روز واقعه (فیلم)

روز واقعه
کارگردان	شهرام اسدی
تهیه‌کننده	هدایت‌فیلم (مرتضی شایسته (مجریِ طرح))
فیلمنامه‌نویس	بهرام بیضایی
بازیگران	علیرضا شجاع نوری عزت‌الله انتظامی جمشید مشایخی مهدی فتحی محمّدعلی کشاورز سعید نیک‌پور عنایت بخشی حسین پناهی ژاله علو حمیده خیرآبادی زهرا (لادن) مستوفی
موسیقی	مجید انتظامی
فیلم‌بردار	مازیار پرتو اصغر رفیعی جم
تدوینگر	مهدی رجائیان
توزیع‌کننده	هدایت‌فیلم
تاریخ‌های انتشار	۱۳۷۳
مدت زمان	۱۰۵ دقیقه
کشور	ایران
زبان	فارسی

روز واقعه یک فیلمِ درامِ تاریخی به کارگردانیِ شهرام اسدی است که سالِ ۱۳۷۳ از روی فیلم‌نامه‌ای به همین نام از بهرام بیضایی ساخته شد و در جشنوارهٔ فیلمِ فجرِ همان سال جایزه‌ها گرفت.

خلاصهٔ داستان

عبدالله جوانی نصرانی است که تازه اسلام آورده و دل در گروِ عشقِ راحله، دخترِ زید، دارد. در جشنِ عروسیشان مسافری اخبارِ کوفه و کربلا را می‌رساند، ولی اعتنایی برنمی‌انگیزد. عبدالله ندایی می‌شنود که به یاریِ کسی فرامی‌خواندش. پس مجلس را ترک کرده و بیابان به بیابان و واحه به واحه به سوی کربلا می‌تازد. راحله و سه برادرش به تعقیبش می‌روند و کنارِ برکه‌ای خفته می‌یابندش. برادران به رویش شمشیر می‌کشند. امّا راحله، با شنیدنِ سخنِ عبدالله، او را به ادامهٔ راهش تشویق می‌کند. عبدالله از ویرانه‌های بتکده‌ای می‌گذرد و از کاروانی دزدزده و دو طایفهٔ راهیِ نبردِ کربلا و یک واحه. در هر منزل چیزی از حسین بن علی می‌گویندش. سرانجام تشنه و گرمازده و بی ساز و برگ به هنگامِ عصرِ عاشورای ۶۱ هجریِ قمری به کربلا می‌رسد و یارانِ حسین را در خاک و خون می‌بیند.

فیلم‌نامه

مقالهٔ اصلی: روز واقعه (فیلم‌نامه)

بهرام بیضایی فیلم‌نامهٔ روز واقعه را سالِ ۱۳۶۱ نوشت و سالِ ۱۳۶۳ به صورتِ کتاب منتشر کرد. فیلم‌نامهٔ فیلم تفاوت‌هایی با نوشتهٔ بیضایی دارد.

بیضایی و تنگنای فیلم‌سازی

عبدالله اسفندیاری در گفتگویی آورده که بیضایی از اقتباسِ سینمایی شهرام اسدی خشنودیِ نسبی داشته است. بیضایی خود در گفتگویی با جواد طوسی در بهارِ ۱۳۸۸ گفته:

روز واقعه را نگذاشتند خودم بسازم. لااقل ده تا کارگردان عوض شد و من تعجب می‌کردم که این همه آدم نمی‌توانند این فیلم را بسازند. حتی گفتند واروژ کریم مسیحی این فیلم را بسازد. خوشحال می‌شدم اگر او این فیلم را می‌ساخت. حتی اسم آقای محمدرضا اصلانی را آوردند. خیلی‌ها عقیده داشتند که چند جای فیلم را باید عوض کنم، امّا من برای عوض کردن نرفتم. به هر حال آقای اسدی مهارتش را داشت که لااقل تعداد جاهایی را که می‌خواستند عوض شود به سه برساند و فیلمی بسازد شبیه فیلم‌هایی که قرار است از تلویزیون پخش شود. . . . اصلاً نمی‌خواهم بگویم راضی هستم یا نه. تمام حرف من این است که من این فیلم را این‌طور نمی‌دیدم. این فیلم شباهتی به فیلم‌هایی که داشتم ندارد.

از بخش‌هایی از کتاب که در فیلمِ شهرام اسدی نیامده می‌توان فصلِ دیدار با شهربانو در گذر از ویرانه‌های کهن را نام برد.

با این که اکبر هاشمی رفسنجانی (رئیسِ وقتِ جمهوری) می‌خواست که این فیلم‌نامه فیلم بشود، در هشت سال دورانِ ریاستِ جمهوریش تنها یک فیلمِ بیضایی (مسافران، ۱۳۷۰) مجالِ ساخت یافت، و گرفتاری‌های فراوانی برای بیضایی (و نویسندگان و اندیشندگانِ دیگر) به بار آمد؛ به طوری که مسعود کیمیایی دربارهٔ دیدار (یا به عبارتِ مجلّهٔ گزارش فیلم «بازجویی») سعید امامی با خودش و بیضایی به سالِ ۱۳۷۲، در همان هنگامی که فیلمِ روز واقعه در جریانِ ساخت بود، گفته: «. . . یکی از آقایان را در یک سال بعد، در یک شهر بزرگ که فیلمبرداری می‌کردم، دیدم. گفت شما دو تا . . . تو و بیضایی رو از تو دهن شیر بیرون آوردیم.»

سپس‌تر، رویدادهای این دوران – نیز با تجربهٔ بازجویی‌های ساواک – در بعضی از کارهای بیضایی مانندِ مجلس شبیه در ذکر مصایب استاد نوید ماکان و همسرش مهندس رخشید فرزین بازتاب یافت.

بازیگران و صداپیشگان

بازیگر	صداپیشه	نقش
علیرضا شجاع نوری	ژرژ پطرسی	عبدالله
زهرا (لادن) مستوفی	مهوش افشاری	راحله
عزت‌الله انتظامی	عزت‌الله انتظامی	زید
جمشید مشایخی	احمد رسول‌زاده	پیر
مهدی فتحی	حسین معمارزاده	شتربان
مهدی فتحی	مهدی فتحی	مردِ میانه‌سال
محمّدعلی کشاورز	احمد رسول‌زاده	مردِ نصرانی
سعید نیک‌پور	سعید نیک‌پور	عمرو
شهراد وثوقی	ناصر خویشتن‌دار	طاهر
حسن میر باقری	امیرمحمّد صمصامی	فتّاح
حسین پناهی	حسین پناهی	مردِ معبد
ژاله علو	ژاله علو	اُم سلما، زن در زنجیر
حمیده خیرآبادی	زهرا آقارضا	اُم حکیم
عنایت بخشی	مازیار بازیاران	خائف
سیامک اطلسی	سیامک اطلسی	جبیر
رضا فیّاضی	رضا فیّاضی	مردِ خشمگین
منصور والامقام	مازیار بازیاران	اَسوَد آهنگر
هاشم ارکان	علی‌همّت مومی‌وند	اسحق (دهنه‌دارِ شترِ عروسی)
عبّاس امیری	حمید منوچهری	عابس (مهمانِ سالخورده)
سروش خلیلی	جواد پزشکیان	طعنه‌زنِ اوّل
کامران فیوضات	علی‌همّت مومی‌وند	طعنه‌زنِ دوّم
عبدالله اسفندیاری	حسین معمارزاده	مهمانِ بی‌طاقت
پرویز شاهین‌خو	جواد پزشکیان	سهل (پیرمردِ نادم)
فرید سجّادی حسینی	شهروز ملک‌آرایی	حجّار (جوانِ نادم)
فخرالدّین صدیق شریف	فخرالدّین صدیق شریف	مهمانِ اوّل
محمّد خلیلی فرد	ولی‌الله مؤمنی	مهمانِ دوّم
منوچهر لاریجانی		مهمانِ سوّم
توحید اصلان‌زاده		مهمانِ چهارم
محمّدرضا حقگو		یکی از بنی جبیره
تورج فرامرزیان		یکی از بنی خائف
نادر رجب‌پور		رقصندهٔ اوّل
اشکان مهردادپور		رقصندهٔ دوّم
سیروس کهوری‌نژاد		پیکِ کوفی
عنایت شفیعی		حرامیِ اوّل
احمد نمازی		حرامیِ دوّم
محمّد گیلانی		حرامیِ سوّم
محمّدولی احمدلو		حرامیِ چهارم
سیروس نیک‌طبع		حرامیِ پنجم
حمید عبدالملکی		حرامیِ ششم
محمّدرضا نجفی		حرامیِ هفتم
محمّدتقی شریفی نوری		بخورگردان
محمود مشروطه		خرمهره‌انداز
سیّد ضیاء مدیر طاهری		شتربانِ دوّم
زهره صفوی		زنِ گریان
محمّد تقوایی		خضیر
مصطفی رستمی
فریده صابری

سرپرستِ گویندگان: ژرژ پطرسی

عوامل

• صدا: محمّدرضا دلپاک، امیرحسین قاسمی
• طرّاحِ صحنه و لباس: مجید میرفخرایی
• عکس: رضا رخشان
• جلوه‌های ویژه: مهدی بهمن‌پور
• طرّاحِ گریم: عبدالله اسکندری
• محصولِ بنیاد سینمایی فارابی ـ تولیدشده در هدایت‌فیلم (مرتضی شایسته)
• سالِ ساخت: ۱۳۷۳

جایزه‌ها

روز واقعه در جشنوارهٔ فیلمِ فجرِ ۱۳۷۳ پنج سیمرغِ بلورین برد:

جشنواره	تاریخِ مراسم	جایزه	نامزد	نتیجه
جشنوارهٔ فیلمِ فجر	بهمنِ ۱۳۷۳	بهترین فیلم	شهرام اسدی	برنده
		بهترین موسیقیِ متن	مجید انتظامی	برنده
		بهترین چهره‌پردازی	عبدالله اسکندری	برنده
		بهترین فیلمِ دوّم	شهرام اسدی	برنده
		بهترین صحنه‌آرایی	مجید میرفخرایی	برنده
		بهترین فیلم‌نامه	بهرام بیضایی	نامزدشده
		بهترین کارگردانی	شهرام اسدی	نامزدشده
		بهترین بازیگرِ نقشِ اوّلِ مرد	علیرضا شجاع نوری	نامزدشده
		بهترین تدوین	مهدی رجائیان	نامزدشده
		بهترین فیلم‌برداری	مازیار پرتو، اصغر رفیعی جم	نامزدشده
		بهترین صداگذاری	محمّدرضا دلپاک، امیرحسین قاسمی	نامزدشده
	بهمنِ ۱۳۷۴	بهترین آنونس	علیرضا کریمی	برنده
		بهترین عکس	رضا رخشان	نامزدشده

دیگر

• نامزدِ جایزهٔ بهترین فیلمِ جشنوارهٔ بین‌المللیِ فیلمِ کلکته

پانویس

منابع

• «داستان ساخته شدن «روز واقعه»». وبسایت تبیان. ۱۳۹۱. دریافت‌شده در ۱۹ آگوست ۲۰۱۶.
• اسکندری، علی. مردم‌شناسی ارتباطی اسطوره در سینمای ایران
• اسلامی، مجید (۲۰ تیر ۱۳۷۴). «در پی احساس گمشده». فیلم (۱۷۵): ۳۱.
• جاهد، پرویز (بهمن و اسفند ۱۳۷۳). «سینمای ایران: پیشرو یا واپس‌گرا؟». دنیای سخن (۶۳): ۸۸−۹۱.
• جلالی فخر، مصطفی (۲۰ تیر ۱۳۷۴). «زمین آسمانی». فیلم (۱۷۵): ۳۲.
• خوشنویس، علیرضا. فیلم ایرانی: فرم، اخلاق، هویت.
• صلح‌جو، تهماسب (۲۰ تیر ۱۳۷۴). «دعوت به ضیافت خون». فیلم (۱۷۵): ۳۰.
• طالبی‌نژاد، احمد (۲۰ تیر ۱۳۷۴). «دو خورشید در آسمان». فیلم (۱۷۵): ۲۹−۳۰.
• قریشی، سید آریا (۲۱ مرداد ۱۴۰۱). «نگاهی به نقدهای قدیمی در مورد شاخص‌ترین فیلم مذهبی سینمای ایران: فیلم روز واقعه؛ نمایش حقیقتی پاره‌پاره بر خاک». فیلیموشات.
• کیمیایی، مسعود (۱۳۷۸). «بازجویی سعید امامی از کیمیایی و بیضایی». ضمیمه گزارش فیلم (۱۴۱): ۸−۲۳.

پیوند به بیرون

• روز واقعه در بانک اطلاعات اینترنتی فیلم‌ها (IMDb)
• روز واقعه در بانک جامع اطلاعات سينماى ايران
• روز واقعه در وبگاه ایران‌آکتور
• آلبوم کامل موسیقی متن فیلم سینمایی روز واقعه اثر مجید انتظامی