Τέμενος του Ισκεντέρ Μπέη (Γιαννιτσά)
Συντεταγμένες: 40°47′1″N 22°24′38″E / 40.78361°N 22.41056°E
| Τέμενος του Ισκεντέρ Μπέη | |
|---|---|
| τζαμί | |
| αρχαιολογικός χώρος στην Ελλάδα | |
 | |
 | |
| Γεωγραφικές συντεταγμένες | 40°47′1″N 22°24′38″E |
| Διοικητική υπαγωγή | Δήμος Πέλλας |
| Τοποθεσία | Γιαννιτσά |
| Χώρα | Ελλάδα |
| Έναρξη κατασκευής | 1510 και 1511 |
| Δεδομένα () | |
Το Τέμενος του Ισκεντέρ Μπέη (τουρκικά: İskender Bey Camii), επίσης γνωστό ως Τέμενος Μεζά, είναι ιστορικό οθωμανικό τζαμί στα Γιαννιτσά, η ανέγερση του οποίου χρονολογείται κατά τη διάρκεια του 15ου αιώνα. Είναι ένα από τα τρία τζαμιά της πόλης που σώζονται σήμερα, αλλά η κακή του κατάσταση απαιτεί αποκατάσταση και συντήρηση, η οποία και πρόκειται να πραγματοποιηθεί, μετά τη δωρεά του ακινήτου από την Εθνική Τράπεζα στο Υπουργείο Πολιτισμού το 2022.[1]
Ιστορία
[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]Χτίστηκε μεταξύ 1481 και 1512 από τον Ισκεντέρ Μπέη Εβρενόσογλου, εγγονό του Γαζή Αχμέτ Εβρενός, του κατακτητή της πόλης.[2] Ονομαζόταν και Μπουγιούκ Τζαμί (τουρκ: Büyük Camii), δηλαδή Μεγάλο Τζαμί.[3] Υπάρχει επίσης η άποψη πως το κτίριο είναι παλαιότερο, κατασκευασμένο από τον ίδιο τον Γαζή Εβρενός, και πως ο εγγονός του το ανακαίνισε. Το 1668, όταν ο Εβλιγιά Τσελεμπή επισκέπτεται τα Γιαννιτσά, το περιγράφει ως «το πιο στολισμένο, εξαίσιο και με μεγαλύτερο αριθμό πιστών».[4]
Υπέστη σοβαρές ζημιές από βομβαρδισμούς κατά τη διάρκεια της μάχης των Γιαννιτσών το 1912. Μετά την απελευθέρωση, πουλήθηκε από την Εθνική Τράπεζα σε ιδιώτες και χρησιμοποιήθηκε ως αποθήκη μέχρι το 1950, και στη συνέχεια μετατράπηκε σε εκκοκκιστήριο βάμβακος.[5] Το 1974 και ξανά το 2000, το τζαμί κηρύχθηκε ιστορικό διατηρητέο μνημείο.[6]
Αρχιτεκτονική
[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]Χτίστηκε στο κέντρο του παζαριού· ο Εβλιγιά Τσελεμπή το περιγράφει ως ένα τζαμί προσευχής με τρούλο καλυμμένο με μολύβι. Τα χαρακτηριστικά κεραμικά κεραμίδια της βυζαντινής αρχιτεκτονικής, χρησιμοποιήθηκαν επίσης σε πολλά οθωμανικά μνημεία στην Ελλάδα, μεταξύ αυτών και το Τέμενος του Ισκεντέρ Μπέη. Είναι χτισμένο σε στυλ eywan (ειβάν), το οποίο χαρακτηρίζεται από την κεντρική αίθουσα και τον χώρο προσευχής τύπου ειβάν. Το τζαμί του Ισκεντέρ Μπέη είναι ένα από τα δύο τζαμιά στην Ελλάδα που ανήκουν σε αυτό το αρχιτεκτονικό στυλ, με το άλλο να είναι το Αλατζά Ιμαρέτ της Θεσσαλονίκης. Διαθέτει πλάγιες αίθουσες που καλύπτονται από δύο μεγάλους ημισφαιρικούς τρούλους, οι οποίοι ενώνονται με τον κεντρικό τρούλο κατά μήκος του ίδιου άξονα, σχηματίζοντας έναν επιμήκη χώρο· ένα μοναδικό αρχιτεκτονικό χαρακτηριστικό που δεν συναντάται αλλού στην οθωμανική αρχιτεκτονική.[2]
Διαθέτει πρόναο με πέντε καμάρες (πέντε-τοξωτό πρόπυλο), τον πιο συνηθισμένο τύπο για οθωμανικά τζαμιά στην Ελλάδα (μαζί με τον τρίτοξο τύπο). Ο τρούλος, όσο ακόμα διατηρούταν, είχε διάμετρο δεκατέσσερα μέτρα. Τόσο το εσωτερικό όσο και το εξωτερικό του κτιρίου έχουν υποστεί πολλές αλλοιώσεις λόγω των διαφόρων χρήσεων που είχε το τζαμί τα τελευταία χρόνια, ενώ ο κεντρικός του τρούλος έχει καταρρεύσει. Από τον μιναρέ σώζεται μόνο η βάση· στεκόταν τουλάχιστον μέχρι τη δεκαετία του 1930, όπως προκύπτει από παλαιά έγγραφα. Τίποτα δεν έχει απομείνει από την παλιά κρήνη και το νεκροταφείο.[5]
Ο Μαχίλ Κιλ περιέγραψε το Τέμενος του Ισκεντέρ Μπέη ως «ένα άκρως πρωτότυπο κτίσμα, τύπου που δεν συναντάμε πουθενά αλλού στις τεράστιες εκτάσεις της οθωμανικής αρχιτεκτονικής».[2]
Φωτοθήκη
[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]
Το τέμενος σε φωτογραφία του 1905
Το τέμενος σε καρτ ποστάλ του 1916
Το τέμενος από την πλατεία των Γιαννιτσών, σε καρτ ποστάλ του 1918
Το τζαμί σε φωτογραφία της Κατοχής
Παραπομπές
[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]- ↑ «Τρία σημαντικά μνημεία της Πέλλας ξαναβρίσκουν τη λάμψη τους». AthensVoice. 16 Μαρτίου 2022. Ανακτήθηκε στις 18 Αυγούστου 2025.
- 1 2 3 Ameen, Ahmed (2 Οκτωβρίου 2017). Islamic Architecture in Greece: Mosques.
- ↑ «Kültür Envanteri - Evrenosoğlu İskender Bey Camii». kulturenvanteri.com (στα Τουρκικά). 20 Απριλίου 2022. Ανακτήθηκε στις 18 Αυγούστου 2025.
- ↑ Skiadaresis, Giorgos (2015-12-19). Οθωμανικά Μνημεία Γιαννιτσών / Ottoman Monuments of Giannitsa. https://www.academia.edu/19747260/%CE%9F%CE%B8%CF%89%CE%BC%CE%B1%CE%BD%CE%B9%CE%BA%CE%AC_%CE%9C%CE%BD%CE%B7%CE%BC%CE%B5%CE%AF%CE%B1_%CE%93%CE%B9%CE%B1%CE%BD%CE%BD%CE%B9%CF%84%CF%83%CF%8E%CE%BD_Ottoman_Monuments_of_Giannitsa.
- 1 2 «Σταυριδόπουλος Ιωάννης (2015 Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων) Μνημεία του άλλου: η διαχείριση της οθωμανικής πολιτιστική κληρονομιάς της Μακεδονίας από το 1912 έως σήμερα». freader.ekt.gr. Ανακτήθηκε στις 18 Αυγούστου 2025.
- ↑ Nikos, Kapetanakos E. «ΔΙΑΡΚΗΣ ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΚΗΡΥΓΜΕΝΩΝ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΩΝ ΧΩΡΩΝ ΚΑΙ ΜΝΗΜΕΙΩΝ». listedmonuments.culture.gr. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 22 Ιουνίου 2018. Ανακτήθηκε στις 18 Αυγούστου 2025.
Εξωτερικοί σύνδεσμοι
[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]
Πολυμέσα σχετικά με το θέμα Τέμενος του Ισκεντέρ Μπέη (Γιαννιτσά) στο Wikimedia Commons
