བལ་ཡུལ་

བལ་ཡུལ་
རྒྱལ་ས།	ཀཊི་མཱན་ཌུ
ས་ཁྱོན།	147 516 km²
མི་འབོར	31 122 387

ནེ་པཱལ་ རྒྱལ་ཁབ་འདི་ལྷོ་ཨེ་ཤི་ཡའི་ སྐོབས་ཚུད་ཀྱི་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་ཨིན། རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་སའི་རྒྱ་ཁྱོན་ཀི་ལོ་མི་ཊར་གྲུ་བཞི་ ༡༤༧༥༡༦ (༥༦༩༥༦ མའིལ་གཉིས་ལྟབ)་སྦེ་ཡོདཔ་ཨིན། དེའི་ནང་ལས་ ཀི་ལོ་མི་ཊར་གྲུ་བཞི་ ༡༤༣༣༥༡ འདི་སའི་འཇལ་ཚད་ཨིནམ་དང་ ཆུའི་ཚད་གཞི་འདི་ གྲུ་བཞི་ཀི་ལོ་མི་ཊར་ ༣༨༣༠ ཡོདཔ་ཨིན།² རྒྱལ་ཁབ་འདི་སྤྱི་ལོ་ ༡༧༦༨ ལུ་པིརི་བི་ན་རཡན་ཤ་ཟེར་མི་གིས་ གཅིག་སྒྲིལ་བཟོ་སྟེ་ རང་དབང་རང་བཙན་སྦེ་བཟོ་གནང་ཡོདཔ་ཨིནམ་དང་ ཧི་མ་ལ་ཡའི་གངས་ལྗོངས་ས་གནས་ཀྱི་བར་ན་ཚུད་དེ་ཡོདཔ་ཨིན། དེ་མ་ཚད་ རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ཆ་ཤས་དག་པ་ཅིག་ ཆུ་མོ་ཨིན་ཌསི་དང་གངྒ་གི་ཐང་གི་གྲངས་སུ་ཡང་ཚུད་དེ་ཡོདཔ་ཨིན། བལ་པོའི་བྱང་ཕྱོགས་ཀྱི་ས་མཚམས་ལུ་ རྒྱ་ནག་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་རང་དབང་ཅན་གྱི་བོད་ཡོདཔ་དང་ ཤར་ལྷོ་དང་ནུབ་ཕྱོགས་གསུམ་ལུ་ རྒྱ་གར་རྒྱལ་ཁལ་ཡོདཔ་ཨིན། དེ་ལས་ བྷང་ལ་དེཤ་དང་གཅིག་ཁར་སི་ལི་གུ་རི་གི་བར་ལམ་གིས་སོ་སོར་ཕྱེས་ཡོདཔ་དང་ འབྲུག་རྒྱལ་ཁབ་ལས་རྒྱ་གར་གྱི་མངའ་ཁོངས་སི་ཀིམ་གིས་སྦེ་སོ་སོར་ཕྱེས་ཡོདཔ་ཨིན།

རྒྱལ་ཁབ་འདི་ཡུན་རིངམོ་སྦེ་ རྒྱུད་པའི་བློན་ཆེན་རྣམས་ཀྱི་སྐྱོང་སྟེ་ ལུས་ཡོདཔ་དང་ རྒྱལ་ཁབ་འདི་གཞན་ཕྱི་རྒྱལ་ཁབ་ཚུ་དང་འབྲེལ་བ་མ་འཐབ་པར་ རང་རྐྱང་སྦེ་གནས་ཡོདཔ་ཨིན། ཨིན་རུང་ ༡༩༥༠ ལུ་ཕོ་བྲང་གི་ངོ་རྒོལ་ (palace revolt) འབད་ཞིནམ་ལས་ཚུར་ གཞན་མི་རྒྱལ་ཁབ་ཚུ་དང་འབྲེལ་བ་འཐབ་ནི་འགོ་བཙུགས་ཡོདཔ་ཨིན་མས། སྤྱི་ལོ་ ༡༩༥༡ ལོ་ རྒྱལ་བརྒྱུད་ཀྱི་རྒྱལ་ཁབ་སྦེ་ལོག་གཞི་བཙུགས་གནང་ནུག། སྤྱི་ལོ་ ༡༩༥༥ ལུ་ འཛམ་གླིང་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་འཐུས་མི་རྒྱལ་ཁབ་སྦེ་འཛུལ་ཞུགས་འབད་ཡོདཔ་་ཨིན། དེ་ལས་ སྤྱི་ལོ་ ༡༩༩༡ ལུ་ རྒྱལ་ཁབ་ནང་ ཚོགས་པ་མངམ་གི་སྐྱོང་པའི་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་ལམ་ལུགས་ཅིག་གཞི་བཙུགས་འབད་ནུག། ཨིན་རུང་ དེའི་ཤུལ་ལུ་ གཞུང་དང་མ་ཝིསི་ གི་བར་ན་ ནང་འཁོད་འཛིང་འཁྲུགས་ བྱེལཝ་དང་དམག་དང་ ནང་འགྲིག་མང་རབས་བྱུང་པའི་ཤུལ་ལུ་ སྤྱི་ལོ་ ༢༠༠༨ ལུ་ རྒྱལ་བརྒྱུད་ཀྱི་རིང་ལུགས་འདི་ ཆ་མེད་བཏང་ནུག། དེ་ལས་ནེ་པཱལ་འདི་ དམངས་གཙོ་ཅན་གྱི་བཙག་འཐུའི་གཞུང་ལྡན་རྒྱལ་ཁབ་སྦེ་བཟོ་གནང་ནུག། སྔོན་མ་རྒྱལ་ཁབ་འདི་ འཛམ་གླིང་ནང་ཧིན་དུ་གི་ཆོས་ཀྱི་དབུ་ཁྲིད་ཀྱི་དབང་བའི་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་སྦེ་གནས་རུང་ ད་རེས་ཆོས་དང་མ་འབྲེལ་བའི་དབུ་ཁྲིད་ཀྱི་སྐྱོང་སྟེ་ཡོདཔ་ཨིན།

ནེ་པཱལ་ལུ་ སའི་ཆགས་ཚུལ་མ་འདྲཝ་ཡོད་མི་དེ་ཡང་ ས་བཅུད་ལྡན་པའི་ཐང་དང་ ས་ཁ་མཐོ་དམན་རན་པའི་ནགས་ཚལ་ དེ་ལས་ འཛམ་གླིང་གི་གངས་རི་སྦོམ་ཤོས་བརྒྱད་ཚུ་ཡོདཔ་ཨིན། འཛམ་གླིང་གི་གངས་རི་མཐོ་ཤོས་ མའུནཊ་ཨེ་ཝེ་རེསི་ཡང་བལ་པོ་ལུ་ཡོདཔ་མ་ཚད་ གངས་རི་མཐོ་དྲགས་ཀཱན་ཆན་ཇུང་ག་ཡང་ ནེ་པཱལ་ལུ་ཡོདཔ་ཨིན། བལ་པོ་གི་རྒྱལ་ས་ལྟེ་བ་འདི་ ཀཱཊ་མཱན་ཌུ་ཨིནམ་དང་ རྒྱལ་ས་འདི་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ཁྲོམ་ཚོགས་སྦོམ་ཤོས་ཅིག་ཨིན། ནེ་པཱལ་འདི་ མི་རིགས་མ་འདྲཝ་དང་ཁ་སྐད་ཀྱི་ཕྱུགས་པའི་རྒྱལ་ཁབ་ཨིནམ་དང་ དེ་ནང་ལམ་སྲོལ་ཡང་སྣ་ཚོགས་ཡོདཔ་ཨིན། ནེ་པཱལ་གྱི་གཞུང་འབྲེལ་སྐད་ཡིག་འདི་ ནེ་པ་ལི་ཨིན། ནང་པའི་སྟོན་པ་སངས་རྒྱས་ཤཱཀྱ་ཐུབ་པ་མཆོག་སྐུ་བལྟམས་པའི་ས་གནས་ལུམ་བི་ནི་ཡང་ནེ་པཱལ་ལུ་ཡོདཔ་ཨིན།

རྒྱལ་ཁབ་ནང་ གཙང་ཆུ་ཁག་ཆེ་ཏོག་ཏོ་དང་ཆུ་བོ་ཚུ་ཡོདཔ་ཨིན། གཙང་ཆུ་ཀོ་ཤི་ གན་ད་ཀི་དང་ཀར་ན་ལི་གསུམ་ ཧི་མ་ལ་ཡ་གངས་རིའི་ཁཝ་ལས་བརྒྱུད་དེ་ བྱག་ལས་ ཊེ་རའེ་ཐང་ལས་སྦེ་ མཐའ་མཇུག་ལུ་ ཆུ་མོ་གངྒ་དང་བསྡོམས་ཨིན། ཆུ་མོ་ཚུ་ཆུ་འབྲེལ་མཐུན་རྐྱེན་དང་ ཆུར་བརྟེན་གློག་མེ་ སོ་ནམ་ཞིང་ལཱ་དང་ འགྲུལ་སྐྱོད་ཀྱི་དོན་ལུ་མེད་ཐབས་མེདཔ་ཅིག་ཨིན་པས། དེ་བཟུམ་སྦེ་ ར་ར་མཚོ་དང་ ཕི་ཡ་མཚོ་ ཏི་ལི་ཆོ་མཚོ་ཚུ་ཡོདཔ་ཨིན།

ནེ་པཱལ་རྒྱལ་ཁབ་འདི་བདག་སྐྱོང་གི་མངའ་ཁོངས་བདུན་ལུ་དབྱེ་སྟེ་ཡོདཔ་ཨིནམ་དང་ མངའ་ཁོངས་ཚུ་ཡན་ལག་རྫོང་ཁག་ལུ་བགོ་སྟེ་དབྱེ་ཡོདཔ་དང་ རྫོང་ཁག་ལས་ ཁྲོམ་སྡེ་དང་གྲོང་གསེབ་ཀྱི་ཁྲོམ་ལུ་དབྱེ་སྟེ་ཡོདཔ་ཨིན། མངའ་ཁོངས་བདུན་པོ་ཡང་ པརཱ་ཌེཤ་དང་ བག་མ་ཊི་ གཱན་ད་ཀི་ ཀར་ན་ལི་ ཀ་ཤི་ ལུམ་བི་ནི་ མ་དེཤ་དང་ སུ་དུར་པཤ་ཆིམ་ཚུ་ཨིན། རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་མི་རློབས་ཀྱི་གྱངས་ཁ་ ༢༨༦༠༨༧༡༠ ཡོདཔ་སྦེ་བཀོད་དེ་ཡོདཔ་དང་ མི་རློབས་ཚུ་ཡང་ ལྷོ་ཕྱོགས་ཊེ་རའེ་ལུང་པའི་ཐང་དང་ དབུས་ཕྱོགས་བྱག་ཡོད་པའི་ས་གནས་ཚུ་ནང་ བགོ་སྟེ་འདྲན་འདྲ་མཚམས་ཅིག་བཀྲམ་སྟེ་ཡོདཔ་ཨིན། རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་མི་རློབས་ཀྱི་གྱངས་ཁ་འདི་ སྤྱིར་བཏང་ལུ་ཉུངམ་ཨིན་མས། རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ཏི་རུ་འདི་ ནེ་པཱལ་གྱི་རུ་པི་ཟེར་མི་འདི་ཨིན།

རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་གནམ་གཤིས་འདི་ ལ་ཁ་མཐོ་ས་འབད་བ་ཅིན་ གནམ་བྱཱར་ལུ་བསིལ་དྲོད་ལྡན་པའི་ཁར་ གནམ་དགུན་ལུ་གནམ་མེད་ས་མེད་གྱང་དོ་ཡོདཔ་ཨིན། དེ་བཟུམ་སྦེ་མཐའ་ས་ལུ་སྡོད་མི་ཚུ་ གནམ་བྱཱར་ལུ་ཚདཔ་འཚིགས་པའི་ཁར་ གནམ་དགུན་ལུ་ ཚ་དྲོད་རན་ཏོག་ཏོ་སྦེ་སྡོདཔ་ཨིན་པས། རང་བཞིན་གྱི་ཐོན་ཁུངས་ལས་ ཤེལ་རྡོ་དང་ ཆུ་ ཤིང་ཆས་ ཆུར་བརྟེན་གློག་མེ་ རྡོ་སོལ་ ཟངས་ ལྕགས་ཟས་ཀོ་བལཊ་ ལྕགས་གཞན་ཚུ་ཡོདཔ་ཨིན།

ཆོགས་ལུགས་ཀྱི་ཐད་དུ་བཏང་པ་ཅིན་ ཧིན་དུ་དང་ནང་པའི་ཆོགས་ལུགས་འཛིན་མི་ མུཛ་ལིམ་དང་ ཀི་རཊ་ ཡེ་ཤུའི་ཆོགས་ལུགས་དང་ ཆོགས་ལུགས་གཞན་འཛིན་མི་ཚུ་ཡོདཔ་སྦེ་བཀོད་དེ་འདུག།

• བལ་ཡུལ་
• 
  ཀཊི་མཱན་ཌུ
• 
  པཱ་ཤུ་པཏི་ནཱཐ།
• 
  བྷག་ཏ་པུར།
• 
  ཅང་ནཱ་ར་ཡན།
• 
  པ་ཏན།
• 
  ཧི་མ་ལ་ཡ།
• 
  ཧི་མ་ལ་ཡ།
• 
  མུ་སྟང་།
• 
  མུ་སྟང་།

རྒྱབ་རྟེན།

ཨེ་ཤི་ཡ།།

| ཇ་པཱན་ | ཀྲུང་ཀོ | སོག་པོ་ | ཏའི་ཝཱན་ | ཀམ་བོ་ཌི་ཡ་ | མེ་མར་ | ཐཱའི་ལེནཌ་ | ཝི་ཡཏ་ནམ | ལྷོ་ཀོ་རི་ཡ་ | བྱང་ཀོ་རི་ཡ་ | འབྲུག་ཡུལ་ | རྒྱ་གར་ | ཤྲཱྀ་ལངཀ་ | བལ་ཡུལ་ | བངྒ་ལ་དེཤ་ | མ་ལེ་ཤི་ཡ་ | ཨཕ་ག་ནིསི་ཏཱན་ | ཨི་རཱན་ | ལེ་བཱ་ནཱོན་ | ཨིཛ་རཱེལ་ | ཀུ་ཝེཊ་ | ཡུ་ནའི་ཊེཊ་ཨ་རབ་ཨེ་མི་རེཊསི་ | ཨུཛ་བེ་ཀིསི་ཏཱན་ | ཏ་ཇག་ཀིསི་ཏཱན་ | ཀ་ཏར་ | བཧ་རེན་ | སའུ་དི་ཨེ་ར་སྦི་ཡ་ |མོང་གོ་ལི་ཡ