Edukira joan

Guadalajara (Espainia)

Wikipedia, Entziklopedia askea
Guadalajara
Guadalajara
Espainiako udalerria
Image
Image Irudi gehiago
Image Image
Administrazioa
Estatu burujabeImage Espainia
AutonomiaImage Gaztela-Mantxa
ProbintziaGuadalajarako probintzia
AlkateaAlberto Rojo Blas (en) Itzuli
Izen ofizialaGuadalajara
Jatorrizko izenaGuadalajara
Posta kodea19001–19005
INEk ezarritako kodea19130
HerriburuaGuadalajara
Geografia
Koordenatuak40°38′N 3°10′W / 40.63°N 3.17°W / 40.63; -3.17
Mapa
Image
Azalera235,51 km²
Altitudea708 m
MugakideakAldeanueva de Guadalajara, Centenera, Lupiana, Horche, Yebes, Valdarachas, Aranzueque, Loranca de Tajuña, Pioz, Pozo de Guadalajara, Chiloeches, Cabanillas del Campo, Marchamalo, Fontanar, Tórtola de Henares, Ciruelas, Torija, Valdeaveruelo, Galápagos, Fuentelahiguera de Albatages, Málaga del Fresno, Yunquera de Henares, Atanzón, Valdeavellano eta Valfermoso de Tajuña
Demografia
Biztanleria92.834 (2025)
alt_left 47.936 (%51,7) (%48,3) 44.862 alt_right
Dentsitatea394 bizt/km²
Informazio gehigarria
Telefono aurrizkia949
Hiri senidetuakLivorno, Roanne, Nitra, Parma, Nuneaton and Bedworth, Guadalajara, Buga (en) Itzuli eta Nuneaton
MatrikulaGU
guadalajara.es

Guadalajara[1] Espainiako izen bereko probintziako hiriburua da. Iberiarrek sortu zuten, eta Arriaca izena eman zioten (ibai harritsua adierazten duela esan ohi da, euskarazko Arriaga oinarri hartuta). Henares ibaiak gurutzatzen du hiria. Azken erroldaren arabera 92.834 biztanle zituen 235,5 km²-ko azaleran.

Geografia

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Mugakideak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Guadalajarak honako udalerri mugakideak ditu: Fontanar eta Marchamalo ipar-mendebaldean, Cabanillas del Campo mendebaldean, Alovera hego-mendebaldean, Chiloeches, Pozo de Guadalajara, Pioz eta Loranca de Tajuña hegoaldean, Horche, Yebes, Valdarachas eta Aranzueque hego-ekialdean, Centenera eta Lupiana hegoaldean, Torija eta Aldeanueva de Guadalajara ipar-ekialdean, eta Tórtola de Henares iparraldean.

Honako udalerri hauek ditu mugakide: Aldeanueva de Guadalajara, Centenera, Lupiana, Horche, Yebes, Valdarachas, Aranzueque, Loranca de Tajuña, Pioz, Pozo de Guadalajara, Chiloeches, Cabanillas del Campo, Marchamalo, Fontanar, Tórtola de Henares, Ciruelas, Torija, Valdeaveruelo, Galápagos, Fuentelahiguera de Albatages, Málaga del Fresno, Yunquera de Henares, Atanzón, Valdeavellano eta Valfermoso de Tajuña.

Mapa
Guadalajara eta ondokoen arteko muga administratiboak.

Klima

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
  Image   Datu klimatikoak (Guadalajara (1971 - 2000))   Image  
 Hila   Urt   Ots   Mar   Api   Mai   Eka   Uzt   Abu   Ira   Urr   Aza   Abe   Urtekoa 
Batez besteko tenperatura maximoa (°C) 8.2 10.3 13.3 14.7 18.9 24.1 28.7 28.5 24.0 17.6 12.0 8.8 17.4
Batez besteko tenperatura (ºC) 2.4 3.8 5.8 7.8 11.8 16.1 19.5 19.4 15.5 10.5 5.8 3.4 10.2
Batez besteko tenperatura minimoa (°C) -3.5 -2.7 -1.6 1.0 4.7 8.1 10.3 10.3 7.1 3.4 -0.5 -2.0 2.9
Pilatutako prezipitazioa (mm) 31 31 31 54 74 51 29 29 44 46 39 41 500
Euri egunak (≥ 1 mm) 6 6 6 9 10 7 4 4 5 7 6 8 78
Elur egunak (≥ 1 mm) 4 4 3 3 1 0 0 0 0 0 2 3 19
Eguzki orduak 137 150 196 186 219 270 328 307 228 178 136 112 2440
Iturria: [2]

Demografia

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
Biztanleriaren tamainaUrtea65.00070.00075.00080.00085.00090.00095.000200020052010201520202025GuadalajaraBiztanleriaren estatistikaOharra: grafiko hau Wikidatan jasotako datuetatik egin da, automatikoki. Daturen bat aldatu edo eguneratu behar izanez gero, egizu Wikidatan bertan.
Biztanleria-piramidea 2025
Guztira: 44.862 gizon, 47.936 emakume
%GizonakAdinaEmakumeak%
0.04
 
100+
 
0.07
0.19
 
95-99
 
0.55
0.75
 
90-94
 
1.40
1.23
 
85-89
 
2.01
2.04
 
80-84
 
2.69
3.18
 
75-79
 
3.71
3.95
 
70-74
 
4.72
5.17
 
65-69
 
5.84
6.03
 
60-64
 
6.82
6.84
 
55-59
 
7.09
7.34
 
50-54
 
7.44
8.06
 
45-49
 
8.11
7.50
 
40-44
 
7.22
6.77
 
35-39
 
6.23
6.85
 
30-34
 
5.89
6.40
 
25-29
 
5.60
6.50
 
20-24
 
5.53
6.36
 
15-19
 
5.40
5.76
 
10-14
 
5.33
5.02
 
5-9
 
4.66
4.02
 
0-4
 
3.70
Iturria: Instituto Nacional de Estadística[3]

Jatorria

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Jaiolekuari dagokionez, 2025. urtean biztanleen % 40,6 udalerri berean jaioak ziren[4], probintziako batez bestekoaren (% 27,8) gainetik. Beste erkidego batzuetan jaiotakoak % 20,5 dira, eta espainiar estatutik kanpo jaiotakoak % 24,4 —probintzian % 21,9—.

Biztanleria jaiolekuaren arabera Image Guadalajarako mapa
Udal
Prob
Best
Esta
Udalerri berean · % 40,6Probintzia berean · % 11,7Erkidegoan · % 2,8Beste erkidegoa · % 20,5Estatutik kanpo · % 24,4
Jaiolekua bizilekuarekin alderatuta (2025). Iturria: INE.

Biztanleria atzerritarra

Espainiar estatutik kanpo jaiotako 22.604 biztanleren artean, gehienak Amerikan jaioak dira (% 60,2)[5]. Jaiotza herrialde nagusiak Kolonbia, Peru, Maroko dira.

Atzerrian jaiotakoak, eskualdeka
Amer
Euro
Afri
Amerika · % 60,2Europa · % 16,5Afrika · % 20,5Asia · % 2,8Ozeania · % 0
Espainiar estatutik kanpo jaiotakoak, eskualdeka (2025). Iturria: INE.
Jaiolekuko herrialde nagusiak, sexuaren arabera
◄ gizonezkoakjaioterriaemakumezkoak ►
1.542
Kolonbia
1.769
1.493
Peru
1.791
1.763
Maroko
1.210
1.107
Venezuela
1.278
998
Errumania
1.194
528
Ekuador
648
369
Dominikar Errepublika
584
522
Aljeria
86
166
Honduras
353
189
Kuba
214
148
Ukraina
241
189
Argentina
181
140
Txina
141
103
Brasil
144
107
Bulgaria
135
48
Paraguai
124
134
Senegal
28
91
Nigeria
50
61
Ginea Ekuatoriala
74
49
Mexiko
73
76
Pakistan
44
55
Frantzia
63
98
Mauritania
17
41
Bolivia
72
95
Mali
11
54
Txile
50
57
Alemania
45
39
Polonia
47
45
Portugal
32
28
Errusia
43
23
Ameriketako Estatu Batuak
43
40
Erresuma Batua
22
23
Nikaragua
39
51
Ginea
9
26
Moldavia
26
29
Italia
19
35
Gambia
10
15
Uruguai
30
21
Suitza
22
12
India
22
3
Filipinak
19
14
Bangladesh
6
8
Belgika
9
8
Herbehereak
7
7
Ghana
4
4
Irlanda
7
3
Kanada
7
2
Finlandia
1
2
Suedia
1
Jaiolekuko herrialde nagusiak, sexuaren arabera (2025). Iturria: INE.

Etxebizitza

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

INEren 2021eko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsuaren arabera, udalerrian 41.937 etxebizitza zeuden: 34.106 (% 81,3) nagusiak eta 7.831 (% 18,7) ez-nagusiak.[6] Kontsumo elektrikoaren arabera, 3.410 (% 8,1) noizbehinkako erabilerakoak ziren eta 3.232 (% 7,7) hutsik zeuden.[7] Etxebizitza nagusien % 70,7 jabetzan zegoen eta % 21,5 alokairuan.[8] INEren estatistika esperimentalaren arabera, 2026ko maiatzean 48 etxebizitza turistiko zeuden udalerrian, guztira 253 plazarekin (5,27 plaza etxebizitzako).[9]

41.937etxebizitza
34.106etxegune
3.232hutsik (% 7,7)
48etxebizitza turistiko (2026)Image Guadalajarako mapa

Etxebizitza multzoa Image Guadalajarako mapa

34.106
7.831
Etxebizitza nagusia (34.106)Ez-nagusia (bigarrena edo hutsa) (7.831)

Erabilera-intentsitatea (kontsumo elektrikoa) Image Guadalajarako mapa

35.295
3.410
Okupatuak (35.295)Noizbehinkakoak (3.410)Hutsik (3.232)

Jabetza egoera (etxebizitza nagusiak)

24.112
7.318
Jabetzan (24.112)Alokairuan (7.318)Beste erregimen bat (2.676)

Guztira 34.106 etxegune zeuden, eta horietatik 9.459 (% 27,7) pertsona bakarrekoak ziren.[10] Etxeguneen % 69,2 familia batek osatzen zuen eta % 2,8 familiarik gabeko etxegune anitzak ziren.[11]

Etxeguneak tamainaren arabera

Pertsona 19.459
2 pertsona9.436
3 pertsona6.919
4 pertsona5.722
5 edo gehiago2.570

Etxeguneak motaren arabera

9.459
23.605
Pertsona bakarrekoa (9.459)Familia bakarrekoa (23.605)Familiarik gabeko etxegune anitza (955)Bi familia edo gehiago (87)

Etxebizitzen % 41,5 1980 baino lehen eraiki ziren, eta % 31,0 2001etik aurrera.[12] Etxebizitzen % 19,3 60 m²-tik beherako azalera zuten eta % 11,8 120 m²-tik gorakoa.[13]

Eraikuntza garaia

1900 aurretik29
1900-1920552
1921-1940392
1941-1950303
1951-19601.075
1961-19704.765
1971-198010.283
1981-19904.191
1991-20006.908
2001-201011.063
2011-20201.945

Azalera erabilgarria

< 30 m²95
30-45 m²1.351
46-60 m²6.661
61-75 m²11.163
76-90 m²9.812
91-105 m²4.804
106-120 m²2.896
121-150 m²3.010
151-180 m²1.055
> 180 m²888

Hezkuntza-maila

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

INEren 2024ko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsuaren arabera, udalerrian 15 urte edo gehiagoko 77.585 biztanle zeuden. Lortutako ikasketa-mailarik altuenari dagokionez, goi-mailako ikasketak zituztenak % 38,0 ziren; bigarren hezkuntzako bigarren etapa (batxilergoa edo erdi-mailako lanbide-heziketa) zutenak % 23,7; bigarren hezkuntzako lehen etapa (DBH edo antzekoa) zutenak % 25,2; eta lehen hezkuntza edo gutxiago zutenak % 13,2.[14] Goi-mailako ikasketak zituztenen proportzioa % 37,0 zen 2021ean eta % 38,0 2024an; beraz, 0,9 puntu igo zen 3 urtean. Lehen hezkuntza edo gutxiago zutenena, berriz, % 14,7 izatetik % 13,2 izatera pasatu zen. Sexuaren arabera, goi-mailako ikasketak zituztenak emakumeen artean % 39,9 ziren, eta gizonen artean % 35,9; 4,0 puntuko aldea, emakumeen alde. Lehen hezkuntza edo gutxiago zutenak, berriz, emakumeen % 14,6 eta gizonen % 11,6 ziren. Azken alde hori, neurri handi batean, adin-egituraren isla izan ohi da: adineko biztanleen artean emakumeak gehiago dira, eta belaunaldi horietan ohikoagoa zen ikasketak goiz uztea.

77.585biztanle 15 urte edo +, 2024
% 38,0goi-mailako ikasketak+0,9 puntu 2021etikImage mapa
% 13,2lehen hezkuntza edo gutxiago−1,5 puntu 2021etikImage mapa
% 11,8ikasten ari dira, 2024
% 13,2
% 25,2
% 23,7
% 38,0
Lehen hezkuntza edo gutxiago · % 13,2Bigarren hezkuntzako lehen etapa (DBH) · % 25,2Bigarren hezkuntzako bigarren etapa · % 23,7Goi-mailako ikasketak · % 38,0
Lortutako ikasketa-mailarik altuena, 15 urte edo gehiagoko biztanleen artean (2024). Image Guadalajarako mapa

Xeheago, goi-mailako ikasketak zituztenen % 73,5 unibertsitate-tituludunak ziren (gradua, diplomatura, lizentziatura, masterra edo doktoretza), eta % 26,5 goi-mailako lanbide-heziketakoak. Guztira, 876 pertsonak zuten doktore-titulua. Bigarren etapakoen artean, batxilergoa zutenak % 59,3 ziren, eta erdi-mailako lanbide-heziketa zutenak % 40,7. Ikasketarik gabekoak, azkenik, 15 urte edo gehiagoko biztanleen % 2,0 ziren.[14]

Ikasketa-maila xehatua
Ikasketarik gabe
% 2,0
Lehen hezkuntza
% 11,2
DBH eta antzekoak
% 25,2
Batxilergoa
% 14,1
Erdi-mailako LH
% 9,6
Goi-mailako LH
% 10,1
Graduak (≤240 ECTS), diplomaturak
% 13,0
Graduak (>240 ECTS), lizentziaturak
% 9,8
Masterrak eta espezialitateak
% 4,0
Doktoretzak
% 1,1
Ehunekoak 15 urte edo gehiagoko biztanle guztien gainekoak dira; koloreak goiko barrako lau maila nagusiei dagozkie.
Sexuaren araberako banaketa
15 urte edo gehiagoko biztanleria ikasketa-mailaren eta sexuaren arabera, Guadalajara, 2024
Ikasketa-mailaGuztira%Gizonak%Emakumeak%
Goi-mailako ikasketak29.448% 38,013.294% 35,916.154% 39,9
Bigarren hezkuntzako bigarren etapa18.372% 23,79.333% 25,29.039% 22,3
Bigarren hezkuntzako lehen etapa (DBH)19.546% 25,210.139% 27,39.407% 23,2
Lehen hezkuntza edo gutxiago10.219% 13,24.310% 11,65.909% 14,6
Guztira77.585% 100,037.076% 100,040.509% 100,0
Urtez urteko bilakaera
Ikasketa-mailaren bilakaera (%), Guadalajara, 2021–2024
UrteaGoi-mailakoakBatx. / erdi LHDBHLehen H. edo gutx.15 urte edo +
2021% 37,0% 23,0% 25,3% 14,773.550
2022% 37,5% 23,1% 25,6% 13,774.050
2023% 37,7% 23,5% 25,1% 13,675.487
2024% 38,0% 23,7% 25,2% 13,277.585

Ikasten ari direnak

2024an, 15 urte edo gehiagoko biztanleen % 11,8 ikasten ari zen (9.158 pertsona).[15] Ikasten ari zirenetatik, % 48,9 goi-mailako ikasketetan zebilen, % 27,5 batxilergoan, % 16,0 erdi-mailako lanbide-heziketan eta % 6,0 DBHn edo antzekoetan. Sexuaren arabera, ikasten ari ziren emakumeen % 51,0 goi-mailako ikasketetan zebilen, eta gizonen % 46,7; erdi-mailako lanbide-heziketan, aldiz, gizonen % 16,6 eta emakumeen % 15,4. Adinaren arabera, 15–19 urtekoen % 87,4 ikasten ari zen, 20–24 urtekoen % 44,2 eta 25–29 urtekoen % 12,9; 30 urtetik gorakoen artean, berriz, % 2,6 baino ez.[16] 20–24 urtekoen artean, emakumeen % 41,7 ari zen goi-mailako ikasketak egiten, eta gizonen % 33,5.

Ikasten ari direnak, adin-taldeka
15–19 urte
% 87,4
20–24 urte
% 44,2
25–29 urte
% 12,9
30–34 urte
% 7,4
35–39 urte
% 4,7
40–44 urte
% 4,0
45–49 urte
% 3,2
50–54 urte
% 2,4
55 urte edo +
% 0,7
Egiten ari diren ikasketa-maila
Maila zehaztu gabe
% 1,1
Goi-mailako ikasketak
% 48,9
Erdi-mailako LH
% 16,0
Batxilergoa
% 27,5
DBH eta antzekoak
% 6,0
Lehen hezkuntza edo beheragokoa
% 0,5
Ezkerrean, adin-talde bakoitzean ikasten ari direnen ehunekoa; eskuinean, ikasten ari direnen banaketa mailaren arabera (2024).

Jaiolekuaren arabera

2024an, 15 urte edo gehiagoko biztanleen % 75,4 estatuan jaio zen, eta % 24,6 atzerrian.[14] Ikasketa-egiturak alde nabarmenak ditu jatorriaren arabera. Estatuan jaiotako gizonen artean, goi-mailako ikasketak zituztenak % 41,1 ziren eta lehen hezkuntza edo gutxiago zutenak % 7,5; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 20,0 eta % 24,2, hurrenez hurren. Estatuan jaiotako emakumeen artean, goi-mailako ikasketak zituztenak % 44,7 ziren eta lehen hezkuntza edo gutxiago zutenak % 11,5; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 24,9 eta % 24,1, hurrenez hurren.

Gizonak
Estatua
Atzerria
% 41,1
Goi-mailakoak
% 20,0
% 22,9
Batx. / erdi LH
% 31,9
% 28,5
DBH
% 24,0
% 7,5
Lehen H. edo gutx.
% 24,2
Emakumeak
Estatua
Atzerria
% 44,7
Goi-mailakoak
% 24,9
% 19,0
Batx. / erdi LH
% 32,8
% 24,8
DBH
% 18,2
% 11,5
Lehen H. edo gutx.
% 24,1
Ehuneko bakoitza jatorri- eta sexu-taldearen barnekoa da (2024).

Ikasten ari zirenei dagokienez, 2024an estatuan jaiotako 15 urte edo gehiagokoen % 13,2 ari zen ikasten, eta atzerrian jaiotakoen % 7,6.[15] Ikasten ari zirenen artean, goi-mailako ikasketetan zebiltzanak % 51,8 ziren estatuan jaiotakoetan eta % 33,1 atzerrian jaiotakoetan. Konparazio hauek ez daude adinaren arabera doituta: talde bakoitzaren adin-egiturak (gazteen proportzioak, batez ere) eragin handia du emaitzan.

Ekonomia

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Diru-sarrerak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

2024. urtean, biztanle bakoitzeko batez besteko errenta garbia 16.145 euro-koa zen[17], eta etxegune bakoitzeko 42.201 euro-koa. Balio hori probintziako batez bestekoaren (15.467 euro) gainetik dago, eta Espainiako batez bestekoaren (15.948 euro) parean. Kontsumo-unitateko errentaren mediana (etxeguneen tamaina eta osaera kontuan hartzen dituen neurria) 21.350 euro zen. Errenta gordina 19.978 euro-koa izan zen pertsonako.

Diru-sarreren iturri nagusia soldata da, guztizkoaren % 65[18]. Gainerako iturriak: pentsioak (% 19,7), beste diru-sarrerak (% 9,7), langabezia-prestazioak (% 1,5), beste prestazioak (% 4,1).

65%
20%
10%
Soldata · % 65Pentsioak · % 19,7Langabezia · % 1,5Beste prestazioak · % 4,1Beste sarrerak · % 9,7
Diru-sarreren banaketa iturriaren arabera.

Desberdintasuna

Errentaren banaketaren desberdintasuna neurtzeko Gini indizea erabiltzen da[19][oh 1]. Udalerrian indizea 29,9 da, probintziakoaren (28,8; Image Guadalajarako mapa) gainetik eta Espainiakoaren (31,9) azpitik. P80/P20 zatidurak, hau da errenta-banaketaren 80. eta 20. pertzentilen arteko zatidura, 2,6 da, probintziakoaren (2,4; Image Guadalajarako mapa) gainetik eta Espainiakoaren (2,6) parean.

Jarduera ekonomikoa

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

INEren 2024ko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsuaren arabera, Guadalajara udalerrian biztanleria aktiboa (okupatuak eta langabeak) 43.638 pertsona ziren, hau da, 16 urte edo gehiagoko biztanleriaren % 57,1; gainerako % 42,9 inaktibo zeuden (erretiratuak % 42,5, beste inaktiboak % 41,9 eta ikasleak % 15,6).[20] Aktiboen artean, langabezia-tasa % 8,5 zen. Sexuaren arabera, gizonezkoen jarduera-tasa % 59,8 zen eta emakumezkoena % 54,6; langabezia-tasa, aldiz, % 6,4 eta % 10,5 zen, hurrenez hurren.[20]

Okupatuen kopurua 38.668 zen 2023ean, 2021eko 36.868etik gora.[21] Emakumeek okupatuen % 49,0 osatzen dute, eta gizonek % 51,0.

38.668okupatu, 2023+% 4,9 2021etik
% 49,0emakumeak okupatuen artean
% 57,1jarduera-tasa, 2024
% 8,5langabezia-tasa, 2024
16 urte edo gehiagoko biztanleria jarduerarekiko loturaren arabera (2024)
% 52,2
% 18,2
% 18,0
Okupatuak · % 52,2Langabeak · % 4,8Ikasleak · % 6,7Erretiratuak · % 18,2Beste inaktiboak · % 18,0
16 urte edo gehiagoko biztanleria jardueraren eta sexuaren arabera, Guadalajara, 2024
EgoeraGuztira%Gizonak%Emakumeak%
Okupatuak39.946% 52,220.404% 55,919.542% 48,9
Langabeak3.692% 4,81.405% 3,92.287% 5,7
Inaktiboak32.821% 42,914.662% 40,218.159% 45,4
Guztira76.459% 100,036.471% 100,039.988% 100,0

Jarduera-sektoreak

Jarduera-sektoreei dagokienez, okupatuak honela banatzen dira: zerbitzuak (% 83,1), industria (% 10,4), eraikuntza (% 5,6) eta nekazaritza, abeltzaintza eta arrantza (% 0,9).[21] Xeheago, jarduera-adarrik handiena garraioa eta biltegiratzea da (% 13,1), ondoren merkataritza (% 11,9) eta administrazio-jarduera lagungarriak (% 9,4) datoz.

Okupatuak jarduera-sektorearen arabera (2023) Image Guadalajarako mapa
% 10,4
% 83,1
Nekazaritza, abeltzaintza eta arrantza · % 0,9Industria · % 10,4Eraikuntza · % 5,6Zerbitzuak · % 83,1
Jarduera-adar zehatzak
Garraioa eta biltegiratzea
% 13,1
Merkataritza
% 11,9
Administrazio-jarduera lagungarriak
% 9,4
Administrazio publikoa
% 9,1
Manufaktura-industria
% 9,0
Osasuna eta gizarte-zerbitzuak
% 8,8
Hezkuntza
% 7,2
Ostalaritza
% 5,8
Gainerako 13 jarduera-adarrak
Eraikuntza
% 5,6
Jarduera profesionalak
% 5,2
Beste zerbitzu batzuk
% 3,0
Informazioa eta komunikazioak
% 3,0
Jarduera artistikoak eta aisialdikoak
% 2,1
Finantza- eta aseguru-jarduerak
% 2,1
Etxeetako jarduerak
% 1,7
Nekazaritza, abeltzaintza eta arrantza
% 0,9
Higiezinen jarduerak
% 0,7
Ur-hornidura eta hondakinak
% 0,6
Energia elektrikoa eta gasa
% 0,6
Erauzketa-industriak
% 0,2
Lurraldez kanpoko erakundeak
% 0,0

Okupazioa eta lan-egoera

Okupazio-mailari dagokionez, langile kualifikatuak eta maila baxuko ofizialak dira talderik ugariena, okupatuen % 44,7; ondoren, zuzendariak eta goi eta erdi mailako teknikariak daude (% 34,7), eta oinarrizko okupazioak % 15,7.[22] Bi sexuetan langile kualifikatuak dira nagusi (gizonen % 47,8 eta emakumeen % 41,5).

% 34,7
% 44,7
% 15,7
Zuzendariak eta goi eta erdi mailako teknikariak · % 34,7Langile kualifikatuak eta maila baxuko ofizialak · % 44,7Oinarrizko okupazioak · % 15,7Ez dago jasota · % 4,9
Okupatuak okupazioaren eta sexuaren arabera, Guadalajara, 2023
OkupazioaGuztira%Gizonak%Emakumeak%
Zuzendariak eta goi eta erdi mailako teknikariak13.420% 34,76.423% 32,66.997% 36,9
Langile kualifikatuak eta maila baxuko ofizialak17.293% 44,79.426% 47,87.867% 41,5
Oinarrizko okupazioak6.072% 15,72.830% 14,33.242% 17,1
Ez dago jasota1.883% 4,91.045% 5,3838% 4,4
Guztira38.668% 100,019.724% 100,018.944% 100,0

Okupatuen % 89,8 besteren konturako langileak dira, eta % 10,2 norberaren konturakoak.[23]

% 8,2
% 75,3
% 14,5
Norberaren kontura, langileak dituena · % 1,9Norberaren kontura, langilerik gabe · % 8,2Besteren kontura, finkoa/mugagabea · % 75,3Besteren kontura, aldi baterakoa · % 14,5
Okupatuak lan-egoeraren eta sexuaren arabera, Guadalajara, 2023
Lan-egoeraGuztira%Gizonak%Emakumeak%
Norberaren kontura3.930% 10,22.374% 12,01.556% 8,2
Besteren kontura34.738% 89,817.350% 88,017.388% 91,8
Guztira38.668% 100,019.724% 100,018.944% 100,0

Jaiolekuaren arabera

Jarduera

16 urte edo gehiagokoen % 77,2 estatuan jaio zen, eta % 22,8 atzerrian.[20] Jarduera-egoerak alde nabarmenak ditu jatorriaren arabera. Estatuan jaiotako gizonen artean, % 55,1 okupatuak dira, % 27,9 erretiratuak, % 6,7 bestelako inaktiboak, % 6,4 ikasleak eta % 3,9 langabeak; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 57,5 okupatuak dira, % 29,1 bestelako inaktiboak, % 6,2 langabeak, % 3,6 erretiratuak eta % 3,6 ikasleak. Emakumeen kasuan, estatuan jaiotakoen artean % 48,4 okupatuak dira, % 22,3 bestelako inaktiboak, % 17,8 erretiratuak, % 6,3 ikasleak eta % 5,1 langabeak; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 48,4 okupatuak dira, % 33,8 bestelako inaktiboak, % 10,0 langabeak, % 4,3 ikasleak eta % 3,5 erretiratuak.

Gizonak
Estatua
Atzerria
% 55,1
Okupatuak
% 57,5
% 3,9
Langabeak
% 6,2
% 6,4
Ikasleak
% 3,6
% 27,9
Erretiratuak
% 3,6
% 6,7
Beste inakt.
% 29,1
Emakumeak
Estatua
Atzerria
% 48,4
Okupatuak
% 48,4
% 5,1
Langabeak
% 10,0
% 6,3
Ikasleak
% 4,3
% 17,8
Erretiratuak
% 3,5
% 22,3
Beste inakt.
% 33,8
Ehuneko bakoitza jatorri-taldearen barnekoa da.

Okupazioa

Okupatuen % 76,8 estatuan jaio zen, eta % 23,2 atzerrian.[22] Okupazio-egiturak alde nabarmenak ditu jatorriaren arabera. Estatuan jaiotako gizonen artean, % 45,1 langile kualifikatu edo maila baxuko ofizial dira, % 39,2 zuzendari edo goi eta erdi mailako teknikari eta % 10,8 oinarrizko okupazioetakoak; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 56,5 langile kualifikatu edo maila baxuko ofizial dira, % 25,7 oinarrizko okupazioetakoak eta % 11,1 zuzendari edo goi eta erdi mailako teknikari. Emakumeen kasuan, estatuan jaiotakoen artean % 44,5 zuzendari edo goi eta erdi mailako teknikari dira, % 39,7 langile kualifikatu edo maila baxuko ofizial eta % 11,7 oinarrizko okupazioetakoak; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 47,7 langile kualifikatu edo maila baxuko ofizial dira, % 35,4 oinarrizko okupazioetakoak eta % 11,0 zuzendari edo goi eta erdi mailako teknikari.

Gizonak
Estatua
Atzerria
% 39,2
Goi eta erdi maila
% 11,1
% 45,1
Langile kualifikatuak
% 56,5
% 10,8
Oinarrizko okup.
% 25,7
% 4,9
Ez dago jasota
% 6,7
Emakumeak
Estatua
Atzerria
% 44,5
Goi eta erdi maila
% 11,0
% 39,7
Langile kualifikatuak
% 47,7
% 11,7
Oinarrizko okup.
% 35,4
% 4,0
Ez dago jasota
% 5,8
Ehuneko bakoitza jatorri-taldearen barnekoa da.

Jarduera-sektoreak

Jarduera-egituran badira aldeak jatorriaren arabera.[24] Estatuan jaiotako gizonen artean, % 75,6 zerbitzuetan ari dira, % 15,8 industrian eta % 7,5 eraikuntzan; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 71,2 zerbitzuetan ari dira, % 16,0 eraikuntzan, % 10,7 industrian eta % 2,2 nekazaritzan. Emakumeen kasuan, estatuan jaiotakoen artean % 91,8 zerbitzuetan ari dira, % 6,1 industrian; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 92,9 zerbitzuetan ari dira, % 5,9 industrian.

Gizonak
Estatua
Atzerria
% 1,1
Nekazaritza
% 2,2
% 15,8
Industria
% 10,7
% 7,5
Eraikuntza
% 16,0
% 75,6
Zerbitzuak
% 71,2
Emakumeak
Estatua
Atzerria
% 0,5
Nekazaritza
% 0,3
% 6,1
Industria
% 5,9
% 1,7
Eraikuntza
% 0,9
% 91,8
Zerbitzuak
% 92,9
Ehuneko bakoitza jatorri-taldearen barnekoa da.

Lehen sektorea

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Nekazaritza

2020ko Nekazaritza Erroldaren arabera, udalerrian 182 nekazaritza-ustiategi zeuden, eta guztira 13.817 hektarea nekazaritzako azalera erabilgarri (NAE) lantzen zuten[25][oh 2]. Udalerriaren azalera 235,5 km² denez, NAE lurraldearen % 58,7 da[26]. Lur-erabileraren arabera, NAEren % 96,2 lur goldagarria (13.293 ha, 156 ustiategitan), % 2,7 arbolak (371 ha, 78 ustiategitan), % 1,1 larre iraunkorrak (153 ha, 13 ustiategitan), norberaren kontsumorako baratzeak (0,36 ha, 11 ustiategitan) eta berotegiak edo babes garai irisgarriak (0,06 ha, 2 ustiategitan)[oh 3].

Nekazaritzako azalera erabilgarria (NAE)
NAE udalerriaren azaleran
59%
41%
NAE · 13.817 ha (% 58,7)Gainerako azalera · 9.734 ha (% 41,3)
NAE, lur-erabileraren arabera
96%
Lur goldagarria · 13.293 ha (% 96,2)Larre iraunkorrak · 153 ha (% 1,1)Arbolak · 371 ha (% 2,7)Baratzeak · 0,36 ha (< % 0,1)Berotegiak · 0,06 ha (< % 0,1)
Iturria: INE, Nekazaritza Errolda 2020; udalerriaren azalera: Wikidata.

Abeltzaintza

2020ko Nekazaritza Erroldaren arabera, udalerriko abeltzaintza-ustiategietan 104 behi, 1.086 ardi eta ahuntz eta 56.899 hegazti (probintziako 2. kopururik handiena) zeuden[27][oh 4].

Ibilgailu-parkea

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Trafikoko Zuzendaritza Nagusiaren (DGT) 2025eko datuen arabera, udalerrian 55.954 gidari zeuden erroldatuta: 29.898 gizon (% 53,4) eta 26.056 emakume (% 46,6)[28]. Biztanleen % 60,3 gidatzeko gai zen.

Ibilgailu-parkea 62.482 ibilgailuk osatzen zuten: 46.913 turismo, 5.762 motozikleta, 4.167 furgoneta, 2.571 kamioi eta 1.517 ziklomotor[28]. Motorizazio-tasa 1.000 biztanleko 506 turismokoa zen, probintziako (582) eta Espainiako (525) batez bestekoen azpitik.

Turismoen batez besteko adina 12,7 urtekoa zen; turismoen % 11,1k 4 urte baino gutxiago zituen, eta % 9,4k 25 urte baino gehiago[28]. Erregaiari dagokionez, ibilgailuen % 51,6 diesel zen eta % 46,6 gasolinazko; 575 ibilgailu elektrifikatu zeuden (% 0,9; probintzian % 1,1). Ingurumen-bereizgarriari dagokionez, ibilgailuen % 8,6k zuen 0 edo ECO etiketa, eta % 25,1k ez zuen etiketarik[oh 5].

Ibilgailu-parkea (2025)
Ingurumen-etiketa
36%
30%
25%
0 etiketa · 1.155 (% 1,9)ECO · 4.170 (% 6,7)C etiketa · 22.196 (% 35,8)B etiketa · 18.851 (% 30,4)Etiketarik gabe · 15.547 (% 25,1)
Turismoak, adinaren arabera
11%
16%
25%
39%
9%
< 4 urte · 5.208 (% 11,1)4–8 urte · 7.583 (% 16,2)8–15 urte · 11.587 (% 24,7)15–25 urte · 18.121 (% 38,6)≥ 25 urte · 4.414 (% 9,4)
Iturria: DGT, «Datos municipales general» (2025).

Garraioak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Errepideak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Guadalajarako errepide nagusiak honakoak dira:

IdentifikatzaileaIbilbidea
A-2Madril - Guadalajara - Zaragoza - Lleida - Bartzelona - Girona - Frantzia
R-2Madril - Guadalajara, ordainsariduna.
N-320Venturada (Madril) - Albacete Cuencatik

Trenak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
Image
AVEren Guadalajara-Yebes geltokia

Renfe Operadorak bi tren geltoki ditu Guadalajarako hirian:

1. Renfe Aldirikoak

Madrilgo Aldirikoen C-2 linea Guadalajarako tren geltokitik pasatzen da.

2. Guadalajara-Yebes (AVE)

AVE abiadura handiko trena Guadalajaran ere gelditzen da. Honako ibilbidea du: Madril - Guadalajara - Calatayud - Zaragoza - Lleida - Tarragona - Bartzelona - Frantzia

Autobusak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

TRAPSA autobus konpainiak kudeatzen ditu inguruko autobusak.

Monumentuak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
  • Alcazar Real
  • Harresien aztarnak
  • San Francisco gotorlekua
  • Infantadoren jauregia
  • Antonio de Mendozaren jauregia
  • Cotillaren jauregia
  • Vega del Pozo kondesaren jauregia
  • Santa María konkatedrala
  • Jakue Nagusiaren eliza
  • San Gil eliza
  • San Gines eliza
  • San Frantzizko komentua

Komunikabideak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
Image
Calle Mayor

Prentsa idatzia

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Telebista

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Irratia

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Hiri senidetuak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Oharrak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
  1. ↑ 0 balioak berdintasun osoa adierazten du eta 100 balioak desberdintasun handiena; zenbat eta baxuagoa, orduan eta banaketa berdinagoa.
  2. ↑ INEk ustiategi baten lur guztiak ustiategia kokatuta dagoen udalerriari egozten dizkio, nahiz eta lur horietako batzuk beste udalerri batzuetan egon. Horregatik, udalerri batzuetan NAE udalerriaren azalera baino handiagoa izan daiteke.
  3. ↑ Ustiategi batek lur-erabilera bat baino gehiago izan ditzake; horregatik, erabilera bakoitzeko ustiategi-kopuruen batura ustiategi guztien kopurua baino handiagoa izan daiteke.
  4. ↑ Beste abere mota batzuen datuak ez dira argitaratu, sekretu estatistikoa dela eta (ustiategi gutxi dagoenean, INEk ez ditu datuak zabaltzen, ustiategiak identifika ez daitezen).
  5. ↑ DGTren ingurumen-etiketak ibilgailuen isurien araberakoak dira: 0 (elektrikoak eta autonomia handiko entxufagarriak), ECO (hibridoak eta gasezkoak), C (Euro 4tik aurrerako gasolina-ibilgailuak eta Euro 6ko dieselak), B (Euro 3ko gasolina-ibilgailuak eta Euro 4-5eko dieselak); zaharrenek ez dute etiketarik.

Erreferentziak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
  1. ↑ Euskaltzaindia. (PDF) 32. arauaː Espainiako erresumako autonomia-erkidegoen, probintzien eta probintzia-hiriburuen izenak. .
  2. ↑ http://www.aemet.es/es/elclima/datosclimatologicos/valoresclimatologicos?l=3013&k=clm Agencia Estatal de Meteorología - AEMET
  3. ↑ (Gaztelaniaz) «Población por sexo, edad (grupos quinquenales) y nacionalidad (española/extranjera)(68535)» INE (kontsulta data: 2026-07-31).
  4. ↑ INE, «Población por relación entre lugar de nacimiento y de residencia» (Padroia), Jatorria Guadalajara.tab.
  5. ↑ INE, «Población por país de nacimiento» (Padroia), Jaioterria Guadalajara.tab.
  6. ↑ (Gaztelaniaz) «Etxebizitzak udalerrika eta motaren arabera» 2021eko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (Espainiako Estatistika Institutua).
  7. ↑ (Gaztelaniaz) «Etxebizitzak erabilera-intentsitatearen arabera (kontsumo elektrikoa)» 2021eko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (Espainiako Estatistika Institutua).
  8. ↑ (Gaztelaniaz) «Etxebizitza nagusiak jabetza-erregimenaren arabera» 2021eko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (Espainiako Estatistika Institutua).
  9. ↑ (Gaztelaniaz) «Etxebizitza turistikoak, plazak eta plazak etxebizitza turistiko bakoitzeko. Udalerriak» Etxebizitza turistikoen kopuruaren neurketa (estatistika esperimentala) (Espainiako Estatistika Institutua).
  10. ↑ (Gaztelaniaz) «Etxeguneak udalerrika eta tamainaren arabera» 2021eko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (Espainiako Estatistika Institutua).
  11. ↑ (Gaztelaniaz) «Etxeguneak motaren arabera» 2021eko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (Espainiako Estatistika Institutua).
  12. ↑ (Gaztelaniaz) «Etxebizitzak eraikuntza-urtearen arabera» 2021eko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (Espainiako Estatistika Institutua).
  13. ↑ (Gaztelaniaz) «Etxebizitzak azaleraren arabera» 2021eko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (Espainiako Estatistika Institutua).
  14. 1 2 3 (Gaztelaniaz) «Población de 15 y más años por sexo, lugar de nacimiento (España/extranjero) y nivel de estudios (Municipios de 500 habitantes o más)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
  15. 1 2 (Gaztelaniaz) «Población de 15 y más años por sexo, lugar de nacimiento (España/extranjero) y nivel de estudios en curso (Municipios de 500 habitantes o más)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
  16. ↑ (Gaztelaniaz) «Población de 15 y más años por sexo, edad (grupos quinquenales) y nivel de estudios en curso (Municipios de 500 habitantes o más)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
  17. ↑ INE, «Indicadores de renta media y mediana» (ADRH), ADRH errenta Guadalajara.tab.
  18. ↑ INE, «Distribución por fuente de ingresos» (ADRH), ADRH fuente Guadalajara.tab.
  19. ↑ INE, «Índice de Gini y distribución de la renta P80/P20» (ADRH), ADRH gini erreferentziak.tab.
  20. 1 2 3 (Gaztelaniaz) «Población de 16 y más años por sexo, lugar de nacimiento (España/extranjero) y relación con la actividad (agrupado) (Municipios de 500 habitantes o más)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
  21. 1 2 (Gaztelaniaz) «Ocupados de 16 y más años por sexo y actividad económica (1 letra) (Municipios de 500 habitantes o más)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
  22. 1 2 (Gaztelaniaz) «Ocupados de 16 y más años por sexo, lugar de nacimiento (España/extranjero) y ocupación (agregada) (Municipios de 500 habitantes o más)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
  23. ↑ (Gaztelaniaz) «Ocupados de 16 y más años por sexo y situación profesional (Municipios de 500 habitantes o más)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
  24. ↑ (Gaztelaniaz) «Ocupados de 16 y más años por sexo, lugar de nacimiento (España/extranjero) y rama de actividad (Municipios de 500 habitantes o más)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
  25. ↑ INE, «Explotaciones por tipo de cultivo», Nekazaritza Errolda 2020. Datuak: INE nekazaritza-azalera Guadalajara.tab (Wikimedia Commons).
  26. ↑ Udalerriaren azalera: Wikidata, Q11953.
  27. ↑ INE, «Explotaciones ganaderas por tipo de ganado», Nekazaritza Errolda 2020. Datuak: INE abeltzaintza Guadalajara.tab (Wikimedia Commons).
  28. 1 2 3 DGT, «Datos municipales general» (2025). Datuak: DGT ibilgailuak Guadalajara.tab (Wikimedia Commons).

Kanpo estekak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
"https://eu.wikipedia.org/w/index.php?title=Guadalajara_(Espainia)&oldid=11787335"(e)tik eskuratuta