İçeriğe atla

Leipzig

Bağlantıları değiştir
Vikipedi, özgür ansiklopedi
Leipzig
Image
Image
Image
Image
Image
Image
Image
Leipzig bayrağı
Bayrak
Leipzig arması
Arma
Almanya üzerinde Leipzig
Leipzig
Leipzig
UlkeAlmanya Almanya
EyaletImage Saksonya
Bağımsız şehir (Kreisfreie Städte)Leipzig
İdare
 • Belediye başkanıBurkhard Jung (SPD)
Yüzölçümü
 • Toplam297,60 km²
Nüfus
 (31 Aralık 2018)
 • Toplam596.517
 • Kent
1.016,048
 • Metropol
3,500,000
Zaman dilimiUTC+01.00 (OAS)
 • Yaz (YSU)UTC+02.00 (OAYS)
Posta kodu
04001-04357
Alan kodu0341
Resmî site
Leipzig.de

Leipzig, Almanya'nın Saksonya eyaletinin en kalabalık şehridir. Şehrin nüfusu 31 Aralık 2025 itibariyle 633.592 kişidir. Almanya'nın sekizinci büyük şehridir ve Orta Almanya Metropol Bölgesi'nin bir parçasıdır. Leipzig, Berlin'in yaklaşık 150 km (90 mil) güneybatısında, Kuzey Alman Ovası'nın (Leipzig Körfezi) en güney kesiminde, Beyaz Elster ve kolları Pleiße ve Parthe'nin birleştiği noktada yer almaktadır.

Leipzig, en azından Kutsal Roma İmparatorluğu döneminden beri bir ticaret şehri olmuştur. İki önemli Orta Çağ ticaret yolu olan Via Regia ve Via Imperii burada kesişerek şehrin ekonomik önemini vurgulamıştır. Leipzig Ticaret Fuarı 1190 yılına kadar uzanmaktadır. 1764 ile 1945 yılları arasında şehir bir yayıncılık merkeziydi. II. Dünya Savaşı'ndan sonra Leipzig, Doğu Almanya'da önemli bir kentsel merkez olarak kaldı. 1989'da Leipzig'de yaşanan olaylar, özellikle Aziz Nikola Kilisesi'nden başlayan gösteriler yoluyla, Avrupa'da Komünizmin çöküşünü hızlandırmada önemli bir rol oynamıştır. 2000'li yılların başlarından itibaren Leipzig, kentsel ve ekonomik canlanmanın yanı sıra ulaşım altyapısının modernizasyonuyla da belirginleşen önemli bir dönüşüm geçirmiştir.

Leipzig, Avrupa'nın en eski üniversitelerinden birine (Leipzig Üniversitesi) ev sahipliği yapmaktadır. Alman Ulusal Kütüphanesi'nin ana merkezi, Alman Müzik Arşivi ve Alman Federal İdari Mahkemesi'nin merkezidir. Leipzig Hayvanat Bahçesi, Avrupa'nın en modern hayvanat bahçelerinden biridir ve 2018 itibariyle Almanya'da birinci, Avrupa'da ise ikinci sırada yer almaktadır. Leipzig'in 19. yüzyıl sonu Gründerzeit mimarisi yaklaşık 12.500 binadan oluşmaktadır. Şehrin merkezi tren istasyonu Leipzig Hauptbahnhof, taban alanı bakımından Avrupa'nın en büyük tren istasyonudur. Leipzig Şehir Tüneli 2013 yılında hizmete girdiğinden beri, Almanya'nın en büyük S-Bahn ağı olan S-Bahn Mitteldeutschland (Orta Almanya S-Bahn) toplu taşıma sisteminin merkezini oluşturmaktadır.

Leipzig uzun zamandır klasik ve modern karanlık dalga da dahil olmak üzere müziğin önemli bir merkezi olmuştur. 1212 yılında kurulan Thomanerchor (Leipzig Aziz Thomas Korosu), bir erkek çocuk korosudur. 1743 yılında kurulan Leipzig Gewandhaus Orkestrası, dünyanın en eski senfoni orkestralarından biridir. Johann Sebastian Bach, Felix Mendelssohn ve Richard Wagner de dahil olmak üzere birçok tanınmış besteci Leipzig'de yaşamış ve çalışmıştır. Felix Mendelssohn Bartholdy Müzik ve Tiyatro Üniversitesi 1843 yılında kurulmuştur. Almanya'nın en önde gelen opera evlerinden biri olan Leipzig Operası ise 1693 yılında kurulmuştur. Friedrich Schiller, günümüzde şehrin bir parçası olan Gohlis'te kaldığı süre boyunca "Neşeye Övgü" şiirini yazmıştır.

Tarihçe

[değiştir | kaynağı değiştir]

İsminin aslı

[değiştir | kaynağı değiştir]

Leipzig İslav sözcüğü "Lipsk"'den gelmektedir ve "ıhlamur ağaçlarının bulunduğu yerleşke" anlamına gelmektedir.

Kuruluştan 19. yüzyıl sonuna kadar

[değiştir | kaynağı değiştir]

Leipzig isminin ilk defa belgelerde görülmesi 1015'te "Merseburg" Piskoposu Thietmar'nin günlüklerinde bulunmaktadır. 1165'te Meissen Maragravi "II. Otto (Zengin Otto)" şehre ve şehirdeki pazarlara yazılı beratlar vermiştir. Leipzig ve bu şehrin ticareti Saksonya Krallığı ve sonunda Almanya'nın tarihsel gelişmesinin temelini oluşturmuştur. Orta Çağ'da başlatılan "Leipzig Ticaret Fuarı" dünyada hâlen ortada bulunan en eski tarihi olan ticaret fuarı olmuştur ve bu yıllık fuar dönemi uluslararası ticaret için önemli bir dış ticaret mevkii olmuştur.

Diğer bir yazılı belge Leipzig'de bulunan Pleisse Nehri üzerinde balık avlama hakları için verilen beratlardır. Bunlardan ilki 1385'te Margrav Genç Dietrich'in St Thomas kilisesi ve manastırına balık avlama imtiyazını veren berat belgesidir.[1]

Şehir içinde ve etrafında çok sayıda manastır kurulmuştur,., Bunlar arsında en ilginçleri "Yalınayak Sokağı (Barfüssgässchen)" adının çıkmasına neden olan Benediktin Manastırı ve Ranstädter Steinweg (eski Via Regia) üzerinde kurulan ve günümüzde de hala bulunan sırf İrlandalı kesişlerin bulunduğu manastırdır.

1409'da Leipzig Üniversitesi kurulmuştur. Bu kurum Leipzig'in Alman hukuku çalışmaları merkezi ve şehrin bir kitap basım merkezi olmasına yol açmıştır. Böylece Alman Yüksek Mahkemesi (Reichsgericht) ile Alman Millî Kütüphanesi'nin de Leipzig'de kurulmasına yol açmıştır. Üniversitenin önemli mezunlarından birisi 1646'da Leipzig'de doğan ve 1661-1666'da Leipzig Üniversitesi'nde okuyup çalışan filozof ve matematikçi Gottfried Leibniz'dir.

Leipzig şehir aydınlatmada da öncülük etmiştir. 24 Aralık 1701'den itibaren şehir sokakları, konulan 700 gaz yağı lamba ile ve şehrin istihdam ettiği ışık memurları tarafından düzenli bir şekilde yakılıp söndürülmeleri sağlanmıştır.

19. yüzyıl

[değiştir | kaynağı değiştir]

Leipzig bölgesi Prusya, Rusya, Avusturya ve İsveç koalisyon güçleri ile Naployon'un Fransa İmparatorluk güçleri arasında yapılan çarpışmalara sahne oldu. 1813'te yapılan Leipzig Muharebesi o zamanda ta I. Dünya Savaşı'na kadar görülmeyen büyük uluslararası ordular birbirleriyle karşı karşıya gelip savaşmasına sahne oldu ve bu muharebeye "Leipzig Uluslar Muharebesi" adı da verilmektedir. Bu muharebede yenilen Napolyon Bonepart Almanya'dan çekilmek zorunda kaldı ve sonunda Elba adasına sürülmesine neden oldu. 1913'te bu muharebenin 100. yılının kutlanması 1970'te birleştirilmiş Almanya tarafından hazırlandı.

İlk Alman uzun mesafe demiryolu Saksonya başkenti Dresden ile Leipzig arasında yapıldı. Avrupa içinde genişleyen demiryolları ağı için orta Avrupa demiryolu trafiği ağ merkezi olarak Leipzig gelişti. Bunun için 1839'da Leipzig'de "Leipzizig Santral" tren garı kuruldu. Bu terminal istasyon, biri Saksonya Kralı karşılamaları için Doğuda ve diğeri Almanya İmparatorunu karşılamak için batıda olan iki gayet büyük giriş salonu Avrupa'nın en şaşaalı istasyonlarından biri oldu.

19. yüzyılda Leipzig Almanya ve Saksonya Krallığı içinde gelişen liberalleşme hareketini merkezi oldu. İlk Alman işçi partisi, "Allgemeiner Deutscher Arbeiterverein, ADAV" 23 Mayıs 1863'te Ferdinand Lassalle tarafından Leipzig'de kuruldu. Bu kuruluş toplantısına Almanya'nın her tarafından katılan yaklaşık 600 işçi delegesi Almanya'nın yeni demiryolu ağının merkezi olan Leipzig'e trenle geldiler.

Leipzig şehri birden hızla büyümeye başladı ve nüfus 1 milyon kişiye yaklaştı, Bu halkı barındırmak için büyük "Grunderzeit" bölgeleri yapılarak doldu ve harpler arasında imar hareketi ve harpteki zararlar bu bölgeleri ortadan kaldıramadı.

20. yüzyıl

[değiştir | kaynağı değiştir]

Leipzig yüzyılın başlarında pamuklu iplik eğirmede Avrupa'da en önde giden şehir oldu. Leipzig'deki yerleşik pamuklu iplik fabrikası olan "Leipziğer Baumwollspinnerei" 1907'da beşinci üretim salonunu açtığı zaman Avrupa'da en büyük pamuklu iplik fabrikası olmuştu. Bu fabrika 240.000 ıgle günde 5 milyon kilogramdan daha fazla pamuk ipliği üretilmekte idi.[2]

1930-1937 döneminde Leipzig Belediye başkanı olan Carl Friedrich Goerdeler Alaman Nazi Partisi ve bu partinin kurduğu hükûmete baş muhalif idi. 1937'de istifa ettikten sonra yerine gelen Nazi Partisi üyesi olan belediye başkan yardımcısı önce şehirde bulunan Felix Mendelssohn heykelinin yıktırıp tahrip ettirmiştir ve 1936'da da Kristal Gece nümayişlerinde şehrin güzide mimarı yapılarından olan 1855'te Mağrip stilli yapılmış olan Yahudi Sinagogu'nun tümüyle yıkılmasına göz yummuştur.

II. Dünya Savaşı yıllarında Leipzig'de bulunan Alman (özellikle savaş teçhizatı) fabrikaları Nazi istilasından sonra toplanan binlerce angarya köle işçiyi fabrikalarında çalıştırmışlardır.

2. Dünya Savaşı'nın sonlarına doğru müttefiklerin hava bombardıman akınları Leipzig'e büyük zararlara yol açmıştır. Fakat komşu Dresden şehrine yapılan bombardıman akınları gibi şehrin merkezinin tümünü tahrip eden yangın bombaları akınını Leipzig şehri görmemiştir ve bombardıman zayiatı çok şiddetli olmakla beraber bombardımanlar şehrin ortasını ancak bölük pörçük tahrip etmiştir.

Nisan 1945 sonlarında müttefik kara orduları Leipzig'e doğru yönelmişlerdi. 18 Nişan 'da Amerikan "2. Piyade Tümeni" ve "69. Piyade Tümeni" şehre girmeyi başardılar ve çok şiddetli bir şehir içi çarpışmalarından oluşan Nazi direnmesiyle karşılaştıktan sonra şehri ellerine geçirdiler. Bu şehir için çarpışmaları çok kere bloktan-bloka, apartmandan-apartmana karşı karşıya yakın dövüş halinde olmuştu.[3]

Temmuz 1945'te Amerikan orduları daha önceden tespit edilmiş bulunan Amerikan-Rus orduları işgal sınır çizgisi anlaşmalarına uyarak Leipzig'den çekildi ve Kızıl Ordu birlikleri şehri işgal ettiler.

Bundan sonra Leipzig Soviet Rusya'nın kurmuş olduğu Alman Demokratik Cumhuriyeti'nin en önemli şehirlerinden biri oldu.

20. yüzyılın ortalarında Leipzig Fuarı doğu-batı ticareti için çok önem kazandı. Şehrin güneyinde, Uluslar Muharebesi Anıtı civarında yapılanan Leipzig fuar binalarında organize edilen çeşitli fuarlar Doğu Avrupa'da kurulan ve Doğu Almanya'nın baş üyesi olduğu Comecon ülkeleri ekonomik bloku ile yapılan ticaret müzakereleri ve ticaret kontratlarının yapılması için baş ticaret merkezi oldu.

1983'te başlayan barış hareketinin merkezlerinden biri olan Leipzig'de Ekim 1989'da St Nicolas Kilisesi'deki akşam ayinde yapılan barış dualarından sonra Almanya'da Doğu Alman rejimine en ciddi kütle protestolara Pazartesi günü başlamıştır. Bu protestolar ülkeye yayılarak Doğu Almanya;'nın sona ermesine yol açmıştır.[4]

Leipzig 2012 Yaz Olimpiyatları için Almanya'nın şehir adayı idi; fakat bu müracaat kabul edilmedi ve bu olimpiyatlar Londra'da yapıldı.

Coğrafya

[değiştir | kaynağı değiştir]

Leipzig Almanya'da "Kuzey Avrupa Ovası"nın bir kısmı olan "Kuzey Alman Ovası"nın en güney tarafında bulunan "Leipzig Ovası" içinde bulunur ve "Weisse Elster", "Pleisse" ve "Parthe" adli üç nehrin birbirine kavuştuğu bir mevkide kurulmuştur. Genellikle şehrin konumlandığı bölge, "Leipzig Nehir Kenarı Ormanı" gibi, biraz bataklık arazidir; fakat şehrin kuzeyinde bazı kireçtaşı alanları da bulunmaktadır. Burada genel manzara ovalıktır ama bazı moren ve drumlin tepecikleri de bulunmaktadır.

Şehir sınırları içinde bazı ormanlar bulunmakla beraber Leipzig etrafındaki bölge nispeten ormansızdır. 20. yüzyılda bu bölgede bazı açık kömür madenleri işletmelerinden geriye büyük çukurlar kalmıştır. Bunların çoğunluğu göl veya gölete dönüştürülmektedir.

Leipzig Roma döneminden kalan, doğudan batıya ülkeyi kateden antik "Via Regiz - Kral Yolu" ile kuzeyden güneye uzanan "İmparatorluk Yolu - Via Imperii" yollarının kavşağında bulunmaktadır.

Orta Çağ'da Leipzig etrafı surlarla çevrili bir şehirdi. Günümüzde şehir merkezini çevreleyen "Çevre Yolu" bu eski surların yerine yapılmıştır ve surların nereden geçtiğini göstermektedir.

Semtler

[değiştir | kaynağı değiştir]

Yerel idare açısından Leipzig 1992'den itibaren 10 şehir bölgesine bölünmüştür ve bunlar 63 semti ihtiva etmektedir. Bu semtlerin bazıları Leipzig ile birleştirmiş olan şehir merkezi uzağındaki dış köylerdir.

Şehir bölgeleri,[5] konumları ve komşu bölgelerle ilişkileri
BölgeNüfusAlan
km²		Nüfus
per km²
Merkez49.56213,883.570
Kuzeydoğu41.18626.291.566
Doğu69.66640.741.710
Güneydoğu51.13934.651.476
Güney57.43416.923.394
Güneybatı45.88646.67983
Batı51.27614.693.491
Eski Batı46.00926.091.764
Kuzeybatı28.03639.09717
Kuzey57.55938.351.501
Image
Bölgeler ve Semtler
Delitzsch Jesewitz
Schkeuditz Rackwitz Taucha
Image
 Borsdorf Brandis
Markranstädt Markkleeberg Naunhof
Kitzen Zwenkau Großposna

İklim

[değiştir | kaynağı değiştir]
Image
Leipzig için iklim göstergesi[6]

Leipzig bir kıtasal karasal iklim gösterir. Yazları sıcaklık bazen 30 °C'u geçer (2010'da 10 gün); kışları ise çok kere 0 °C'nin altına düşer (2010'da 62 gün).[7] Almanya'nın sahilden uzak şehirlerinde olduğu gibi kışın düşen kar birkaç hafta ve hatta birkaç ay toprak üzerinde kalır.

Gözlemlerin başlamasından itibaren kaydedilmiş en sıcak gün 9 Ağustos 1992'de 38.8 °C ve en soğuk gün 14 Ocak 1987'de −24.1 °C olmuştur.[8]

Görülecek turistik yerler

[değiştir | kaynağı değiştir]

Kardeş kentler

[değiştir | kaynağı değiştir]

Resimler

[değiştir | kaynağı değiştir]

Kaynakça

[değiştir | kaynağı değiştir]
  1. ↑ http://www.neue-üfer.de/leipzig/pleisse_geschichte_fischerei.asp[ölü/kırık bağlantı]
  2. ↑ "History of the cotton mill". 20 Ağustos 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 14 Ağustos 2012.
  3. ↑ Stanton, Shelby, World War II Order of Battle: An Encyclopediç Reference to U.S. Army Ground Forces from Battalion through Division, 1939-1946 (Revised Edition, 2006), Staçkpole Books, p. 78, 139.
  4. ↑ "The day I outflanked the Stasi". BBC. 9 Ekim 2009. 2 Ağustos 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 14 Ağustos 2012. + video.
  5. ↑ Ortsteilkatalog der Stadt Leipzig 2008
  6. ↑ Geoklima 2.1
  7. ↑ http://www.leipzig.de/ımperia/md/content/12_statistik-und-wahlen/lz_jb2011.pdf[ölü/kırık bağlantı]
  8. ↑ "LİM - Klimastatistik - Extremwerte". 4 Eylül 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 14 Ağustos 2012.
  9. ↑ "Leipzig - International Relations". Leipzig City Council. 10 Eylül 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 14 Ağustos 2012.
  10. ↑ "Partner Cities". Birmingham City Council. 15 Eylül 2009 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 14 Ağustos 2012.
  11. ↑ "Brno - Partnerská města" (Çekçe). City of Brno. 23 Mayıs 2011 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 14 Ağustos 2012.
  12. ↑ "Partner Cities of Lyon and Greater Lyon". Mairie de Lyon. 14 Ekim 2011 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 14 Ağustos 2012.
  13. ↑ "Twinning Cities". City of Thessaloniki. 31 Mart 2009 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 14 Ağustos 2012.
  14. ↑ "Frankfurt: Partner Cities". Stadt Frankfurt am Main. 16 Ekim 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 14 Ağustos 2012.
  15. ↑ "Hanover - Twin Towns" (Almanca). Hanover.de. 27 Eylül 2011 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 14 Ağustos 2012.

Dış bağlantılar

[değiştir | kaynağı değiştir]
"https://tr.wikipedia.org/w/index.php?title=Leipzig&oldid=37407717" sayfasından alınmıştır