ΟΙ ΠΙΟ ΜΙΣΗΤΟΙ ΚΟΜΜΟΥΝΙΣΤΕΣ ΗΓΕΤΕΣ - ΝΙΚΟΛΑΪ ΚΑΙ ΕΛΕΝΑ ΤΣΑΟΥΣΕΣΚΟΥ

ALPHA MI ΝΙΚΟΛΑϊΤΣΑΟΥΣΕΣΚΟΥ Οραματιστής Αρχιτέκτονας του Εθνικού Μέλλοντος «Απευθύνω έκκληση, εκ μέρους των θυμάτων των δύο τούτων τυράν­ νων, να τιμωρηθούν οι δύο κατηγορούμενοι με τη θανατική ποινή. Οι κατηγορίες περιλαμβάνουν τα εξής: Γενοκτονία, σύμφωνα με το άρθρο 256 του ποινικού κώδικα. Ένοπλη επίθεση εναντίον πολιτών και της κρατικής εξουσίας, σύμφωνα με το άρθρο 163 του ποινικού κώδικα. Καταστροφή κτηρίων και κρατικών ιδρυμάτων, υπονομεύ­ οντας την εθνική οικονομία, σύμφωνα με τα άρθρα ποινικού κώδικα." 165 και 145 του Από τα πρακτικά της κεκλεισμένων των θυρών δίκης των Νικολάι και Έλενα Τ σαουσέσκου, 25 Δεκεμβρίου, 1989 τικών δυνάμεων, δολοφονιών, αιματοκυλίσματος, γενικευμένων πολεμικών συρράξεων και, δυστυχώς, η ιστορία της Ρουμανίας δεν αποτελεί εξαίρεση. Η ανατολική Ευρώπη βρίθει από χώρες των οποίων η εσωτερική πο­ λιτική ήταν ένα συνονθύλευμα απόλυτα διεφθαρμένων βασιλέων, μονίμως απόντων γαιοκτημόνων, εξωτερικών εισβολών, κατακτη­ Μετά τη λήξη του 10υ Παγκοσμίου Πολέμου εμφανίστηκαν στη Ρουμανία πολλά πολιτικά κόμματα, περιλαμβανομένης της φασιστικής Σιδηρούς Φρουράς, με επικεφαλής τον Κορνήλιο Κοντρεάνου, ο οποίος κυριάρχησε 178 -Jllt:llt:y 1,"-IClIl στην πολιτική σκηνή το 1935. Το 1938 ήρθε η σειρά του βασιλιά Καρόλου του 20υ να αναλάβει και ανακοίνωσε βασιλική δικτατορία, όμως παρά την εκτέλεση του Κοντρεάνου, η βασιλεία του Καρόλου δεν απέφυγε την κατο­ χή τεράστιων εκτάσεων της χώρας από την Ε.Σ.Σ.Δ., την Ουγγαρία και τη Βουλγαρία, μεταξύ άλλων. Το γεγονός αυτό προκάλεσε εκτεταμένες διαδη­ λώσεις σε ολόκληρη τη Ρουμανία, αναγκάζοντας τον Κάρολο να παραιτη­ θεί από το θρόνο του για χάρη του έφηβου γιου του, Μιχαήλ που στη συ­ νέχεια εκδιώχτηκε από την εξουσία από το Στρατάρχη Ίωνα Αντονέσκου, που επέβαλε φασιστική δικτατορία. Το 1941 ο Αντονέσκου συμμετείχε στον πόλεμο του Χίτλερ εναντίον της Σοβιετικής Ένωσης, αν και, όταν διαπίστωσε πως η Γερμανία θα έχανε τον πόλεμο, άλλαξε στρατόπεδο και προσχώρησε στις Συμμαχικές Δυνάμεις. Τελικά, με τη λήξη του 20υ Παγκοσμίου Πολέμου, οι Κομουνιστές κέρδισαν τις εκλογές στη Ρουμανία με την υποστήριξη των Σοβιετικών και ιδρύθηκε η Λαϊκή Δημοκρατία της Ρουμανίας. Ο Βασιλιάς Μιχαήλ αναγκάστηκε να παραιτηθεί από το θρόνο του και ο Στρατάρχης Ίων Αντονέσκου εκτελέστηκε, ενώ στη συνέχεια η Ρουμανία, με επικεφαλής τον Πέτρου Γκρόζα, προσχώρησε στο τερά­ στιο δίκτυο των εξαρτημένων από τη Σοβιετική Ένωση χωρών. Το το την Κομουνιστικό ηγεσία του Κόμμα Γκεόργκι και της Ρουμανίας, αρχικά υπό Γκεοργκίου Ντετζ 1960 στη συνέχεια του Νικολάι Τ σαουσέσκου, άρχισε να διακόπτει τις επαφές του Ο Νικολάι Αντρούτα ίΥΖγε ΓΈ:γlκός Τσαουσέ­ σκου Γραμμrπι'ας του ΚομουnσΤΖιcoυ Κόμμαι;ος η/ς Γουμανίας καΖ 'lYc'τIjS' τr;ς xrι)ρας ι;ου το 1965, μπά το θάγατο του προκατόχου του, ΓΚΕ'όργκι Γκεορ­ γκίου Ντετζ. 179 με τη Σοβιετική Ένωση και να γίνεται σταδιακά ανεξάρτητο. Είναι γεγονός πως η διακοπή των σχέσεων Ρουμανίας-Ε.Σ.Σ.Δ. ήταν τόσο οριστική που το 1968 ο Τσαουσέσκου ένιωσε αρκετά ισχυρός ώστε να καταδικάσει τη σοβιε­ τική εισβολή στην Τ σεχοσλοβακία, μια κίνηση με την οποία κέρδισε πολλούς επαίνους, μαζί με οικονομική βοήθεια, από τη Δύση. Ενιό η δημοκρατική Ευρώπη ήταν πολύ ικανοποιημένη μαζί του, ο λαός της Ρουμανίας άρχισε να υποφέρει, αφού ο Νικολάι Τσαουσέσκου σύντομα υιοθέτησε ένα δικτατορι­ κό τρόπο ηγεσίας, που προκάλεσε δυστυχία σε ολόκληρη τη χώρα. Ο Ν ικολάι Αντρούτα Τσαουσέσκου γεννήθηκε στις 26 Ιανουαρίου 1918 από γονείς χωρικούς, στο χωριό Σκορνικέστι, στη νοτιοδυτική Ρουμανία. Σε ηλικία έντεκα ετών η οικογένειά του μετακόμισε στο Βουκουρέστι και ο Νικολάι έγινε μαθητευόμενος ενός τσαγκάρη. Το 1932 ο Τσαουσέσκου τφοσχώρησε στην Κομουνιστική Νεολαία της Ρουμανίας και μέσα σε ένα χρόνο είχε εντυπωσιάσει τόσο πολύ τους ανωτέρους του που επιλέχτη­ κε να εκπροσωπήσει την ομάδα του σε ένα αντιφασιστικό συνέδριο στο Βουκουρέστι. Στην τρυφερή ηλικία των δεκαπέντε ετών ο Νικολάι συνε­ λήφθη γιατί υποκινούσε μια απεργία και μοίραζε φυλλάδια εναντίον της κυβέρνησης. Στην ουσία, αυτό ήταν το πρώτο από μια σειρά «εγκλημά­ των» για τα οποία θα φυλακιζόταν. Το επόμενο συνέβη τον Ιούνιο του 1934, τούτη τη φορά γιατί συνέλεγε υπογραφές διαμαρτυρίας για τη δίκη μιας ομάδας σιδηροδρομικών εργατών της Γκριβίτα (των οποίων αρχηγός ήταν ο μέλλων Πρόεδρος, Γκεόργκι Γκεοργκίου Ντετζ) και τον ίδιο χρό­ νο φυλακίστηκε δύο φορές γιατί διένειμε κομουνιστικό υλικό. Εκείνη την εποχή το ποινικό του μητρώο ανέφερε πως ήταν επικίνδυνος κομουνιστής ταραχοποιός και ως αποτέλεσμα εστάλη στην ιδιαίτερη πατρίδα του, το Σκορνικέστι. Όμως οι αρχές δεν κατάφεραν να ελέγξουν τον Τσαουσέσκου και λίγο καιρό μετά επέστρεψε στο Βουκουρέστι, για να συνεχίσει την πο­ λιτική του δραστηριότητα. Τα επόμενα χρόνια ο Τσαουσέσκου συλλαμβα­ νόταν διαρκώς, φυλακιζόταν, απελευθερωνόταν και ξανασυλλαμβανόταν, μέχρι το 1940, που φυλακίστηκε στην Τζιλάβα, κοντά στο Βουκουρέστι. Λίγο καιρό μετά, μέλη της Σιδηρούς Φρουράς επιτέθηκαν στη φυλακή και σκότωσαν εξήντα τέσσερις κρατούμενους. Ο Τσαουσέσκου γλίτωσε από την επίθεση και εστάλη σε ένα στρατόπεδο συγκέντρωσης, στο Τίργκου Τζίου, όπου τον φυλάκισαν μαζί με άλλους κομουνιστές, όπως τον Σίβου Στόικα, τον Ίωνα Γεώργιο Μάουρερ και τον Γκεόργκι Γκεοργκίου Ντετζ, τον οποίο είχε υποστηρίξει στο παρελθόν. Μετά την αποφυλάκισή του, 180 το 1944, ΊΌ ο Τσαουσέσκου διορίστηκε επικεφαλής της Κομουνιστικής Ν εολαίας, για την οποία εργάστηκε ακούραστα. ] 946 ο Τσαουσέσκου αποφάσισε να παντρευτεί. Το 1939 γνώρισε μια νέα γυναίκα, ονόματι Έλενα Πετρέσκου. Αν και ήταν αμόρφωτη, μοι­ ραζόταν τον ενθουσιασμό του για την πολιτική και κατά τη διάρκεια της δεκαετίας το\; 1930 προσχώρησε στην Κομουνιστική Νεολαία. Η σχέση τους αποδείχτηκε ιδανική και οι δύο είχαν μια πολύχρονη -και διαβόη­ τη- σχέση. Στην ουσία, μια από τις πρώτες τους κινήσεις ως αντρόγυνο 11ταν να υιοθετήσουν ένα αγοράκι, τον Βαλεντίν, γιατί την εποχή εκείνη το Εργατικό Κόμμα της Ρουμανίας ενθάρρυνε τα μέλη του να υιοθετούν ορφανά του πολέμου. Όταν ο Ντετζ έγινε πρωθυπουργός το 1952, ο Τσαουσέσκου, ως προ­ στατευόμενός του, διορίστηκε επικεφαλής του Υπουργείου Γεωργίας. Η άνοδος του Τσαουσέσκου μέσα στο κόμμα ήταν ταχύτατη, γιατί σύντομα εγκατέλειψε το Υπουργείο Γεωργίας για το Υπουργείο Ενόπλων Δυνάμεων. Στο μεταξύ, η οικογένειά του μεγάλωνε, καθώς το Μάρτιο του Έλενα γέννησε την κόρη τους, Ζωή, και το 1950 η 1951 το γιο τους, Νίκου. Λίγο αργότερα, ο Τσαουσέσκου προβιβάστηκε ως πλήρες μέλος της Κεντρικής Επιτροπής του Κόμματος (που άλλαξε ονομασία και έγινε Εργατικό Κόμμα της Ρουμανίας ή RWP) και στη συνέχεια έγινε μέλος του Πολιτμπιουρό (του ισχυρότερου οργάνου του Κομουνιστικού Κόμματος). Η τιμή ήταν μεγάλη και σφράγισε τη μελλοντική του πορεία ως επιφανή πολιτικού, ιδι­ αίτερα μετά το θάνατο του Γκεόργκι Γκεοργκίου Ντετζ, το 1965. Τρεις μέ­ ρες αργότερα ο Τσαουσέσκου ανέλαβε ως Γενικός Γραμματέας και ταυτό­ χρονα θέσπισε νέο Σύνταγμα, αλλάζοντας το όνομα της χώρας από Λαϊκή Δημοκρατία της Ρουμανίας σε Σοσιαλιστική Δημοκρατία της Ρουμανίας, τονίζοντας έτσι τις σοσιαλιστικές τάσεις της κυβέρνησής του. Αρχικά, ο Νικολάι Τσαουσέσκου ήταν σχετικά δημοφιλής, κυρίως χά­ ρις στην ανεξάρτητη στάση του απέναντι στη Ρωσία. Η Ρουμανία πριν τον Τσαουσέσκου ακολουθούσε δουλοπρεπώς τη Σοβιετική Ένωση και είχε συμμαχήσει με τον Στάλιν. Όταν, όμως, η Σοβιετική Ένωση εισέβαλε στην Τσεχοσλοβακία, στις 22 Αυγούστου 1968, ο Τσαουσέσκου, που ήταν τότε Αρχηγός Κράτους, έβγαλε λόγο σε ένα πλήθος Ρουμάνων, που είχαν συγκεντρωθεί στην Πιετά Ρεπούμπλιτσι, δηλώνοντας: «Ας είμαστε έτοιμοι, σύντροφοι, να υπερασπιστούμε οποιαδήποτε στιγμή τη σοσιαλιστική πατρίδα μας, τη Ρουμανία. Είναι ασύλληπτο στις 181 μέρες μας, που οι λαοί ξεσηκώνονται για να υπερασπιστούν την εθνική τους ανεξαρτησία και την ισότητα των δικαιωμάτων, ένα σοσιαλιστικό κράτος να καταπατά την ελευθερία και την ανεξαρτησία άλλων κρατών ... Αποφασίσαμε να ξεκινήσουμε από σήμερα το σχηματισμό ένοπλων πα­ τριωτικών αποσπασμάτων εργατών, αγροτών και διανοούμενων, που θα υποστηρίξουν την ανεξαρτησία της πατρίδας μας. Σύσσωμος ο ρουμανικός λαός θα υπερασπιστεί τα πάτρια εδάφη.» Αυτά τα λόγια είχαν αντίκτυπο στον κόσμο και, αν και ο Ίσαουσέσκου μαλάκωσε στο μέλλον τη στάση του, επί πολύ καιρό οι Ρουμάνοι πίστευ­ αν πως ο ηγέτης τους είχε τις καλύτερες προθέσεις. Η αλήθεια, ωστό­ σο, ήταν πιο σκληρή, αφού, παρά την ανεξάρτητη εξωτερική πολιτική του Ίσαουσέσκου, στα εσωτερικά ζητήματα μόνο φιλελεύθερος δεν ήταν. Στην ουσία εγκατέστησε μια διοίκηση σταλινικού τύπου, που υποστήριζε μια αυστηρά συγκεντρωτική διακυβέρνηση. Ένα σημαντικό παράδειγμα είναι η οργάνωση της Μυστικής Αστυνομίας (της ΣεΚΟVΡΖτdτε), που άρχισε να παρακολουθεί πολίτες, να τους αρνείται το δικαίωμα της ελευθερίας λόγου και να λογοκρίνει τον Ίύπο. Η ΣεΚΟVΡΖτdτε είχε τη δικαιοδοσία να συλλαμβάνει κάθε ύποπτο που θεωρούνταν ταξικός εχθρός ή, ακόμη χειρό­ τερα, κατάσκοπος. Επιπλέον, μπορούσε να προφυλακίσει τους συλληφθέ­ ντες χωρίς δίκη, για όσο χρόνο ήθελε. Η ΣεΚΟVΡΖτdτε ίδρυσε και λειτούργησε στρατόπεδα καταναγκαστικής εργασίας, που στέγαζαν φυλακισμένους οι οποίοι διατάχτηκαν να σκάψουν ένα κανάλι μήκους 55 χιλιομέτρων (που σύντομα ονομάστηκε το Κανάλι του Θανάτου), από το Δούναβη μέχρι τη Μαύρη Θάλασσα. Ίο σχέδιο αυτό ήταν μνημειώδες και απαιτούσε την εργασία εκατοντάδων χιλιάδων φυλακισμένων, κάτω από άθλιες συνθήκες. Οι περισσότεροι από αυτούς θα πέθαιναν κατά τη διάρκεια της κατασκευής του καναλιού, όμως οι ερ­ γασίες δε διακόπηκαν. Αντιθέτως, συνεχίστηκαν, γιατί ο Ίσαουσέσκου θεώρησε το έργο ως ιδανική ευκαιρία να απαλλάξει τη Ρουμανία από «ανε­ πιθύμητες μειονότητες». Γι' αυτό το σκοπό, πλήθη από Ίρανσυλβανούς και Μολδαβούς Ούγγρους μεταφέρθηκαν στο στρατόπεδο εργασίας της Ντομπρούχα, κατηγορούμενοι για τα πιο ασήμαντα εγκλήματα, όπως το ότι μιλούσαν στη μητρική τους γλώσσα. Η εργασία που ανέλαβαν, το σκάψιμο χαντακιών, το σπάσιμο βράχων και η μεταφορά χώματος με καροτσάκι, έμοι­ αζε με εκείνη των δούλων, όμως όταν εμφανίζονταν ξένες αντιπροσωπείες, έκρυβαν τους φυλακισμένους, για να μη δει κανείς τις απαράδεκτες συνθήκες 182 εργασίας και διαβίωσης. Τα στρατόπεδα δεν είχαν επαρκείς εγκαταστάσεις υγιεινής, ούτε τρόφιμα και φαρμακευτικές προμήθειες, έτσι πολλοί πέθαιναν από φυματίωση και δυσεντερία, αφού οι οργανισμοί τους είχαν εξασθενή­ σει πλήρως από την ανεπάρκεια τροφής και τους συνεχείς ξυλοδαρμούς. Εν ολίγοις, η μεταχείριση των φυλακισμένων ήταν χειρότερη από εκείνη των ζώων, όταν όμως το έργο ολοκληρώθηκε (το 1984), ο Τσαουσέσκου έκρινε πως ήταν ένα από το μεγαλύτερα κατορθώματά του, φανερώνοντας για μια ακόμη φορά τη σκληρότητα του καθεστώτος του. Το 1966, ο Τσαουσέσκου συνέχισε ακάθεκτος με την ψήφιση νόμων που απαγόρευαν την αντισύλληψη και την άμβλωση. Κατ' επίφαση, οι νό­ μοι αυτοί θα οδηγούσαν στην αύξηση του πληθυσμού, όμως ουσιαστικά ήταν ένας ακόμη τρόπος να καταπτοηθούν οι πολίτες. Όλες οι εργαζό­ μενες στα εργοστάσια υποβλήθηκαν σε μηνιαίες γυναικολογικές εξετά­ σεις, για να βεβαιωθούν πως υπάκουαν τους νέους νόμους. Οδηγούνταν σε κλινικές, όπου υποβάλλονταν σε πλήρεις ιατρικές και γυναικολογικές εξετάσεις, συχνά υπό την παρουσία κυβερνητικών πρακτόρων, που κάποι­ οι Ρουμάνοι αποκαλούσαν «εμμηνορροϊκή αστυνομία». Σε έναν από τους διαβόητους λόγους του, ο Τσαουσέσκου ισχυρίστηκε: «Το έμβρυο είναι ιδιοκτησία της κοινωνίας. Οποιοσδήποτε αποφεύγει να αποκτήσει παιδιά είναι λιποτάκτης, που παραβιάζει τους νόμους της εθνικής διαιώνισης». Παρ' όλα αυτά, πολλές γυναίκες κατέφευγαν σε επικίνδυνες, παράνομες αμβλώσεις, προκαλώντας συχνά σοβαρές βλάβες στις ίδιες. Στη συνέχεια ο Τσαουσέσκου διέταξε όλες τις γυναίκες ηλικίας κάτω των σαράντα ετών να γεννήσουν το λιγότερο τέσσερα παιδιά (αργότερα ο αριθμός αυξήθηκε σε πέντε). Εντοπίστηκαν οι στείρες γυναίκες και αναγκάστηκαν να πληρώ­ σουν ψηλότερους φόρους. Δυστυχώς, ο νέος νόμος κατά των αμβλώσεων εμφανίστηκε την εποχή που στη Ρουμανία υπήρχε ανεπάρκεια τροφίμων, γεγονός που σήμαινε πως τα περισσότερα νεογέννητα ήταν ελλιποβαρή. Η γέννηση των μωρών εκείνων που ζύγιζαν λιγότερο από 1.500 γραμμάρια θεωρούνταν συχνά «αποβολή» και δεν τους παρεχόταν περαιτέρω φροντί­ δα. Οι γιατροί άρχισαν να σημειώνουν πλαστά στοιχεία στα βιβλία τους και να παραδίδουν πλαστές στατιστικές. «Αν πέθαινε ένα παιδί στην περι­ οχή μας, ο μισθός μας μειωνόταν από δέκα μέχρι είκοσι πέντε τοις εκατό», είπε η γιατρός Γκρέτα Στανέσκου από το Βουκουρέστι. «Ωστόσο, δεν ήταν δικό μας λάθος: δεν είχαμε ούτε φάρμακα ούτε γάλα και οι οικογένειες ήταν φτωχές». 183 ι.....ι.ιu.ιι-ιc..ι t\.UΙ VUUΙΛl:.-Ut.: Ο Τσαοvσέσκοv ποζάρπ δΊπλα στη λίμνη με τα νούφαρα της βίλας τοv κοντά στο Βοvκοvρέ­ στι, όποv ζούσε μέσα στην πολvτέλπα. 184 Ο Τσαουσέσκου έφερε το λαό του στο χείλος του λιμού. Το 1971 επισκέφτηκε την Κίνα και τη Βόρεια Κορέα, όπου συνάντησε τον Μάο Τ σε-τουνγκ και τον Κιμ Ιλ Σουνγκ, τα καθεστώτα των οποίων τον εντυπω­ σίασαν. Όταν επέστρεψε στη Ρουμανία ήταν αποφασισμένος να επαναβι­ ομηχανοποιήσει τη χώρα του, με την ίδια μέθοδο που είχαν ακολουθήσει οι σύντροφοί του και γι' αυτό το σκοπό δανείστηκε τεράστια χρηματικά ποσά από πιστωτικά ιδρύματα της δύσης. Τα χρήματα αυτά χρησιμοποιήθηκαν για τη μαζΙΚ11 μεταφορά των κατοίκων της υπαίθρου σης πόλεις, όπου ξε­ κίνησαν να εργάζονται για την κατασκευή προϊόντων πολυτελείας, που θα εξάγονταν. Όμως ο Τσαουσέσκου το είχε παρακάνει, γιατί μέχρι το 1980 η χ(Δρα του είχε χρέος 10 δισεκατομμυρίων δολαρίων. Στη συνέχεια πήρε τη μοιραία απόφαση να εξάγει η χώρα του ό,τι παρήγαγε, περιλαμβανομένης της σημαντικότερης φυσικής πηγ11ς της, της τροφής. Αφού ο πληθυσμός της υπαίθρου μειώθηκε δραματικά και η γεωργία είχε ρημάξει, δεν υπήρ­ χαν αρκετά σιτηρά ή γεωργική παραγωγή που να επαρκεί για τη χώρα, όμως με την εξαγωγή αποθεμάτων κρέατος, λαχανικών, φρούτων κ.λπ. η Ρουμανία άρχισε ξαφνικά να υποφέρει από τρομακτική έλλειψη τροφίμων. Ο Τσαουσέσκου δε διέθετε πλέον τα μέσα για την αγορά φαρμακευτικών αποθεμάτων, ούτε τα χρήματα για να λειτουργήσουν τα ήδη δαπανηρά διυλιστήρια πετρελαίου της χώρας του και ακόμη και τότε λειτουργούσε μόλις το δέκα τοις εκατό αυτών. Τη δεκαετία του 1980 πάρθηκαν μέτρα λιτότητας και καθιερώθηκε η διανομή ψωμιού με κουπόνια. Έξω από τα καταστήματα σχηματίστηκαν ουρές και ο κόσμος έπρεπε μερικές φορές να περιμένει για ώρες, σε πολλές περιπτώσεις για να ακούσει πως το προϊόν, για το οποίο είχε έρθει, είχε τελειώσει. Εξαιτίας της έλλειψης καυσίμων, τα σπίτια χρησιμοποιούσαν λαμπτήρες των 40 βατ και τη νύχτα άναβε το ένα τρίτο από τις λάμπες των δρόμων. Η έλλειψη καυσίμων προκάλεσε κρίση και στα νοσοκομεία, αφού οι διακοπές ρεύματος διέκοπταν εγχει­ ρήσεις και τα μηχανήματα υποστήριξης ζωής δε λειτουργούσαν διαρκώς. Επειδή τα αποθέματα βενζίνης ήταν ανεπαρκή, δόθηκε διαταγή στα ασθε­ νοφόρα να μην ανταποκρίνονται σε κλήσεις ασθενών μεγαλύτερων από τα εβδομήντα έτη. Ενώ ο λαός της Ρουμανίας υπέφερε, ο Νικολάι Τσαουσέσκου και η οικογένειά του ζούσαν στην πολυτέλεια. Στην ουσία, οι ανισότητες ήταν σκανδαλώδεις. Για παράδειγμα, ο Τσαουσέσκου είχε το προνόμιο να είναι ιδιοκτήτης σαράντα πολυτελών παλατιών, αν και το στολίδι όλων αυτών 185 ήταν αναμφίβολα το ανάκτορο Πριμαβέρι στο Βουκουρέστι. Μετά το θά­ νατο των Τσαουσέσκου, ανακαλύφτηκαν ολόκληρα δωμάτια γεμάτα πλού­ τη. Για παράδειγμα, ένα δωμάτιο ήταν αφιερωμένο στην πελώρια συλλογή από γούνες της Έλενα, ενώ σε άλλο δωμάτιο υπήρχαν εκατοντάδες φορέ­ ματα και ακόμη περισσότερα ζευγάρια παπουτσιών. Ένα τρίτο δωμάτιο ήταν αφιερωμένο στα ραμμένα κατά παραγγελία κουστούμια και τον κυ­ νηγητικό ρουχισμό του Νικολάι (πολλά από αυτά δεν είχαν φορεθεί ποτέ). Η διακόσμηση των ανακτόρων δεν πήγαινε πίσω, αφού ήταν γεμάτα με εξαιρετικά ασημικά, ανεκτίμητα χαλιά, πολυελαίους, πορσελάνες και μάρ­ μαρο. Ο πλούτος που κυριαρχούσε μέσα στα ανάκτορα υπήρχε και έξω από αυτά, όπως, για παράδειγμα, η τεράστια συλλογή αυτοκινήτων του Νικολάι, περιλαμβανομένης μιας Μπιούικ Ελέκτρα, δώρο του Ρίτσαρντ Νίξον, μαζί με αρκετές Μερσεντές. Επίσης, υπήρχαν πολλά πολυτελή γιοτ, τα Snagov J ταχύπλοα Sangov Il, και η μεγάλη συλλογή του Νικολάι από «πυραύλους». Τ ο 1984 ο Τσαουσέσκου διέταξε την κατεδάφιση και 10.000 εκταρίων πανάκριβης ακίνητης περιουσίας στο Βουκουρέστι, για να κατασκευαστεί ένα ακόμη παλάτι. Αυτή τη φορά ζήτησε να χτιστεί μια ολόκληρη λεωφόρος (ίδιου μήκους και το ίδιο εντυπωσιακή με τα Ηλύσια Πεδία του Παρισιού), που θα κατέληγε στο «Κάζα Ποπουρούλουι» ή αλ­ λιώς Σπίτι του Λαού. Όταν ολοκληρώθηκε το κτίριο είχε ύψος και κάλυπτε επιφάνεια 90 μέτρα 220.000 τετραγωνικών μέτρων, καθιστώντας το το δεύτερο μεγαλύτερο κτίριο στον κόσμο, μετά το Πεντάγωνο. Θα μπορούσε κανείς να πιστέψει πως ιδιοκτήτης αυτού και όλων των άλλων πολυτελών αποκτημάτων ήταν ένας δυτικός πλέιμποϋ, και όχι ένας ακλόνητος υποστηρικτής του Κομουνιστικού Κόμματος. Ωστόσο, ο Νικολάι Τσαουσέσκου συνέχισε να ξοδεύει τα χρήματα της χώρας του (που είχε δανειστεί από τη δύση) για την πολυτελή ζωή του, ενώ οι πολίτες της Ρουμανίας υπέφεραν από την καταστροφική πολιτική του. Σε ολόκληρη τη χώρα άρχισαν να ξεφυτρώνουν ορφανοτροφεία, εξαιτίας της πληθυσμιακής έκρηξης που προέκυψε από τους νόμους του Τσαουσέσκου, που απαγόρευαν την άμβλωση και την αντισύλληψη. Εξαιτίας της έλλει­ ψης τροφίμων, οι οικογένειες δεν είχαν να φάνε, και ένα ακόμη παιδί ήταν το λιγότερο που επιζητούσαν. Οι συνθήκες που επικρατούσαν στα ορφα­ νοτροφεία ήταν αποκρουστικές. Υπήρχε ανεπάρκεια, καμιά φορά πλήρης έλλειψη, σε τρόφιμα, κλινοσκεπάσματα, ρουχισμό και, κυρίως, φάρμακα. Τα παιδιά ήταν συνήθως γυμνά, γιατί δεν υπήρχαν ρούχα να φορέσουν 186 και, εξαιτίας των ανθυγιεινc&ν συνθηκών στις οποίες ζούσαν, πολλά παιδιά υπέφεραν από χρόνια διάρροια και είχαν παράσιτα, όπως ψείρες, σκουλή­ κια και ψωρίαση. Όμως, δυστυχώς, οι συνθήκες αυτές δεν ήταν ό,τι χειρό­ τερο, αφού οι γιατροί, που έμεναν πίσω σε σχέση με τις ιατρικές προόδους της δύσης, εξαιτίας των δρακόντειων νόμων του Τσαουσέσκου, άρχισαν να μεταγγίζουν αίμα στα παιδιά, με την ελπίδα πως θα συμπλήρωναν τις διατροφικές τους ανάγκες. Αντιθέτως, αυτό προκάλεσε μια τεραστίων δι­ αστάσεων επιδημία AIDS, αφού το αίμα δεν είχε ελεγχθεί ποτέ, καθώς ο Τσαουσέσκου πίστευε πως αυτή την αρρώστια την είχαν μόνο οι παρακ­ μάζοντες Δυτικοί. Στο τέλος της δικτατορίας του Τσαουσέσκου ζούσαν στα ορφανοτροφεία της Ρουμανίας περισσότερα από 150.000 παιδιά, από τα οποία χιλιάδες, ηλικίας δύο με τριών ετών, δεν είχαν μάθει ακόμη να περπατάνε και χιλιάδες άλλα είχαν μολυνθεί με το ιό του το AIDS. Από τότε που ανέλαβε την εξουσία του κόμματος ο Τσαουσέσκου, 1965, έφερε στο λαό του μόνο δυστυχία, όμως παρά το γεγονός αυτό, στις 28 Μαρτίου 1974, ορίστηκε ισόβιος Πρόεδρος της Δημοκρατίας από τη Μεγάλη Εθνοσυνέλευση. Μόνο μια επανάσταση μπορούσε να διώξει από την εξουσία τον Τσαουσέσκου και τους οπαδούς του, όμως έπρε­ πε να περάσει μια δεκαετία για να γίνει αυτό το θαύμα. Εντωμεταξύ, ο Τ σαουσέσκου έστρεψε την προσοχή του σε μια φυλετική ομάδα που μι­ σούσε: τη μειονότητα των Ούγγρων μέσα στη Ρουμανία. Από τότε που ανέλαβαν οι κομουνιστές τη χώρα, οι Ούγγροι της Ρουμανίας (ιδιαίτερα της Τ ρανσυλβανίας) υπέφεραν όχι μόνο από τα κομουνιστικά διατάγματα αλλά και από το εθνικιστικό όραμα του Τσαουσέσκου. Για παράδειγμα, υπό τις οδηγίες του Τσαουσέσκου, οι αρχές επέμειναν στην αναδιανομή του ογδόντα πέντε τοις εκατό της γης των Ούγγρων σε Ρουμάνους και έκλεισαν ουγγρικά σχολεία, ενώ όλα τα σχολικά βιβλία μεροληπτούσαν εναντίον των Ούγγρων. Απαγορεύτηκε στους Ούγγρους να μιλούν τη μη­ τρική τους γλώσσα σε δημόσιους χώρους και αν τους έπιαναν να κάνουν κάτι τέτοιο, τους συλλάμβαναν, τους χτυπούσαν και/ή τους φυλάκιζαν. Τη δεκαετία του 1980, ως μέρος του προγράμματος πλήρους βιομηχανοποί­ ησης, κατεδαφίστηκαν ολοσχερώς πολλά ουγγρικά χωριά και οι χωρικοί μετακόμισαν με τη βία σε άλλες περιοχές της χώρας. Η σύζυγος του Τσαουσέσκου, Έλενα, ήταν ακόμη πιο τυραννική. Το 1975 η Έλενα «έπεισε» αρκετούς επιφανείς επιστήμονες να γράψουν εργα­ σίες τις οποίες οικειοποιήθηκε και εξέδωσε με το δικό της όνομα. Επιπλέον, 187 Η Ελεvcz TUCZOVσE'fTKOV, ΠΟΖ; τι? βλl:'Tlοvμt E'r)(j σΤlJΊΙ τελπtί λ1ξης Ι:ΟΖ; J 40v ~VVΕ'ο(/ίοv ΤΟΖ; jJovfitlVZKov Kofio1JvzrrfZKov Κομμczι:ος, σ ιο Βοvκοι'(/ι'σι:ι το 1989, άτο,ιω της χrιJ(/czς μετά τον άJ/{'/'(/CZ Ι;Ιl~~ czv ιωΖ τα 1Jfloτz@(fiεvcz tll(tiUrιutll πλαστ{Ι. το ΟεύΤΕ'ΡΟ πω ZfTX1J(/V της π(/οσόντα tίΖCZV η Έλενα -αν και δεν είχε ολοκληρώσει τη βασική εκπαίδει;ση- κατά­ φερε με κάποιο τρόπο να αποκτήσει Διδακτορικό Τίτλο στη χημεία και στη συνέχεια έγινε Διευθύντρια του Χημικού Ινστιτούτου. Οι περισσότεροι συνειδητοποίησαν πως τα προσόντα της ήταν ψεύτικα, κανείς δεν τόλμη­ σε, όμως, να υψώσει τη φωνή του και να αποκαλύψει τα ψέματά της. Η φιλοδοξία της δεν αρκέστηκε στην ακαδημαϊκή καριέρα. Το διορίστηκε μέλος της κυβέρνησης του Νικολάι και το 1979 αυτο­ 1980 έγινε Πρώτη Αναπληρ(,'nρια του Προέδρου, δηλαδή ο δεύτερος ισχυρότερος άνθρωπος στη χώρα μετά τον άνδρα της. Πολύς κόσμος, μάλιστα, πίστευε ότι εκείνη βρισκόταν πίσω από τις σκληρότερες αποφάσεις του συζύγου της. Παρ' όλα αυτά, ο Νικολάι και η σύζυγός του κατάφεραν να δημιουργήσουν γύρω από τους εαυτούς τους υπερβολική προσωπολατρία. Όταν ο Νικολάι επισκέφτηκε την Κίνα και τη Βόρεια Κορέα, εντυπω­ σιάστηκε από την εικόνα αυθεντίας που είχαν δημιουργήσει ο Μάο Τ σε­ τουνγκ και ο Κιμ Ιλ Σουνγκ και θέλησε να ακολουθήσει λίγο-πολύ το ίδιο 188 σύστημα στη Ρουμανία. Στην ουσία, αυτό σήμαινε την καλλιέργεια της άπο­ ψης (μέσω του Τύπου και της τηλεόρασης) πως ο Τσαουσέσκου ήταν η πατρική φιγούρα της Ρουμανίας. Επιπλέον, παρουσιαζόταν ως δημιουργικός κομουνιστής, του οποίου οι ιδέες ήταν η πηγή όλων των επιτευγμάτων της Ρουμανίας. Αυτός και οι οπαδοί του ονόμασαν τα χρόνια διακυβέρνησ11ς του «χρυσή εποχή», υποδηλώνοντας πως οι τέχνες και οι επιστήμες άνθισαν υπό την καθοδήγησή του, και ενθάρρυνε τα μέσα μαζικής ενημέρωσης να αναφέρονται σε αυτόν με ορισμούς γεμάτους σεβασμό, όπως «ο οραματι­ στής αρχιτέκτονας του εθνικού μέλλοντος» ή «εγγυητής της προόδου και ανεξαρτησίας του έθνους». Σε όλες τις πόλεις και τα χωριά, σε κυβερνητικά ΚΤ11ρια και σχολικές αίθουσες, εμφανίζονταν στους τοίχους μεγάλες φωτο­ γραφίες του Νικολάι και της Έλενα. Η Έλενα Τσαουσέσκου απολάμβανε την ίδια αναγνώριση με το σύζυγό της, αναφερόμενη στον Τύπο ως «Μητέρα της Πατρίδας μας», «Πρωτοπόρα Μαχήτρια του Ένδοξου Μέλλοντος της Ρουμανίας», «Πυρσός του Κόμματος» και παρόμοια γελοία προσωνύμια. Τ α γενέθλια του Νικολάι και της Έλενα γιορτάζονταν ως εθνικές εορτές. Ο γιος τους, Νίκου, απολάμβανε τις ίδιες τιμές και έγινε σύντομα γνωστό πως αν πέθαινε ο Τσαουσέσκου θα τον διαδεχόταν είτε ο Νίκου είτε η Έλενα. Η ευνοιοκρατία κρατούσε καλά, αφού δύο αδερφοί του Τσαουσέσκου προωθήθηκαν σε θέσεις-κλειδιά στο ρουμανικό στρατό και τη Σεκουρπάτε και σε κάποιο σημείο περισσότεροι από είκοσι επτά στενοί συγγενείς του Τ σαουσέσκου καταλάμβαναν ισχυρές θέσεις στο ίδιο το κόμμα. Στο 130 Συνέδριο του Κόμματος, το Νοέμβριο του 1984, παρά την παραπαίουσα οικονομία, ο Νικολάι έδειχνε απρόσβλητος. Ανακοίνωσε πως δε θα γινόταν καμία αλλαγή στο υποχρεωτικό πρόγραμμα βιομηχανοποίη­ σης και δεν ανέφερε καν τα δελτία τροφίμων, από τα οποία τρεφόταν όλη η χώρα, ούτε την ανεπάρκεια καυσίμων και τις διακοπές ρεύματος. Με την αλαζονεία ενός ανθρώπου που είχε ανεβάσει κατακόρυφα το επίπεδο ζωής του, ενώ το βιοτικό επίπεδο της χώρας του κατρακυλούσε, προέβλεψε πως το 1995 η Ρουμανία θα ήταν αυτάρκης ενεργειακά. Όπως ήταν φυσικό, δεν υπήρξε καμία τέτοια αλλαγή πορείας και το σε σε τέτοιο σημείο που στις 1989 η χώρα βρισκόταν στο χείλος της απόλυτης κατάρρευσης. Τότε, η αποδοκιμασία του κόσμου έφτα­ 16 Δεκεμβρίου ξέσπασε εξέγερση στην πόλη Τιμισοάρα. Φαινομενικά, η εξέγερση ξεκίνησε ως μια ειρηνική διαμαρτυρία υποστήριξης ενός αντιφρονούντα Ούγγρου υπουργού, του Αιδεσιμότατου Λάζλο Τόκες. Ο Τόκες αντιμετώπιζε την απέλαση από τη χώρα, επειδή 189 L.l ΙUΙ I-1t-ι και ηασΙΛευε είχε εναντιωθεί 0'1.0 καθεστώς Τσαουσέσκου, καταδικάζοντας κυρίως τις διώξεις κατά Ούγγρων. Αν και η συγκέντρωση ξεκίνησε ειρηνικά, σύντομα μετατράπηκε σε μια τεράστια διαδήλωση εναντίον της κυβέρνησης και η αστυνομία παρενέβη για να διαλύσει τα πλήθη. Στη συνέχεια οι αστυνο­ μικοί υποστηρίχτηκαν από μέλη της ΣεΚΟVΡΖτάτε και το στρατό. Τα γεγο­ νότα εξελίχτηκαν ραγδαία και, υπό τις διαταγές του Στρατηγού Βίκτωρ Στανκουλέσκου, ο στρατός άνοιξε πυρ εναντίον του πλήθους. Σκοτώθηκαν αρκετές εκατοντάδες πολίιες και την επομένη του μακελειού ο περισσότε­ ρος κόσμος έστρεψε την οργή του ενάντια στον Τσαουσέσκου, πιστεύοντας πως βρισκόταν πίσω από τη διαιαγή που είχε δοθεί στον Στανκουλέσκου να χρησιμοποιήσει όπλα. Την επόμενη νύχια, 50.000 κάτοικοι κατέβηκαν στους δρόμους της Τιμισοάρα, μόνο που αυτή τη φορά κατηγορούσαν πλέον ανοιχτά την κυ­ βέρνηση και τον Τσαουσέσκου. Ατάραχος από τα γεγονότα, ο Τσαουσέσκου αποφάσισε να μιλήσει ο ίδιος σε μια μεγάλη πολιτική συγκέντρωση και γι' αυτό, την 21 η Δεκεμβρίου, ζΥμησε να γίνει λαϊκή συνάθροιση στην κεντρι­ Κ11 πλατεία του Βουκουρεστίου ρισσότεροι από - τότε γνωστή ως Πιετά Ρεπούμπλικα (πλέον γνωστή ως Πιετά Ρεβολουτιέι). Τη νύχτα εκείνη εμφανίστηκαν πε­ 80.000 πολίτες για να ακούσουν τι είχε να πει ο Πρόεδρος, όμως ο Τσαουσέσκου, αναμφίβολα επειδή είχε χάσει κάθε επαφή με το λαό του, δεν έκρινε ορθά τη διάθεσή του και όταν άρχισε να ρητορεύει για τις κοινωνικοοικονομικές πολιτικές τους κόμματος, ο κόσμος άρχισε να ιον αποδοκιμάζει. Ήταν φανερό πως ξαφνιάστηκε εγώ αγόρευε από το μπαλκόνι του κτηρίου της Κεντρικής Επιτροπής. Το πλήθος κραύγαζε: «Κάτω οι Δικτάτορες:» και «Τιμισοάρα! Τιμισοάρα!» και ο Τσαουσέσκου έδειχνε αποσβολωμένος. Το χειρότερο, όμως, για τον Πρόεδρο ήταν πως το γεγονός μεταδιδό­ ταν τηλεοπτικά σε ολόκληρο το έθνος και, αν και το πρόγραμμα διακόπηκε σύντομα από τους λογοκριτές και αντικαταστάθηκε από πατριωτική μου­ σική, ήταν ήδη πολύ αργά, γιατί όλοι οι πολίτες είχαν δει την ταπείνωση του Τσαουσέσκου. Μετά από λίγα λεπτά, ο Νικολάι και η Έλενα μεταφέρθηκαν εσπευ­ σμένα στο κτήριο της Κεντρικής Επιτροπής, όπου έκαναν ένα ακόμη λά­ θος και, αντί να το σκάσουν από την πόλη την ίδια νύχτα, αποφάσισαν να περιμένουν μέχρι το επόμενο πρωί. Κανείς δεν ξέρει γιατί πήραν αυτή την απόφαση, υπάρχουν κάποιοι όμως που κατηγορούν την Έλενα, ισχυ- 190 ριζόμενοι πως εκείνη ήταν που θεωρούσε το γεγονός ασήμαντο. 'Ομως για τους Τσαουσέσκου τα δύσκολα είχαν μόλις αρχίσει. Μέχρι το πρωί, οι διαδηλωτές είχαν εισβάλει στο κτήριο της Κεντρικής Επιτροπής και αναζητούσαν τα θύματά τους. 'Οταν κατάλαβαν τελικά τον κίνδυνο τον οποίο διέτρεχαν, ο Νικολάι και η Έλενα κανόνισαν να έρ­ θει ελικόπτερο να τους παραλάβει από την οροφή του κτηρίοι). Δυστυχώς γι' αυτούς, το σχέδιό τους έληξε άδοξα, γιατί όταν τελικά προσγειώθη­ κε το ελικόπτερο για να τους πάρει, είχαν ήδη συλληφθεί και μεταφερθεί στη στρατιωτική βάση της Τιργκοβίστα, πενήντα χιλιόμετρα έξω από το Βουκουρέστι. Μόλις έφτασαν εκεί δικάστηκαν από στρατοδικείο, αποτε­ λούμενο από τρεις πολίτες, πέντε δικαστές, δύο δημόσιους κατηγόρους και δύο συνηγόρους, ενώ ένας κάμεραμαν κατέγραφε τη διαδικασία. Στην αρχή της δίκης ένας από τους κατηγόρους, ο Στρατηγός Νταν Βοϊνέα, απήγγειλε κατηγορίες εναντίον τους, που περιλάμβαναν «εγκλήματα κατά του λαού» και πράξεις «ασύμβατες με την ανθρώπινη αξιοπρέπεια». Από την αρχή της διαδικασίας, όμως, ο Νικολάι αρνήθηκε να συ­ νεργαστεί, λέγοντας πως αναγνώριζε μόνο τη Μεγάλη Εθνοσυνέλευση. «Μόνο ενώπιόν της θα μιλήσω», είπε. Παρά την αδιαλλαξία εκείνου και της Έλενα, η κατηγορούσα αρχή συνέχισε, και τα ακόλουθα αποτελούν χαρακτηριστικό δείγμα: «Με τον ίδιο τρόπο που ο Τσαουσέσκου αρνήθηκε το διάλογο με το λαό, αρνείται τώρα το διάλογο μαζί μας. Πάντοτε ισχυριζόταν πως δρούσε και μιλούσε εκ μέρους των ανθρώπων, πως είναι ο αγαπητός υιός των αν­ θρ(,)πων, όμως το μόνο που έκανε ήταν να καταδυναστεύει διαρκώς τους ανθρώπους. Σε κάθε αφορμ11 οργάνωναν μεγαλοπρεπείς εορτασμούς στην οικία τους. Οι λεπτομέρειες είναι γνωστές. Οι κατηγορούμενοι προμηθεύ­ ονταν τα ακριβότερα φαγητά και τα πολυτελέστερα ρούχα από το εξωτε­ ρικό. Οι πολίτες λάμβαναν μόλις 200 γραμμάρια τροφής τη μέρα, δείχνο­ ντας την ταυτότητά τους. Οι δύο κατηγορούμενοι κατάκλεψαν το λαό και ακόμη και σήμερα αρνούνται να μιλήσουν. Είναι δειλοί». Ζητούσαν διαρκώς από τον Νικολάι να απαντήσει, όμως η απάντη­ ση ήταν πάντοτε η ίδια, πως θα μιλούσε μόνον ενώπιον της Μεγάλης Εθνοσυνέλευσης. Ακόμη και όταν ο κατήγορος τον πληροφόρησε πως το σώμα αυτό είχε διαλυθεί, η αντίδρασή του φανέρωσε δυσπιστία, όχι μετάνοια. «Κανείς δεν μπορεί να διαλύσει την Εθνοσυνέλευση», είπε και ο κατήγορος αποκρίθηκε πως αυτή είχε αντικατασταθεί από το Εθνικό 191 Μέτωπο Σωτηρίας. «Κανείς δεν αναγνωρίζει αυτό το σώμα», απάντησε ο Ν ικολάι. «Γι' αυτό μάχεται ο λαός σε ολόκληρη τη χώρα. Αυτή η συμμορία πρέπει να καταστραφεί». Η δίκη συνεχίστηκε με διαρκείς ανταπαντήσεις μεταξύ των δύο κα­ τηγορούμενων και των κατηγόρων τους. Ήταν ολοφάνερο πως η Έλενα αντιμετώπιζε ακόμη περισσότερο από το σύζυγό της υπεροπτικά τους δι­ καστές, και ακόμη και όταν ο δικαστής την κατηγόρησε πως δεν ήταν τίποτε περισσότερο από μια ακαλλιέργητη χωριάτισσα, εκείνη παρέμεινε ατάραχη. Οι δυο τους παρακολούθησαν ασυγκίνητοι ολόκληρη τη δίκη και, σύμφωνα με το συνήγορο υπεράσπισης, Τίκο Θεοδορέσκου, αρνήθηκαν να δεχτούν τη συμβουλή του και να επικαλεστούν παράνοια. «Ένιωσαν βαθιά προσβεβλημένοι», είπε, «ήταν ανίκανοι ή απρόθυμοι να δεχτούν το μόνο μέσο που θα τους έσωζε τη ζωή. Από εκεί και πέρα αρνήθηκαν τη βοή­ θειά μου». Τότε ενώπιον του δικαστηρίου παρουσιάστηκε μια ακόμη λίστα εγκλημάτων, που περιλάμβανε τη γενοκτονία περισσότερων από 60.000 πολιτών, την καταστροφή εκατοντάδων ρουμανικών χωριών, την πολιτι­ κή που οδήγησε τον κόσμο στη λιμοκτονία και την πρόκληση αναίτιας δυστυχίας σε χιλιάδες παιδιά. Τέλος, ο κατήγορος δήλωσε πως, αν και ήταν εναντίον της θανατικής ποινής, σε αυτή την περίπτωση θα επιθυ­ μούσε να γίνει μια εξαίρεση, γιατί «δεν είχαν να κάνουν με ανθρώπους». Ο δικαστής και ακόμη και ο συνήγορος των Τσαουσέσκου συμφώνησαν, και στους δύο κατηγορούμενους επιβλήθηκε η θανατική ποινή που εκτελέ­ στηκε χωρίς καθυστερήσεις. Οι δύο οδηγήθηκαν έξω από το δωμάτιο, σε μια μικρή αυλή. Ο κατήγορος, που είχε βγει έξω για να καπνίσει, είδε ολό­ κληρη τη σκηνή και αργότερα θυμόταν πως ο Νικολάι Τσαουσέσκου κο­ ντοστάθηκε όταν είδε μία ομάδα στρατιωτών να τον περιμένει στην αυλή. «Πιστεύω πως τότε συνειδητοποίησε πραγματικά πως θα εκτελούνταν», είπε ο Βοϊνέα. Στη συνέχεια έβαλαν τον Νικολάι να σταθεί στον τοίχο και τον πυροβόλησαν. Τ ο ίδιο έκαναν και στην Έλενα. Η ημερομηνία ήταν 25 Δεκεμβρίου 1989. Ο λαός της Ρουμανίας έλαβε το καλύτερο χριστουγεν­ νιάτικο δώρο μετά από είκοσι πέντε χρόνια. Τράβηξαν φωτογραφίες από το νεκρό ζευγάρι και τις έστειλαν σε ολόκληρο τον κόσμο, όπου μπήκαν στα πρωτοσέλιδα σχεδόν κάθε εφημερίδας. Το ζευγάρι έμοιαζε με δύο συ­ νταξιούχους κουλουριασμένους στο χιόνι, όμως αν παρατηρούσε κανείς καλύτερα, μπορούσε να διακρίνει πως η δεξιά πλευρά του κεφαλιού του Τ σαουσέσκου ήταν καλυμμένη με αίμα, το ίδιο και της Έλενα. 192 Ο Νικολάι Τσαουσέσκου εξουσίαζε τη Ρουμανία για είκοσι τέσσερα χρόνια και, παρότι ξεκίνησε την καριέρα του με τις καλύτερες προθέσεις, από τη στιγμή που κατέλαβε το ανώτατο αξίωμα ρήμαξε ολόκληρη τη χώρα και διέταξε το θάνατο χιλιάδων ανθρώπων. Έφερε τη δυστυχία στις ζωές των πολιτών, αρνούμενος να τους παρέχει τα βασικά ανθρώπινα δι­ καιώματα, όπως θέρμανση, φαγητό, ιατρική περίθαλψη και μόρφωση. Η Ρουμανία ζούσε ένα Μεσαίωνα και όταν τελικά οι ξένοι δημοσιογράφοι κατάφεραν να μπουν στη χώρα για να δουν με τα ίδια τους τα μάτια αυτό που είχε συμβεί, τίποτε δεν τους σόκαρε περισσότερο από τις απάνθρωπες συνθήκες στα ορφανοτροφεία, που αποδείκνυαν, περισσότερο από κάθε τι, πόσο τρομερή ήταν η εποχή διακυβέρνησης Τσαουσέσκου. Την επομένη της επανάστασης, ο Ίωνας Ιλιέσκου κλήθηκε να ηγηθεί της πρώτης μετά-κομουνιστικής κυβέρνησης, μέχρι να διεξαχθούν βου­ λευτικές εκλογές. Ο Ιλιέσκου ανακοίνωσε αμέσως πως ήταν καθήκον του να διαλύσει το πρώην κομουνιστικό ολοκληρωτικό καθεστώς. Το σημα­ ντικότερο όμως ήταν ότι δήλωσε ότι θα αποκαθιστούσε την ανθρώπινη αξιοπρέπεια. Επίσης, εγγυήθηκε στον κόσμο ελευθερία έκφρασης και λε­ πτομερή αναθεώρηση του οικονομικού συστήματος, για να διασφαλίσει την ανάπτυξη και ευημερία. Τελικά, στις 20 Μαιου 1990 ο Ιλιέσκου εκλέ­ χτηκε Πρόεδρος της Ρουμανίας και, παρά το ότι ισχυριζόταν αργότερα πως είχε μετανιώσει για τη βιαστική δίκη των Τσαουσέσκου, επέμενε πως τα πράγματα έγιναν έτσι ώστε να αποτραπεί ο εμφύλιος. «Θα ήταν κα­ λύτερα να τους φυλακίσουμε και η δίκη να γίνει υπό κανονικές συνθήκες, όμως η ένταση στο Βουκουρέστι ήταν μεγάλη και υπήρχε κίνδυνος γενί­ κευσης εμφύλιου πολέμου», δήλωσε. Ο Ιλιέσκου έφυγε από το αξίωμά του το Δεκέμβριο του 2004, γιατί, σε αντίθεση με τον προκάτοχό του, είχε αλλάξει το σύνταγμα ώστε κανένας ηγέτης να μην μπορεί να παραμείνει στο αξίωμά του περισσότερο από δύο θητείες. Μετά το θάνατό τους, οι σοροί του Νικολάι και της Έλενα μεταφέρ­ θηκαν στο νεκροταφείο Γκένσεα, στο Βουκουρέστι, όπου θάφτηκαν σε ξε­ χωριστούς τάφους. Κανείς δεν επισκέπτεται τους τάφους τους, που έχουν πνιγεί από τα αγριόχορτα, ωστόσο είναι σχεδόν απίθανο οι Ρουμάνοι να ξεχάσουν ποτέ τα χρόνια των Τσαουσέσκου. 193 MI ΕΛΕΝΑ ΤΣΑΟΥΣΕΣΚΟΥ Η Μητέρα της Πατρίδας Dreplatea e cum ο fac dominii /Δικαtoσύνη είναι αυτό που φτιάχνουν οι ηγέτες) . Παροιμία της Ρουμανίας Τ ην ημέρα των Χριστουγέννων του 1989, ένα ζευγάρι ηλικιωμένων με χοντρά παλτά στέκονταν πιασμένοι χέρι χέρι στο πίσω μέρος ενός κτιρίου στο Τιργκόβιστε της Ρουμανίας. Λίγα δευτερόλεπτα αργότε­ ρα και οι δύο ήταν νεκροί, είχαν εκτελεστεί από τρεις άντρες. Η επιτόπου εξέ­ ταση αποκάλυψε ότι το δεξί μέρος του κεφαλιού του άντρα ήταν γεμάτο αίμα­ τα, όπως και αυτό της γυναίκας του. Ήταν μια αποτρόπαια σκηνή, η οποία τις επόμενες μέρες κυκλοφορούσε σε φωτογραφία στα πρωτοσέλιδα των εφη­ μερίδων όλου του κόσμου, γιατί το ζευγάρι ήταν ο Πρόεδρος της Ρουμανίας Νικολάι Τσαουσέσκου και η σύζυγός του, Έλενα. Καταδικάστηκαν για τις δο­ λοφονίες 60.000 ανθρώπων κατά τη διάρκεια της εισοσιτετράχΡονης διακυ­ βέρνησης τρόμου. Με το θάνατό τους το σθένος, η υπερηφάνεια και η υπερο­ ψία τους εξαφανίστηκαν. Τη θέση τους πήραν τα σώματα δύο μοναχικών ανώ­ τερων πολιτών που κείτονταν άψυχα. Η Έλενα Πετρέσκου (χα'ίδευτικά την έλεγαν «Λενιούτα») είχε γεννηθεί στις 6 Ιανουαρίου 1919. Οι γονείς της ήταν αγρότες και ζούσαν στην Ολτένια, μια αγροτική περιοχή της Ρουμανίας νοτιοδυτικά του Βουκουρεστίου. Ο πα­ τέρας της καλλιεργούσε ένα μικρό κομμάτι νοικιασμένης γης και διατηρού­ σε ένα μικρό κατάστημα που πουλούσε διάφορα προ'ίόντα, όπως ψωμί, κε- ριά και αλεύρι. Με τα λεφτά να βγαίνουν δύσκολα, η Έλενα αναγκάστηκε ν' αφήσει το σχολείο στα δεκατέσσερα, πριν δώσει εξετάσεις, και έφυγε για το Βουκουρέστι όπου βρήκε δουλειά ως ανειδίκευτη, πρώτα σαν βοηθός σ' ένα εργαστήριο και αργότερα σαν μοδίστρα σ' ένα εργοστάσιο υφασμάτων. Δεδομένου του παρελθόντος της, προκαλεί, κατά κάποιο τρόπο, έκπλη­ ξη που έδειξε ενδιαφέρον για έναν τόσο στεγνό και αKαδημCΊίKό τομέα όπως η πολιτική και, ακόμα περισσότερο, που πολύ νωρίς στη ζωή της άρχισε να παρευρίσκεται στις συγκεντρώσεις του Συνασπισμού Νέων Κομμουνιστών. Όμως, μόνον όταν παντρεύτηκε τον Νικολάι Τσαουσέσκου το ] 939 φούντω­ σε το πραγματικό ενδιαφέρον της για την πολιτική, κατ' αρχάς γιατί ο σύζυγός της ήταν αρχηγός της Νεολαίας του ίδιου του Κομμουνιστικού Κόμματος. Από μικρό παιδί, ο Νικολάι Τσαουσέσκου έδειχνε πάντα το ενδιαφέρον του για τις κρατικές υποθέσεις. Ως μέλος της KOμμOυνιστtκ1Ίς νεολαίας είχε φυλακιστεί δύο φορές, πρώτα το ραζε πολιτικά φυλλάδια, 1933 ως υποκινητής απεργίας, επειδή μοί­ και ξανά το 1940 για κομμουνιστική προπαγάνδα και «πολιτική οργάνωση». Όταν βρισκόταν στη φυλακή του Τίργκου Γιου γνώρι­ σε τον Γκεόργκι Γκεοργκίου-Ντεγ με τον οποίον έγιναν φίλοι και ο οποίος, αρ­ γότερα, το 1952, θα γινόταν ο ηγέτης της Ρουμανίας. Ο Τσαουσέσκου ήταν προστατευόμενος του Γκεοργκίου-Ντεγ και όταν οι κομμουνιστές κατέλαβαν την εξουσία το 1947 αμέσως έγινε επικεφαλής του Υπουργείου Γεωργίας της χώρας, και στη συνέχεια ανέλαβε Υφυπουργός των Ενόπλων Δυνάμεων. Εκείνη την εποχή, η Έλενα εργαζόταν σαν χαμηλόμισθη γραμματέας στις δημόσιες υπηρεσίες της Ρουμανίας, απ' όπου σύντομα απολύθηκε λόγω ανι­ κανότητας. Η έλλειψη μόρφωσης κυνηγούσε την Έλενα σ' όλη της τη ζωή. Μην έχοντας τελειώσει ούτε καν τις στοιχειώδεις σπουδές της, φαίνεται ότι η Έλενα προσπαθούσε απελπισμένα να πείσει τους ανθρώπους ότι ήταν μια δυ­ νατή, έξυπνη γυναίκα. Έτσι, με κάποιο τρόπο κατάφερε να «αποκτήσει» ένα διδακτορικό δίπλωμα στη χημεία. Παρότι όλοι ήξεραν ότι το διδακτορικό της ήταν πλαστό, κανένας δεν αμφισβήτησε ποτέ την αυθεντικότητά του. ΑυηΊ η τρέλα συνεχίστηκε και όταν, αργότερα, εκλέχτηκε επικεφαλ1Ίς του κυριότερου εργαστηρίου χημικών ερευνών της Ρουμανίας. Η Έλενα ζητούσε επίσης ανα­ γνώριση για τα αKαδημCΊίKά της επιτεύγματα στο εξωτερικό, δεχόμενη τιμητι­ κούς τίτλους για τις επιστημονικές της εργασίες από όλες, σχεδόν, τις χώρες που επισκεπτόταν. Ο Μιρκέα Κοντρεάνου, ένας Ρουμάνος διπλωμάτης στην Ουάσιγκτον, αναφέρει: «Ήταν μια αγράμματη, αμόρφωτη, αφελής, αυτοδί­ δακτη γυναίκα, η οποία νόμιζε πως αν είχε μερικούς τίτλους δίπλα στο όνο­ μά της, θα άλλαζε και την εικόνα της». Επιπλέον, ανάγκαζε πολλούς αναγνω- ]16 ριομένους Ρουμάνους επιστήμονες να παραιτηθούν από την πατρότητα των ερευνc{)ν τους, τις οποίες οτη συνέχεια η ίδια δημοσίευε σε διάφορα περιοδικά με το όνομά της. Αλλά η Έλενα Τσαουσέσκου δε ζητούσε μόνον ακαδημαϊΚ11 αναγvcδριση, διψούσε, επίσης, και για Τ10λιτική επιρροι1, Αυτή η ετιιθυμία της να μετακομίσει στην κυβέρνηση σφράγισε την cίκοσι πέντε χρόνια, τιερίπου. 1 ύχη του ρουμανικού λαού για ο Νικολάι Τσαουσέσκου εκλέχτηκε Πρόεδρος του Με το θάνατο του Γκεοργκίοι'-Ντεγ το !(11ς γραμματείας και τέλος, το Δcκέμβριο του 1965, 1967, ανέλαβε την αρχηγία του Κομμουνιστικού Κόμματος, αργότερα της γενι­ Κρατικού Σι;μβουλίοι' και έτσι έγινε αρχηγ6ς TOl' κράτους. Αυτ6ς ο τελευταίος ήταν ένας ρόλος που ο Τσαουσέσκου επεδίωκc όλη του τη ζΙίnΙ και η ~Eλενα, η οποία διψούσε για εξουσία, 11ταν εξίσου ικανοποιημένη. ο ;νιιωλιίl ΤσιlOυσ/σlωl', Ισόβιος Πρόc'!;'ρος τι/ς Γοιψαl,ίaς, και μι όl{ίριωa μως !(ροι'aζίc'ρtlς σι/! αρ)'ότ<'[){/ Γoηωl'ίa~' 17 σvζυγός του, Έλπιa, lωτ{ί Το Afav{!17 eliIcarTrTtl, )'ι!ρω στο 1975. 1979, ι;ίτλωl l είχε Ι7ΠΟΙ/f;μr;α,'ί στφ' ΈλΠ'a και τι! () τίτλο( Η/ς «Λ1φ/ρaς Ηις Πaιρίοaς» lωι /l/a χρόιιο Πρ(ιJTI/ ΑJIl;ιπ(!lJσω1l0ς τοιι Πρωθυιιοι'ρ}/οl', ι5ι//,aδrί το πιο ισχυρό πρόσωπο τι/ς () ο/ς (© Ηυι ΤΟΛ'-l)ΕΙ'ΤΞCΗΕ CΟΙΙΕCTlΟΝΙCΧJRΒΙ!Ξ). 117 Το 1968, ένα χρόνο μετά την ανακήρυξη του Νικολάι ως Γενικού Γραμματέα του Κομμουνιστικού Κόμματος της Ρουμανίας και Προέδρου του Κρατικού Συμβουλίου, η Έλενα Τσαουσέσκου προσχώρησε στη Δημοτική Επιτροπή του ΚΚΡ στο Βουκουρέστι. Η άνοδός της στις ανώτερες βαθμί­ δες ήταν γρήγορη· το 1972 εκλέχτηκε μέλος της Κεντρικής Επιτροπής και το 1973 είχε φτάσει στην Εκτελεστική Επιτροπή. Το να πει κανείς ότι ανυπομο­ νούσε να κερδίσει όλο και περισσότερη πολιτική επιρροή θα ήταν αφελές" η Έλενα διψούσε απεγνωσμένα για δύναμη και με τη βοήθεια του συζύγου της άρπαζε κάθε ευκαιρία που έβρισκε. Εξάλλου, όταν ο Τσαουσέσκου πρωτοανήλθε στην αρχηγία ήταν πολύ δημοφιλ11ς και κέρδισε αμέσως την υποστήριξη του λαού για τις ανεξάρτητες πολιτικές του απόψεις, οι οποίες ήταν κατά της κυριαρχίας της Σοβιετικής ~Eνωσης στη Ρουμανία. Το το 1960 ο Τσαουσέσκου απέσυρε τη συμμετοχή της Ρουμανίας από τη στρατιωτική συμμαχία του Συμφώνου της Βαρσοβίας και 1968 διέκοψε τις σχέσεις της Ρουμανίας με τη Σοβιετική Ένωση, καταδι­ κάζοντας την εισβολή στην Τσεχοσλοβακία. Αλλά δεν ήταν όλα μέλι γάλα κά­ τω από τη διακυβέρνηση του Τσαουσέσκου, γιατί την ίδια εποχή που ακολου­ θούσε ανεξάρτητη εξωτερική πολιτική στη χώρα του κώφευε στις υποδείξεις να εισάγει πιο φιλελεύθερους νόμους και εξακολουθούσε να εφαρμόζει τη στα­ λινΙΚ11 κληρονομιά του κόμματος, η οποία συνιστούσε αυστηρ(ί συγκεντρωτι­ κή διοίκηση. Η μυστική αστυνομία του Τσαουσέσκου (η Σεκιουριτά) ανέλαβε δράση, απαγορεύοντας στο λαό το δικαίωμα της ελευθερίας του λόγου καθώς επίσης, ασκώντας αυστηρή λογοκρισία σε όλα τα μέσα ενημέρωσης καθώς και στην αλληλογραφία, δεν άφησε ούτε πέτρα που να μην την αναποδογυρίσει, όπως περιγράφεται στο παρακάτω απόσπασμα από το βιβλίο του Τζούλιαν Χέιλ Η Ρουμανία του Τσαουσέσκου: Η Κρατική Ασφάλεια γίνεται ακόμα πιο ισχυρή και επικίνδυ­ νη, συμμαχώντας με τις στρατιωτικές μυστικές υπηρεσίες και παίζοντας το ρόλο του παρατηρητή σε όλους τους κλάδους των κρατικών δραστηριοτήτων. Τ ο άρθρο είκοσι οκτώ του Συντάγματος της Σοσιαλιστικής Δημοκρατίας της Ρουμανίας ορίζει: «Η ελευθερία του" λόγου, του Τύπου, των συνελεύσε­ ων, των συγκεντρώσεων και των διαδηλώσεων είναι εγγυημέ­ να δικαιώματα του λαού της ΣΔΡ». Στο επόμενο άρθρο, το ει­ κοστό ένατο, η κατάσταση διευκρινίζεται: «Η ελευθερία του λόγου, του τύπου, των συνελεύσεων, των συγκεντρώσεων και 118 των διαδηλώσεων δεν πρέπει να ασκούνται για σκοπούς που είναι αντίθετοι στο σοσιαλιστικό σύστημα και τα συμφέροντα των εργαζομένων». Φυσικά, η δουλειά της Σεκιουριτά ήταν να εφαρμόζεται το εικοστό ένατο άρ­ θρο εις βάρος του εικοστού όγδοου και κατά την πορεία της διακυβέρνησης του Τσαουσέσκου εκτιμάται ότι εξανάγκασε πάνω από ένα εκατομμύριο αν­ θρώπους να δίνουν πληροφορίες για τους συμπολίτες τους. Λάθη του παρελ­ θόντος ή αδιακρισίες μπορούσαν κάθε στιγμή να χρησιμοποιηθούν εναντίον οποιουδήποτε ατόμου. Η Σεκιουριτά γνώριζε τα πάντα για τον καθένα· τη­ λεφωνικές συνδιαλέξεις μαγνητοφωνούνταν, κοριοί φυτεύονταν σε δωμάτια, προσωπικά γράμματα ανοίγονταν και διαβάζονταν και πολύ συχνά το προσω­ πικό ξενοδοχείων, υπάλληλοι καταστημάτων, οδηγοί λεωφορείων και μικρο­ πρεπείς υπάλληλοι όλων των βαθμών δούλευαν για τις δυνάμεις ασφαλείας. Τ ο άγχος, στην καθημερινή ζωή των ανθρώπων, για να κάνουν ή να πουν το σωστό ήταν πελώριο. Αλλά ποιος ήταν ο ρόλος της Έλενας Τσαουσέσκου στο μέρα με τη μέρα αυξανόμενο αστυνομικό κράτος; Όπως λέει και η παροιμία: «Πίσω από κάθε δυνατό άντρα στέκεται μια ακόμα πιο δυνατή γυναίκα», και αυτή η «αλήθεια» δεν ταίριαζε σε κανέναν περισσότερο απ' όσο ταίριαζε στους Τσαουσέσκου. Το 1966 ο Νικολάι Τσαουσέσκου, με την πλήρη υποστήριξη της αρχο­ μανούς συζύγου του, άρχισε να περνάει μια σειρά νόμων που καταδίκαζαν, ως παράνομη, την έκτρωση. Επιπλέον, απαγόρευσε τη ΧΡ11ση αντισυλληπτι­ κών και θέσπισε ότι κάθε παντρεμένη γυναίκα κάτω των σαράντα ετών πρέ­ πει να κάνει το λιγότερο τέσσερα παιδιά (αργότερα αυξήθηκαν σε πέντε). Ο Τ σαουσέσκου έκανε σχεδόν αδύνατη τη λύση του γάμου με διαζύγιο ώστε ν' αυξ11σει τους φόρους όχι μόνον στα άτεκνα ζευγάρια αλλά και σ' αυτά που εί­ χαν τρία 11 και λιγότερα παιδιά. Απ' αρχής μέχρι τέλους ήταν μία καταστροφι­ κή πολιτική. Οικογένειες οι οποίες μετά βίας μπορούσαν να αναθρέψουν ένα ή δύο παιδιά ξαφνικά είχαν κι άλλα στόματα να θρέψουν. Ειδικά οι γυναίκες υπέφεραν υπέρμετρα. Αδύνατον να απαλλαγούν από δυστυχείς γάμους και αναγκασμένες σε αλλεπάλληλες εγκυμοσύνες (ή σε κρυφές αμβλώσεις) γρήγο­ ρα κατάντησαν ένδοξες μηχανές που γεννοβολάνε. Αλλά η Έλενα Τσαουσέσκου, παρά την «επιστημονική» της μόρφωση και το ρόλο της ως παραδείγματος για τις γυναίκες, δε σήκωσε ούτε το μι­ κρό της δακτυλάκι για να βοηθήσει. Όπως σχολιάζει ο Τζούλιαν Χέιλ: «ο Τσαουσέσκου ήταν ονομαστός πουριτανός, αλλά εν προκειμένω μάλλον επη- 119 ρεάσθηκε από τη γυναίκα του, Έλενα, η οποία ήταν φανατική αναμορφι;nρια της εθνlΚ11ς ηθικής. Μερικοί λένε ότι αυτή ήταν υπεύθυνη για το νόμο που απαγόρευε το διαζύγιο και την έκτρωση». Η ~Eλενα ενθάρρυνε το σύζυγό της με οποιονδήποτε τρόπο μπορούσε. Δεν εξαιρείται και από το επόμενο καταστροφικό β11μα του, που '1ταν η εξα­ γωγ 1 1 τεράστιων ποσΟτ11των αγροτικι,)ν και βιομηχανικc,)ν προϊόντων. Συς αρχές του 1970 ο Νικολάι Τσαουσέσκου δανείστηκε μεγάλα πο­ σL'ι σιψαλιΔγματος από πιστωΤΙKL'ι ιδρύματα της Δύσης για να υποστηρίξει τα σχέδιά του για τη μεταΤΡΟΠ11 του κριΊτους από γεωργικό σε αστικό. Αυτό συ­ νεlΓαyόταν την εΡ'1μωση των ayfJOTlKC,)V περιοχώγ, ισοπεδώνογτας με μπουλ­ \'τό~ες τα χωριά και μεταφέροντας τους κατοίκοι'ς σε γέους αστικούς συνοι­ κισμούς, 6που θα μποροι'σαγ γα ερΥαστοι'ν σε εργοοτάσια και έτσι ν' αυξηθεί η μιομη/αγιΚ11 παραγωγ11 της Ρουμανίας. Ωστόσο, στο διάοτημα 1970 μέχρι 1980 ο Τσαουσέσκου είχε σωρεύσει τόσα πολλά χρέη σε συνcΊλλαγμα (περί­ Τ10Ι' 1() δωικατομμύρια δολάρια), ποι' για γα τα εξοφλ'lσει τα χρέη Π11ρε την ΠΙΙΟΨcl') '; \'(1 εςL'ιyει οτιδ11πσιε μπορούσαν απ6ς και οι υπουργοί του να βι'ι­ λΟΙ'Υ ΠiιΊΥCι) του το χέρι τοι'ς. Έτσι, η ΙJουμανία, Τ1αρότι δεν 'lταν Ηλούσια σε ψΙι1,κούζ τr6ρoι'ς, ι'τιερηφαγει'όταν ότι είχε στο l'πέδαφός της αποθέματα τιε­ ψ,λιτΙοι'. KCΙύOιμOΙ' αερίου και KCΊρβOιψoυ και επιπροσθέτως μπορούσε να πα­ μίιιu ι:ω\'()nοιητικές Τ100ότητες σιτηρc{)ν, καλαμποκιοι', φροί\των, λαχανικώγ, ως και αλατιού. Με όλοι'ς αυτοί-ς τους πόρους να μεταφέρο\'Ται στο εξω­ πρωJ,.:'ιιφγικCΊ η ΡΟΙ'μανία cΊρχισε γα l'τιοφέρει από χρόνια έλλειψη τροφί­ fιω\, ;ωμια οι ελλείψεις σε φι'ιρμακα και ιατρικ6 υλικό, ενέργεια για φωτισμό ιωι C!;: Ι ψιινση, πετρέλαιο KCΙΙ CΊλλα βασικιί ΧρεΙC(Jδη. Ένα τυηικό ΡΟl'μαγικό (ί\ (Κ{}() ισ ΥΙ' αυτ11" την περίοδο είναι και ΊΟ παρακcπω: Ένα Ρουμάνος αξιωματούχος πεθαίνει και πάει στην Κόλαση. Μπαίνοντας στο παλάτι του Σατανά βλέπει δύο ίδια κι απαράλλακτα δωμάτια. Στο ένα υπάρχει μια πινακί­ δα με την ένδειξη «Ανατολή» και στο άλλο η πινακίδα γρά­ φει «Δύση». Φοβισμένος ο αξιωματούχος ρωτάει το διάβο­ λο συνοδό του: «Ποια είναι η διαφορά μεταξύ τους; Ποιο θα πρέπει να δια­ λέξω;» Και η απάντηση: «Ω, οι υπηρεσίες είναι οι ίδιες. Τη Δευτέρα βράσιμο σε καυ­ τό λάδι, την Τρίτη σούβλισμα, την Τετάρτη φωτιά και θει- 120 ΤΙ)], ΊITrιoυσ/σιωl' ιlr!ιί ΧΙ)l'IΤΟ! (/Πι) Π7 "ν/ι! Π()ληί1'Ι7, 1((/ /ιί ιωΝί πμ τοι\ σοι !Ι/'/,Ι Υό(!ΙΟ7 Π()ΟΓ(}(}! lfl ιπίσιι;ιι/ς ,cπίσκεΨιί5' ΤΟI,( φ' Αμε(!ικι; το 1978, lJ'l(!rJTIOL ίοιοι φΖιuί lJΙκο)lο,ιακό τους πλ/ο!', π(ί()rι πολι: π;,οl:σIΙJΙ, πίσω σπ/ l'OIJfIrιl'ia, μι ίΟ KIllrιoι(!oσι' (TI'1'IJuaOJiI; ;π 1171' {)Ztll' ιίΧI7)', ιίδΊι, α(!Χίuπ )'/l φ/()νΟΖιγ Π/)! JCtlT(IσT(!OIfJIj, κω μπaφ/()Ο1'Τtljl μι ποl:;μαl' κιίLΙJΙΚIJΙ ,παί τις γl:(!ω πc,,,,, "",' )'1(1 I'tl (c';) BETTΛ1ANjY/ CXJRΒJΞλ άφι, την Πέμπτη ψήσιμο στο φούρνο, την Παρασκειnι τη­ γάνισμα ... » «Αλλά, γιατί της Ανατολής είναι τόσο γεμάτο κόσμο και της Δύσης σχεδόν άδειο;» «Στην ΑνατολΙΚ11 Κόλαση πότε ξεμένουν από λάδι, πότε δε γυρίζουν οι σούβλες και δεν υπάρχει πάντα απόθεμα σε θειάφι». ]21 Δυστυχώς, η πραγματικότητα ήταν κάθε άλλο παρά διασκεδαστική. Πράγματι, έμοιαζε σαν να είχε βυθιστεί η χώρα στο Μεσαίωνα. Η αγορά τροφίμων εί­ χε γίνει καθήκον που απαιτούσε τεράστια αποθέματα υπομονής και καρτερί­ ας και πολύ συχνά συνέβαινε να έχει κάποιος παραμείνει στην ουρά για ώρες προκειμένου ν' αγοράσει ένα καρβέλι ψωμί ή δύο αβγά και στο τέλος να φύ­ γει με άδεια χέρια. Ο υπερπληθυσμός και η έλλειψη τροφίμων δεν ήταν οι μόνες τραγικές κα­ ταστάσεις που αντιμετώπιζε ο πολύπαθος λαός της Ρουμανίας γιατί μια ακόμα μεγαλύτερη καταστροφή άρχισε να προβάλλει στον ορίζοντα. Ορφανοτροφεία άρχισαν να ξεπετάγονται απ' τη μια άκρη της χώρας ως την άλλη, γιατί όσο αυξάνονταν οι γεννήσεις και τα τρόφιμα ελαττώνονταν, οι οικογένειες δεν μπορούσαν να θρέψουν τα παιδιά τους. Και σ' όλ' αυτά ένα ακόμη στοιχείο συμπλήρωνε την απελπιστική κατάσταση: τα χρήματα. Ο Νικολάι Τσαουσέσκου άρχισε να προσφέρει οικονομικά βραβεία σε όσους γονείς ξεφορτώνονταν τα παιδιά τους στέλνοντάς τα στα κρατικά ιδρύ­ ματα, με την υπόσχεση ότι μόλις ενηλικιωθούν θα επανδρώσουν τον Εργατικό Στρατό της Ρουμανίας. Φυσικά, τα ορφανοτροφεία δεν ήταν πολυτελή: δεν είχαν ούτε καν τις βασικές προϋποθέσεις λειτουργίας. Σχεδιασμένα σαν ερ­ γοστασια με το ελάχιστο απαιτούμενο προσωπικό παιδοκόμων ώστε να λει­ τουργούν υποτυπωδώς, μεταχειρίζονταν τα παιδιά σαν ζώα. Καμία πνευματι­ κή ώθηση, καμία ιατρική φροντίδα, καμία φυσική δραστηριότητα και, το χει­ ρότερο απ' όλα, λίγη, αν όχι καθόλου, τροφή. Σαν αποτέλεσμα, όσα από αυ­ τά τα παιδιά κατάφερναν να επιβιώσουν και να ενηλικιωθούν ήσαν αδύνατα είτε σωματικά είτε πνευματικά. Ακόμα χειρότερα, τα τελευταία χρόνια απο­ καλύφθηκε ότι τα περισσότερα από αυτά έπασχαν από AIDS. Οι γιατροί που για χρόνια εμποδίζονταν να κάνουν ιατρικές ανακοινώσεις προληπτικής ιατρι­ κής, είχαν κατευθυνθεί λάθος θεωρώντας ότι οι μεταγγίσεις αίματος θα βοη­ θούσαν τα παιδιά να ανακτήσουν την υγεία τους. Δυστυχώς, συνέβη ακριβώς το αντίθετο. Επιπροσθέτως, ο Τσαουσέσκου και η «επισΤ11μων» σύζυγός του προστέθηκαν στην άγνοια των γιατρών, πιστεύοντας ότι το γόρευσαν τις εξετάσεις αίματος. AIDS δεν είναι τί­ ποτα περισσότερο από μια αρρώστια της «παρακμασμένη ς Δύσης», και απα­ Βέβαια, θα νόμιζε κανείς πως, ως γυναίκα, η Έλενα Τσαουσέσκου θα είχε τρομοκρατηθεί απ' αυτά που συνέβαιναν κάτω απ' τη μύτη της. Εκτός του ότι ήταν γυναίκα και ήταν και η ίδια μητέρα, θα μπορούσε να φανταστεί μια τέ­ τοια ζωή για οποιοδήποτε παιδί και, ακόμα χειρότερα, να την εγκρίνει ως πο­ λιτική αναγκαιότητα; Αλλά ενώ η χώρα πεινούσε και τα ορφανοτροφεία γίνο- 122 νταν όλο και περισσότερα, οι Τσαουσέσκου απολάμβαναν μια αρχοντοχωρι­ άτικη, πολυτελή ζωή. Στις 28 Μαρτίου] 974 ο Νικολάι Τσαουσέσκου έγινε Ισόβιος Πρόεδρος της Δημοκρατίας από τη Μεγάλη Εθνοσυνέλευση. Ήταν μια θέση που δημι­ ουργήθηκε ειδικά γι' αυτόν και την οποία άρχισε να εκμεταλλεύεται από την πρώτη στιγμή που την κατέλαβε. Ξαφνικά μέλη της οικογένειας Τσαουσέσκου, περιλαμβανομένων των δύο γιων του, και δύο από τους αδελφούς του, απέκτη­ σαν θέσεις κλειδιά στην κυβέρνηση ή στις τάξεις του στρατού. Αλλά αυτή που έδρεψε τους περισσότερους καρπούς ήταν, βέβαια, η Έλενα. Το εξηκοστά της γενέθλια, η ημερήσια εφημερίδα 1979, στα Scinteia αφιέρωσε δύο ημερών εκδόσεις με λιβανωτούς, δίνοντάς της άφθονα χαρακτηριστικά επίθετα όπως: «Αρχι-Αγωνίστρια του Κόμματος για το Ένδοξο Πεπρωμένο της Ρουμανίας», «Μητέρα της Πατρίδας», «Δάδα του ΚόμμαΤΟς» και «Μέγιστο Παράδειγμα Αφοσίωσης και Επαναστατικού Πάθους». Αν δεν 11ταν τόσο τρομαχτική η κα­ τάσταση θα μπορούσε κάποιος να βάλει τα γέλια, αλλά το Ρουμανία μετά το σύζυγό της. Τώρα άρχιζαν συνδυασμένες προσπάθειες εκ μέρους της κυρίας Τ σαουσέσκου να ασκήσει τη δύναμή της και ν' αναδείξει την εικόνα της ως ηγέτιδας κυρίας της Ρουμανίας. Δόθηκαν αυστηρές οδηγίες ώστε οπου­ δ11ποτε εμφανίζονταν τα ονόματα του Νικολάι και της Έλενας (π.χ. στις 1980 η Έλενα είχε γίνει Πρώτη Αντιπρόσωπος του Πρωθυπουργού: το πιο ισχυρό πρόσωπο στη εφημερίδες) έπρεπε να είναι τυπωμένα στην ίδια σειρά, μαζί, έτσι ώστε το όνομα της Έλενας να έχει την ίδια σπουδαιότητα με εκείνο του συζύ­ γου της. Και αν αυτό ,δεν ήταν αρκετά παραπλανητικό, δόθηκαν περαιτέ­ ρω εντολές να μην περιλαμβάνονται στα ίδια άρθρα άλλα ονόματα, ώστε τα ονόματα των δικτατόρων να εμφανίζονται όλο και περισσότερο εντυ­ πωσιακά. Και οι φωτογραφίες τους παρουσιάζονταν με την ίδια λεπτότητα. Καμία φωτογραφία του Νικολάι δε θα εμφανιζόταν χωρίς την Έλενα στο πλευρό του και όλες οι φωτογραφίες έπρεπε να έχουν κόκκινο φόντο, διότι το κόκκι­ νο ήταν το επίσημο χρώμα του Κομμουνιστικού Κόμματος. Εάν η Έλενα και ο Νικολάι ταξίδευαν στο εξωτερικό για επίσημες επισκέψεις (στην Κίνα, στη Βόρεια Κορέα, αλλά και στις ΗΠΑ και τη Μεγάλη Βρετανία), στην επιστρο­ φή τους μεταφέρονταν με πούλμαν κάτοικοι από τις γύρω πόλεις, τα κοντινά χωριά και παιδιά από τα σχολεία να τους υποδεχθούν, κρατώντας σημαίες και τραγουδώντας επαινετικούς ύμνους για τους δύο σεβαστούς ηγέτες. Τίποτα δεν αφηνόταν στην τύχη, όλα ήταν οργανωμένα για την προβολή των δύο δι- 123 κτατόρων. Ειδικότερα μετά το Εθνικό Συνέδριο Γυναικc{)ν, η Έλενα Tι~η1θηKε από μια πολυπληθ11 ομάδα τταιδιc{)ν με τα ακόλουθα λόγια: «Ατενίζουμε με εκτίμηση και σεβασμό την αρμονική ζωή αυ­ Τ11ς της οικογένειας. Δίνουμε μεγάλη σημασία στο γεγονός ότι η ζωή της, ως πρώην εργάτριας υφαντουργίας, μαχητικού μέ­ λους της κομμουνιστικής νεολαίας, μέλους του Κόμματος από την εποχή της παρανομίας, σημερινής ηρωίδας, σοσιαλίστρι­ ας εργάτριας, επισΤ11μονα, μέλους της Κεντρικής Επιτροπής του Πολιτικού Κομμουνιστικού Γραφείου της l)ουμανίας, μαζί με το σύζυγό της, μας δίνει μια εξαιρεΤΙΚ11 εικόνα για το μέλλον αυτών των δύο κομμουνιστών. 'Γα τρία παιδιά του προεδρικού ζεύγους εργάζονται, όπως ο καθένας μας, ακο­ λουθώντας το παράδειγμα των γονιών τους, για να εδραιώ­ σουν το σοσιαλισμό στη l)ουμανία. 'Ολ' αυτά επιβεβαιώνουν την αλήθεια ότι η εργασία και το προσωπικό παράδειγμα είναι καθlΊκοντα και απαράβατες υποχρεώσεις για την οικογένεια 'Γ σαουσέσκου». Η Ί:ϊ,.πll (5()(Jla κιπtί πι ΙΟ1l Κομμπ&ηΟΙΙΚ(!1ί Κόμιια­ TΙΙ~' π/ς 1'0ιψlliίας. τωι' riλλvΠ Ζίιλιιπ που τιπ Xt11' Ι:ιll //111> τός π/ς {,ΑΡΧI-Αγωνίστριιις τιις I'oυμtlνίtl~·,,{ ΤΟΖ! K~14ματoς για ,ο Πειιρωμ/1'Ο {[f!tίγjiα που 811 μΠΟf!VΖίσε ]/(1 )!/tl ι11' τι/ν JIIII ιοιις πεf!lσσόlfΡΟZJς l'ουμάγ()1!ςl7 κtlτιίσωσl7 ι)f γ 1ι:tl )! Tf!f1J'ZKlf. (©BERNARNl) ΒJΞΞΟΝΙΙΌRΒJΞ ΞΥGΜΑj. 124 Παρά τους επιφανειακούς ύμνους και τις επει;φημίες για την προσωπική της εξέλιξη, η Έλενα, στα παρασκήνια, δεν ήταν ούτε αγαπητή ούτε αξιοσέβα­ στη. Γύρω στο 1980, ύστερα από είκοσι επτά έτη σχετικής ευμάρειας, επανήλ­ θε η διανομή ψωμιού με δελτίο στη χώρα. Ελήφθησαν, επίσης, μέτρα να περι­ οριστεί η κατανάλωση και άλλων βασικών αγαθών διατροφής, βάζοντας όρια στη διανομή ρυζιού, ζάχαρης, καφέ και καλαμποκιού. Ήταν ένα σκληρό χτύ­ πημα για το λαό της Ρουμανίας, καθαρό σημάδι ότι η οικονομική πολιτική των Τσαοι;σέσκου ήταν απολύτως αποτυχημένη. Αλλά, αν η χώρα είχε γονατίσει, δε σι;νέβαινε το ίδιο και με τους Τσαουσέσκου. Η διαφορά μεταξύ της ζωής που ζούσε ο ρουμανικός λαός και αυτrlς που απολάμβαναν οι ηγέτες του ήταν αισχρή. Οι Τσαουσέσκου είχαν την πο­ λυτέλεια να ζουν σε ένα από τα σαράντα, περίπου, παλάτια τους και μάλι­ στα σ' ένα απ' αυτά -ένα μέγαρο κτισμένο στο Βουλεβάρτο Πριμαβέρι τοι; Βουκουρεστίου- ένα ολόκληρο δωμάτιο χρησίμευε αποκλειστικά για τη μεγά­ λη σι;λλογή φορεμάτων της Έλενας, χωρίς ν' αναφέρουμε τα κοσμήματα και τις, πάνω από πενήντα, γούνες. Οι ακρότητες της ~Eλενας κάνουν τα έξοδα της Ιμέλντα Μάρκος για παπούτσια να φαίνονται αμελητέα. Ο Νικολάι και η Έλενα είχαν δύο κότερα, το Snagov και το Snagov 11, όπως και αρκετά τα­ χύπλοα σκάφη, τα οποία ήταν αγκυροβολημένα σε μια λίμνη βόρεια απ' το Βουκουρέστι. Και παρότι η χώρα πεινούσε αυτοί οι άνθρωποι, που ήταν αρκε­ τά τυχεροί ώστε να ζουν σε παλάτια, σίγουρα δεν πεινούσαν. Στις δεξιώσεις που έδιναν λέγεται ότι η Έλενα έτρωγε όσο δύο άνθρωποι. Δεν υπήρχε κανέ­ νας περιορισμός για την αγορά εξαίσιων κρασιών, του καλύτερου κρέατος, των νοστιμότερων γλυκισμάτων και του πιο αρωματικού καφέ. Και εάν αυτή ήταν η εικόνα μέσα απ' τους τοίχους του παλατιού, δε θα μπορούσε να είναι πο­ λύ διαφορετική και εκτός των τειχών. Όπως θυμάται ο Μιρκέα Κίβου, διευ­ θυντής ερει;νών του Ινστιτούτου Διακίνησης Αγαθών στο Βουκουρέστι: «Μια χειμωνιάτικη μέρα του 1988, ήμουν στην ουρά για ν' αγοράσω πατάτες πέντε ώρες και όταν είχαν μείνει πέντε άνθρωποι μπροστά μου, οι πατάτες είχαν τε­ λειώσει. Θυμάμαι πως έβαλα τα κλάματα. Μερικές φορές νόμιζα πως δε συνέ­ βαιναν όλ' αυτά στην πραγματικότητω>. Η χώρα βρισκόταν στο χείλος της κοινωνικο-οικονομικής καταστροφής. Οι κάτοικοι λιμοκτονούσαν, η θέρμανση και οι ιατρικές παροχές ήταν τελείως ανύπαρκτες και τέλος, στις 16 Δεκεμβρίου 1989, η δυσαρέσκεια του λαού ξέ­ σπασε και άρχισαν διαμαρτυρίες και βίαιες ταραχές στην Τιμισοάρα. Οι ταραχές άρχισαν ως διαμαρτυρία υποστήριξης προς ένα διαφωνού- 12'5 ντα υπουργό της Ουγγαρίας, τον Αιδεσιμότατο Λάζλο Τ όκες, ο οποίος αντι­ μετώπιζε την εξορία επειδή είχε μιλήσει δημόσια εναντίον του καθεστώτος Τσαουσέσκου. Αλλά αυτό που άρχισε σαν μια μικρή συγκέντρωση ενοριτών γρήγορα μετατράπηκε σε αντικυβερνητική εκστρατεία την οποία έπρεπε να κατασιγάσει η αστυνομία. Οι ομάδες της Σεκιουριτά ενώθηκαν με την αστυ­ νομία και το στρατό. Υπό τις διαταγές του Στρατηγού Βίκτορ Στανκουλέσκου, άνοιξαν πυρ και σκοτώθηκαν εκατοντάδες κάτοικοι. Ήταν ένα. πραγματικά καταστροφικό γεγονός όχι μόνο γι' αυτούς που βρήκαν το θάνατο ή τραυματί­ στηκαν αλλά, επίσης, και για τον Πρόεδρο και τη σύζυγό του, που πολλοί τους θεωρούσαν υπεύθυνους ότι είχαν δώσει διαταγή στο Στρατηγό Στανκουλέσκου ν' ανοίξει πυρ. Στις 20 Δεκεμβρίου 50.000 άνθρωποι γι' άλλη μια φορά βγήκαν στους δρόμους της Τιμισοάρα. Αυτή τη φορά διαμαρτύρονταν εναντίον της κυβέρ­ νησης γενικά και κατά του Νικολάι Τσαουσέσκου ειδικότερα. Ο Πρόεδρος, όμως, έμενε απολύτως απαθή ς από αυτά που συνέβαιναν γύρω του, παρα­ κινούμενος δε από την Έλενα, αποφάσισε στις 21 Δεκεμβρίου να οργανώ­ σει μια μαζική σvγκέντρωση στην κεντρική πλατεία του Βουκουρεστίου, που τότε ονομαζόταν Πλατεία Δημοκρατίας και τώρα ονομάζεται Πλατεία της Επανάστασης. Περίπου 80.000 άνθρωποι συγκεντρώθηκαν για ν' ακούσουν την ομι­ λία του Προέδρου τους και δεν απογοητεύτηκαν. Ο Τσαουσέσκου εμφανί­ στηκε στον εξώστη του κτιρίοι; της Κεντρικής Επιτροπής περιτριγυρισμένος από διάφορους αξιωματούχους και με τη σύζυγό τοι; στο πλάι του. Όμως, ενώ ο Νικολάι άρχισε τη ρητορική του αγόρευση αναφορικά με τον «επιστη­ μονικό σοσιαλισμό», μερικοί από το συγκεντρωμένο πλήθος άρχισαν να τον αποδοκιμάζουν και να φωνάζουν συνθ11ματα όπως: «Κάτω οι δικτάτορες!» και «Τιμισοάρα! Τιμισοάρα!» Η συγκέντρωση επρόκειτο να αναμεταδοθεί από την τηλεόραση και αν έβλεπε κάποιος εκείνες τις μαγνητοταινίες εύκολα θα διέκρινε την ταρα­ Χ'1 στα πρόσωπα των Τσαουσέσκου, για να μην αναφερθούμε στην απέ­ χθεια και το θυμό της Έλενας. Αμέσως διακόπηκε η τηλεοπτική αναμετάδο­ ση, για να αντικατασταθεί από μια εκπομπή με πατριωτικά τραγούδια, αλ­ λά το κακό είχε γίνει. Χιλιάδες άνθρωποι απ' όλη τη χώρα είχαν γίνει μάρ­ τυρες της ταπείνωσης των ηγετών τους. Δεν υπήρχε επανόρθωση για μια τέ­ τοια ήττα. Οι Τσαουσέσκου αποσύρθηκαν στο μέγαρο της ΚενΤΡΙΚ11ς Επιτροπής και αντί να δραπετεύσουν από την πόλη έκαναν το πρώτο από τα πολλά μοιραία 126 λάθη τους και αποφάσισαν να περιμένουν μέχρι το επόμενο πρωί. Εντωμεταξύ, υποκινούμενο από αυτούς που αποδοκίμαζαν τους Τσαουσέσκου στη συγκέ­ ντρωση, ένα τεράστιο πλήθος ξεχύθηκε στους δρόμους και ζητούσε την ανα­ τροπή του Τσαουσέσκου. Ακόμα και ο στρατός ήταν με το μέρος του λαού: αν και τα στρατεύματα είχαν διαταχθεί να σταματήσουν με κάθε τρόπο την εξέ­ γερση, ενώθηκαν με τους διαδηλωτές. Το πρωί οι διαδηλωτές είχαν καταλάβει το Μέγαρο της Κεντρικής Επιτροπής αλλά απογοητεύτηκαν γιατί οι άρπαγες της εξουσίας είχαν αντι­ ληφθεί τον κίνδυνο που διέτρεχαν εάν τους συλλάμβαναν, και είχαν κατα­ φέρει να διαφύγουν με ελικόπτερο από την ταράτσα του μεγάρου. Όμως ήταν μια προσωρινή απόδραση. Χωρίς να έχουν κάποιο συγκεκριμένο προ­ ορισμό στο μυαλό τους, το ελικόπτερο προσγειώθηκε και ο Νικολάι και η Έλενα Τσαουσέσκου αμέσως συνελήφθησαν από τις ένοπλες δυνάμεις και Το Μάρτιο τοv κτήσει 1990, μετά τψ πτώσ'l τοv καθεστώτος Τσαοvσι'σκοv και τψ εκτέλεσή τοvς, οιεξήΧθ'l στο Βοvκοvρέστι Ο'lμοπρασία Τ'lς μΙΥάλ'lς περιοvσίας ποv είχαν οιεφθαρμένα απο­ (© ΡΑ PHOTOS / ΕΡΑ). 127 οδηγήθηκαν στη στρατιωτική βάση Τιγκοβίστε (50 χιλιόμετρα βόρεια απ' το Βουκουρέστι), όπου παραπέμφθηκαν σε δίκη ενώπιον του στρατοδικείου. Η σύνθεση του Δικαστηρίου απαρτιζόταν από τρεις πολίτες, πέντε δικαστές και παρέδρους του ελεγκτικού συνεδρίου, δύο εισαγγελείς, δύο δικηγόρους υπερά­ σπισης και ένα φωτορεπόρτερ. Οι κατηγορίες, όπως απαγγέλθηκαν από τον εισαγγελέα, Στρατηγό Νταν Βοϊνέα, ήταν σι ακόλουθες: «Πρώτον: Γενοκτονία, σύμφωνα με το Άρθρο 356 του Ποινικού Κώδικα. Δεύτερον: Ένοπλη επίθεση κατά του λαού και του πο­ λιτεύματος, σύμφωνα με το Άρθρο 163 του Ποινικού Κώδικα. Τρίτον: Καταστροφή κτιρίων και κρατικών ιδρυμάτων, υπο­ σκάπτοντας έτσι την εθνική οικονομία, σύμφωνα με τα Άρθρα 165 και 145 του Ποινικού Κώδικα». Όταν εκλήθη να απολογηθεί γι' αυτές τις κατηγορίες, ο Νικολάι Τσαουσέσκου, αντί να ζηηΊσει συγγνώμη, αποκρίθηκε ότι δε θα απαντούσε σε καμία από τις ερωηΊσεις που του έκανε το δικαστήριο: «Θα απαντήσω μόνον στη Μεγάλη Εθνική Επιτροπή», είπε. «Δεν αναγνωρίζω αυτό το δικαστήριο. Οι κατηγορίες είναι ψευδείς και δε θ' απαντήσω ούτε σε μία από τις ερωτήσεΙς». Ούτε η Έλενα Τσαουσέσκου είχε διάθεση μεταμέλειας και διέκοψε πολ­ λές φορές τη δίκη με ανάρμοστα σαρκαστικά σχόλια. Όταν ο εισαγγελέας έδειξε τον Νικολάι και είπε ότι τριάντα τέσσερις άνθρωπσι είχαν σκοτωθεί στην εξέγερση, η Έλενα απάντησε: «Κοίτα τι αποκαλούν γενοκτονίω>. Η Έλενα συνεχώς ψιθύριζε στο σύζυγό της σε όλη τη διάρκεια της ακροαματι­ κής διαδικασίας, και ανάγκασε πολλές φορές τον εισαγγελέα να την κατηγο­ ρήσει ότι πάντοτε υπήρξε πολυλογού και πως δεν ήξερε τι έλεγε. «Έχω παρα­ τηρήσει», είπε ο εισαγγελέας, «ότι δεν ξέρει ούτε καν ανάγνωση και, παρ' όλ' αυτά, αυτοαποκαλείται πτυχιούχος πανεπιστημίου». Η Έλενα, τότε, του απάντησε: «Οι διανοούμενοι αυτής της χώρας θα σε δικάσουν, εσένα και τους ομοίους σου». Μετά απ' αυτό το ράπισμα, ο εισαγγελέας άρχισε ν' απαριθμεί όλους τους ψεύτικους τίτλους σπουδών της Έλενας. Αργότερα, ο Τσαουσέσκου κατηγορήθηκε για την εθνική καταστροφή που προκάλεσαν σι εξαγωγές όλων των φυσικών πόρων, για την καταστρο­ φή των χωριών της Ροιψανίας, του εδάφους της χώρας και της σκόπιμης λι­ μοκτονίας των κατοίκων ενώ αυτός και η σύζυγός του καταβρόχθιζαν τερά- 128 στια γεύματα από εισαγόμενα αγαθά. Αλλά τίποτα απ' αυτά δεν έπεισε τον Τσαουσέσκου να αρθεί στο ύψος των περιστάσεων. Η ~Eλενα, δε, αντιμετώπι­ ζε τη δίκη με άκρα περιφρόνηση. Από μια άποψη είχε δίκιο γιατί η δίκη ήταν λίγο πολύ μια ευκαιρία για τον εισαγγελέα να δείξει την απέχθειά του για τα χρόνια που ήταν το ζευγά­ ρι στην εξουσία. Η εναρκτήρια πρόταση της υπεράσπισης, από το δικηγόρο Νίκο Τεοντορέσκου, ήταν επίσης επιβαρυντική για τους κατηγορούμενους. Ο Τεοντορέσκοι: (ο οποίος χαρακτήρισε το ζει:γάρι σαν «θηρίο με δύο κεφάλια») είπε: «Ακόμα και αν διέπραξαν εγκληματικές πράξεις, οφείλουμε να τους υπε­ ρασπιστούμε» . Ο Τεοντορέσκου είχε προηγουμένως προσπαθήσει να πείσει τόσο τον Νικολάι όσο και την Έλενα να επικαλεσθούν διανοητική διαταραΧ11, υποδει­ κνύοντάς τους ότι αυτή ήταν η μοναδική τους ευκαιρία να επιβιώσουν. Αλλά το ζεύγος αγνόησε τη συμβουλή του. «Αισθάνονταν βαθύτατα προσβεβλημέ­ νοι», είπε, «ανίκανοι ή απρόθυμοι ν' αρπάξουν τη μοναδική ευκαιρία να σώ­ σουν τη ζωή τους. Αρνήθηκαν τη βοήθειά μου μετά απ' αυτό». Ο Τ εοντορέσκου προχώρησε στην απαγγελία μια μακράς λίστας κατηγο­ ριών, για τις οποίες η ομάδα ι:περάσπισης δεχόταν ότι ο Νικολάι και η Έλενα ήταν ένοχοι και συνοψίζοντας κατέληξε ότι και οι δύο κατηγορούμενοι ήταν ένοχοι και επομένως έπρεπε να τιμωρηθούν. Δύσκολα θα μπορούσε να πει κα­ νείς ότι η δίκη αυτή διεξήχθη με τη δημοκρατική αρχή «αθώος μέχρις αποδεί­ ξεως του εναντίου». Τέλος, ο εισαγγελέας πρότεινε: «Ως δικηγόρος, είμαι ένας απ' αυτούς που καταδικάζουν τη θανατική ποινή ως απάνθρωπη. Αλλά σ' αυτή την περίπτω­ ση δε μιλάμε για ανθρώπους. Δε θα ζητούσα τη θανατική τους καταδίκη, αλλά θα ήταν ακατανόητο για το λαό της Ρουμανίας, που έχει υποφέρει όλα αυτά τα μαρτύρια, να μην καταδικαστούν οι Τσαουσέσκου σε θάνατο». Η τύχη του Νικολάι και της Έλενας Τσαουσέσκου είχε, πλέον, αποφασιστεί. Λίγα λεπτά αργότερα οδηγήθηκαν σε μια μικρή αυλή και τους πυροβό­ λησαν. Ο Βοϊνέα, που είχε βγει για τσιγάρο, έγινε μάρτυρας του αποτρόπαι­ ου γεγονότος: Όταν οδηγήθηκαν έξω από την αίθουσα του δικαστηρίου, υπήρχε ένας διάδρομος περίπου 1Ο μέτρων που έβγαζε στην αυλή του στρατοδικείου. Από την έξοδο μέχρι τον τοίχο όπου τους πυροβόλησαν, η απόσταση ήταν περίπου 15 μέτρα. Όταν τους πήγαν στην αυλή, ο Τσαουσέσκου στάθηκε μόλις ]29 είδε τους στρατιώτες. Νομίζω ότι τότε μόλις συνειδητοποίησε ότι θα τον εκτελούσαν. Πρώτα πήραν αυτόν και τον έστησαν στον τοίχο. Έκαναν δύο βήματα πίσω και πρώτος πυροβόλη­ σε ο αξιωματικός. Οι άλλοι από το εκτελεστικό απόσπασμα ήταν πίσω του. Όταν άρχισαν να πυροβολούν πήδηξε, νομίζω από ένστικτο ... γιατί σκόπευαν στα πόδια του. Διέσχισε πη­ δώντας περίπου μισό μέτρο. Πιθανόν θα έχετε δει στην τηλε- Γο ΠΤύ)μα ,ης ΈλΕνας Τσαοvσέσκοv φωτογραφημένο σΕ κάπOlα αδιεvκρίνιστη πεΡΙΟΧή μετά τψ εκτέλεσή της τα Χριστούγεννα τov Τιμισοάρα στις 1989. Το αντικομμοvνιστικό κίνημα είΧΕ (ιρχΖσπ στψ 16 Δ ε1(Εμβρiοv TOV iozov χρόvοv. Ήταν τόσο έvτoνα ,α αντικαθεστωτικά σv­ Υαισθιίματα TOV λαού της PovfiaviaS' κατά των ηγετώΥ nov παρά τα ισχvρά (it'Tfla προστασίας που είχε πάρn ο στρατός, ΟΙ Τσασvσl'σκοv οδηγήθηκαν σε δΊκη στο στρατοδικείο όποv δικά­ σπ/καγ και καταοικάστηκαν μέσα σε λίγες μέρες (© CAMERA PRE5'5' DJGJTAL). 130 όραση ότι πέθανε πεσμένος ανάσκελα ... Κατόπιν εκτέλεσαν και αυτήν. Ή ταν το ταπεινωτικό τέλος μιας πολιτικής καριέρας που είχε διαρκέσει σχεδόν ένα τέταρτο του αιc6να. Βλέποντάς το κατά μία άποψη ήταν τραγικό. Από ένα ταπεινό ξεκίνημα η Έλενα Τσαουσέσκου είχε κτίσει μια καριέρα απαράμιλ­ λης επιτυχίας. Ήταν μια πολλά υποσχόμενη επιστήμων, της οποίας οι ακαδη­ μαϊκοί τίτλοι είχαν συμβάλει στην επιστημονική ανάπτυξη τόσο στη χώρα της όσο και στο εξωτερικό. Ήταν επίσης μια επιτυχημένη πολιτικός που είχε δου­ λέψει ακούραστα για να ανέβει στις ανώτατες βαθμίδες του ΚομΜουνιστικού Κόμματος και να καταλάβει αρχηγική θέση στην Κυβέρνηση. Στις σπάνιες δη­ μόσιες εμφανίσεις της παρουσιαζόταν σαν το υπόδειγμα του γυναικείου προ­ τύπου της Ροι;μανίας, η εικόνα της δεν προβαλλόταν μόνον από την τηλεόρα­ ση, αλλά και από τα άρθρα των εφημερίδων και από τεράστιες διαφημιστικές αφίσες. Η Ρουμανία τη λάτρευε, τα παιδιά έψαλλαν ύμνους γι' αυτήν και δια­ κεκριμένοι ξένοι τής απέδιδαν πληθώρα τιμητικών τίτλων. Απ' όλες τις από­ ψεις η ιστορία της 11ταν μιας επιτι:χημένης γυναίκας. Βλέποντάς την από μια άλλη μεριά, η ζω11 της Έλενας Τσαουσέσκου ήταν κάθε άλλο παρά απολαυστική. Σχεδόν ανίκανη να γράψει 11 να διαβάσει, οι επιστημονικοί της τίτλοι δεν άξιζαν ούτε καν το χαρτί στο οποίο ήταν τυπω­ μένοι και η πολιτική της άνοδος οφειλόταν αποκλειστικά και μόνο στην υψηλ11 ιωβερνηΤlΚ11 θέση του συζύγου της. Ο λαός της Ρουμανίας είχε εξαναγκασθεί να δείχνει την αγάπη τοι.; στην ~Eλενα, ενώ στην πραγματικότητα τη μισούσε. Οι μόνοι άνθρωποι που αγαπούσαν αυτή την άξεστη, τρελή για εξουσία γυναί­ κα ήταν ο σύζυγος και τα παιδιά της. Κάτω απ' αυτές τις συνθ11κες είναι αρκε­ τά θλιβερό ότι, ενώ τα πτώματα του Νικολάι και της Έλενας Τ σαοι.;σέσκου με­ ταφέρθηκαν στο ίδιο νεκροταφείο (στη Γκενσέα, δυτικά απ' το Βουκουρέστι), ετάφησαν σε διαφορετικούς τάφους. Σήμερα ελάχιστοι άνθρωποι αφήνουν λοι,λούδια στον έναν 11 τον άλλον από τους τάφους των Τσαουσέσκου. 131 ALPHA MI