Naar inhoud springen

Buitenveldert (tuinstad)

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Buitenveldert
woongebied en tuinstad van Amsterdam
Kaart
Kaart
Kerngegevens
Gemeente Amsterdam
Stadsdeel Zuid
Coördinaten 52°19'43"NB, 4°52'31"OL
Oppervlakte 525,31 ha  
Inwoners
(1 januari 2026[1])
22.758
Overig
Postcode(s) 1081, 1082, 1083
Foto('s)
Christelijke Scholengemeenschap Buitenveldert, voltooid in 1963, met de sterrenwacht op het dak
Christelijke Scholengemeenschap Buitenveldert, voltooid in 1963, met de sterrenwacht op het dak
Image
Buitenveldert is genoemd naar en ligt in de Binnendijkse Buitenvelderse polder, die in het midden van deze achttiende-eeuwse kaart van Nieuwer-Amstel is aangeduid als de „Buijtenveldse polder”.
Image
Vogelvlucht van Plan Zuid en Buitenveldert, behorend bij het Algemeen Uitbreidingsplan van Amsterdam uit 1934 van Cornelis van Eesteren, gezien vanuit het noordoosten.
Image
De commissaris van de Koningin in Noord-Holland legt in 1958 de eerste steen.
Image
Gebouw van de Christelijke Scholengemeenschap Buitenveldert aan de De Cuserstraat.
Image
Het Gijsbrecht van Aemstelpark.

Buitenveldert is een naoorlogse tuinstad in het stadsdeel Zuid van de gemeente Amsterdam, in de provincie Noord-Holland. In de huidige gemeentelijke gebiedsindeling bestaat het woongebied uit de wijken Buitenveldert-West en Buitenveldert-Oost. Gebieden die historisch tot Buitenveldert werden gerekend, waaronder delen rond de Vrije Universiteit en de Zuidas, behoren tegenwoordig tot de afzonderlijke wijk Zuidas.[2] De naam is ontleend aan de gelijknamige buurtschap aan de Amstelveenseweg, ter hoogte van de Begraafplaats Buitenveldert. De buurtschap lag in de Binnendijkse Buitenvelderse polder, tussen de Amstel in het oosten en de Amstelveenseweg in het westen.[3] Ten westen van de Amstelveenseweg ligt de uitgeveende Buitendijkse Buitenvelderse polder.

Oorsprong en geschiedenis

[bewerken | brontekst bewerken]

De Binnendijkse Buitenvelderse polder, vroeger ook aangeduid als de „Buijtenvelderse polder” of „Buijtenveldse polder”, behoorde vanaf de middeleeuwen tot Amstelland en later tot de gemeente Nieuwer-Amstel.[4] Dit deel van Nieuwer-Amstel werd in 1921 door de gemeente Amsterdam geannexeerd. De Kalfjeslaan werd daarbij de zuidelijke gemeentegrens.

Kerkelijk was Buitenveldert lange tijd verbonden met Nieuwer-Amstel, dat in 1964 de naam Amstelveen kreeg. De gereformeerde inwoners behoorden tot de kerkelijke gemeente van Nieuwer-Amstel. Buitenveldert kende daarnaast vanaf de zeventiende eeuw een rooms-katholieke statie, een vaste standplaats voor een priester in de tijd dat de openbare uitoefening van het katholieke geloof beperkt was.[5]

Image
Het Algemeen Uitbreidingsplan van Amsterdam uit 1935, met de geplande uitbreidingen aan de zuid- en westzijde van de stad.

Het Algemeen Uitbreidingsplan (AUP) van 1934 voorzag, naast de Westelijke Tuinsteden, in een nieuwe tuinstad ten zuiden van de bestaande bebouwing. Het ontwerp kwam tot stand onder leiding van Cornelis van Eesteren, met een belangrijke rol voor stedenbouwkundige Jakoba Mulder. Vanaf 1955 werd de polder bouwrijp gemaakt. Op 2 juni 1958 legde M.J. Prinsen, commissaris van de Koningin in Noord-Holland, de eerste steen; minder dan een jaar later betrokken de eerste bewoners hun woning.[6][7]

Bij de uitbreiding van het Amsterdamse stelsel van stadsdelen werd Buitenveldert in 1987 een zelfstandig stadsdeel. In 1998 ging het samen met het stadsdeel Rivierenbuurt op in het nieuwe stadsdeel Zuideramstel, waaraan ook de Prinses Irenebuurt werd toegevoegd. Sinds de fusie van Zuideramstel en Oud-Zuid in 2010 maakt Buitenveldert deel uit van stadsdeel Zuid.

Ten noorden van Buitenveldert ontwikkelde zich vanaf de jaren negentig het grootstedelijke gebied Zuidas. De Zuidas is tegenwoordig een afzonderlijke wijk die deels ten noorden en deels ten zuiden van de A10 ligt. Tot deze wijk behoren onder meer de buurten Zuidas-Noord, RAI, VU-kwartier, Zuidas-Zuid en Vivaldi.[2][8]

Indeling en voorzieningen

[bewerken | brontekst bewerken]

In de huidige statistische gebiedsindeling bestaat Buitenveldert uit de wijken Buitenveldert-West en Buitenveldert-Oost. Voor het gebiedsgericht werken behoren deze wijken samen met de wijk Zuidas tot het gebied Buitenveldert, Zuidas. De historische en gangbare geografische betekenis van de naam Buitenveldert valt daardoor niet volledig samen met de huidige formele gebiedsindelingen.

Aan de noordzijde grenst Buitenveldert aan de wijk Zuidas. Doordat de Zuidas ook delen ten zuiden van de A10 omvat, valt de huidige wijkgrens niet overal samen met de ringweg. Aan de zuidzijde ligt bij de Kalfjeslaan de gemeentegrens met Amstelveen. In het oosten liggen de Amstel en het Amstelpark; in het westen liggen de Amstelveenseweg en het Amsterdamse Bos.[2][8]

Het grootste deel van het Amsterdamse Bos ligt niet in de gemeente Amsterdam, maar op het grondgebied van Amstelveen; alleen een klein noordelijk deel ligt binnen de Amsterdamse gemeentegrens. Het gehele bos is niettemin eigendom van en in beheer bij de gemeente Amsterdam. In de Amsterdamse statistische gebiedsindeling vormt het Amsterdamse deel de buurt Amsterdamse Bos, die tot Buitenveldert-West behoort.[9]

Langs dit deel van Buitenveldert loopt de Electrische Museumtramlijn Amsterdam over een deel van het tracé van de voormalige Haarlemmermeerspoorlijnen. De museumlijn rijdt met historische trams langs onder meer de haltes Jollenpad, Koenenkade, Van Nijenrodeweg en Kalfjeslaan en vervolgens verder door Amstelveen naar Bovenkerk. De lijn wordt niet als reguliere openbaarvervoerverbinding geëxploiteerd, maar rijdt in het rijseizoen op zondagen.[10][11]

De Vrije Universiteit Amsterdam en Amsterdam UMC, locatie VUmc liggen in het VU-kwartier, dat bestuurlijk tot de wijk Zuidas behoort en direct aan Buitenveldert grenst.[12] Iets noordelijker ligt aan de Fred. Roeskestraat de rooms-katholieke Begraafplaats Buitenveldert.

Aan het oostelijke uiteinde van de Kalfjeslaan, bij de Amstel, staat de Riekermolen, met in de nabijheid een standbeeld van Rembrandt. Langs de oostzijde van de wijk ligt het Amstelpark. Het park vormt in de gemeentelijke gebiedsindeling een afzonderlijke buurt binnen Buitenveldert-Oost.[13] In het park werd in 1972 de Floriade gehouden. Verschillende voor deze tentoonstelling aangelegde voorzieningen bleven daarna behouden, waaronder de Amsteltrein, een smalspoorlijn voor rondritten door het park, en een midgetgolfbaan.[14]

Van west naar oost loopt midden door Buitenveldert het Gijsbrecht van Aemstelpark. Het door tuin- en landschapsarchitect Wim Boer ontworpen gedeelte tussen de Buitenveldertselaan en de Van Leijenberghlaan is sinds 2015 een rijksmonument. Dit beschermde parkdeel bestaat uit drie door water omgeven delen: het westelijke Recreatie-eiland met speel- en ligweiden en bosbeplanting, het vierkante Ontmoetingseiland en het geometrisch aangelegde Bloemeneiland met pergola. Ook de bijbehorende bruggen, banken en keermuren maken deel uit van het beschermde ensemble.[15] Het park vormt een groene verbinding tussen het Amsterdamse Bos en het Amstelpark. Over wegen die deze verbinding doorsnijden zijn loopbruggen voor eekhoorns en andere kleine zoogdieren aangebracht.[16]

Image
Q Residences, het in 2022 voltooide wooncomplex met de 75 meter hoge toren Quartz, ontworpen door het Amerikaanse bureau Studio Gang.

Buitenveldert bestaat uit een mengeling van laag-, middel- en hoogbouw en was halverwege de jaren zeventig grotendeels voltooid. De hoofdstraten zijn vernoemd naar baljuws van Amstelland. Veel andere straten dragen namen van Nederlandse provincies, kastelen en buitenplaatsen, waarbij de namen per provincie zijn gegroepeerd.[6]

Door de wijk liep van noord naar zuid het geplande tracé van de Rotterdamseweg, een niet-aangelegde autosnelweg van Amsterdam naar Rotterdam via het Groene Hart. Het tracé bleef tot in de jaren tachtig voor deze weg gereserveerd. Nadat van de aanleg was afgezien, werd een deel van de strook voor woningbouw gebruikt.[6]

Winkelgebieden

[bewerken | brontekst bewerken]

Het belangrijkste winkelcentrum van Buitenveldert is het Gelderlandplein, een overdekt winkelcentrum met winkels, horeca en andere voorzieningen. Daarnaast kent de wijk enkele kleinere winkelstroken, waaronder het winkelgebied aan de A.J. Ernststraat, winkelcentrum Rooswijck langs de Buitenveldertselaan en de winkels rond de Kastelenstraat, die tevens hét centrum vormt van de Joodse gemeenschap in de wijk (zie hieronder).

Maatschappelijke voorzieningen

[bewerken | brontekst bewerken]

Buitenveldert beschikt over verscheidene ontmoetings- en welzijnsvoorzieningen. OBA Buitenveldert, de plaatselijke vestiging van de Openbare Bibliotheek Amsterdam, werd in 2025 verbouwd tot community library en werkt sindsdien samen met het Buurtteam Buitenveldert, dat er gehuisvest is.[17][18] Andere buurtvoorzieningen zijn het Huis van de Wijk aan de A.J. Ernststraat, gehuisvest in het Multifunctioneel Centrum Binnenhof, en de door welzijnsorganisatie Dynamo beheerde buurtlocaties Menno, in het Menno Simonszhuis, en Goudestein, een voormalige speeltuin met buurtkamer en kringloopwinkel.[19][20][21]

Vanwege het relatief grote aandeel oudere inwoners kent Buitenveldert verschillende woonzorgvoorzieningen, waaronder woonzorgcentrum Buitenveldert van Cordaan aan de Doornburg en verpleeghuis Vreugdehof van Amstelring aan De Klencke.[22][23] Voor de Joodse gemeenschap voorzien onder meer woonzorgcentrum Beth Shalom en hospice Immanuel in ouderenzorg.

Buitenveldert kent regulier, bijzonder en internationaal onderwijs. Tot de basisscholen in de wijk behoren onder meer de Buitenveldertse Montessorischool, de Merkelbachschool, De Ark en de Alphons Laudyschool voor speciaal basisonderwijs. Voor voortgezet onderwijs is er de Christelijke Scholengemeenschap Buitenveldert. Aan de Joodse gemeenschap gelieerde scholen zijn de basisschool Rosj Pina en de scholen Maimonides en het Cheider.

Aan de A.J. Ernststraat staat sinds 2022 de South Campus van de Amsterdam International Community School (AICS). Deze openbare, Engelstalige school biedt basis- en voortgezet onderwijs aan leerlingen van ongeveer 4 tot 18 jaar volgens de programma's van het International Baccalaureate.[24]

Aan de Van der Boechorststraat ligt het tennispark dat in 1932 werd aangelegd door bouwer en ontwerper Jan Frans de Mooy, toen nog onder de naam Nieuwe Meer en dus ruim voor de bouw van de tuinstad. Het complex telt vijftien gravelbanen en acht overdekte hardcourtbanen en wordt bespeeld door onder meer ALTC Buitenveldert en de joodse omnisportvereniging Maccabi Amsterdam. In 2024 werd het park overgenomen door twee vastgoedbedrijven, die het onder de naam Amsterdam Racket Club uitbreiden met padel.[25]

De voetbalclub Sportclub Buitenveldert (SC Buitenveldert) ontstond in 1974 uit een fusie van de clubs Ahrends en SCA, die sinds de jaren zestig samen een sportcomplex aan de Boelelaan gebruikten. Met ongeveer 1350 leden, van wie zo'n 500 vrouwen en meisjes, is het een van de grootste amateurvoetbalclubs van Amsterdam en de grootste damesvoetbalclub van Nederland. De club speelt op Sportpark Buitenveldert aan de Gustav Mahlerlaan; dit sportpark ligt echter bestuurlijk in de aangrenzende wijk Zuidas.[2][26]

Sportschuttersvereniging Buitenveldert (SSV Buitenveldert) werd op 23 oktober 1967 opgericht en in 1968 bij koninklijk besluit erkend. De vereniging beschikte aanvankelijk over schietbanen in de sporthal aan het Gelderlandplein.[27]

Aan de Van Heenvlietlaan is S.V. Triaz gevestigd, een sportvereniging voor korfbal en tennis. De vereniging ontstond in 2001 uit een fusie van de Amsterdamse korfbalverenigingen LUTO, BFC en SVK/Groen-Wit. De naam verwijst naar de drie fusiepartners en het toenmalige stadsdeel ZuiderAmstel.[28] Triaz heeft zijn clubhuis en buitensportvoorzieningen op Sportpark Van Heenvlietlaan.[29] Met ingang van het seizoen 2026/27 speelt ook Oranje-Nassau, een Amsterdamse korfbalvereniging uit 1919, zijn thuiswedstrijden op het sportpark aan de Van Heenvlietlaan.[30]

Langs de westzijde van Buitenveldert loopt een deel van de Sportas, een fiets- en wandelroute tussen Amsterdam, het Amsterdamse Bos en Amstelveen waaraan verschillende sportvoorzieningen liggen. Het Amsterdamse deel van deze route loopt onder meer langs de Koenenkade, die binnen de buurt Amsterdamse Bos tot Buitenveldert-West behoort.[31][32]

Aan de Koenenkade ligt Sportcomplex Amstelpark, met onder meer Tennisclub Amstelpark. De organisatie werd in 1986 opgericht als Amstelpark Tennis School en verhuisde in 1996 naar de huidige locatie aan de Koenenkade.[33] Op het sportcomplex worden naast tennis ook squash en padel beoefend.[34]

Aan het nabijgelegen Nieuwe Meer ligt rond het Jollenpad en Punterspad een concentratie van jachthavens en watersportverenigingen. Dit gebied behoort eveneens tot de buurt Amsterdamse Bos in Buitenveldert-West.[9] Watersport Vereniging Amsterdam (WVA), gevestigd aan het Punterspad, werd in 1918 opgericht en beschikt over een haven met ongeveer 200 ligplaatsen.[35] Watersportvereniging De Koenen aan het Jollenpad werd in 1933 opgericht door zeilers die aan wedstrijden wilden deelnemen en zelf wedstrijden wilden organiseren. De vereniging bouwde later op de huidige locatie aan het Nieuwe Meer een eigen haven en clubhuis.[36] Eveneens aan het Jollenpad ligt de Weekeind- en Watersportvereniging De IJssloot. Rond de kleine havenkom staan 33 houten weekendhuisjes met eigen steigers, die grotendeels al voor de Tweede Wereldoorlog werden gebouwd.[37]

In de gemeentelijke gebiedsindeling bestaat Buitenveldert uit de wijken Buitenveldert-West en Buitenveldert-Oost.[2] Op 1 januari 2026 telden deze wijken samen 22.758 inwoners: 14.311 in Buitenveldert-West en 8.447 in Buitenveldert-Oost. Van hen waren 4.920 inwoners 65 jaar of ouder, ongeveer 21,6 procent van de bevolking. Dit aandeel lag boven het Amsterdamse gemiddelde van 14,2 procent.[1]

Tussen 2015 en 2026 nam het inwonertal met ruim 12 procent toe, van 20.292 tot 22.758. In dezelfde periode groeide het aantal 23- tot en met 39-jarigen van 5.475 tot 7.040, terwijl het aandeel 65-plussers afnam van 27,8 tot 21,6 procent. Het aantal inwoners in de herkomstgroep „overig Azië” groeide van ongeveer 3.100 (15,3 procent) tot 4.575 (20,1 procent). In 2026 was dit aandeel in Buitenveldert bijna tweemaal zo groot als in Amsterdam als geheel (10,7 procent). Het aandeel in de herkomstgroep Nederland daalde tussen 2015 en 2026 van 54,1 tot 36,6 procent, terwijl het aandeel met een herkomst in een ander Europees land toenam van 17,1 tot 22,9 procent.[1]

De gemeentelijke statistiek verdeelt de bevolking in acht herkomstgroepen. De categorie „overig Azië” omvat mensen die zelf in een Aziatisch land, met uitzondering van Turkije, zijn geboren of van wie ten minste een ouder daar is geboren. De cijfers hebben dus betrekking op herkomst en niet op nationaliteit of zelfidentificatie.[38]

Bevolking naar herkomstgroep, 1 januari 2026[1][38]
Groep Buitenveldert-West Buitenveldert-Oost Totaal
Aantal%Aantal%Aantal%
Nederland5.44038,02.88534,28.32536,6
Europa (exclusief Nederland)3.41023,81.80521,45.21522,9
Turks3802,72903,46702,9
Marokkaans2852,02553,05402,4
Surinaams5253,73554,28803,9
Overig Afrika5153,64555,49704,3
Overig Azië2.73519,11.84021,84.57520,1
Overig Amerika en Oceanië1.0157,15606,61.5756,9
Totaal14.311100,08.447100,022.758100,0

Enkele groepsaantallen zijn in het BBGA om privacyredenen afgerond. Daardoor tellen de afzonderlijke aantallen niet in alle gevallen exact op tot het inwonertal.[1]

Vanaf de aanleg van de tuinstad vestigde zich in Buitenveldert een aanzienlijke Joodse gemeenschap. De nabijheid van de bestaande Joodse voorzieningen in Oud-Zuid speelde daarbij een rol. Opperrabbijn Aron Schuster opende in 1965 de eerste synagoge in de nieuwe wijk. In en rond de Kastelenstraat kwamen onder meer Joodse scholen, winkels, eetgelegenheden, synagogen en zorginstellingen tot stand. Tot de bekendste instellingen behoren de scholen Rosj Pina, Maimonides en Cheider, woonzorgcentrum Beth Shalom en hospice Immanuel.[6][39]

De wijk kent daarnaast een Japanse gemeenschap, met eigen winkels en eetgelegenheden. Ook wonen er veel internationale werknemers en andere expats, mede door de nabijheid van de internationale kantorenlocatie Zuidas.[6]

Verkeer en vervoer

[bewerken | brontekst bewerken]

Buitenveldert is voor het wegverkeer bereikbaar vanaf de ringweg A10. De aansluitingen bij de Amstelveenseweg (S108) en de RAI (S109) ontsluiten het gebied respectievelijk aan de west- en oostzijde.

Trein en metro

[bewerken | brontekst bewerken]

De spoor- en metrostations Amsterdam Zuid en Amsterdam RAI liggen ten noorden van Buitenveldert, in de wijk Zuidas. Amsterdam Zuid werd in 1978 geopend en Amsterdam RAI in 1981. In de reguliere dienstregeling worden beide stations bediend door de metrolijnen 50 en 51. Station Zuid is sinds 2018 tevens het zuidelijke eindpunt van Metrolijn 52, de Noord/Zuidlijn.[40]

Image
De metro/sneltramlijn 51 reed van 1990 tot en met 2019 via de Buitenveldertselaan door de wijk. Halte De Boelelaan/VU met sneltram van lijn 51 in 2011. Sinds 2020 wordt dit traject bediend door de Amsteltram (tramlijn 25).
Image
Tram 25 op de Buitenveldertselaan.

In de reguliere dienstregeling rijden de tramlijnen 5 en 25 over de Buitenveldertselaan door Buitenveldert. Sinds 29 maart 2026 rijdt op werkdagen in de ochtend- en avondspits ook lijn 6 tussen station Zuid en Amstelveen Westwijk over dit traject. Lijn 25 rijdt van Uithoorn Centrum via Buitenveldert en station Zuid verder in de richting van Amsterdam-Oost.[41]

Aan de noordzijde, in de wijk Zuidas, liggen de eindhaltes van tramlijn 4 bij station Amsterdam RAI en van tramlijn 24 bij De Boelelaan/VU.

Ontwikkeling van de tramverbindingen

[bewerken | brontekst bewerken]

Sinds 1988 heeft tramlijn 4 zijn eindhalte bij het voormalige Drentepark, het huidige Vivaldi, nabij station Amsterdam RAI.

In 1990 ging tramlijn 5 rijden vanuit het centrum van Amsterdam via station Zuid en de Buitenveldertselaan naar het Stadshart Amstelveen. In hetzelfde jaar kwam de Amstelveenlijn in gebruik. Sneltramlijn 51 volgde in Buitenveldert grotendeels hetzelfde tracé en reed later door naar Amstelveen Westwijk. De sneltramdienst werd in 2019 beëindigd. Op 13 december 2020 kwam op het omgebouwde traject de Amsteltram in dienst als tramlijn 25. Sinds 21 juli 2024 rijdt deze lijn via Westwijk door naar Uithoorn Centrum.[42]

In 2003 werd tramlijn 16 vanaf de Amstelveenseweg via de De Boelelaan naar de Gustav Mahlerlaan verlengd. Tussen 2004 en 2006 reed ook een eerdere tramlijn 6 over een deel van dit traject. In 2006 kwam lijn 24 erbij. Op 31 oktober 2011 werd voor de lijnen 16 en 24 een nieuwe keerlus bij de halte De Boelelaan/VU in gebruik genomen. Deze verving de keerlus aan de Gustav Mahlerlaan, die voor nieuwbouw moest wijken. Lijn 16 werd op 22 juli 2018 opgeheven. Op 29 maart 2026 keerde het lijnnummer 6 terug als spitslijn tussen station Zuid en Westwijk.[41]

GVB-buslijn 62 rijdt door het oostelijke deel van Buitenveldert en verbindt de wijk met onder meer station RAI, station Zuid, het Amstelstation en station Lelylaan. Sinds 29 maart 2026 rijdt de lijn ten westen van station Zuid via de Parnassusweg en niet meer langs Amsterdam UMC, locatie VUmc en de westelijke De Boelelaan.[43]

Langs de westzijde van Buitenveldert rijden regionale buslijnen van Connexxion tussen Amsterdam, Amstelveen, Uithoorn, Aalsmeer en Kudelstaart. Andere regionale lijnen verbinden de haltes rond de VU en station Zuid met onder meer Haarlem en Schiphol.[44]

De eigenaar van winkelcentrum Gelderlandplein financiert drie gratis servicelijnen, die door het GVB worden geëxploiteerd. Lijn 461 rijdt tussen de Zuidas en Gelderlandplein, lijn 463 door Buitenveldert vanaf Bolestein en lijn 464 tussen Vivaldi en Gelderlandplein.[45]

Een bekende inwoner van Buitenveldert was politicus Joop den Uyl, die vanwege zijn woonplaats wel „de doctorandus uit Buitenveldert” werd genoemd. Hij woonde er met zijn echtgenote Liesbeth van Vessem en hun gezin. Hun naaste buren waren de revueartiesten Willy Walden en Aase Rasmussen. Enkele huizen verderop woonde Cornelis van Eesteren, die aan de basis stond van het stedenbouwkundige ontwerp van Buitenveldert.[6]

Aan Van Eesteren wordt de uitspraak toegeschreven: „Als je werkelijk wilt weten hoe ik het Algemeen Uitbreidingsplan bedoeld heb, dan moet je in Buitenveldert gaan kijken.” Hij bleef tot op hoge leeftijd in de wijk wonen.

Buitenveldert is het onderwerp van het lied Zondagmiddag Buitenveldert, dat in 1969 werd geschreven door Michel van der Plas en werd gezongen door cabaretier Frans Halsema. Het terugkerende overvliegen van een DC-9 verwijst naar het vliegverkeer boven de wijk. Een deel van Buitenveldert ligt in het verlengde van de Buitenveldertbaan, een start- en landingsbaan van luchthaven Schiphol.

[bewerken | brontekst bewerken]
Image
Zie de categorie Buitenveldert van Wikimedia Commons voor mediabestanden over dit onderwerp.