Таиланд
Таиланд | |||||
|---|---|---|---|---|---|
| ราชอาณาจักรไทย / Ratcha-anachak Thai | |||||
| |||||
| Суруди миллӣ | |||||
.svg) |
|||||
| Забонҳои расмӣ | Забони таиландӣ[1] | ||||
| Пойтахт | Бангкок | ||||
| Шаҳрҳои калонтарин | Бангкок, Чиангмай, Накхонратчасима, Хатъяй, Нонтхабури | ||||
| Шакли идора | монархияи конститутсионии парлумонӣ | ||||
| Подшоҳ | Маҳа Ваҷиралонгкорн (Рама X) | ||||
| Нахуствазир | Пхэтхонгтхан Чинават | ||||
| Масоҳат | |||||
| • Ҳамагӣ |
513 120 км² км² (50-ум дар ҷаҳон) км² |
||||
| • % сатҳи об | 0,4 | ||||
| Аҳолӣ | |||||
| • Баҳо (2023) | ≈66 052 615 наф. | ||||
| • Барӯйхатгирӣ | наф. | ||||
| • Зичӣ | ≈133 нафар/км² наф./км² | ||||
| ММД (БҚХ) | |||||
| • Ҳамагӣ | $ | ||||
| • Ба сари аҳолӣ | $ | ||||
| ММД (номинал) | |||||
| • Ҳамагӣ | ≈515 млрд доллар (2 024) $ | ||||
| • Ба сари аҳолӣ | ≈7 300 доллар $ | ||||
| ШРИ | 0,80 (баланд) | ||||
| Воҳиди пул | бат | ||||
| Интернет-домен | .th | ||||
| Рамзи ISO | TH | ||||
| Рамзи КБО | THA | ||||
| Коди телефон | ++66 | ||||
| Минтақаи замонӣ | UTC+7 | ||||
| Ҳаракати автомобилӣ | чап | ||||
 Парвандаҳо дар Викианбор | |||||
Таиланд (ба тайӣ: ประเทศไทย, Прасет Тхай; расман Ratcha-anachak Thai — Подшоҳии Таиланд; то соли 1939 ва дар солҳои 1945–1949 — Сиам) — давлат дар Осиёи Ҷанубу Шарқӣ, дар маркази нимҷазираи Ҳиндучин ва қисми нимҷазираи Малакка воқеъ аст.[2] Аҳолии он зиёда аз 66 миллион нафар буда, пойтахт ва бузургтарин шаҳраш Бангкок мебошад.[3] Таиланд ягона кишвари Осиёи Ҷанубу Шарқӣ аст, ки ҳеҷ гоҳ мустамликаи давлатҳои аврупоӣ нашудааст.[2]
Таърих
[вироиш | вироиши манбаъ]Дар сарзамини имрӯзаи Таиланд замоне фарҳангҳои мон ва кхмер ҳукмфармо буданд. Дар асри XIII подшоҳии Сукхотхай ва баъдан подшоҳии Аютия (1351–1767) ташкил ёфтанд; Аютия яке аз бузургтарин шаҳрҳои ҷаҳон буд, вале соли 1767 аз ҷониби Бирма хароб шуд. Пас аз он сулолаи Чакри ба сари қудрат омад ва соли 1782 Бангкок-ро пойтахт кард.[2]
Дар асрҳои XIX–XX Сиам тавонист бо дипломатияи моҳирона истиқлоли худро нигоҳ дорад ва дар миёни мустамликаҳои Британия (Бирма) ва Фаронса (Ҳиндучин) ҳамчун давлати буферӣ боқӣ монад. Соли 1932 бо инқилоби бехунрезӣ монархияи мутлақ ба монархияи конститутсионӣ табдил ёфт; соли 1939 кишвар номи «Таиланд»-ро гирифт. Шоҳ Бҳумибол Адулядеҷ (Рама IX) аз соли 1946 то 2016 — тӯлонитарин аз рӯи мӯҳлат — ҳукмронӣ кард; таърихи муосири кишвар бо чанд табаддулоти ҳарбӣ ҳамроҳ будааст.[3]
Ҷуғрофия ва иқлим
[вироиш | вироиши манбаъ]Таиланд дар Осиёи Ҷанубу Шарқӣ воқеъ буда, бо Мянмар (Бирма), Лаос, Камбоҷа ва Малайзия ҳамсарҳад аст. Дар шимол кӯҳҳо (баландтарин нуқта — Дой-Интанон, ≈2565 м), дар маркази кишвар водии ҳосилхези дарёи Чаупхрая («косаи биринҷ»), дар шимолу шарқ платои Корат (Исан) ва дар ҷануб нимҷазираи кӯҳистони бо соҳилҳо ва ҷазираҳо ҷойгиранд.[2] Иқлими кишвар тропикии муссонӣ — гарм бо мавсими боронгар — мебошад; масоҳати он зиёда аз 513 ҳазор километри мураббаъ аст.
Аҳолӣ
[вироиш | вироиши манбаъ]Аҳолии Таиланд зиёда аз 66 миллион нафар буда, забони расмӣ тайӣ аст.[3] Тақрибан 93% аҳолӣ буддоии равияи Тхеравада мебошанд; дар ҷануби кишвар ҷамоаи калони мусулмонони малайтабор ва дар шимол қабилаҳои кӯҳӣ зиндагӣ мекунанд. Ҷамоаи калони чинитабор низ дар Таиланд паҳн шудааст.
Сиёсат ва идора
[вироиш | вироиши манбаъ]Таиланд монархияи конститутсионии парлумонӣ мебошад: шоҳ сарвари давлат буда, эҳтироми зиёд дорад (қонунҳои сахт оид ба тавҳини шоҳ амал мекунанд), нахуствазир роҳбари ҳукумат аст; қонунгузорӣ ба ӯҳдаи Ассамблеяи миллии думаҷлисагӣ мебошад. Кишвар узви Созмони Милали Муттаҳид, яке аз бунёдгузорони АСЕАН ва узви АТЭС аст; артиш дар таърихи муосир борҳо ба сиёсат дахолат кардааст.[3]
Тақсимоти маъмурӣ
[вироиш | вироиши манбаъ]Таиланд ба 76 вилоят (чангват) ва ноҳияи махсуси маъмурии Бангкок тақсим мешавад. Бузургтарин шаҳрҳои кишвар — Бангкок, Чиангмай, Накхонратчасима, Хатъяй ва Нонтхабури мебошанд.
Иқтисод
[вироиш | вироиши манбаъ]Таиланд иқтисоди даромади болоимиёна дорад ва пас аз Индонезия дувумин иқтисоди калонтарини Осиёи Ҷанубу Шарқӣ аст. Саноати коркард (автомобилсозӣ — «Детройти Осиё», электроника), сайёҳӣ (яке аз серсайёҳтарин кишварҳои ҷаҳон) ва кишоварзӣ (Таиланд аз бузургтарин содиркунандагони биринҷ, резина ва маниҳот дар ҷаҳон) пояҳои асосии иқтисод мебошанд.[3] Иқтисоди кишвар ба содирот нигаронида шудааст.
Фарҳанг ва маориф
[вироиш | вироиши манбаъ]Буддоия дар фарҳанги Таиланд нақши марказӣ дорад — маъбадҳо (ват) дар тамоми кишвар фаровонанд; иди соли нави тайӣ Сонгкран бо пошидани об ва иди Лой-Кратхонг машҳуранд. Бокси тайӣ (муай-тай) варзиши миллӣ аст; ошхонаи тайӣ дар ҷаҳон шинохта шудааст (пад-тай, том-ям, карии сабз). Рақси классикии тайӣ, ҳунармандӣ ва эпоси «Рамакиен» аз унсурҳои муҳими фарҳанг мебошанд.
Нигаред низ
[вироиш | вироиши манбаъ]Эзоҳ
[вироиш | вироиши манбаъ]- ↑ Central Intelligence Agency, Center N. F. A. The World Factbook (ингл.) — Washington, D.C.: Central Intelligence Agency, U.S. Government Printing Office, 1962. — ISSN 0277-1527; 1553-8133
- 1 2 3 4 Thailand — Encyclopædia Britannica
- 1 2 3 4 5 Thailand — The World Factbook (CIA)
