κατασκευάζοντας συναίνεση. Ο Νόαμ Τσόμσκυ και τα μέσα μαζικής επικοινωνίας. Το βιβλίο της βραβευμένης ταινίας των Peter Wintonick και Mark Achbar. Ένα εγχειρίδιο πνευματικής αυτοάμυνας. Επιμέλεια Mark Achbar. Μετάφραση Νίκος Βούλγαρης. Παρατηρητής. Θεσσαλονίκη. 1997. σελ. 121. ISBN 960-260-902-8.
- ↑ Κατασκευάζοντας συναίνεση. Ο Νόαμ Τσόμσκυ και τα μέσα μαζικής επικοινωνίας. Το βιβλίο της βραβευμένης ταινίας των Peter Wintonick και Mark Achbar. Ένα εγχειρίδιο πνευματικής αυτοάμυνας. Επιμέλεια Mark Achbar. Μετάφραση Νίκος Βούλγαρης. Παρατηρητής. Θεσσαλονίκη. 1997. σελ. 53. ISBN 960-260-902-8.
- ↑ Κατασκευάζοντας συναίνεση. Ο Νόαμ Τσόμσκυ και τα μέσα μαζικής επικοινωνίας. Το βιβλίο της βραβευμένης ταινίας των Peter Wintonick και Mark Achbar. Ένα εγχειρίδιο πνευματικής αυτοάμυνας. Επιμέλεια Mark Achbar. Μετάφραση Νίκος Βούλγαρης. Παρατηρητής. Θεσσαλονίκη. 1997. σελ. 41. ISBN 960-260-902-8.
- ↑ Δημήτρης Κ. Βελισσαρόπουλος. Ιστορία της κινέζικης φιλοσοφίας. Δωδώνη. Αθήνα. 1981. Τόμος πρώτος σελ. 173, 197 & 198.
- ↑ Κατασκευάζοντας συναίνεση. Ο Νόαμ Τσόμσκυ και τα μέσα μαζικής επικοινωνίας. Το βιβλίο της βραβευμένης ταινίας των Peter Wintonick και Mark Achbar. Ένα εγχειρίδιο πνευματικής αυτοάμυνας. Επιμέλεια Mark Achbar. Μετάφραση Νίκος Βούλγαρης. Παρατηρητής. Θεσσαλονίκη. 1997. σελ. 58. ISBN 960-260-902-8.
- ↑ Κατασκευάζοντας συναίνεση. Ο Νόαμ Τσόμσκυ και τα μέσα μαζικής επικοινωνίας. Το βιβλίο της βραβευμένης ταινίας των Peter Wintonick και Mark Achbar. Ένα εγχειρίδιο πνευματικής αυτοάμυνας. Επιμέλεια Mark Achbar. Μετάφραση Νίκος Βούλγαρης. Παρατηρητής. Θεσσαλονίκη. 1997. σελ. 212. ISBN 960-260-902-8.
- ↑ Noam Chomsky. Πώς λειτουργεί ο κόσμος. Επιμέλεια Άρθουρ Νάιμαν. Μετάφραση Μαρία - Αριάδνη Αλαβάνου. Κέδρος. Αθήνα. 2013. Όγδοη έκδοση. σελ. 90. ISBN 978-960-04-4370-7.
- ↑ Κατασκευάζοντας συναίνεση. Ο Νόαμ Τσόμσκυ και τα μέσα μαζικής επικοινωνίας. Το βιβλίο της βραβευμένης ταινίας των Peter Wintonick και Mark Achbar. Ένα εγχειρίδιο πνευματικής αυτοάμυνας. Επιμέλεια Mark Achbar. Μετάφραση Νίκος Βούλγαρης. Παρατηρητής. Θεσσαλονίκη. 1997. σελ. 46. ISBN 960-260-902-8.
- ↑ Κατασκευάζοντας συναίνεση. Ο Νόαμ Τσόμσκυ και τα μέσα μαζικής επικοινωνίας. Το βιβλίο της βραβευμένης ταινίας των Peter Wintonick και Mark Achbar. Ένα εγχειρίδιο πνευματικής αυτοάμυνας. Επιμέλεια Mark Achbar. Μετάφραση Νίκος Βούλγαρης. Παρατηρητής. Θεσσαλονίκη. 1997. σελ. 64 - 65. ISBN 960-260-902-8.
- ↑ Κατασκευάζοντας συναίνεση. Ο Νόαμ Τσόμσκυ και τα μέσα μαζικής επικοινωνίας. Το βιβλίο της βραβευμένης ταινίας των Peter Wintonick και Mark Achbar. Ένα εγχειρίδιο πνευματικής αυτοάμυνας. Επιμέλεια Mark Achbar. Μετάφραση Νίκος Βούλγαρης. Παρατηρητής. Θεσσαλονίκη. 1997. σελ. 90 - 91. ISBN 960-260-902-8.
- ↑ Κατασκευάζοντας συναίνεση. Ο Νόαμ Τσόμσκυ και τα μέσα μαζικής επικοινωνίας. Το βιβλίο της βραβευμένης ταινίας των Peter Wintonick και Mark Achbar. Ένα εγχειρίδιο πνευματικής αυτοάμυνας. Επιμέλεια Mark Achbar. Μετάφραση Νίκος Βούλγαρης. Παρατηρητής. Θεσσαλονίκη. 1997. σελ. 11. ISBN 960-260-902-8.
- ↑ Κατασκευάζοντας συναίνεση. Ο Νόαμ Τσόμσκυ και τα μέσα μαζικής επικοινωνίας. Το βιβλίο της βραβευμένης ταινίας των Peter Wintonick και Mark Achbar. Ένα εγχειρίδιο πνευματικής αυτοάμυνας. Επιμέλεια Mark Achbar. Μετάφραση Νίκος Βούλγαρης. Παρατηρητής. Θεσσαλονίκη. 1997. σελ. 137. ISBN 960-260-902-8.
- ↑ Κατασκευάζοντας συναίνεση. Ο Νόαμ Τσόμσκυ και τα μέσα μαζικής επικοινωνίας. Το βιβλίο της βραβευμένης ταινίας των Peter Wintonick και Mark Achbar. Ένα εγχειρίδιο πνευματικής αυτοάμυνας. Επιμέλεια Mark Achbar. Μετάφραση Νίκος Βούλγαρης. Παρατηρητής. Θεσσαλονίκη. 1997. σελ. 220. ISBN 960-260-902-8.
- ↑ Κατασκευάζοντας συναίνεση. Ο Νόαμ Τσόμσκυ και τα μέσα μαζικής επικοινωνίας. Το βιβλίο της βραβευμένης ταινίας των Peter Wintonick και Mark Achbar. Ένα εγχειρίδιο πνευματικής αυτοάμυνας. Επιμέλεια Mark Achbar. Μετάφραση Νίκος Βούλγαρης. Παρατηρητής. Θεσσαλονίκη. 1997. σελ. 21. ISBN 960-260-902-8.
- ↑ Κατασκευάζοντας συναίνεση. Ο Νόαμ Τσόμσκυ και τα μέσα μαζικής επικοινωνίας. Το βιβλίο της βραβευμένης ταινίας των Peter Wintonick και Mark Achbar. Ένα εγχειρίδιο πνευματικής αυτοάμυνας. Επιμέλεια Mark Achbar. Μετάφραση Νίκος Βούλγαρης. Παρατηρητής. Θεσσαλονίκη. 1997. σελ. 157. ISBN 960-260-902-8.
- ↑ Κατασκευάζοντας συναίνεση. Ο Νόαμ Τσόμσκυ και τα μέσα μαζικής επικοινωνίας. Το βιβλίο της βραβευμένης ταινίας των Peter Wintonick και Mark Achbar. Ένα εγχειρίδιο πνευματικής αυτοάμυνας. Επιμέλεια Mark Achbar. Μετάφραση Νίκος Βούλγαρης. Παρατηρητής. Θεσσαλονίκη. 1997. σελ. 27. ISBN 960-260-902-8.
- ↑ Κατασκευάζοντας συναίνεση. Ο Νόαμ Τσόμσκυ και τα μέσα μαζικής επικοινωνίας. Το βιβλίο της βραβευμένης ταινίας των Peter Wintonick και Mark Achbar. Ένα εγχειρίδιο πνευματικής αυτοάμυνας. Επιμέλεια Mark Achbar. Μετάφραση Νίκος Βούλγαρης. Παρατηρητής. Θεσσαλονίκη. 1997. σελ. 11. ISBN 960-260-902-8.
- ↑ Κατασκευάζοντας συναίνεση. Ο Νόαμ Τσόμσκυ και τα μέσα μαζικής επικοινωνίας. Το βιβλίο της βραβευμένης ταινίας των Peter Wintonick και Mark Achbar. Ένα εγχειρίδιο πνευματικής αυτοάμυνας. Επιμέλεια Mark Achbar. Μετάφραση Νίκος Βούλγαρης. Παρατηρητής. Θεσσαλονίκη. 1997. σελ. 116. ISBN 960-260-902-8.
- ↑ Κατασκευάζοντας συναίνεση. Ο Νόαμ Τσόμσκυ και τα μέσα μαζικής επικοινωνίας. Το βιβλίο της βραβευμένης ταινίας των Peter Wintonick και Mark Achbar. Ένα εγχειρίδιο πνευματικής αυτοάμυνας. Επιμέλεια Mark Achbar. Μετάφραση Νίκος Βούλγαρης. Παρατηρητής. Θεσσαλονίκη. 1997. σελ. 102. ISBN 960-260-902-8.
- ↑ Κατασκευάζοντας συναίνεση. Ο Νόαμ Τσόμσκυ και τα μέσα μαζικής επικοινωνίας. Το βιβλίο της βραβευμένης ταινίας των Peter Wintonick και Mark Achbar. Ένα εγχειρίδιο πνευματικής αυτοάμυνας. Επιμέλεια Mark Achbar. Μετάφραση Νίκος Βούλγαρης. Παρατηρητής. Θεσσαλονίκη. 1997. σελ. 117. ISBN 960-260-902-8.
- ↑ Κατασκευάζοντας συναίνεση. Ο Νόαμ Τσόμσκυ και τα μέσα μαζικής επικοινωνίας. Το βιβλίο της βραβευμένης ταινίας των Peter Wintonick και Mark Achbar. Ένα εγχειρίδιο πνευματικής αυτοάμυνας. Επιμέλεια Mark Achbar. Μετάφραση Νίκος Βούλγαρης. Παρατηρητής. Θεσσαλονίκη. 1997. σελ. 93 - 117. ISBN 960-260-902-8.
- ↑ Κατασκευάζοντας συναίνεση. Ο Νόαμ Τσόμσκυ και τα μέσα μαζικής επικοινωνίας. Το βιβλίο της βραβευμένης ταινίας των Peter Wintonick και Mark Achbar. Ένα εγχειρίδιο πνευματικής αυτοάμυνας. Επιμέλεια Mark Achbar. Μετάφραση Νίκος Βούλγαρης. Παρατηρητής. Θεσσαλονίκη. 1997. σελ. 119. ISBN 960-260-902-8.
- ↑ Κατασκευάζοντας συναίνεση. Ο Νόαμ Τσόμσκυ και τα μέσα μαζικής επικοινωνίας. Το βιβλίο της βραβευμένης ταινίας των Peter Wintonick και Mark Achbar. Ένα εγχειρίδιο πνευματικής αυτοάμυνας. Επιμέλεια Mark Achbar. Μετάφραση Νίκος Βούλγαρης. Παρατηρητής. Θεσσαλονίκη. 1997. σελ. 107. ISBN 960-260-902-8.
- ↑ Κατασκευάζοντας συναίνεση. Ο Νόαμ Τσόμσκυ και τα μέσα μαζικής επικοινωνίας. Το βιβλίο της βραβευμένης ταινίας των Peter Wintonick και Mark Achbar. Ένα εγχειρίδιο πνευματικής αυτοάμυνας. Επιμέλεια Mark Achbar. Μετάφραση Νίκος Βούλγαρης. Παρατηρητής. Θεσσαλονίκη. 1997. σελ. 108. ISBN 960-260-902-8.
- ↑ Κατασκευάζοντας συναίνεση. Ο Νόαμ Τσόμσκυ και τα μέσα μαζικής επικοινωνίας. Το βιβλίο της βραβευμένης ταινίας των Peter Wintonick και Mark Achbar. Ένα εγχειρίδιο πνευματικής αυτοάμυνας. Επιμέλεια Mark Achbar. Μετάφραση Νίκος Βούλγαρης. Παρατηρητής. Θεσσαλονίκη. 1997. σελ. 138. ISBN 960-260-902-8.
- ↑ Κατασκευάζοντας συναίνεση. Ο Νόαμ Τσόμσκυ και τα μέσα μαζικής επικοινωνίας. Το βιβλίο της βραβευμένης ταινίας των Peter Wintonick και Mark Achbar. Ένα εγχειρίδιο πνευματικής αυτοάμυνας. Επιμέλεια Mark Achbar. Μετάφραση Νίκος Βούλγαρης. Παρατηρητής. Θεσσαλονίκη. 1997. σελ. 142. ISBN 960-260-902-8.
- ↑ Κατασκευάζοντας συναίνεση. Ο Νόαμ Τσόμσκυ και τα μέσα μαζικής επικοινωνίας. Το βιβλίο της βραβευμένης ταινίας των Peter Wintonick και Mark Achbar. Ένα εγχειρίδιο πνευματικής αυτοάμυνας. Επιμέλεια Mark Achbar. Μετάφραση Νίκος Βούλγαρης. Παρατηρητής. Θεσσαλονίκη. 1997. σελ. 150. ISBN 960-260-902-8.
- ↑ Peter Wintonick and Mark Achbar, Manufacturing Consent: Noam Chomsky and the Media, Montreal: Black Rose Books, 1995.
- ↑ Κατασκευάζοντας συναίνεση. Ο Νόαμ Τσόμσκυ και τα μέσα μαζικής επικοινωνίας. Το βιβλίο της βραβευμένης ταινίας των Peter Wintonick και Mark Achbar. Ένα εγχειρίδιο πνευματικής αυτοάμυνας. Επιμέλεια Mark Achbar. Μετάφραση Νίκος Βούλγαρης. Παρατηρητής. Θεσσαλονίκη. 1997. ISBN 960-260-902-8.
- ↑ Κατασκευάζοντας συναίνεση. Ο Νόαμ Τσόμσκυ και τα μέσα μαζικής επικοινωνίας. Το βιβλίο της βραβευμένης ταινίας των Peter Wintonick και Mark Achbar. Ένα εγχειρίδιο πνευματικής αυτοάμυνας. Επιμέλεια Mark Achbar. Μετάφραση Νίκος Βούλγαρης. Παρατηρητής. Θεσσαλονίκη. 1997. σελ. 19. ISBN 960-260-902-8.
- ↑ Κατασκευάζοντας συναίνεση. Ο Νόαμ Τσόμσκυ και τα μέσα μαζικής επικοινωνίας. Το βιβλίο της βραβευμένης ταινίας των Peter Wintonick και Mark Achbar. Ένα εγχειρίδιο πνευματικής αυτοάμυνας. Επιμέλεια Mark Achbar. Μετάφραση Νίκος Βούλγαρης. Παρατηρητής. Θεσσαλονίκη. 1997. σελ. 130. ISBN 960-260-902-8.
- ↑ Κατασκευάζοντας συναίνεση. Ο Νόαμ Τσόμσκυ και τα μέσα μαζικής επικοινωνίας. Το βιβλίο της βραβευμένης ταινίας των Peter Wintonick και Mark Achbar. Ένα εγχειρίδιο πνευματικής αυτοάμυνας. Επιμέλεια Mark Achbar. Μετάφραση Νίκος Βούλγαρης. Παρατηρητής. Θεσσαλονίκη. 1997. σελ. 237. ISBN 960-260-902-8.
Εξωτερικοί σύνδεσμοι
[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]- Κατασκευάζοντας συναίνεση (ντοκιμαντέρ) στην IMDb (Αγγλικά)
- Κατασκευάζοντας συναίνεση (ντοκιμαντέρ) στο AllMovie (Αγγλικά)
- Κατασκευάζοντας συναίνεση (ντοκιμαντέρ) στο Rotten Tomatoes (Αγγλικά)
- Κατασκευάζοντας συναίνεση (ντοκιμαντέρ) στο TCMDB (Αγγλικά)
- Κατασκευάζοντας συναίνεση (ντοκιμαντέρ) στο AlloCine (Γαλλικά)
- Ο Δεκάλογος του Υπνωτιστή. (O Νόαμ Τσόμσκι έχει μαζέψει σε μία λίστα τις 10 βασικές τεχνικές χειραγώγησης της κοινής γνώμης.) tvxs.gr. 12 Οκτ. 2013. Ανακτήθηκε στις 07/10/2024.
Ντοκιμαντέρ
[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]- Κατασκευάζοντας τη Συναίνεση: o Νόαμ Τσόμσκι και τα ΜΜΕ. (Ένα από τα πιο πολυβραβευμένα ντοκιμαντέρ στην ιστορία του είδους, μια θεσμική ανάλυση για τα ΜΜΕ στις δυτικού τύπου δημοκρατίες και μια ανελέητη κριτική στην πλανητική πολιτική των ΗΠΑ.) dailymotion.com. Ανακτήθηκε στις 07/10/2024.
- Κατασκευάζοντας τη Συναίνεση: o Νόαμ Τσόμσκι και τα ΜΜΕ. Το ντοκιμαντέρ, με ελληνικούς υπότιτλους, στο YouTube. Ανακτήθηκε στις 23/08/2025.