Image
Image
Image
Image
Image
Image
Image
Copyright 2006 REGION JASIELSKI & exe! All Rights Reserved.
Region Jasielski
PISMO
SPO�ECZNO-
KULTURALNE
         DWUMIESI�CZNIK
Image
Tekst, foto, mapka: Dariusz Zaj�c Region Jasielski  nr 3(57)2006
Image
W�DR�WKI PO REGIONIE
GALERIE
CERKWIE
TW�RCY LUDOWI
MUZYKA
CZARNI JAS�O
HISTORIA
CMENTARZE Z I W�
WZG�RZE ZAMKOWE "GOLESZ" I OKOLICE
 
        W poprzednim numerze RJ "w�drowali�my" po Pog�rzu Ci�kowickim. Tym razem przenie�my si� na tereny po�o�one po drugiej stronie Wis�oki, w pasmo Pog�rza najbli�sze naszemu miastu, czyli na Wzg�rza nad Warzycami, kt�re s� najbardziej na po�udnie wysuni�t� cz�ci� Pog�rza Strzy�owskiego. Ca�e to pasmo, zwane te� Garbem Warzyckim, rozci�ga si� od doliny Wis�oki w okolicach Krajowic na zachodzie do doliny rzeki Wis�ok w okolicach Przyb�wki na wschodzie. Szczyty osi�gaj� tutaj niewielkie wysoko�ci  najwy�szy z nich, Babia G�ra liczy sobie 387 m n.p.m.  ale to akurat nie powinno nas martwi�. W zamian wyst�puje tutaj wiele pami�tek przesz�o�ci, tej bardzo odleg�ej, jak i tej nie tak dawnej, ponadto osobliwo�ci przyrody oraz �adne widoki na Kotlin� Jasielsk� oraz Beskid Niski, a przy sprzyjaj�cej pogodzie znacznie dalej.
        Jako, �e ca�e to pasmo jest do�� rozci�gni�te, nas interesowa� b�dzie zachodnia jego cz��. Aby zapozna� si� z tym terenem, skorzystamy z dogodno�ci jakim uraczy�a nas m.in. gmina Jas�o znakuj�c 11 lat temu szlak spacerowy. Dok�adniej pisz�c, skorzystamy z jego fragmentu. Niestety fakt, �e zosta� on wyznakowany ju� "chwil�" temu, odcisn�� pi�tno na jego obecnym oznaczeniu w terenie.
       Nasz� w�dr�wk� najlepiej rozpocz�� wysiadaj�c na przystanku Jas�o-Krajowice (1). Id�c od przystanku, z powrotem w kierunku Jas�a, pierwszy znak szlaku zobaczymy po 200 m, natomiast po 350 m dochodzimy do betonowego s�upka oznaczaj�cego doj�cie do cmentarza wojennego nr 36. W tym miejscu szlak skr�ca w lewo i wraz z nim wspinamy si� lekko w g�r� asfaltow� drog�, kt�ra ko�czy si� przed bram� prywatnej posesji. Obchodz�c t� posesj� z lewej strony, po chwili dochodzimy do granicy lasu. St�d jeszcze oko�o 150 metr�w le�n� drog� i dochodzimy do tabliczek wskazuj�cych lokalizacj� wspomnianego ju� cmentarza wojennego, kt�ry znajduje si� st�d oko�o 50 m (opis i zdj�cia cmentarza na stronie 10, a og�lnie o I wojnie �wiatowej w jasielskim i budowie cmentarzy wojennych mo�na przeczyta� m.in. w RJ nr 3, 4, 5 i 6/2003 oraz na stronach www RJ).
        Po obejrzeniu cmentarza wracamy na szlak, kt�rym pod��amy w kierunku g��wnego celu naszej wycieczki. A tym celem jest wzg�rze zamkowe "Golesz". Nazwa ta, w dawnych czasach oznacza�a go�y, odkryty teren, w przypadku "naszego" Golesza  odkryte wzg�rze, g�ruj�ce tutaj nad dolin� Wis�oki. By�o to najwidoczniej bardzo dogodne, strategiczne miejsce, skoro historycy i archeologowie dopatruj� si� tutaj grodziska ju� w XII-XIII wieku. Dopiero p�niej, w miejsce ziemno-drewnianego grodu, w XIV wieku stan�� zamek zbudowany z kamienia. By� on m.in. twierdz� strzeg�c� traktu handlowego prowadz�cego dolin� Wis�oki w kierunku W�gier a tak�e siedzib� starosty jasielskiego (urz�dowa� tu s�ynny rycerz Zyndram z Maszkowic). W tym czasie zamek nale�a� do zakonu benedyktyn�w tynieckich i pozosta� w ich w�adaniu a� do rozbior�w. Nie raz w tym czasie musia� broni� si� przed r�nymi najazdami. Niestety wiek XVII, charakteryzuj�cy si� licznymi wojnami i konfliktami, by� tym, kt�ry przyczyni� si� do powolnego jego upadku. Sta�o si� to g��wnie po naje�dzie wojsk ksi�cia siedmiogrodzkiego Jerzego II Rakoczego w 1657 roku, kt�ry pustoszy� w�wczas tereny po�udniowej Polski. Wtedy to zamek zosta� zdobyty, po czym opustosza� z czasem chyl�c si� ku ruinie.
Mimo tego, owe ruiny pocz�tkiem XIX wieku doczeka�y si�  jak dzi� by�my to �adnie nazwali rewitalizacji. Bowiem na ich bazie, �wczeny w�a�ciciel pobliskich fabryk tkackich Achilles Johannot urz�dzi� swego rodzaju park wypoczynkowy: (...) ozdobi� je �cie�kami, por�czami brzozowemi, mostkami zawieszonymi ponad przepa�ciami, zgo�a ze starego, poczciwego boru wyrobi� rodzaj parku dosy� ozdobnego, a mianowicie u�atwi� dla mieszka�c�w Jas�a t� dla nich w niedziele i �wi�ta ulubion� przechadzk�-  pisa� Maciej Bogusz St�czy�ski w swej ksi��ce "Okolice Galicyi" wydanej we Lwowie w 1847 roku. Niestety obecnie nie ma ju� �ladu po wypoczynkowym parku a i po zamku od tego czasu pozosta�o niewiele. Widoczny jest dobrze zachowany zarys wa��w i fos oraz fragment muru zamkowego i jak zawsze w podobnych przypadkach, pozosta�y legendy zwi�zane z tym miejscem. Do niedawna tu� przy wzg�rzu wisia�a tablica z informacj� o zamku zawieszona podczas wyznaczania szlaku gminnego, niestety obecnie nie ma po niej �ladu.
       
Image
KO�CIO�Y
Na inn� jednak rzecz zwi�zan� z tym miejscem zwr�ci� uwag� znany badacz regionu Franciszek Kotula snuj�c domys�y, �e mog�o to by� dawne miejsce kultu przedchrze�cija�skiego.W�r�d ludno�ci utrzymywa�o si� bowiem przekonanie, jakoby woda z owego kamienia  nazywana potocznie "go��cow� wod�"  by�a panaceum na wiele chor�b, a raz do roku odprawiano nawet procesj� do stoj�cego tam niegdy� krzy�a. Zainteresowanych tym tematem polecam ksi��k� ww. autora pt. Po rzeszowskim podg�rzu b��dz�c, Krak�w 1974.Osta�ce, o kt�rych mowa, s� tak�e miejscem wykorzystywanym przez wspinaczy ska�kowych, kt�rzy ponadawali im nawet nazwy m.in.: Diabelska Przepa��, Komorowy W�w�z, Blok pod stra�nic�, Stra�nica czy Grzyb. Obecnie ca�o��, a wi�c ruiny zamku oraz wychodnie skalne, od 2000 roku obj�te s� ochron� prawn� w postaci rezerwatu przyrodniczo-geologicznego "Golesz", cho� jeszcze nie oznaczonego w terenie �adn� tablic�.
Po zwiedzeniu ruin zamku i osta�c�w wracamy do szlaku. Udaj�c si� wraz z nim w d�, dochodzimy po 300 m do polanki. W tym miejscu mo�emy zdecydowa�, czy schodzimy ju� do ul. Podzamcze (skr�caj�c w prawo), czy idziemy dalej naszym szlakiem. Wybieraj�c pierwszy wariant, ko�cz�c wycieczk� mo�emy jeszcze podej�� i zobaczy� kolejn� osobliwo�� tych okolic. A jest ni� ma�y wodospad na potoku wyp�ywaj�cym nieopodal wzg�rza "Golesz". Znajduje si� on tu� za wzniesieniem, na kt�rym stoi dawna restauracja "Podzamcze", a doprowadza do niego nieoznaczona, ale wydeptana �cie�ka zaczynaj�ca si� na pobliskim parkingu. Je�li kto� ma �y�k� poszukiwacza, to na wzg�rzu na wsch�d od wodospadu, w�r�d le�nych ost�p�w, mo�e pokusi� si� o odnalezienie mogi� �yd�w  z Ko�aczyc, rozstrzelanych tutaj przez Niemc�w 12 sierpnia 1942 r.
        Je�eli kto� decyduje si� na dalsz� w�dr�wk� szlakiem, to skr�ca w lewo i podchodzi w g�r�, wychodz�c dok�adnie w tym miejscu, w kt�rym wcze�niej schodzi�o si� do ruin zamku (szlak zatacza bowiem ma�� p�tl�). Z tego miejsca skr�camy w prawo i ... tutaj zaczyna si� odcinek  najgorzej oznakowany. Ale c�, jako� trzeba sobie radzi�, by doj�� do kolejnej pami�tki przesz�o�ci, znacznie odleglejszej ni� ruiny na Goleszu. Na pierwszy rzut oka pomy�le� by mo�na, �e to zwyk�y kopiec ziemi, na dodatek przewa�nie zaro�ni�ty traw�. Niemniej jednak, w tym kopcu  zwanym kurhanem, kryje si� historia tych okolic sprzed 4 tys. lat. Wtedy to na terenach �rodkowej Europy pojawi�y si� plemiona, p�niej nazwane plemionami kultury ceramiki sznurowej, bowiem charakterystycznym motywem zdobniczym ich wyrob�w ceramicznych by� odcisk sznura. Sam kurhan, kt�ry jest grobowcem, by� badany w latach 80. ubieg�ego wieku przez Muzeum Regionalne w Ja�le, wtedy to znaleziono wiele cennych rzeczy, kt�rych niestety nie mo�emy ogl�da� w tym�e muzeum (znajduj� si� w Kro�nie). Przy kurhanie znajduje si� tablica informacyjna, z kt�rej mo�na dowiedzie� si� wi�cej na  jego temat.
        Opuszczaj�c kurhan udajemy si� w kierunku przysi�ka miejscowo�ci Kowalowy-  Patryji. W jego okolicach, na p�nocnym stoku znajduje si� �r�d�o mineralne, niestety nie�atwo je odnale��. Dochodz�c do krzy��wki zn�w mamy do wyboru, i�� dalej szlakiem przez coraz to bardziej widokowe wzg�rze lub zej�� w d�, do centrum miejscowo�ci Kowalowy. Wybieraj�c dalsz� w�dr�wk� szlakiem, skr�camy w kierunku lasu, by id�c dalej, m�c podziwia� �adne widoki na Jas�o, Kotlin� Jasielsk� czy Beskid Niski z panoram� od Cergowej, poprzez Pasmo �ysej G�ry i Polany, Pasmo Magury W�tkowskiej a� do Che�mu nad Grybowem i masywu Ma�lanej G�ry, a przy sprzyjaj�cych warunkach atmosferycznych mo�emy zobaczy� szczyty Beskidu S�deckiego, a na ich tle odleg�e Tatry. Kontyuuj�c w�dr�wk� wchodzimy ponownie w las i dochodzimy do drogi Jas�o -  Gorajowice  - Bie�dziedza. Tutaj opuszczaj�c nasz gminny szlak skr�camy w prawo schodz�c w d�, gdzie spotykamy ko�cowy przystanek ZMKS. Je�li mamy szcz�cie, to mo�emy podjecha� do Jas�a autobusem. Je�li nie, pozostaje nam spacer, po drodze zn�w podziwiaj�c pi�kn� panoram�, na wschodzie fra-gmentu Pog�rza Dynowskiego z najwy�szym szczytem Such� G�r�, dalej ju� znany nam widok, kt�ry obserwowali�my wcze�niej, natomiast na p�n - zach. najwy�szy szczyt Pog�rza Ci�kowickiego -  Liwocz.
        I tak spaceruj�c w najbli�szych okolicach Jas�a, mogli�my zag��bi� si� w odleg�� histori�, poobcowa� z przyrod�, oddychn�� �wie�ym powietrzem, a na koniec, rozkoszuj�c si� t� rozleg�� panoram� mo�emy ju� zacz�� planowa�, gdzie  pojecha� na nast�pn� wycieczk�.
W okolicach ma�o widocznych ju� ruin mo�emy podziwia� wiele ciekawie ukszta�towanych wychodni piaskowca ci�kowickiego (tzw. osta�c�w), z kt�rych zapewne wybudowano zamek. Ciekawym i tajemniczym g�azem jest ten, po�o�ony najbli�ej ruin zamku, ze schodkami i wy��obionym otworem, w kt�rym zawsze znajduje si� woda. R�ne s� domys�y co do pochodzenia i u�yteczno�ci tego otworu. Jedni uwa�aj�, �e wykorzystywano go w celach porozumiewania si�, wk�adaj�c do� d�ugi dr�g, na kt�rym umieszczano r�ne znaki informacyjne.
Image Image
Image Image
Image
Image
Image
');close()}} if(!width||!height)t=new Image(),t.src=url,readSize() else showPopup(width,height) }
Na fot.: Widok-Golesz, Fosa-Wa�, Mogi�a, Wodospad, Ostaniec, Resztki mur�w Zamku