Alfaro
| Alfaro | |||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Errioxako udalerria | |||||||||||
 | |||||||||||
| |||||||||||
| Administrazioa | |||||||||||
| Estatu burujabe |  Espainia | ||||||||||
| Autonomia |  Errioxa | ||||||||||
| Hirugarren mailako herrialde azpibanaketa | Errioxa Beherea | ||||||||||
| Errioxako eskualdeak | Alfaroko eskualdea | ||||||||||
| Alkatea | Maria Yolanda Preciado Moreno | ||||||||||
| Izen ofiziala | Alfaro | ||||||||||
| Posta kodea | 26540 | ||||||||||
| INEk ezarritako kodea | 26011 | ||||||||||
| Herriburua | Alfaro | ||||||||||
| Geografia | |||||||||||
| Koordenatuak | 42°10′42″N 1°44′51″W / 42.178333333333°N 1.7475°W | ||||||||||
 | |||||||||||
_-_Municipality_Map.svg) | |||||||||||
| Azalera | 194,23 km² | ||||||||||
| Altitudea | 310 m | ||||||||||
| Mugakideak | Aldeanueva de Ebro, Autol, Castejón, Corella, Fitero, Grávalos, Rincón de Soto, Valtierra, Cervera del Río Alhama, Milagro eta Cadreita | ||||||||||
| Demografia | |||||||||||
| Biztanleria | 9.923 (2025) | ||||||||||
| |||||||||||
| Dentsitatea | 51 bizt/km² | ||||||||||
| Informazio gehigarria | |||||||||||
| Hiri senidetuak | Aureilhan | ||||||||||
| Matrikula | LO | ||||||||||
| alfaro.es | |||||||||||
Alfaro Errioxako ekialdean dagoen udalerria da, 2020. urtean 9.611 biztanle zituena. Errioxan bosgarren hiri handiena da, baina azalera handiena duen udalerria, 200 km2 ingurukoa. 3.000 urte inguru dituen herria da, erromatarren garaian garrantzi handia izan zuena.
Alfaron zikoina zuriaren hiri barneko koloniarik handiena dago, 120 habia baino gehiagokoa. Mundu mailan eraikin bakarrean dagoen zikoina kolonia handiena osatzen du[1].
Izena
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Beroiek Ilurcis herria sortu zuen eta erromatarrek Gracurris deitu zioten, asentamendu berria Tiberio Sempronio Gracok fundatu baitzuen.
Arabiar jatorrikoa da gaur egungo izena. Arabieraz Al-faruh izan zen, "faroa" edo "talaia" esan nahi du[2]. Inoiz esan izan da arabierazko al-fahhar-etik etor litekeela, "eltzegilea".
Geografia
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Errioxako ekialdeko puntan kokaturik dago, Alfaroko eskualdean, eta Nafarroak inguratzen du iparraldetik, ekialdetik eta hegoaldetik. Alhama ibaiak Ebro ibaiarekin bat egiten du bertan[3].
Yerga mendia (1.101m) da udalerriko punturik altuena[4]. Aipatzekoa da Tambarría mendia (374m) ere, La Plana ezizenaz ezagutzen dena. Herria 302 metrotako altueran kokaturik dago[3].
Udalerri mugakideak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Honako udalerri hauek ditu mugakide: Aldeanueva de Ebro, Autol, Castejón, Corella, Fitero, Grávalos, Rincón de Soto, Valtierra, Cervera del Río Alhama, Milagro eta Cadreita.
Historia
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Antzinaroa
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Eras de San Martín aztarnategian Burdin Aroko (K.a. VIII. mendea) populazioaren aztarnak aurkitu dira. Bigarren Burdin Aroko asentamendua beroiekin eta arebakoekin lotu izan da eta Ilurcis izena izan zuen[5]. Izenaren aipamen bakarra erromatarrek Gracurris sortu zutenekoa da.
| « | Gracchuris urbs Hiberæ regionis, dicta a Graccho Sempronio, quæ antea Ilurcis nominabatur "Gracchuri, Ebro eskualdeko hiria, Grako Sempronioren omenez hala deitua, lehen Ilurci izena zuena" |
» |
—De verborum significatione | ||
Graccurris
[aldatu | aldatu iturburu kodea]K.a. 179. urtean Tiberio Sempronio Gracok konkistatu zuen eta Graccurris izena eman zion. Asentamendu berria egin zuen, erromatarrek Ebro harana okupatzeko zuten estrategiaren barnean[5]. Sertorioren gerran (K.a.81-72) baskoiek Ponpeioren alde egin zuten eta Calagurris hiriak aldiz Sertorioren alde. Ponpeio nagusitu zenez Calagurris Cascantum eta Graccurris hiriak baskoien esku gelditu ziren[6]. Tiberio enperadorearen garaian hiria bihurtu zen eta Graccurriseko txanpon-etxea asak eta brontzezko semisak ekoiztu ziren.
Erdi Aroa
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Musulmanek hiria konkistatu zutenean tokiz aldatu eta izen berria eman zioten, Alfaro. 1126. urtean Alfontso Borrokalariak (Iruñeko eta Aragoiko erregea) hiria eskuratu eta harresiak eraiki zizkion[7]. 1253. urtean Alfontso X.a Gaztelakoak villa eskutitza eman zion eta hurrengo erregeek pribilejioak gehitu zizkioten.
Aro modernoa
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Filipe IV.ak eman zion hiri titulua 1629. urtean 40.000 marabediren truke[2]. XVII eta XVIII. mendeetan garapen handia izan zuen eta familia ilustreen etxe ugari daude herrian. XIX mendearen hasieran Soriako probintziaren parte zen eta 1833an Logroñoko probintziara aldatu zen[2].
Espainiako Gerra Zibilean bando nazionalari aurre egin zion Errioxako hiri bakarra izan zen, baina 1936ko uztailaren 21ean hiria hartu zuten.
Ekonomia
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Alfaroko enpresen gehiengoak zerbitzu sektorean egiten du lan. Nekazaritzan biztanleriaren %11k baino jarduten ez duen arren 3.900 hektaera hartzen dituzte mahastiek eta Errioxako ardoaren ekoizle nagusietakoa da, Errioxa Beherea azpieskualdean.
Industriari dagokionez jarduera aipagarrienak aulkigintza eta teila eta adreilugintza dira[3].
Diru-sarrerak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]2024. urtean, biztanle bakoitzeko batez besteko errenta garbia 15.146 euro-koa zen[8], eta etxegune bakoitzeko 38.050 euro-koa. Balio hori probintziako batez bestekoaren (15.830 euro) azpitik dago, eta Espainiako batez bestekoaren (15.948 euro) azpitik. Kontsumo-unitateko errentaren mediana (etxeguneen tamaina eta osaera kontuan hartzen dituen neurria) 19.950 euro zen. Errenta gordina 18.485 euro-koa izan zen pertsonako.
Diru-sarreren iturri nagusia soldata da, guztizkoaren % 58,4[9]. Gainerako iturriak: pentsioak (% 22), beste diru-sarrerak (% 15,3), langabezia-prestazioak (% 1,4), beste prestazioak (% 3).
Desberdintasuna
Errentaren banaketaren desberdintasuna neurtzeko Gini indizea erabiltzen da[10][oh 1]. Udalerrian indizea 27,6 da, probintziakoaren (29,6; 
Errioxako mapa) azpitik eta Espainiakoaren (31,9) azpitik. P80/P20 zatidurak, hau da errenta-banaketaren 80. eta 20. pertzentilen arteko zatidura, 2,4 da, probintziakoaren (2,5; Errioxako mapa) azpitik eta Espainiakoaren (2,6) azpitik.
Jarduera ekonomikoa
[aldatu | aldatu iturburu kodea]INEren 2024ko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsuaren arabera, Alfaro udalerrian biztanleria aktiboa (okupatuak eta langabeak) 4.582 pertsona ziren, hau da, 16 urte edo gehiagoko biztanleriaren % 55,0; gainerako % 45,0 inaktibo zeuden (erretiratuak % 48,4, beste inaktiboak % 39,3 eta ikasleak % 12,4).[11] Aktiboen artean, langabezia-tasa % 6,9 zen. Sexuaren arabera, gizonezkoen jarduera-tasa % 58,5 zen eta emakumezkoena % 51,4; langabezia-tasa, aldiz, % 4,5 eta % 9,6 zen, hurrenez hurren.[11]
Okupatuen kopurua 4.248 zen 2023ean, 2021eko 4.056etik gora.[12] Emakumeek okupatuen % 45,1 osatzen dute, eta gizonek % 54,9.
| Egoera | Guztira | % | Gizonak | % | Emakumeak | % |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Okupatuak | 4.265 | % 51,2 | 2.334 | % 55,9 | 1.931 | % 46,4 |
| Langabeak | 317 | % 3,8 | 111 | % 2,7 | 206 | % 5,0 |
| Inaktiboak | 3.754 | % 45,0 | 1.732 | % 41,5 | 2.022 | % 48,6 |
| Guztira | 8.336 | % 100,0 | 4.177 | % 100,0 | 4.159 | % 100,0 |
Jarduera-sektoreak
Jarduera-sektoreei dagokienez, okupatuak honela banatzen dira: zerbitzuak (% 50,1), industria (% 34,9), nekazaritza, abeltzaintza eta arrantza (% 8,6) eta eraikuntza (% 6,4).[12] Xeheago, jarduera-adarrik handiena manufaktura-industria da (% 33,2), ondoren merkataritza (% 12,8) eta nekazaritza, abeltzaintza eta arrantza (% 8,6) datoz.
Errioxako mapaOkupazioa eta lan-egoera
Okupazio-mailari dagokionez, langile kualifikatuak eta maila baxuko ofizialak dira talderik ugariena, okupatuen % 51,0; ondoren, zuzendariak eta goi eta erdi mailako teknikariak daude (% 23,9), eta oinarrizko okupazioak % 19,9.[13] Bi sexuetan langile kualifikatuak dira nagusi (gizonen % 52,0 eta emakumeen % 49,8).
| Okupazioa | Guztira | % | Gizonak | % | Emakumeak | % |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Zuzendariak eta goi eta erdi mailako teknikariak | 1.017 | % 23,9 | 510 | % 21,9 | 507 | % 26,5 |
| Langile kualifikatuak eta maila baxuko ofizialak | 2.167 | % 51,0 | 1.213 | % 52,0 | 954 | % 49,8 |
| Oinarrizko okupazioak | 844 | % 19,9 | 483 | % 20,7 | 361 | % 18,8 |
| Ez dago jasota | 220 | % 5,2 | 126 | % 5,4 | 94 | % 4,9 |
| Guztira | 4.248 | % 100,0 | 2.332 | % 100,0 | 1.916 | % 100,0 |
Okupatuen % 83,6 besteren konturako langileak dira, eta % 16,4 norberaren konturakoak.[14]
| Lan-egoera | Guztira | % | Gizonak | % | Emakumeak | % |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Norberaren kontura | 695 | % 16,4 | 445 | % 19,1 | 250 | % 13,0 |
| Besteren kontura | 3.553 | % 83,6 | 1.887 | % 80,9 | 1.666 | % 87,0 |
| Guztira | 4.248 | % 100,0 | 2.332 | % 100,0 | 1.916 | % 100,0 |
Jaiolekuaren arabera
Jarduera
16 urte edo gehiagokoen % 82,9 estatuan jaio zen, eta % 17,1 atzerrian.[11] Jarduera-egoerak alde nabarmenak ditu jatorriaren arabera. Estatuan jaiotako gizonen artean, % 54,1 okupatuak dira, % 32,8 erretiratuak, % 5,8 ikasleak, % 4,4 bestelako inaktiboak eta % 2,9 langabeak; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 65,0 okupatuak dira, % 24,5 bestelako inaktiboak, % 5,0 langabeak, % 3,1 ikasleak eta % 2,4 erretiratuak. Emakumeen kasuan, estatuan jaiotakoen artean % 45,9 okupatuak dira, % 24,9 bestelako inaktiboak, % 18,2 erretiratuak, % 5,8 ikasleak eta % 5,1 langabeak; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 48,1 okupatuak dira, % 36,4 bestelako inaktiboak, % 9,2 langabeak eta % 4,7 ikasleak.
Okupazioa
Okupatuen % 81,0 estatuan jaio zen, eta % 19,0 atzerrian.[13] Okupazio-egiturak alde nabarmenak ditu jatorriaren arabera. Estatuan jaiotako gizonen artean, % 53,1 langile kualifikatu edo maila baxuko ofizial dira, % 25,5 zuzendari edo goi eta erdi mailako teknikari eta % 15,6 oinarrizko okupazioetakoak; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 47,7 langile kualifikatu edo maila baxuko ofizial dira, % 40,5 oinarrizko okupazioetakoak eta % 7,9 zuzendari edo goi eta erdi mailako teknikari. Emakumeen kasuan, estatuan jaiotakoen artean % 50,0 langile kualifikatu edo maila baxuko ofizial dira, % 30,9 zuzendari edo goi eta erdi mailako teknikari eta % 14,8 oinarrizko okupazioetakoak; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 48,9 langile kualifikatu edo maila baxuko ofizial dira, % 38,8 oinarrizko okupazioetakoak eta % 4,6 zuzendari edo goi eta erdi mailako teknikari.
Jarduera-sektoreak
Jarduera-egiturak alde nabarmenak ditu jatorriaren arabera.[15] Estatuan jaiotako gizonen artean, % 42,3 zerbitzuetan ari dira, % 38,3 industrian, % 10,4 eraikuntzan eta % 9,0 nekazaritzan; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 41,3 industrian ari dira, % 25,5 nekazaritzan, % 23,0 zerbitzuetan eta % 10,2 eraikuntzan. Emakumeen kasuan, estatuan jaiotakoen artean % 67,1 zerbitzuetan ari dira, % 27,7 industrian eta % 3,5 nekazaritzan; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 51,7 zerbitzuetan ari dira, % 41,5 industrian eta % 5,8 nekazaritzan.
Lehen sektorea
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Nekazaritza
2020ko Nekazaritza Erroldaren arabera, udalerrian 518 nekazaritza-ustiategi zeuden, eta guztira 11.612 hektarea nekazaritzako azalera erabilgarri (NAE) lantzen zuten[16][oh 2]. Udalerriaren azalera 194,2 km² denez, NAE lurraldearen % 59,8 da[17]. Lur-erabileraren arabera, NAEren % 59,5 arbolak (6.908 ha, 467 ustiategitan), % 38 lur goldagarria (4.418 ha, 322 ustiategitan), % 2,1 larre iraunkorrak (247 ha, 32 ustiategitan), % 0,3 berotegiak edo babes garai irisgarriak (38,4 ha, 7 ustiategitan) eta norberaren kontsumorako baratzeak (1,1 ha, 29 ustiategitan)[oh 3].
Abeltzaintza
2020ko Nekazaritza Erroldaren arabera, udalerriko abeltzaintza-ustiategietan 8.092 behi (probintziako kopururik handiena), 4.883 ardi eta ahuntz, 27.882 txerri (probintziako kopururik handiena) eta 520.009 hegazti (probintziako kopururik handiena) zeuden[18].
Ibilgailu-parkea
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Trafikoko Zuzendaritza Nagusiaren (DGT) 2025eko datuen arabera, udalerrian 6.040 gidari zeuden erroldatuta: 3.749 gizon (% 62,1) eta 2.291 emakume (% 37,9)[19]. Biztanleen % 60,6 gidatzeko gai zen.
Ibilgailu-parkea 7.635 ibilgailuk osatzen zuten: 4.952 turismo, 664 kamioi, 624 motozikleta, 582 furgoneta eta 447 ziklomotor[19]. Motorizazio-tasa 1.000 biztanleko 497 turismokoa zen, probintziako batez bestekoaren (492) parean eta Espainiakoaren (525) azpitik.
Turismoen batez besteko adina 13,3 urtekoa zen; turismoen % 7,3k 4 urte baino gutxiago zituen, eta % 11k 25 urte baino gehiago[19]. Erregaiari dagokionez, ibilgailuen % 60,6 diesel zen eta % 38,6 gasolinazko; 37 ibilgailu elektrifikatu zeuden (% 0,5; probintzian % 0,8). Ingurumen-bereizgarriari dagokionez, ibilgailuen % 4,8k zuen 0 edo ECO etiketa, eta % 28,8k ez zuen etiketarik[oh 4].
Demografia
[aldatu | aldatu iturburu kodea]
Errioxako mapa interaktiboak
| Biztanleria-piramidea 2025 Guztira: 5.009 gizon, 4.960 emakume | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Iturria: Instituto Nacional de Estadística[20] | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Jatorria
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Jaiolekuari dagokionez, 2025. urtean biztanleen % 49,6 udalerri berean jaioak ziren[21], probintziako batez bestekoaren (% 43,6) gainetik. Beste erkidego batzuetan jaiotakoak % 19,4 dira, eta espainiar estatutik kanpo jaiotakoak % 18,1 —probintzian % 18,8—.
Errioxako mapaBiztanleria atzerritarra
Espainiar estatutik kanpo jaiotako 1.802 biztanleren artean, gehienak Afrikan jaioak dira (% 52,1)[22]. Jaiotza herrialde nagusiak Maroko, Ekuador, Kolonbia dira.
Etxebizitza
[aldatu | aldatu iturburu kodea]INEren 2021eko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsuaren arabera, udalerrian 5.721 etxebizitza zeuden: 3.813 (% 66,6) nagusiak eta 1.908 (% 33,4) ez-nagusiak.[23] Kontsumo elektrikoaren arabera, 638 (% 11,2) noizbehinkako erabilerakoak ziren eta 709 (% 12,4) hutsik zeuden.[24] INEren estatistika esperimentalaren arabera, 2026ko maiatzean 5 etxebizitza turistiko zeuden udalerrian, guztira 40 plazarekin (8 plaza etxebizitzako).[25]
Etxebizitza multzoa Errioxako mapa
Erabilera-intentsitatea (kontsumo elektrikoa) Errioxako mapa
Guztira 3.813 etxegune zeuden, eta horietatik 979 (% 25,7) pertsona bakarrekoak ziren.[26]
Etxeguneak tamainaren arabera
Hezkuntza-maila
[aldatu | aldatu iturburu kodea]INEren 2024ko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsuaren arabera, udalerrian 15 urte edo gehiagoko 8.436 biztanle zeuden. Lortutako ikasketa-mailarik altuenari dagokionez, goi-mailako ikasketak zituztenak % 25,8 ziren; bigarren hezkuntzako bigarren etapa (batxilergoa edo erdi-mailako lanbide-heziketa) zutenak % 17,4; bigarren hezkuntzako lehen etapa (DBH edo antzekoa) zutenak % 36,9; eta lehen hezkuntza edo gutxiago zutenak % 19,9.[27] Goi-mailako ikasketak zituztenen proportzioa % 25,3 zen 2021ean eta % 25,8 2024an; beraz, ia aldatu gabe mantendu zen. Lehen hezkuntza edo gutxiago zutenena, berriz, % 21,9 izatetik % 19,9 izatera pasatu zen. Sexuaren arabera, goi-mailako ikasketak zituztenak emakumeen artean % 28,7 ziren, eta gizonen artean % 22,9; 5,8 puntuko aldea, emakumeen alde. Lehen hezkuntza edo gutxiago zutenak, berriz, emakumeen % 22,3 eta gizonen % 17,5 ziren. Azken alde hori, neurri handi batean, adin-egituraren isla izan ohi da: adineko biztanleen artean emakumeak gehiago dira, eta belaunaldi horietan ohikoagoa zen ikasketak goiz uztea.
Errioxako mapaXeheago, goi-mailako ikasketak zituztenen % 60,5 unibertsitate-tituludunak ziren (gradua, diplomatura, lizentziatura, masterra edo doktoretza), eta % 39,5 goi-mailako lanbide-heziketakoak. Guztira, 24 pertsonak zuten doktore-titulua. Bigarren etapakoen artean, batxilergoa zutenak % 50,9 ziren, eta erdi-mailako lanbide-heziketa zutenak % 49,1. Ikasketarik gabekoak, azkenik, 15 urte edo gehiagoko biztanleen % 3,2 ziren.[27]
| Ikasketa-maila | Guztira | % | Gizonak | % | Emakumeak | % |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Goi-mailako ikasketak | 2.176 | % 25,8 | 968 | % 22,9 | 1.208 | % 28,7 |
| Bigarren hezkuntzako bigarren etapa | 1.465 | % 17,4 | 778 | % 18,4 | 687 | % 16,3 |
| Bigarren hezkuntzako lehen etapa (DBH) | 3.115 | % 36,9 | 1.740 | % 41,2 | 1.375 | % 32,7 |
| Lehen hezkuntza edo gutxiago | 1.680 | % 19,9 | 742 | % 17,5 | 938 | % 22,3 |
| Guztira | 8.436 | % 100,0 | 4.228 | % 100,0 | 4.208 | % 100,0 |
| Urtea | Goi-mailakoak | Batx. / erdi LH | DBH | Lehen H. edo gutx. | 15 urte edo + |
|---|---|---|---|---|---|
| 2021 | % 25,3 | % 16,5 | % 36,3 | % 21,9 | 8.211 |
| 2022 | % 25,7 | % 16,9 | % 36,3 | % 21,1 | 8.300 |
| 2023 | % 25,7 | % 17,2 | % 36,6 | % 20,5 | 8.401 |
| 2024 | % 25,8 | % 17,4 | % 36,9 | % 19,9 | 8.436 |
Ikasten ari direnak
2024an, 15 urte edo gehiagoko biztanleen % 9,0 ikasten ari zen (758 pertsona).[28] Ikasten ari zirenetatik, % 46,0 goi-mailako ikasketetan zebilen, % 25,2 batxilergoan, % 21,1 erdi-mailako lanbide-heziketan, % 4,2 DBHn edo antzekoetan eta % 2,9 lehen hezkuntzan edo beheragoko mailetan. Sexuaren arabera, ikasten ari ziren emakumeen % 48,1 goi-mailako ikasketetan zebilen, eta gizonen % 43,6; erdi-mailako lanbide-heziketan, aldiz, gizonen % 26,2 eta emakumeen % 16,9. Adinaren arabera, 15–19 urtekoen % 84,3 ikasten ari zen, 20–24 urtekoen % 38,1 eta 25–29 urtekoen % 9,7; 30 urtetik gorakoen artean, berriz, % 1,8 baino ez.[29] 20–24 urtekoen artean, emakumeen % 43,6 ari zen goi-mailako ikasketak egiten, eta gizonen % 28,5.
Jaiolekuaren arabera
2024an, 15 urte edo gehiagoko biztanleen % 82,1 estatuan jaio zen, eta % 17,9 atzerrian.[27] Ikasketa-egiturak alde nabarmenak ditu jatorriaren arabera. Estatuan jaiotako gizonen artean, goi-mailako ikasketak zituztenak % 26,5 ziren eta lehen hezkuntza edo gutxiago zutenak % 14,1; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 7,1 eta % 32,8, hurrenez hurren. Estatuan jaiotako emakumeen artean, goi-mailako ikasketak zituztenak % 32,1 ziren eta lehen hezkuntza edo gutxiago zutenak % 19,7; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 12,2 eta % 35,0, hurrenez hurren.
Ikasten ari zirenei dagokienez, 2024an estatuan jaiotako 15 urte edo gehiagokoen % 9,5 ari zen ikasten, eta atzerrian jaiotakoen % 6,6.[28] Ikasten ari zirenen artean, goi-mailako ikasketetan zebiltzanak % 48,8 ziren estatuan jaiotakoetan eta % 28,0 atzerrian jaiotakoetan. Konparazio hauek ez daude adinaren arabera doituta: talde bakoitzaren adin-egiturak (gazteen proportzioak, batez ere) eragin handia du emaitzan.
Garraio
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Alfaroko tren geltokian helmuga anitzeko linea ugarikegiten dute bat, horien artean Logroño edo Zaragoza nabarmentzen direlarik.
Alfaroko autobus geltokian helmuga anitzeko linea ugarikegiten dute bat, horien artean Soria edo Iruña nabarmentzen direlarik.
Ondasun nabarmenak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]
- San Migel Goiaingeruaren kolegiata: Errioxa osoko tenplurik handiena da eta Monumentu Nazional izendatu zuten 1976an. XVI eta XVII mendeen artean eraiki zen.
- Burgoko Andre Mariaren eliza (XVII. mendea)
- San Francisco eliza
- San Roke baseliza
- Alfaroko udaletxea
- Abadearen eliza
- Sáenz de Heredia jauregia
- Ninfeo erromatarra: I. mendeko iturria
- Eras de San Martineko aztarnategia
- Sotos del Ebroko erreserba naturala (Interpretazio zentrua udaletxean dago)[30]
Kultura
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Jaialdiak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]- Aste Santua eta Judasen erreketa.[31]
- Maiatzeko jaiak (maiatzaren 15aren inguruan)
- San Roke eta San Ezekiel Moreno jaiak (abuztuan)
- Burgoko Amabirjinaren jaiak (irailaren 8-10 artean)
Zikoinak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]
San Migel Goiaingeruaren kolegiata gainean zikoinen 140 habi daude, guztira 400 zikoinatik gora izaten dira kumatze garaian[1]. Habia bakoitzak 500 kg-ko pisua har dezake. Urtero handitzen doan kolonia izanik mundu mailan eraikin bakarrean dagoen zikoina kolonia handiena osatzen du[1].
Gastronomia
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Los Rusos de Alfaro ("Alfaroko errusiarrak") Alfaroko pastel tradizionalak dira. Zuriak direlako daukate errusiar ezizena[32].
Kirolak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Hiriko kirol taldea Club Deportivo Alfaro da. 1933an sortu zen eta futbol taldeak La Molineta futbol zelaian jokatzen du[33]. 2001 eta 2009 artean 6 denboraldi egin zituen 2. B mailan eta emaitzarik onena 2004ko 9. postua izan zuen[34].
Alfarotar ezagunak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]- Tomás Caballero (1935-1998), politikaria, Iruñeko alkatea (1976-1979)
- Javier Pascual Llorente (1971- ), txirrindularia
Oharrak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]- ↑ 0 balioak berdintasun osoa adierazten du eta 100 balioak desberdintasun handiena; zenbat eta baxuagoa, orduan eta banaketa berdinagoa.
- ↑ INEk ustiategi baten lur guztiak ustiategia kokatuta dagoen udalerriari egozten dizkio, nahiz eta lur horietako batzuk beste udalerri batzuetan egon. Horregatik, udalerri batzuetan NAE udalerriaren azalera baino handiagoa izan daiteke.
- ↑ Ustiategi batek lur-erabilera bat baino gehiago izan ditzake; horregatik, erabilera bakoitzeko ustiategi-kopuruen batura ustiategi guztien kopurua baino handiagoa izan daiteke.
- ↑ DGTren ingurumen-etiketak ibilgailuen isurien araberakoak dira: 0 (elektrikoak eta autonomia handiko entxufagarriak), ECO (hibridoak eta gasezkoak), C (Euro 4tik aurrerako gasolina-ibilgailuak eta Euro 6ko dieselak), B (Euro 3ko gasolina-ibilgailuak eta Euro 4-5eko dieselak); zaharrenek ez dute etiketarik.
Erreferentziak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]- 1 2 3 (Gaztelaniaz) «De excursión a… Alfaro, la guardería de cigüeñas más grande de Europa» El Balcón de Mateo (kontsulta data: 2021-07-31).
- 1 2 3 (Gaztelaniaz) Ruta por La Rioja: ¿Qué ver en Alfaro? | Rutas por España. (kontsulta data: 2021-07-31).
- 1 2 3 (Gaztelaniaz) «Alfaro - Destino» La Rioja Turismo@es||| (kontsulta data: 2021-07-31).
- ↑ (Gaztelaniaz) ««Alfaro tiene de todo entre los 1.101 metros de Yerga y los 260 del paso del Ebro»» La Rioja 2018-01-02 (kontsulta data: 2021-07-31).
- 1 2 Asunción, Julio. «Arte, Historia y curiosidades: GRACCURRIS Ciudad romana - Alfaro» Arte, Historia y curiosidades (kontsulta data: 2021-07-31).
- ↑ Amela Valverde, Luis. (2002). Kalakorikos. , 31-50 or..
- ↑ Profesor. (2009-12-05). «HISTORIA DE ALFARO: ALFONSO I EL BATALLADOR (Alfaro, Año del Señor de 1126)» HISTORIA DE ALFARO (kontsulta data: 2021-07-31).
- ↑ INE, «Indicadores de renta media y mediana» (ADRH), ADRH errenta Errioxa.tab.
- ↑ INE, «Distribución por fuente de ingresos» (ADRH), ADRH fuente Errioxa.tab.
- ↑ INE, «Índice de Gini y distribución de la renta P80/P20» (ADRH), ADRH gini erreferentziak.tab.
- 1 2 3 (Gaztelaniaz) «Población de 16 y más años por sexo, lugar de nacimiento (España/extranjero) y relación con la actividad (agrupado) (Municipios de 500 habitantes o más)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
- 1 2 (Gaztelaniaz) «Ocupados de 16 y más años por sexo y actividad económica (1 letra) (Municipios de 500 habitantes o más)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
- 1 2 (Gaztelaniaz) «Ocupados de 16 y más años por sexo, lugar de nacimiento (España/extranjero) y ocupación (agregada) (Municipios de 500 habitantes o más)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
- ↑ (Gaztelaniaz) «Ocupados de 16 y más años por sexo y situación profesional (Municipios de 500 habitantes o más)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
- ↑ (Gaztelaniaz) «Ocupados de 16 y más años por sexo, lugar de nacimiento (España/extranjero) y rama de actividad (Municipios de 500 habitantes o más)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
- ↑ INE, «Explotaciones por tipo de cultivo», Nekazaritza Errolda 2020. Datuak: INE nekazaritza-azalera Errioxa.tab (Wikimedia Commons).
- ↑ Udalerriaren azalera: Wikidata, Q695889.
- ↑ INE, «Explotaciones ganaderas por tipo de ganado», Nekazaritza Errolda 2020. Datuak: INE abeltzaintza Errioxa.tab (Wikimedia Commons).
- 1 2 3 DGT, «Datos municipales general» (2025). Datuak: DGT ibilgailuak Errioxa.tab (Wikimedia Commons).
- ↑ (Gaztelaniaz) «Población por sexo, edad (grupos quinquenales) y nacionalidad (española/extranjera)(68535)» INE (kontsulta data: 2026-07-31).
- ↑ INE, «Población por relación entre lugar de nacimiento y de residencia» (Padroia), Jatorria Errioxa.tab.
- ↑ INE, «Población por país de nacimiento» (Padroia), Jaioterria Errioxa.tab.
- ↑ (Gaztelaniaz) «Etxebizitzak udalerrika eta motaren arabera» 2021eko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (Espainiako Estatistika Institutua).
- ↑ (Gaztelaniaz) «Etxebizitzak erabilera-intentsitatearen arabera (kontsumo elektrikoa)» 2021eko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (Espainiako Estatistika Institutua).
- ↑ (Gaztelaniaz) «Etxebizitza turistikoak, plazak eta plazak etxebizitza turistiko bakoitzeko. Udalerriak» Etxebizitza turistikoen kopuruaren neurketa (estatistika esperimentala) (Espainiako Estatistika Institutua).
- ↑ (Gaztelaniaz) «Etxeguneak udalerrika eta tamainaren arabera» 2021eko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (Espainiako Estatistika Institutua).
- 1 2 3 (Gaztelaniaz) «Población de 15 y más años por sexo, lugar de nacimiento (España/extranjero) y nivel de estudios (Municipios de 500 habitantes o más)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
- 1 2 (Gaztelaniaz) «Población de 15 y más años por sexo, lugar de nacimiento (España/extranjero) y nivel de estudios en curso (Municipios de 500 habitantes o más)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
- ↑ (Gaztelaniaz) «Población de 15 y más años por sexo, edad (grupos quinquenales) y nivel de estudios en curso (Municipios de 500 habitantes o más)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
- ↑ (Gaztelaniaz) «Reserva Natural de los Sotos de Alfaro - Medio ambiente - Portal del Gobierno de La Rioja» www.larioja.org (kontsulta data: 2021-07-31).
- ↑ Profesor. (2011-03-24). «HISTORIA DE ALFARO: LA SEMANA SANTA» HISTORIA DE ALFARO (kontsulta data: 2021-07-31).
- ↑ (Gaztelaniaz) nuevecuatrouno. (2021-05-08). «Los pasteles rusos de Alfaro: ¿ni rusos ni de Alfaro?» nuevecuatrouno.com (kontsulta data: 2021-07-31).
- ↑ (Gaztelaniaz) «Estadio Municipal ‘La Molineta’» C.D. Alfaro (kontsulta data: 2021-07-31).
- ↑ (Gaztelaniaz) Clasificación Segunda División B 2003/04 :: La Futbolteca. Enciclopedia del Fútbol Español. (kontsulta data: 2021-07-31).
Kanpo estekak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]- (Gaztelaniaz) Alfaroko Udalaren webgunea
.svg)
