صفحهٔ اصلی

دانشنامه‌ای آزاد که همه می‌توانند آن را ویرایش کنند؛
با ۷٬۹۲۴ کاربر فعال و ۱٬۰۹۸٬۹۵۳ مقاله به زبان فارسی

مقالهٔ برگزیده

جَوّ زمین، هوا کُره یا اَتمُسفِر بالاترین بخش تشکیل‌دهندهٔ سیارهٔ زمین است که ترکیبی از گازهای گوناگون شامل نیتروژن (۷۸٪)، اکسیژن (۲۱٪)، آرگون (۰٫۹٪) و کربن دی‌اکسید (۰٫۰۳٪) است. اتمسفر زمین از سطح زمین آغاز شده و تا ارتفاع ۱۰٫۰۰۰ کیلومتر ادامه می‌یابد و پنج لایهٔ اصلی تروپوسفر، استراتوسفر، مزوسفر، ترموسفر و اگزوسفر را در بر می‌گیرد. مولکول‌های اوزون (O3) که لایهٔ اوزون را تشکیل می‌دهند، در استراتوسفر قرار دارند و از ورود پرتوهای فرابنفش خورشید جلوگیری می‌کنند و موجب ادامهٔ زندگی بر سطح زمین می‌شوند. سردترین بخش جو زمین با دمای ۹۰- درجهٔ سلسیوس در بالای مزوسفر قرار دارد. یونوسفر، مگنتوسفر و کمربند وان آلن بخش‌های جداگانه‌ای در جو با توجه به ویژگی‌های الکترومغناطیس هستند. نخستین اتمسفر زمین حدود ۴٫۵۷ میلیارد سال پیش شکل‌گرفت که شامل گازهای هیدروژن و هلیم بود؛ که پس از مدتی به‌دلیل سبک بودن، بر گرانش زمین غلبه کردند و به فضای بیرونی گریختند. جو دوم حدود ۳٫۵ یا ۲٫۷ میلیارد سال پیش شکل‌گرفت و شامل گازهایی مانند بخار آب، کربن دی‌اکسید و آمونیاک بود. با فعالیت باکتری‌ها و انجام فرایند فتوسنتز و عوامل دیگر، اکسیژن در جو آزاد شد و موجب شکل‌گیری جو سوم شد. در این زمان، ابردوران پیدازیستی شکل‌گرفت که طی آن جانوران با تنفس اکسیژن، زندگی‌های جانوری را تشکیل دادند. هرچه از سطح زمین به ارتفاعات می‌رویم، فشار هوا و چگالی کاهش می‌یابد. مجموع جرم جو زمین ۱۰^۱۸×۵٫۵ کیلوگرم است. بخشی از نور خورشید در جو پراکنده می‌شود. نور خورشید دارای طیف‌های الکترومغناطیسی مختلفی است که یکی از آن‌ها طیف مرئی است که چشم انسان قادر به تشخیص آن است. ضریب شکست هوا ۱٫۰۰۰۲۹ است. گردش جوی موجب توزیع گرما در سطح زمین می‌شود. سه چرخش پایه در گردش عرضی به نام‌های سلول هادلی، سلول فرل و سلول قطبی وجود دارند.

ادامه… مقاله‌های برگزیده – مقالهٔ امروز

آیا می‌دانستید که …؟

… تیومارگاریتا مگنیفیکا با میانگین طول حدود یک سانتی‌متر، بزرگ‌ترین باکتری شناخته‌شده است و برخلاف تقریباً همهٔ باکتری‌ها، می‌توان آن را با چشم غیرمسلح دید؟ (در تصویر)
... ایرباس ای۳۸۰، در نهایت به یک شکست تجاری برای سازنده‌اش تبدیل شد و این شرکت پس از تولید تنها ۲۵۱ فروند، به تولید آن پایان داد؟
… موضوع حماسهٔ ایلیاد وقایع جنگ تروآ است، ولی چگونگی پایان جنگ و ماجرای اسب تروآ در آن نیامده است؟
… از سال ۲۰۰۳ تا ۲۰۱۵ در بغداد، منع رفت‌وآمد شبانه برقرار بود؟
… اتوفرادات که حاکم بخشی از طبرستان بود، به اسکندر مقدونی تسلیم شد و اسکندر به قلمرو او افزود؟
… تله‌تئاتر گونه‌ای هنری است که ویژگی‌های کلاسیک تئاتر را با ویژگی‌های رسانۀ تلویزیونی تطبیق می‌دهد؟

بیشتر… – پیشنهاد یک مقاله

دربارهٔ ویکی‌پدیا

ویکی‌پدیا دانشنامه‌ای اینترنتی با بیش از ۳۲۹ زبان با محتوای آزاد است که با همکاری افراد داوطلب نوشته می‌شود و هر کس که به اینترنت دسترسی داشته باشد می‌تواند مقاله‌های آن را ویرایش کند. هدف ویکی‌پدیا آفرینش و انتشار جهانی یک دانشنامهٔ آزاد به تمامی زبان‌های زندهٔ دنیاست. با رشد روزافزون این دانشنامه گردانندگان آن در بنیاد ویکی‌مدیا چندین پروژهٔ مشابه دیگر همچون ویکی‌واژه، ویکی‌کتاب، ویکی‌گفتاورد، ویکی‌خبر، ویکی‌دانشگاه، ویکی‌سفر، ویکی‌داده و ویکی‌گونه را پدیدآوردند.

ویکی‌پدیای فارسی دو سال پس از شروع پروژهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی، در ۲۸ آذر ۱۳۸۲ (۱۹ دسامبر ۲۰۰۳) فعالیت خود را آغاز کرد و اکنون در ردهٔ نوزدهم ویکی‌پدیاها قرار دارد و بزرگترین دانشنامهٔ فارسی محسوب می‌شود. ویکی‌پدیای فارسی هم اکنون (۲۸ مهر ۱۴۰۵ خورشیدی) ۱٬۰۹۸٬۹۵۳ نوشتار دارد.

ادامه… ویکی‌پدیا، بدون نیاز به اینترنت

از میان خبرها

شهرداری لیموژ پس از آتش‌سوزی

با شدت گرفتن اعتراضات دانش‌آموزی در فرانسه، ساختمان شهرداری لیموژ (خسارت در تصویر) در آتش‌سوزی عمدی تا حدی ویران شد.
کنفرانس عمومی وزن و اندازه‌گیری به لغو ثانیه کبیسه رأی داد.
حملات حوثی‌ها به فرودگاه بین‌المللی ملک خالد در ریاض دست‌کم ۱۵ کشته و صدها زخمی بر جای گذاشت و فعالیت فرودگاه متوقف شد.
نوبل صلح به ناوی پیلای و نوبل ادبیات به آن کارسون اهدا شد.
زمین‌لرزه‌ای به بزرگی ۷٫۷ استان اررا در پاناما را لرزاند.

یادبودها

امروز: سه‌شنبه، ۲۰ اکتبر ۲۰۲۶ میلادی برابر ۲۸ مهر ۱۴۰۵ هجری خورشیدی و ۸ جمادی‌الاول ۱۴۴۸ هجری قمری (UTC)

رویدادها

۱۶۰۰ -در جنگ «سکی‌گاهارا» در ژاپن، «توکوگاوا ایه‌یاسو» بر رقیب خود چیره شد. او خود را شوگون خواند و دوران ۲۶۵ سالهٔ دیکتاتوری نظامی خاندان وی معروف به «شوگون‌سالاری توکوگاوا» آغاز شد.
۱۹۵۴ - یک سال پس از کودتای ۲۸ مرداد سال ۱۳۳۲ و کمتر از دوماه پس از کشف شبکه نظامی حزب توده ایران، نخستین دستهٔ افسران این حزب از جمله سرهنگ عزت‌الله سیامک که در محکمه نظامی وقت محکوم شده بودند، در این روز تیر باران شدند.
۱۹۷۳ - خانه اپرای سیدنی در استرالیا که به‌دست معمار دانمارکی «یورن اوتزان» طراحی شده بود، توسط ملکه الیزابت دوم، رسماً گشایش یافت.

زادروزها

۹۸۰ قمری - ملاصدرای شیرازی فیلسوف ایرانی و از دانشمندان شیعه

۱۸۱۹ - زادروز باب شارع «دین بابی» در ایران
۱۸۵۴ - زادروز آرتور رمبو شاعر فرانسوی
۱۸۵۹ - زادروز جان دیویی از معروفترین فیلسوفان آمریکایی قرن بیستم، از پیشتازان عمل گرایی (پراگماتیسم)
۱۸۹۱ - زادروز جیمز چدویک فیزیکدان بریتانیایی، برندهٔ جایزه نوبل فیزیک سال ۱۹۳۵
۱۹۴۶ - زادروز الفریده یلینک رمان‌نویس، نمایشنامه‌نویس و فمینیست اتریشی، برندهٔ جایزه نوبل ادبیات سال ۲۰۰۴
۱۹۵۶ - زادروز دنی بویل کارگردان و تهیه‌کنندهٔ انگلیسی، برندهٔ جایزه اسکار
۱۹۷۱ - زادروز اسنوپ داگ خواننده و تهیه‌کنندهٔ آمریکایی

درگذشت‌ها

۱۳۹۳ - درگذشت محمدرضا مهدوی کنی، سومین رئیس مجلس خبرگان رهبری، دبیرکل جامعه روحانیت مبارز و رئیس دانشگاه امام صادق
۱۷۴۰ - درگذشت کارل ششم امپراتور مقدس روم
۱۹۲۶ - درگذشت یوجین ویکتور دبس نامزد حزب سوسیالیست آمریکا برای انتخابات ریاست جمهوری این کشور
۱۹۶۴ - درگذشت هربرت هوور سی و یکمین رئیس‌جمهور ایالات متحده آمریکا
۱۹۸۴ - درگذشت پل دیراک (در تصویر) فیزیکدان و ریاضیدان بریتانیایی، برندهٔ جایزه نوبل فیزیک سال ۱۹۳۳، از پایه گذاران مکانیک کوانتومی
۱۹۹۴ - درگذشت برت لنکستر بازیگر و تهیه‌کنندهٔ آمریکایی، برندهٔ جایزه اسکار

→ روز قبل – روز بعد ←
یادبودهای اکتبر – یادبودهای بیشتر…