Ὁ Ὅ΢ΙΟ΢ ΠΑΪ΢ΙΟ΢ ΒΕΛΙΣ΢ΚΟΦ΢ΚΙ, ΕΝΑ΢ ΜΕΓΑΛΟ΢ Η΢ΤΥΑ΢ΣΗ΢ ΠΑΣΕΡΑ΢

΢εβ. Μητροπολίτου Ναυπάκτου και Αγίου Βλασίου Ιεροθέου Ο φζηνο Παΐζηνο Βειηηζθφθζθη (1722-1794) ππήξμε κηά κεγάιε κνξθή ηνχ κνλαρηζκνχ πνχ έδεζε κεξηθά ρξφληα ζηφ Άγηνλ Όξνο θαί εθθξάζζεθε ζηίο ζιαβηθέο ρψξεο, θαί θπξίσο ζηήλ Οπθξαλία, ηήλ Μνιδαβία θαί ηήλ Βιαρία, αιιά επεθηάζεθε ζέ φιν ηφλ ρψξν ηψλ Βαιθαλίσλ, ηήο Ρσζίαο θαί ζέ άιιεο πεξηνρέο. Πξφθεηηαη γηά κηά εθπιεθηηθή πξνθεηηθή θπζηνγλσκία ζηφλ ρψξν ηνχ κνλαρηζκνχ ηφλ 18ν αηψλα πνχ επαλέθεξε ηφλ κνλαρηζκφ ηψλ Βαιθαλίσλ θαί ηήο Ρσζίαο ζηίο παηεξηθέο αξραίεο πεγέο ηνπ, αθνχ ν κνλαρηζκφο είρε αιινησζή απφ ηίο κεηαξξπζκίζεηο πνχ έγηλαλ επί Μεγάινπ Πέηξνπ, φηαλ εηζέξξεπζε ζηήλ Ρσζία ηφ δπηηθφ, δηαθσηηζηηθφ θαί ξνκαληηθφ πλεχκα ηήο Γχζεσο. Απφ ηίο κειέηεο κνπ εγλψξηδα γεληθά γηά ηήλ δξάζε θαί ηήλ δηδαζθαιία ηνχ νζίνπ Πατζίνπ Βειηηζθφθζθη, θαί θπξίσο φηη έδεζε γηά έλα ρξνληθφ δηάζηεκα ζηφ Άγηνλ Όξνο, θαί φηη κεηέθξαζε ζηά ξσζνζιαβνληθά θείκελα ηψλ αγίσλ Παηέξσλ ηήο Δθθιεζίαο πνχ θάλνπλ ιφγν γηά ηήλ εζπραζηηθή παξάδνζε ηήο Δθθιεζίαο, γηά ηήλ θάζαξζε ηήο θαξδηάο, ηφλ θσηηζκφ ηνχ λνχ θαί ηήλ ζέσζε, δειαδή θείκελα πνχ απαξηίδνπλ ηήλ γλσζηή «Φηινθαιία». Γέλ αξθέζζεθε, φκσο, ζηφ λά αλαθαιχςε θαί λά κεηαθξάζε απηά ηά ζεκαληηθά θείκελα, αιιά έθαλε θαί πξαθηηθή εθαξκνγή ηνπο, κέ απνηέιεζκα λά πξνζειθχζε πνιινχο κνλαρνχο πνχ επηζπκνχζαλ λά δήζνπλ απηήλ ηήλ εζπραζηηθή παξάδνζε θαί ζηνχο νπνίνπο θαί ηήλ δίδαμε γελφκελνο πλεπκαηηθφο ηνπο δηδάζθαινο ζηήλ εζπραζηηθή δσή. 

Ο Οκφηηκνο Καζεγεηήο ηήο Θενινγηθήο ΢ρνιήο Θεζζαινλίθεο Αληψληνο-Αηκίιηνο Σαρηάνο, πνχ δίδαμε γηά ρξφληα ηήλ ηζηνξία ηψλ ΢ιαβηθψλ θαί ινηπψλ Οξζνδφμσλ Δθθιεζηψλ, αζρνιήζεθε ηδηαηηέξσο κέ ηήλ εζπραζηηθή παξάδνζε ζηά Βαιθάληα θαί ηήλ Ρσζία, αθνχ ε δηδαθηνξηθή ηνπ δηαηξηβή είρε σο ζέκα Δπηδξάζεηο ηνχ εζπραζκνχ εηο ηήλ εθθιεζηαζηηθήλ πνιηηηθήλ ελ Ρσζία, θαί αθφκε αζρνιήζεθε κέ ηφλ φζην Παΐζην Βειηηζθφθζθη, αθνχ ε δηαηξηβή ηνπ επί πθεγεζία είρε ηίηιν Ο Παΐζηνο Βειηηζθφθζθη θαί ε αζθεηηθνθηινινγηθή ΢ρνιή ηνπ. Απηέο θαί άιιεο κειέηεο ηνπ απεθάιπςαλ ηήλ δσή θαί ηφ έξγν ηνχ κεγάινπ απηνχ Οπθξαλνχ αζθεηνχ. Σειεπηαία (2009) φκσο, ν ίδηνο Καζεγεηήο θπθινθφξεζε ηφ βηβιίν κέ ηίηιν Ο φζηνο Παΐζηνο Βειηηζθφθζθη, έθδνζε ηνχ Uniλersity Studio Press. Σφ βηβιίν απηφ είρε ήδε δεκνζηεπζή ζέ άιιεο γιψζζεο, κέ ηήλ απηνβηνγξαθία θαί ηήλ βηνγξαθία ηνχ κεγάινπ απηνχ Οπθξαλνχ εζπραζηνχ κνλαρνχ θαί κέ ηήλ έθδνζε απηή κεηαθξάζζεθε θαί ζηήλ ειιεληθή γιψζζα.

΢πγθεθξηκέλα ηφ βηβιίν απηφ, ηφ νπνίν ζεσξψ πνιχ ζεκαληηθφ, δηαηξείηαη ζέ ηξία θεθάιαηα. ΢ηφ πξψην παξαηίζεηαη ε απηνβηνγξαθία ηνχ νζίνπ Πατζίνπ Βειηηζθφθζθη πνχ ηειεηψλεη κέρξη ηήλ επνρή εθείλε πνχ κεηέβε ζηφ Άγηνλ Όξνο. ΢ηφ δεχηεξν θεθάιαην πεξηιακβάλεηαη ε βηνγξαθία ηνχ νζίνπ Πατζίνπ πνχ γξάθεθε απφ ηφλ καζεηή ηνπ ηεξνκφλαρν Μεηξνθάλε, απφ ηφ ζεκείν εθείλν πνχ δηαθφπηεηαη ε απηνβηνγξαθία κέρξη ηήλ θνίκεζε ηνχ κεγάινπ απηνχ εζπραζηνχ Παηξφο. Καί ζηφ ηξίην θεθάιαην δεκνζηεχεηαη ε αθήγεζε ηνχ ηδίνπ ηνχ νζίνπ Πατζίνπ Βειηηζθφθζθη ζηφλ εγνχκελν Θενδφζην ηνχ εξεκεηεξίνπ ηνχ Αγίνπ ΢σθξνλίνπ ζηήλ Ρσζία γηά ηήλ αλαθάιπςε ζηφ Άγηνλ Όξνο ηψλ ζπγγξακκάησλ ηψλ λεπηηθψλ Παηέξσλ θαί ηήλ κεηάθξαζή ηνπο ζηήλ ξσζνζιαβνληθή γιψζζα.

΢ηήλ εηζαγσγή, πνχ πξνεγείηαη ηνχ φινπ έξγνπ, ν Καζεγεηήο Αληψληνο-Αηκίιηνο Σαρηάνο, κέ επηζηεκνληθή αθξίβεηα θαί ηδηαίηεξε γλψζε, θάλεη εχζηνρεο παξαηεξήζεηο πάλσ ζηά θείκελα πνχ αθνινπζνχλ, θαί θπξίσο ζηήλ απηνβηνγξαθία ηνχ νζίνπ Πατζίνπ Βειηηζθφθζθη ηήλ νπνία αλαθάιπςε ζηήλ Ηεξά Μνλή ΢έθνπ ε αείκλεζηε Βαιεληίλα Πειίλ θαί κεηέθξαζε ν Καζεγεηήο. Δπίζεο, ζεκαληηθέο παξαηεξήζεηο, πνχ δηεπθνιχλνπλ ηφλ αλαγλψζηε, θαηαγξάθνληαη ζηίο ππνζεκεηψζεηο πνχ παξαηίζεληαη ζηά θείκελα. Ζ θαηαγξαθή ηήο βηβιηνγξαθίαο ζηφ ηέινο ηνχ βηβιίνπ δείρλεη ηήλ κεγάιε πξνζθνξά ηνχ νζίνπ Πατζίνπ.

Πξφθεηηαη γηά έλα έξγν πνιχ ζεκαληηθφ θαί πξέπεη λά δηαβαζζή απφ φινπο φζνη ελδηαθέξνληαη γηά ηά ζέκαηα απηά, γηαηί ζπλδέεηαη κέ ηήλ αλαγέλλεζε ηνχ κνλαρηζκνχ ζηήλ Μνιδαβία, ηήλ Ρνπκαλία, ηήλ Ρσζία, αιιά θαί ζηήλ επξχηεξε πεξηνρή. Δίλαη δέ γλσζηφλ φηη ε κεηάθξαζε ηψλ ζεκαληηθψλ απηψλ λεπηηθψλ θεηκέλσλ ζηήλ ξσζνζιαβσληθή γιψζζα, πνχ έγηλε απφ ηφλ φζην Παΐζην Βειηηζθφθζθη θαί απφ εθεί ζηήλ Βιαρηθή-Ρνπκαληθή γιψζζα, βνήζεζε πνιινχο κνλαρνχο πνχ έδεζαλ απηήλ ηήλ εζπραζηηθή παξάδνζε, κάιηζηα δέ απηήλ ηήλ Φηινθαιία είρε ππ’ φςε ηνπ ν πξνζθπλεηήο ζηφ πεξίθεκν βηβιίν Οη πεξηπέηεηεο ελφο πξνζθπλεηνχ. 

΢ηήλ ζπλέρεηα ζά εληνπηζζνχλ πέληε ζεκεία απφ ηήλ δσή ηνχ κεγάινπ απηνχ Οπθξαλνχ λεπηηθνχ θαί εζπραζηνχ αγίνπ ηήο Δθθιεζίαο.

1. Ζ πνξεία ηνπ πξφο ηφλ κνλαρηζκφ

Σφ βαπηηζηηθφ φλνκά ηνπ ήηαλ Πέηξνο θαί γελλήζεθε ζηήλ Πνιηάβα ηήο Οπθξαλίαο, ηήο Μηθξάο Ρσζίαο, φπσο ιεγφηαλ ε Οπθξαλία, ηφ έηνο 1722. Έκεηλε νξθαλφο απφ παηέξα ζέ ειηθία 4 εηψλ. ΢ηήλ ειηθία ηψλ δέθα ρξφλσλ δηάβαδε ηήλ Παιαηά θαί Καηλή Γηαζήθε, ηφ βηβιίν Μαξγαξίηεο ηνχ ηεξνχ Υξπζνζηφκνπ, ηφλ φζην Δθξαίκ ηφλ ΢χξν, ηφλ αββά Γσξφζεν θαί άιια βηβιία. Μέ ηήλ αλάγλσζε απηή γελλήζεθε κέζα ηνπ ε αγάπε γηά ηφλ κνλαρηζκφ.

Όηαλ ζπνχδαδε ζηφ Κίεβν έδεηρλε πεξηζζφηεξν δήιν γηά ηά πλεπκαηηθά δεηήκαηα, παξά γηά ηά ζρνιαζηηθά καζήκαηα πνχ δηδάζθνληαλ ηφηε ζηήλ Δθθιεζηαζηηθή ΢ρνιή. Ο ίδηνο πεξηγξάθεη έλαλ ραξαθηεξηζηηθφ δηάινγν κέ ηφλ ΢ρνιάξρε ηνπ πνχ δείρλεη ηφλ πξψτκν δήιν ηνπ γηά ηήλ παηεξηθή εζπραζηηθή Παξάδνζε. Δπηζθεπηφηαλ ηήλ ζπειαηψηηθε Λαχξα ηνχ Κηέβνπ θαί εκπλεφκελνο απφ ηήλ κνλαρηθή δσή θαί απφ ηήλ άζθεζε ηψλ κνλαρψλ αλαπηπζζφηαλ κέζα ηνπ ε αγάπε γηά ηφλ κνλαρηζκφ θαί κάιηζηα γηά ηήλ εξεκηθή δσή, κέ ηήλ πιήξε μεληηεία.

Γηαβάδνληαο θαλείο ηήλ αθήγεζή ηνπ παξαηεξεί ηφλ κεγάιν δήιν ηνπ γηά ηφλ εζπραζηηθφ κνλαρηζκφ πνχ αλαπηχρζεθε ζηήλ εθεβηθή ηνπ ειηθία. Τπάξρνπλ κεξηθέο θξάζεηο πνχ ν ίδηνο ρξεζηκνπνηεί ζηήλ απηνβηνγξαθία ηνπ θαί δείρλνπλ ηήλ αγάπε ηνπ γηά ηφλ κνλαρηζκφ θαί κάιηζηα ηφλ εζπραζηηθφ κνλαρηζκφ πνχ θπξίεπζε ηήλ ςπρή ηνπ. Γηεγείηαη ν ίδηνο:

«Ζ αγάπε γηά ηφλ κνλαρηζκφ ππεξίζρπε ζηήλ ςπρή κνπ, θαί δέλ κέ έζπξσρλε πηά ζηφ λά θνηηψ ζηά καζήκαηα, παξά κέ εμσζνχζε ζηφ λά απαξλεζψ ηφλ θφζκν θαί φζν ηφ δπλαηφ γξεγνξφηεξα λά γίλσ κνλαρφο». «Δξρφκνπλ ηά βξάδηα, θαί κή γλσξίδνληαο εθεί θαλέλαλ θαζψο ήκνπλ μέλνο, πεξλνχζα ηή λχρηα είηε θάπνπ ζηήλ πιεζηέζηεξε ζπειηά θνληά ζηήλ εθθιεζία, είηε ζηφ κεγάιν κνλαζηήξη θνληά ζηφ κεγάιν θακπαλαξηφ, φπνπ έκελα ψζπνπ λά ζεκάλεη γηά ηφλ Καλφλα». «Μαθάξηδα ηήλ ηξηζκαθάξηζηε εζπρία». «Σφζν έθαηγε ζηήλ ςπρή κνπ ε επηζπκία γηά έλα πξάγκα πνχ ήηαλ αθαηφξζσην, ψζηε, άλ ήηαλ δπλαηφλ, δέλ ζά ήζεια κέ θαλέλαλ ηξφπν λά θχγσ απφ εθείλα ηά ηεξά ζπήιαηα, παξά, παξακέλνληαο εθεί, λά ηειεηψζσ κέζα ζ’ απηά ηή δσή κνπ. Βιέπνληαο φκσο φηη απηφ ήηαλ αδχλαην, έθεπγα απφ ηά ηεξά εθείλα ζπήιαηα κέ ζιίςε θαί ζηελαγκφ».

Μέ ζπκκαζεηέο ηνπ ζηήλ ΢ρνιή πνχ είραλ ηφλ ίδην πφζν ππνζρέζεθαλ: «Νά μεληηεπζνχκε απφ ηήλ παηξίδα καο ζέ θάπνηνλ έξεκν θαί ήζπρν ηφπν, θαί αθνχ βξνχκε γηά ηίο ςπρέο καο θάπνηνλ έκπεηξν νδεγφ, λά παξαδνζνχκε ζηήλ ππαθνή ηνπ θαί φηαλ έξζεη ε θαηάιιειε ζηηγκή 

λά ιάβνπκε απφ απηφλ ηή κνλαρηθή θνπξά». Απνθάζηζαλ λά δήζνπλ «έσο ηήλ ηειεπηαία καο (ηνπο) πλνή κέζα ζηή κνλαρηθή πησρεία», «κέζα ζηήλ θαθνπάζεηα».

Αλαδεηνχζε αζθεηέο, εξεκίηεο Παηέξεο θαί σθειείην απφ ηήλ παξνπζία ηνπο θαί ηά ιφγηα ηνπο. «Δγψ, ζηέθνληαο εθεί θνληά, άθνπα ςπρσθειείο ιφγνπο θαί κνχ θαηλφηαλ φηη ήηαλ ξήκαηα δσήο αησλίνπ».

Γηά ηήλ ηθαλνπνίεζε ηνχ κεγάινπ ηνπ πφζνπ λά κνλάζε κέζα ζέ μεληηεία, εζπρία θαί θαθνπάζεηα εγθαηέιεηςε ηίο ζπνπδέο ηνπ ζηφ Κίεβν, θαζψο επίζεο απνρσξίζζεθε ηήλ κεηέξα ηνπ, κέζα ζέ κηά ζπγθηλεηηθφηαηε θαί ζπλαηζζεκαηηθά θνξηηζκέλε αηκφζθαηξα. Δίλαη εθπιεθηηθφο αθ’ ελφο κέλ ν δήινο ηνπ γηά ηήλ κνλαρηθή δσή, αθ’ εηέξνπ δέ ε ηζρπξή ηνπ ζέιεζε γηά ηήλ εθπιήξσζε ηνχ πφζνπ ηνπ.

Δθπιήζζεηαη θαλείο δηαβάδνληαο ηίο ηαιαηπσξίεο ηνπ γηά ηήλ αλαδήηεζε ελφο θαηάιιεινπ ηφπνπ, ηήλ επίζθεςή ηνπ ζέ δηάθνξα κνλαζηηθά θέληξα θαί ηήλ ζπλάληεζή ηνπ κέ εξεκίηεο ζηνχο νπνίνπο ήζειε λά θάλε ππαθνή γηά ηήλ ζσηεξία ηνπ, ραξαθηεξηζηηθή δέ πεξίπησζε είλαη ν εξεκίηεο Ζζχρηνο. Πέξαζε πνηάκηα, δάζε, ζχλνξα, κέ πνιιέο δπζθνιίεο, κέ αθάληαζηεο θαί απεξίγξαπηεο ηαιαηπσξίεο.

Όηαλ θαηαηάγεθε ζ’ έλα Μνλαζηήξη, σο δφθηκνο κνλαρφο, ν Ζγνχκελνο ηνχ πξφηεηλε λά θνξέζε, άλ ζέιε, κεξηθά ξνχρα κνλαζηεξηαθά. Γηεγείηαη ν ίδηνο: «Δγψ ηνχ έβαια κεηάλνηα θαί παίξλνληαο ηήλ επινγία ηνπ πήγα ζηφ θειιί κνπ, έβγαια ηά θνζκηθά κνπ ξνχρα θαί κέ ηέηνηα ραξά ληχζεθα απηά πνχ κνχ έδσζε ν εγνχκελνο, πνχ ηά θίιεζα πνιιέο θνξέο ζάλ λά ήηαλ θάηη ηφ ηεξφ. Καί ηά θνξνχζα ζπλέρεηα, ψζπνπ έιησζαλ επάλσ κνπ, θαί επραξηζηνχζα ηφλ Θεφ, πνχ αληί γηά ηά θνζκηθά ξνχρα πνχ θνξνχζα έσο ηψξα, αμηψζεθα απηά πνχ έπξεπε, ηά κνλαζηεξηαθά».

΢ηήλ αλαδήηεζε θαηάιιεινπ ηφπνπ έθζαζε ζηήλ Ηεξά Μνλή ηνχ Αγίνπ Νηθνιάνπ πνχ βξίζθεηαη ζηφλ πνηακφ Σηαζκίλα θαί νλνκάδεηαη Μεληβέληνβζθη, φπνπ θαί έιαβε ηφ κηθξφ κνλαρηθφ ζρήκα θαί νλνκάζζεθε Πιάησλ. Ο δησγκφο, φκσο, πνχ μέζπαζε ελαληίνλ ηήο Μνλήο, αθνχ νη αμησκαηνχρνη ηήο πεξηνρήο ηνχο πίεδαλ λά πξνζρσξήζνπλ ζηήλ Οπλία, ηφλ εμαλάγθαζε λά επηζηξέςε ζηήλ ΢πειαηψηηθε Λαχξα ηνχ Κηέβνπ.

Δπξηζθφκελνο εθεί σθειήζεθε ςπρηθά απφ ηήλ παξνπζία κεγάισλ αζθεηψλ Παηέξσλ, πνχ δηαθξίλνληαλ γηά ηήλ άζθεζή ηνπο θαί ηίο αξεηέο ηνπο. Ο ίδηνο δεγείηαη γηά θάπνηνλ κνλαρφ: «Καί απφ κφλε ηή ζέα ηνπ ε ηαιαίπσξε ςπρή κνπ δερφηαλ σθέιεηα». Αλαθεξφκελνο ζέ 

κεγάινπο αζθεηέο δηεγείηαη: «Απηά βιέπνληαο θαί ζθεπηφκελνο θιέρζεθα νιφθιεξνο απφ αγάπε γηά ηφλ άγην απηφλ ηφπν θαί απ’ φιε ηήλ ςπρή κνπ επραξίζηεζα ηφλ Θεφ, γηαηί κέ αμίσζε θαί εκέλα ηφλ αλάμην λά βξεζψ ζέ ηέηνηα άγηα Λαχξα».

Οη αζθεηέο, φκσο, απηνί δέλ δέρνληαλ ζπλήζσο λά θαζνδεγήζνπλ άιινπο, ελψ εθείλνο αλαδεηνχζε πλεπκαηηθφ θαζνδεγφ γηά ηήλ πλεπκαηηθή ηνπ δσή. Γη’ απηφ αλαδήηεζε απηφλ ηφλ πλεπκαηηθφ θαζνδεγφ ζηήλ Μνιδαβία, πεξλψληαο δηάθνξα κέξε κέζα ζηφ ρηφλη πνχ έθζαλε κέρξη ηφ γφλαην, αληηκεησπίδνληαο απξνζδφθεηεο δπζθνιίεο φηαλ πεξλνχζε ηά ζχλνξα κέ άιινπο ζπλνδνηπφξνπο ηνπ. ΢ηήλ πνξεία ηνπ απηή ζπλάληεζε πνιινχο θαινχο αζθεηέο πνχ δνχζαλ κέ βαζεηά θαί κεγάιε άζθεζε. Γξάθεη θάπνπ: «Μαδεχνληαλ νη αδειθνί κέ ηφλ γέξνληα ζηφλ ίδην ηφπν θαί ζπδεηνχζαλ έσο ηά κεζάλπρηα. Μαδί κ’ απηνχο θαζφκνπλ θαί εγψ ν έζραηνο θαί, αθνχνληαο πξνζεθηηθά ηά ιεγφκελα, ραηξφκνπλ ραξά αλείπσηε θαί δφμαδα ηφλ Θεφ κέ δάθξπα, δηφηη κέ αμίσζε ζηή λεφηεηά κνπ λά αθνχζσ απφ ηφ ζηφκα ηέηνηνπ πλεπκαηηθνχ αλζξψπνπ παξφκνηα ιφγηα γεκάηα απφ πνιιή σθέιεηα, πνχ γηά φιε κνπ ηή δσή κνχ ήηαλ νδεγφο».

΢ηήλ ζθήηε Κίξλνπι ζπλάληεζε αζθεηέο, εξεκίηεο παηέξεο πνχ δνχζαλ ηήλ εζπραζηηθή παξάδνζε. Δθεί δηδάρζεθε ν φζηνο Παΐζηνο «ηί είλαη εξγαζία θαί ζεσξία θαί αιεζηλή λνεξά εζπρία. Δθεί, φρη κφλν έκαζε ηήλ λήςε θαί πξνζνρή πνχ ηειείηαη ζηήλ θαξδηά δηά ηνχ λνφο θαί ηή λνεξά πξνζεπρή, αιιά θαί απήιαπζε ζηήλ θαξδηά ηή ζεία ελέξγεηα πνχ θηλείηαη απφ απηήλ».

Ζ ζεία, φκσο, Πξφλνηα ήζειε ηφλ φζην Παΐζην ζηφ Άγηνλ Όξνο «ψζηε λά επαπμήζεη ηφλ ζεζαπξφ θαί λά δψζεη αθζφλσο ζέ φινπο πνχ δεηνχλ απφ απηφλ σθέιεηα απφ ηήλ πλεπκαηηθή δηδαζθαιία». Αλαδεηνχζε εθεί «θάπνηνλ πεπεηξακέλν πλεπκαηηθφ παηέξα, πνχ ζά δνχζε ζηήλ εζπρία, γηά λά παξαδνζεί ζηήλ ππαθνή ηνπ κέ ηφ ζψκα θαί ηήλ ςπρή, θαί γηά λά κάζεη απφ απηφλ ηφλ ηξφπν ηήο πλεπκαηηθήο δσήο».

Έθζαζε ζηήλ Μεγίζηε Λαχξα, εφξηαζε κέ ηνχο Παηέξεο ηήλ παλήγπξε ηνχ νζίνπ Αζαλαζίνπ θαί απφ εθεί πήγε ζηήλ ΢θήηε ηήο Μνλήο Παληνθξάηνξνο. Δγθαηαζηάζεθε ζέ κηά θαιχβε θαί αλαδεηνχζε ηφλ θαηάιιειν πλεπκαηηθφ νδεγφ. Ενχζε κέ κεγάιε άζθεζε, κεηάλνηεο, εγθξάηεηα, απφιπηε αθηεκνζχλε, πησρεία, ζθιεξαγσγία, αθφκε θαί ζηφ θξεβάηη, ζπληξηβή ηήο θαξδηάο, αδηάιεηπηε πξνζεπρή, αγάπε ζηφλ Θεφ θαί ηφλ πιεζίνλ, κλήκε ζαλάηνπ, ςαικσδία, αλάγλσζε ηψλ Αγίσλ Γξαθψλ, αιιά θαί ζπλερή δάθξπα, γηαηί δέλ βξήθε εζπραζηή Πλεπκαηηθφ Παηέξα γηά λά ηνχ θάλε ππαθνή. Μέ ηφλ ηξφπν απηήο ηήο αζθήζεσο «αλεξρφηαλ απφ κηά δχλακε πλεπκαηηθή ζέ άιιε, πξαγκαηνπνηψληαο ζηήλ θαξδηά ηνπ αλάβαζε. Φιεγφκελνο έηζη απφ ζείν δήιν γηά κεγάινπο άζινπο, απφιαπζε ηήλ εζπρία επί δπφκηζη ρξφληα». 

Σήλ επνρή απηή έιαβε ηφ κέγα αγγειηθφ ζρήκα πεξί ηφ έηνο 1750. Ήηαλ ηφηε ζέ ειηθία 28 εηψλ θαί κεηνλνκάζζεθε απφ Πιάησλ ζέ Παΐζην. Καί αθνχ δέλ είρε θαηάιιειν πλεπκαηηθφ νδεγφ, αθνινπζνχζε ηήλ δηδαζθαιία ηψλ αγίσλ Παηέξσλ ηήο Δθθιεζίαο πνχ δηάβαδε ζηά ζπγγξάκκαηά ηνπο.

Έηζη, ν δήινο ηνπ γηά ηήλ κνλαρηθή δσή, πνχ αλαπηχρζεθε απφ ηήλ κηθξή ηνπ ειηθία, ηθαλνπνηήζεθε κέ ηήλ δσξεά ηνχ κεγάινπ κνλαρηθνχ ζρήκαηνο, θαί ηήλ αγάπε ηνπ γηά ηήλ ηεξά εζπρία θαί ηήλ κνλαρηθή δσή.

2. Ζ αλαδήηεζε ηψλ ζπγγξακκάησλ ηψλ εζπραζηψλ Παηέξσλ θαί ε κεηάθξαζή ηνπο

Ο φζηνο Παΐζηνο, κέ ηήλ Γξαθήο θαί ηψλ λεπηηθψλ κειεηνχζε απφ κηθξφ παηδί θαί απνθηήζε ηήλ θνηλσλία ηνπ κέ

θψηηζε ηνχ Θενχ, θαηάιαβε ηήλ κεγάιε αμία ηήο Αγίαο θαί εζπραζηηθψλ ζπγγξακκάησλ ηψλ αγίσλ Παηέξσλ ηά νπνία δηαβάδνληαο απηά ηά θείκελα απμαλφηαλ ν δήινο ηνπ γηά λά ηφλ Θεφ.

Ήδε σο δφθηκνο κνλαρφο ζηήλ Μνλή ηνχ Ληνχκπεηο θάπνηνο κνλαρφο ηνχ έδσζε λά δηαβάζε ηφ βηβιίν Κιίκαμ ηνχ Ησάλλνπ ηνχ ΢ηλαΐηνπ, πξάγκα πνχ ηφλ γέκηζε κεγάιε ραξά. Γηά λά κπνξέζε λά ηφ έρε πάληα καδί ηνπ ηφ αληέγξαθε φιε ηήλ λχθηα, ρξεζηκνπνηψληαο έλαλ δαπιφ, πνχ γέκηδε ηφ θειιί ηνπ κέ θαπλφ.

Ο ίδηνο ν φζηνο Παΐζηνο δηεγείηαη φηη απέθηεζε απηήλ ηήλ αγάπε ζηά Παηεξηθά βηβιία, γηαηί ιφγσ ειιείςεσο θαηάιιεινπ πλεπκαηηθνχ νδεγνχ ήζειε θαί γηά ηφλ εαπηφ ηνπ, αιιά θαί γηά ηνχο κνλαρνχο πνχ κέ ηήλ πάξνδν ηνχ ρξφλνπ αλειάκβαλε, λά κήλ απνθιίλε «απφ ηφ νξζφ θξφλεκα ηήο Αγίαο Καζνιηθήο Οξζνδφμνπ Δθθιεζίαο». Έηζη, άξρηζε λά απνθηά δηάθνξα Παηεξηθά βηβιία ζηήλ «ζιαβηθή» γιψζζα, «ηά νπνία δηδάζθνπλ πεξί ππαθνήο θαί πξνζνρήο, λήςεσο θαί πξνζεπρήο», πεξηνξίδνληαο ηήλ ηξνθή θαί ππνκέλνληαο ηήλ θηψρηα. Γηαβάδνληαο ηά ήδε κεηαθξαζκέλα βηβιία ζηήλ ζιαβνληθή γιψζζα δηαπίζησζε φηη ππήξραλ ζνβαξά ιάζε θαί γη’ απηφ δέλ κπνξνχζε λά βγάιε θαζαξφ λφεκα. ΢ηήλ αξρή πξνζπάζεζε λά ηά δηνξζψζε, ρξεζηκνπνηψληαο άιια ζιαβηθά κεηαθξαζκέλα βηβιία, αιιά θαί απηφ ηφ έξγν ηφ βξήθε πνιχ δχζθνιν θαί αθαηφξζσην.

Όηαλ, φκσο, χζηεξα απφ ηήλ «πνιπεηή παξακνλή» βαζκφ ηήλ ειιεληθή γιψζζα», αλαδεηνχζε λά βξή ψζηε απφ απηά λά δηνξζψζε ηά ζιαβνληθά βηβιία. δχζθνιν θαί αδχλαην. Δπηζθεπηφηαλ ηίο ΢θήηεο ηνχ

ηνπ ζηφλ Άγηνλ Όξνο «έκαζε ζέ θάπνην ηά λεπηηθά βηβιία γξακκέλα ζηφ πξσηφηππν, Γηαπίζησζε φηη θαί απηφ ηφ έξγν ήηαλ Αγίνπ Όξνπο, φπσο ηήο Αγίαο Άλλεο, ηνχ 

Αγίνπ Γεκεηξίνπ ηήο Μνλήο Βαηνπεδίνπ, ηίο ΢θήηεο θαί ηά Μνλαζηήξηα ηνχ Αγίνπ Όξνπο, αιιά θαί ηνχο πεπεηξακέλνπο Γέξνληεο γηά λά βξή βηβιία πνχ αλαθέξνληαη ζηήλ εζπραζηηθή θαί λεπηηθή δσή, φπσο ηνχ αγίνπ Φηινζένπ ηνχ ΢ηλαΐηνπ, ηνχ Ζζπρίνπ ηνχ Πξεζβπηέξνπ, αιιά θαλείο δέλ γλψξηδε ηήλ χπαξμή ηνπο. Απηφ ηφλ ζηελνρσξνχζε ππεξβνιηθά.

Αθεγείηαη ηήλ κεγάιε ραξά πνχ δνθίκαζε, φηαλ ζέ κηά νδνηπνξία ηνπ απφ ηήλ Μνλή ηήο Μεγίζηεο Λαχξαο πξφο ηήλ ΢θήηε ηήο Αγίαο Άλλεο, πέξαζε απφ ηήλ ΢θήηε ηνχ Αγίνπ Βαζηιείνπ θαί ζπλάληεζε έλαλ κνλαρφ πνχ αληέγξαθε ηά βηβιία ηνχ νζίνπ Πέηξνπ ηνχ Γακαζθελνχ, ηνχ Αλησλίνπ ηνχ Μεγάινπ, ηνχ αγίνπ Γξεγνξίνπ ηνχ ΢ηλαΐηνπ, ηνχ αγίνπ Φηινζένπ, ηνχ αγίνπ Ζζπρίνπ, ηνχ αγίνπ Γηαδφρνπ, ηνχ αγίνπ Θαιαζζίνπ, ηνχ αγίνπ ΢πκεψλ ηνχ Νένπ Θενιφγνπ, ηνχ αγίνπ Νηθεθφξνπ ηνχ Μνλαρνχ, ηφ βηβιίν ηνχ αγίνπ Ζζαΐα θιπ. Ύζηεξα απφ πνιιέο παξαθιήζεηο θαί έμνδα απέθηεζε πνιιά ηέηνηα λεπηηθά θείκελα, θαί επαλήιζε ζηήλ Μνιδαβία γηά λά νηθνλνκήζε ηήλ κεγάιε Αδειθφηεηα, πνχ ελ ηψ κεηαμχ είρε δεκηνπξγεζή, νπφηε θαί επηδφζεθε ζηήλ κεηάθξαζε ηψλ λεπηηθψλ απηψλ θεηκέλσλ.

΢ηήλ αξρή πξνζπάζεζε λά δηνξζψζε ηά ήδε κεηαθξαζκέλα θείκελα ζηήλ ζιαβνληθή γιψζζα, ρξεζηκνπνηψληαο ηά πξσηφηππα ειιεληθά θείκελα. Δπεηδή θαί ηφ έξγν απηφ ήηαλ δχζθνιν, δηφηη δέλ είραλ κεηαθξαζζή θαιά, άξρηζε λά ηά κεηαθξάδε απφ ηήλ αξρή. Ο φζηνο Παΐζηνο κεηέθξαδε ηά θείκελα απφ ηήλ ειιεληθή ζηήλ Ρσζνζιαβνληθή γιψζζα, απηή πνχ είρε επηθξαηήζεη ηφλ 17ν αηψλα ζηά βηβιία πνχ είραλ εθδνζή ζηήλ Ρσζία.

Ο ίδηνο νκνινγεί: «Σφ έξγν απηφ ήηαλ ππεξάλσ ηψλ δπλάκεψλ κνπ». Ο βηνγξάθνο θαί καζεηήο ηνπ Μεηξνθάλεο ιέγεη φηη ν φζηνο Παΐζηνο κεηέθξαζε απφ ηήλ «ειιελνγξαηθηθή» γιψζζα ζηήλ δηθή καο ηήλ «ζιαβνληθή» θαί απφ απηήλ νη «βιαρφθσλνη αδειθνί κεηέθξαδαλ ζηή γιψζζα ηνπο». Όιε ηήλ εκέξα εζρνιείην κέ ηά δεηήκαηα πνχ απαζρνινχζαλ ηήλ Μνλή θαί ηήλ λχθηα κεηέθξαδε «ππεξβάιινληαο ζέ εξγαζία ηά φξηα ηήο θχζεο», αθφκε θαί ελψ πνλνχζε φιν ηφ ζψκα ηνπ, θαί «ήηαλ αλάπεξνο, ππνθέξνληαο πνιχ απφ πιεγέο».

Ο βηνγξάθνο ηνπ κάο δίλεη θαί ηήλ πιεξνθνξία πψο έγξαθε ηήλ λχρηα ν φζηνο Παΐζηνο: «΢ηφ θξεβάηη πνχ αλαπαπφηαλ ήηαλ πεξηηξηγπξηζκέλνο απφ βηβιία: πφζα ιεμηθά, Βίβινο ειιεληθή, βίβινο ζιαβνληθή, Γξακκαηηθή ειιεληθή θαί ζιαβνληθή, ηφ βηβιίν πνχ κεηέθξαδε, ζηή κέζε δέ έλα αλακκέλν θεξί. Καζηζκέλνο ζάλ έλα κηθξφ παηδί θαί ζθχβνληαο, είηε μαπισκέλνο, έγξαθε φιε ηή λχρηα, μερλψληαο θαί αξξψζηηα θαί θφπν, κή κπνξψληαο λά δψζεη απάληεζε νχηε θαί λά αθνχζεη άλ ηνχ κηινχζαλ ή ζπλέβαηλε θάηη έμσ απφ ηφ θειιί ηνπ».

Έθαλε ηίο κεηαθξάζεηο ηψλ λεπηηθψλ απηψλ βηβιίσλ, απηψλ πνχ είλαη εληεηαγκέλα κέζα ζηφ βηβιίν Φηινθαιία ηψλ ηεξψλ λεπηηθψλ κέ πνιχ δήιν, γηαηί αθ’ ελφο κέλ ζέ απηά βξήθε ηήλ ζνθία ηψλ Παηέξσλ θαί ηφλ ηξφπν κέ ηφλ νπνίν θαλείο κπνξεί λά θζάζε ζηήλ έλσζε θαί 

ηήλ θνηλσλία κέ ηφλ Θεφ, αθ’ εηέξνπ δέ γηά λά ηά δψζε ζηνχο ππνηαθηηθνχο ηνπ πξνθεηκέλνπ λά γίλνπλ ηξνθή ζέ απηνχο πνχ ζέινπλ λά κπεζνχλ ζηήλ δηδαζθαιία ηψλ αγίσλ Παηέξσλ.

Έηζη, ν φζηνο Παΐζηνο ζπλεηέιεζε φζνλ νιίγνη ζηήλ αλαλέσζε ηνχ εζπραζηηθνχ κνλαρηζκνχ ζηήλ Οπθξαλία, ηήλ Μνιδαβία, ηήλ Βιαρία (Ρνπκαλία), ηήλ Ρσζία θαί ζέ άιιεο ρψξεο.

3. Πλεπκαηηθφο θαζνδεγφο εθαηνληάδσλ θαί ρηιηάδσλ κνλαρψλ

Δπεηδή ν φζηνο Παΐζηνο αηζζάλζεθε ζηήλ θαξδηά ηνπ ηήλ γιπθχηεηα ηήο λνεξάο εζπρίαο θαί ηήο πξνζεπρήο, γη’ απηφ θαί ρσξίο λά ηφ επηδηψμε πξνζήιθπζε θνληά ηνπ πνιινχο αλζξψπνπο θαί κνλαρνχο πνχ αλαδεηνχζαλ απηφλ ηφλ ηξφπν ηήο πλεπκαηηθήο δσήο.

΢ηφ Άγηνλ Όξνο έδεζε δέθα νθηψ ρξφληα (1746-1763). ΢ηήλ αξρή παξέκελε ζ’ έλα κηθξφ θαιχβη πιεζίνλ ηήο Ηεξάο Μνλήο Παληνθξάηνξνο. «Φιεγφκελνο απφ ζείν δήιν γηά κεγάινπο άζινπο, απφιαπζε ηήλ εζπρία επί δπφκηζη ρξφληα». ΢ηγά-ζηγά άξρηδαλ λά έξρσληαη θνληά ηνπ δηάθνξνη κνλαρνί, νπφηε αλαγθάζζεθαλ λά αγνξάζνπλ θαί άιιε θαιχβε πηφ ςειά απφ ηήλ δηθή ηνπο θαί ζηήλ ζπλέρεηα αγφξαζαλ ηφ θειιί ηνχ Αγίνπ Κσλζηαληίλνπ. Ζ ζπλνδεία απνηειείην απφ ξνπκαλφθσλνπο θαί ζιαβφθσλνπο αδειθνχο. Σφλ θαηξφ εθείλν πξφο ράξε ηήο αδειθφηεηαο πηέζζεθε θαί απφ ζεβάζκηνπο Πλεπκαηηθνχο Παηέξεο λά δερζή ηήλ ηεξσζχλε γηά λά εμππεξεηήζε ηήλ αδειθφηεηα.

Όηαλ είραλ ζπλαρζή εθεί, θάησ απφ ηήλ πλεπκαηηθή ηνπ θαζνδήγεζε, «είθνζη αδειθνί», κεηαθφκηζαλ ζηήλ ΢θήηε ηνχ Πξνθήηνπ Ζιία. Οη αθνινπζίεο γίλνληαλ ζέ δχν γιψζζεο, ηήλ ΢ιαβνληθή θαί ηήλ Ρνπκαληθή, σο εξγφρεηξν είραλ ηφ λά θαηαζθεπάδνπλ θνπηάιηα, ηά νπνία πσινχζαλ, ψζηε θαί απηνί λά έρνπλ ηά απαξαίηεηα, αιιά θαί λά θηινμελνχλ αδειθνχο. Γξάθεη ν Μεηξνθάλεο: «Δξγαδφηαλ δέ ν παηέξαο καο ζηφ εξγφρεηξν, θάλνληαο δηπιά απφ ηνχο αδειθνχο, ηήλ λχθηα δέ αληέγξαθε βηβιία. Όιε ηνπ ε δσή πεξλνχζε ζέ λπθηεξηλή αγξππλία, κή κπνξψληαο λά θνηκεζεί πεξηζζφηεξν απφ ηξείο ψξεο». Ζ θήκε ηνπ είρε εμαπισζή ζέ φιν ηφ Άγηνλ Όξνο θαί πνιινί έξρνληαλ γηά λά εμνκνινγεζνχλ, αθφκε θαί ν Παηξηάξρεο ΢εξαθείκ, πνχ ηφηε δηέκελε ζηήλ Μνλή Παληνθξάηνξνο.

Γηά έλα κηθξφ δηάζηεκα κέ κεξηθνχο κνλαρνχο κεηέβε ζηήλ Ηεξά Μνλή ΢ίκσλνο Πέηξαο, αιιά επεηδή ηφ Μνλαζηήξη ήηαλ ρξεσκέλν γη’ απηφ δέλ κπνξνχζε λά κείλε πεξηζζφηεξν εθεί. Πάλησο, κέ ηφλ ηξφπν ηήο δσήο ηνπ «θψηηζε νιφθιεξν ηφ Άγηνλ Όξνο» θαί «φινη νη Αγηνξείηεο εζαχκαζαλ ηή ιάκςε απηνχ ηνχ θσηφο». 

Όηαλ, φκσο, «έγηλε πνιπάξηζκε ε αδειθφηεηα ζηφλ πξνθήηε Ζιία θαί δέλ ρσξνχζε πηά, ηφηε ν Θεφο ηφλ πήξε απφ εθεί θαί ηφλ έθεξε ζ’ απηή ηήλ νξζφδνμε ρψξα, ηή Μνιδαβία». Σφλ αθνινχζεζαλ εμήληα έμη κνλαρνί.

Ο φζηνο Παΐζηνο κέ ηνχο κνλαρνχο ηνπ εγθαηαζηάζεθε ζηήλ Μνλή Νηξαγθνκίξλα θαί ππνβιήζεθαλ ζέ πνιινχο θφπνπο γηά λά ηήλ αλαζπγθξνηήζνπλ θαί ζηήλ νπνία έβαιε ηήλ αγηνξείηηθε ηάμε. Δίρε ξπζκίζεη ηφ ηππηθφ ηνχ Κνηλνβίνπ βάζεη ηψλ ηππηθψλ θαί ηψλ ζπγγξαθψλ ηνχ Μ. Βαζηιείνπ. «΢ηά θνηλά δηαθνλήκαηα έπξεπε λά ηεξείηαη ε ζησπή θαί ε επρή ζηφ ζηφκα». «΢ηά θειιηά έπξεπε λά γίλεηαη αλάγλσζε ηψλ έξγσλ ηψλ ζενθφξσλ Παηέξσλ καο, θαί ε λνεξά πξνζεπρή δηά ηνχ λνφο ζηήλ θαξδηά λά ηειείηαη εληέρλσο θαί αθξηβψο, φπσο θαί ε αλαπλνή λά θξαηηέηαη κέ θφβν Θενχ, δηφηη απηφ είλαη πεγή αγάπεο πξφο ηφλ Θεφ θαί ηφλ πιεζίνλ, φπσο θαί πεγή φισλ ηψλ αξεηψλ». Κάζε βξάδπ γηλφηαλ εμνκνιφγεζε ινγηζκψλ, γηαηί «απηφ απνηειεί ηφ ζεκέιην ηήο ζσηεξίαο, ηήο εηξήλεο, ηήο εζπρίαο θαί ηήο αγάπεο». ΢ηήλ Μνλή απηή εζθνχλην πάλσ απφ δηαθφζηνη κνλαρνί.

Σνχο παηδαγσγνχζε σο παηέξαο θαί σο δηδάζθαινο ηήο λνεξάο πξνζεπρήο. Σνχο δίδαζθε αλειιηπψο, θαηά ηίο λεζηείεο, αιιά θαί άιιεο εκέξεο. «Καζεκεξηλψο, εθηφο Κπξηαθήο θαί ενξηψλ, ζπλάγνληαλ νη αδειθνί ηφ βξάδπ ζηήλ ηξάπεδα, άλαβαλ ηά θεξηά, θαί εξρφηαλ ν καθαξηζηφο παηέξαο καο, θαζφηαλ ζηή ζπλεζηζκέλε ζέζε ηνπ, άλνηγε έλα παηεξηθφ βηβιίν, είηε ηνχ αγίνπ Βαζηιείνπ ηνχ Μεγάινπ ηφ Νεζηεπηηθφλ, είηε ηνχ Ησάλλνπ ηήο Κιίκαθνο, είηε ηνχ αγίνπ Γσξνζένπ, ή ηνχ αγίνπ Θενδψξνπ ηνχ ΢ηνπδίηνπ». ΢ηήλ ζπλέρεηα εξκήλεπε ηά ρσξία πνχ δηάβαδε κέζα απφ ηήλ δηθή ηνπ πλεπκαηηθή πείξα.

΢ηήλ Ηεξά Μνλή Νηξαγθνκίξλα παξέκεηλαλ δψδεθα ρξφληα (1763-1775), φπνπ θαί ιφγσ ηνχ επηζπκβάληνο Ρσζνηνπξθηθνχ πνιέκνπ, εμππεξέηεζαλ θαί δηαθφλεζαλ κεγάιν πιήζνο αλζξψπσλ πνχ ζπγθεληξψζεθαλ ζηφ Μνλαζηήξη. ΢ηφ ηππηθφ ηήο Μνλήο πνχ εθπφλεζε ν φζηνο Παΐζηνο ηφ 1763 «πξνέβιεπε φηη ν εγνχκελνο ηήο κνλήο έπξεπε λά γλσξίδεη ηξείο γιψζζεο, ηήλ ειιεληθή, ηή ζιαβηθή θαί ηή ξνπκαληθή».

Όκσο, φηαλ εγθαηαζηάζεθαλ ζηφ Μνλαζηήξη νη Γεξκαλνί (νη Απζηξηαθνί) θαί ν φζηνο θαηάιαβε φηη δέλ κπνξνχζε «λά δήζεη θάησ απφ ηνχο παπηθνχο» κεηαθηλήζεθαλ κέ κεγάιε ζιίςε θαί πφλν ζέ άιιε Μνλή ζηαδηαθά, δειαδή ζηήλ Μνλή ηνχ ΢έθνπ.

Ο Μεηξνθάλεο γξάθεη γηά ηήλ κεηαθίλεζε ηήο αδειθφηεηνο απφ ηήλ Μνλή ηήο Νηξαγθνκίξλα: «Γησρζήθακε απφ ηνχο Γεξκαλνχο θαί κφλνη καο απνκαθξπλζήθακε απφ ηφ κνλαζηήξη ηήο Νηξαγθνκίξλα, γηά λά κήλ πάζνπκε ηίπνηε ζηήλ νξζφδνμε πίζηε καο απφ ηνχο αξρηαηξεηηθνχο 

θαί ηίο θνζκηθέο ηνπο αξρέο, φπσο πξαγκαηηθά ππέθεξαλ απφ ηνχο αηξεηηθνχο ηά κνλαζηήξηα θαί νη θνζκηθέο θαί νη πλεπκαηηθέο αξρέο πνχ έκεηλαλ εθεί». Καί αλαινγηδφκελνο ηήλ δσή πνχ έδεζαλ ζέ απηφ ηφ Μνλαζηήξη γξάθεη: «Ώ Νηξαγθνκίξλα, Νηξαγθνκίξλα, γιπθχηεηα θαί παξεγνξηά ηψλ ςπρψλ καο, ζπκάκαη ηή δσή καο ζέ ζέλα. Καιχηεξα, φκσο λά ζησπήζσ γηά λά κήλ γεκίζνπλ πίθξα νη θαξδηέο καο πνχ ζέ έραζαλ… Δζχ ήζνπλ γηά εκάο ζάλ παξάδεηζνο εδχηεηαο, εζχ ήζνπλ γηά εκάο ζάλ θήπνο πνχ γξήγνξα ξηδψλεη θνληά ζέ λεξά θαί ηά άλζε ηνπ αλαδίδνπλ δηάθνξεο επσδίεο θαί θαξπνχο».

Έηζη, απφ ηήλ Νηξαγθνκίξλα κεηαθηλήζεθαλ ηφ 1775 ζηήλ Μνλή ηνχ ΢έθνπ, φπνπ θνπξάζζεθαλ ππεξβνιηθά γηά λά θαηαζθεπάζνπλ θειιηά ψζηε λά εγθαηαζηαζή φιε ε αδειθφηεηα. Σφ κέξνο ήηαλ ήζπρν θαί εξεκηθφ. Ζ θαηάζηαζε ηήο αδειθφηεηαο, κεηά απφ πνιινχο αγψλεο ηξηψλ εηψλ, έθζαζε ζηφ επίπεδν ηήο πξνεγνχκελεο Μνλήο θαί απηφ ραξνπνηνχζε ηφλ φζην Παΐζην θαί δφμαδε ηφλ Θεφ. Αιιά ν Πξίγθηπαο Κσλζηαληίλνο Μνπξνχδεο πξνέηξεςε θαί πίεζε ηφλ φζην Παΐζην λά εγθαηαζηαζή ζηήλ Μνλή Νεάκηο. Ο φζηνο δέλ επηζπκνχζε κηά ηέηνηα κεηαθίλεζε χζηεξα απφ ηφζεο ηαιαηπσξίεο, αιιά ηειηθά ππέθπςε απφ ππαθνή ζηήλ επηζπκία ηνχ Πξίγθηπα.

Σφ έηνο 1779 έλα ηκήκα ηήο αδειθφηεηνο κεηαθηλήζεθε ζηήλ Ηεξά Μνλή Νεάκηο. Νένη αγψλεο ηφλ πεξίκελαλ εθεί γηά ηήλ αλαζπγθξφηεζε ηήο Ηεξάο Μνλήο, πξάγκα πνχ δπζθφιεπζε θαί ζηελνρψξεζε ηφλ φζην Παΐζην.

΢ηήλ Μνλή απηή ν φζηνο Παΐζηνο θαηαζθεχαζε Ννζνθνκείν θαί Ξελψλα γηά ηνχο γέξνληεο, ηνχο ρσινχο θαί ηπθινχο πνχ έξρνληαλ θαί ηφλ παξαθαινχζαλ λά ηνχο δερζή θαί λά ηνχο ειεήζε. Δδψ ν αξηζκφο ηψλ κνλαρψλ, καδί κέ απηνχο πνχ ήηαλ ζηίο ΢θήηεο, έθζαζε ζηνχο ηξηαθφζηνπο. Πάλησο, πξφο ηφ ηέινο ηήο δσήο ηνχ νζίνπ Πατζίνπ ζηήλ Μνλή Νεάκηο είραλ ζπγθεληξσζή θνληά ηνπ πεξίπνπ 700 κνλαρνί. ΢ηήλ βηνγξαθία ηνχ νζίνπ Νηθνδήκνπ ηνχ αγηνξείηνπ, φπσο ζά δνχκε πηφ θάησ, γξάθεηαη φηη νη κνλαρνί πνχ ήηαλ θάησ απφ ηήλ πλεπκαηηθή θαζνδήγεζε ηνχ νζίνπ Πατζίνπ ππεξέβαηλαλ ηφλ αξηζκφ ηψλ ρηιίσλ. Πιεξνθνξίεο αλαθέξνπλ φηη ζηήλ Μνλή Νεάκηο «δνχζαλ κνλαρνί δέθα ζπλνιηθψο εζλνηήησλ, δειαδή Μνιδαβνί, ΢έξβνη, Βνχιγαξνη, Οχγγξνη, Έιιελεο, Δβξαίνη, Αξκέληνη, Σνχξθνη, Ρψζνη θαί Οπθξαλνί». ΢ηήλ Μνλή απηή θνηκήζεθε ν Όζηνο ηφ 1794.

Ο φζηνο Παΐζηνο βξήθε ηφλ δξφκν ηνχ εζπραζκνχ θαί ηήο λνεξάο πξνζεπρήο, νπφηε ε θαξδηά ηνπ γέκηζε απφ ηήλ Υάξε ηνχ Θενχ, θαί ζηήλ ζπλέρεηα μερχιηζε απηή ε δσή ζηήλ δηδαζθαιία πξφο ηνχο κνλαρνχο πνχ έηξεραλ απφ παληνχ γηά λά αθνχζνπλ ηήλ ζεία ζνθία πνχ έβγαηλε απφ ηφ ζηφκα ηνπ, θπξίσο, φκσο απφ ηήλ θαξδηά ηνπ.

4. Ζ βίσζε ηνχ εζπραζηηθνχ κνλαρηζκνχ. 

Ζ αλάγλσζε θαί ε κεηάθξαζε ηψλ λεπηηθψλ εζπραζηηθψλ βηβιίσλ αληαπνθξηλφηαλ ζηήλ αλαδήηεζε ηνχ νζίνπ Πατζίνπ απφ ηήλ κηθξή ηνπ ειηθία, αιιά ζπγρξφλσο, άλαβε αθφκε πεξηζζφηεξν ηφλ πφζν ηνπ γηά ηήλ εζπραζηηθή- λεπηηθή δσή.

Ο βηνγξάθνο θαί καζεηήο ηνπ Ηεξνκφλαρνο Μεηξνθάλεο ζηφ θείκελφ ηνπ παξνπζηάδεη ηήλ πλεπκαηηθφηεηα ηνχ νζίνπ Πατζίνπ. Θά παξαζέζσ κεξηθέο ελδεηθηηθέο θξάζεηο ηνπ πνχ δείρλνπλ απηήλ ηήλ πξαγκαηηθφηεηα.

Απφ ηήλ λεφηεηά ηνπ ν φζηνο Παΐζηνο «ππήξμε ζθεχνο εθινγήο ηνχ Θενχ θαί ηέιεηνο ηεξεηήο ηψλ εληνιψλ ηνπ. Γη’ απηφ θαί ν ιφγνο ηνπ ππήξμε δπλαηφο θαί ηέιεηνο, πιήξεο Υάξηηνο, δηεηζδπηηθφο κέζα ζηήλ ςπρή, ηέηνηνο πνχ λά μερσξίδεη ηφ θαθφ απφ ηφ αγαζφ, ηφ νπνίν μεξηδψλεη ηά πάζε θαί θαιιηεξγεί ηίο αξεηέο ζηίο ςπρέο απηψλ πνχ κέ πίζηε αθνχνπλ». «Ζ ράξε ηνχ παλαγίνπ Πλεχκαηνο θαηνίθεζε κέζα ηνπ απφ ηήλ θνηιηά αθφκε ηήο κεηέξαο ηνπ» θαί απηή ε Υάξε απμήζεθε αξγφηεξα κέ ηήλ ηήξεζε ηψλ εληνιψλ ηνχ Θενχ.

Απφ κηθξφ παηδί ήηαλ ζνθφο. «Μνινλφηη δέ ήηαλ κηθξφ παηδί ζηήλ ειηθία, ήηαλ γέξνο ζηφλ λνχ θαί ηή ζνθία. Τπνηάζζνληαο ηήλ νξγή θαί ηήλ επηζπκία ζηή ινγηθή, απνμέλσζε ηίο αηζζήζεηο ηνπ απφ φια ηά σξαία θαί εδνληθά ηνχ θφζκνπ ηνχηνπ θαί ηά ζεσξνχζε φια ζάλ ζήςε». «Κιείζηεθε ζηφ ζπίηη ηνπ θαί δνχζε ζηήλ εζπρία, σζάλ λά ήηαλ ζηήλ έξεκν ηνχ ΢ηλά». Σφλ έθιεμε απφ ηήλ κηθξή ηνπ ειηθία «δήινο αλείπσηνο» λά αγαπήζε ηφλ Κχξην θαί λά εγθαηαιείςε φια ηά ηνχ θφζκνπ «αθφκε θαί ηή κεηέξα ηνπ».

Ο φζηνο Παΐζηνο αγάπεζε ηήλ λνεξά εζπρία θαί ηήλ λεπηηθή παξάδνζε ηήο Δθθιεζίαο θαί επηδφζεθε κέ δήιν ζηήλ απφθηεζε απηήο ηήο κεζφδνπ, δηά ηήο νπνίαο ν άλζξσπνο απνθηά ηήλ ελφηεηά ηνπ κέ ηφλ Θεφ.

Σά θπζηθά ραξίζκαηα πνχ είρε, αιιά θαί νη θαξπνί ηήο εζπρίαο θαί ηήο πξνζεπρήο ήηαλ επδηάθξηηα. «Σήλ νμχλνηα θαί ηή κλήκε ηνπ, πνχ ηή ζηεξέσζε ε Υάξε, θαλείο δέλ κπνξεί λά ηήλ πεξηγξάςεη. Ήηαλ ηαρχο ζηήλ θαηαλφεζε ηψλ πςεινηέξσλ δνγκαηηθψλ ζεκάησλ θαί, άλ ηά δηάβαδε κία θνξά, ηά απνζεζαχξηδε ζηή κλήκε ηνπ γηά πάληα». «Πξάγκαηη ν ζαπκαζηφο απηφο άλδξαο, ν καθαξηζηφο παηέξαο καο, εμνκνηψζεθε ζέ φια κέ ηνχο αξραίνπο άγηνπο Παηέξεο».

Οκνίαδε κέ ηνχο αξραίνπο εξεκίηεο. «Άλ ηφλ ζπγθξίλνπκε κέ ηνχο αγίνπο εξεκίηεο, νη νπνίνη αζθνχληαλ ζηήλ θαη’ ηδίαλ εζπρία, ηφηε δέλ ζά εθπιαγνχκε γηά ηφ πφζν επθξαηλφηαλ κέ ηήλ πξνζεπρή θαί ηήλ έλσζε κέ ηφλ Θεφ». «Ο λνχο ηνπ ήηαλ πάληνηε γαιήληνο» θαί «θιεγφκελνο 

απφ ηήλ αγάπε θαί ηήλ έλσζε κέ ηφλ Θεφ», δέλ άθνπγε ηίπνηε φ,ηη θη άλ απφ ηφ θειιί ηνπ. Αγξππλνχζε ζηφ θειιί ηνπ κέ λνεξά πξνζεπρή θαί λήςε. εξεκίηεο φιε ηή λχρηα παξέκελαλ άγξππλνη λήθνληαο, έηζη θαί απηφο ζ’ φιε λχρηα αγξππλνχζε λήθνληαο, κή ππνιεηπφκελνο θαηά ηίπνηε ζηήλ άζιεζε απφ Παηέξεο».

ζπλέβαηλε έμσ «Όπσο νη άγηνη ηνπ ηή δσή ηή ηνχο ζενθφξνπο

Αθφκε νκνίαδε κέ «ηνχο αξραίνπο αγίνπο θνηλνβηάηεο Παηέξεο» θαηνηθνχζε ηφ Άγηνλ Πλεχκα θαί απφ ηά ρείιε ηνπ «έξξεε ε δηδαγκάησλ, πνχ απάιπλε θαί ζεξάπεπε ηίο ςπρέο θαί εμάιεηθε ζείνο λνχο, κέ ηφλ νπνίν θαηαλννχζε ζσζηά ηνχο θαλφλεο ηψλ θαί ηίο παξαδφζεηο ηήο Δθθιεζίαο…».

ζέ πνιιά ζεκεία. Μέζα ηνπ κειίξξπηε πεγή ηψλ ζείσλ ηά πάζε. Τπήξρε ζ’ απηφλ αγίσλ Οηθνπκεληθψλ ΢πλφδσλ

Ήηαλ «αθιφλεηνο ζηήλ πίζηε θαί ηήλ ειπίδα ζηήλ πξφλνηα ηνχ Θενχ», είρε «θφβν Θενχ κέ ηφλ νπνίν ηεξνχζε ηίο εληνιέο ηνχ Θενχ σο θφξε νθζαικνχ», «κέζα ηνπ ππήξρε θινγεξή αγάπε» πξφο ηφλ Υξηζηφ θαί «γεκάηνο θιφγα, μερχζεθε αδηαθξίησο πξφο ηνχο πάληεο, αγαπψληαο, εκςπρψλνληαο, δηδάζθνληαο ηνχο πάληεο, ζπκπάζρνληαο κέ φινπο, αζπαδφκελνο κέ ηήλ ςπρή ηνπ ηά πλεπκαηηθά ηνπ ηέθλα, αιιά θαί θάζε άλζξσπν πνχ εξρφηαλ πξφο απηφλ». «Δίρε εηξήλε πάληνηε κέ φινπο, πνηέ δέλ ερζξεχζεθε θαί δέλ πίθξαλε θαλέλαλ», ήηαλ ζέ κεγάιν βαζκφ ηαπεηλφο, εγθξαηήο. «Δλψ ε αθαθία θαί ε απιφηεηα κέζα ηνπ ήηαλ παηδηθή, ν λνχο ηνπ ήηαλ ζείνο θαί φρη παηδηθφο». Σφ πξφζσπφ ηνπ ήηαλ «αγγειφκνξθν».

Ο Μεηξνθάλεο, πνχ έδεζε ηφλ φζην Παΐζην απφ θνληά, πεξηγξάθεη θαί ηήλ φιε παξνπζία ηνπ, αθνχ θαί απηφ ηφ ζψκα ηνπ είρε κεηακνξθσζή απφ ηήλ Υάξε ηνχ Θενχ πνχ θαηνηθνχζε κέζα ηνπ.

«Σφ πξφζσπφ ηνπ ήηαλ θσηεηλφ φπσο ελφο αγγέινπ ηνχ Θενχ, ηφ βιέκκα ηνπ ήξεκν, ν ιφγνο ηνπ ηαπεηλφο θαί μέλνο πξφο ηήλ πξνπέηεηα, ραηξεηνχζε φινπο κέ αγάπε, απαληνχζε κέ πξνζήλεηα• ήηαλ γεκάηνο θαινζχλε, ήηαλ πξφζπκνο ζηήλ ειεεκνζχλε, έθεξλε φινπο θνληά ηνπ ζάλ ηφλ καγλήηε πνχ απφ ηή θχζε ηνπ ηξαβάεη ηφ ζίδεξν. Δίρε βάζνο ηαπεηλνθξνζχλεο θαί πξαφηεηαο, καθξνζπκία ζέ φια. Ο κέγαο απηφο άλζξσπνο ήηαλ νιφθιεξνο έλζενο θαί έκπιεσο ράξηηνο. Ο λνχο ηνπ ήηαλ πάληνηε ελσκέλνο κέ ηφλ Θεφ θαί κάξηπξαο απηνχ ήηαλ ηά δάθξπα. Όηαλ κηινχζε πεξί Θενινγίαο, ηφηε ε θαξδηά ηνπ παιιφηαλ απφ αγάπε, ηφ πξφζσπφ ηνπ έιακπε απφ ραξά, ηά κάηηα ηνπ δάθξπδαλ, επηβεβαηψλνληαο ηήλ αιήζεηα. Όηαλ ζηεθφκαζηαλ κπξνζηά ηνπ, ηά κάηηα καο δέλ θνπξάδνληαλ λά ηφλ ζεσξνχλ αιιά ήζειαλ αρφξηαγα λά ηφλ βιέπνπλ, ε αθνή καο απφ ηήλ νκηιία ηνπ νχηε θνπξαδφηαλ, νχηε θαί έλησζε αλία, δηφηη απφ ηή ραξά ζηήλ θαξδηά καο, φπσο ηφ είπα, μερληφκαζηαλ εληειψο». 

Ο βηνγξάθνο ηνπ πεξηγξάθεη θαί κεξηθά ζαπκαζηά γεγνλφηα πνχ έδεζε βιέπνληαο ηφλ φζην Παΐζην.

Μηά θνξά κπήθε κέζα ζηφ θειιί ηνπ, ηνχ κίιεζε, αιιά εθείλνο ήηαλ εμαπισκέλνο θαί αθίλεηνο, δέλ άθνπζε. Καί ηφηε, φπσο δηεγείηαη ν Μεηξνθάλεο, «εγψ παξακέλνληαο φξζηνο ηφλ θνίηαμα θαί είδα ηφ πξφζσπφ ηνπ ζάλ λά ήηαλ ππξσκέλν». Δπεηδή, φκσο, απηφο απφ ηήλ θχζε ηνπ «ήηαλ ιεπθφο θαί ρισκφο ζηφ πξφζσπν, θαηάιαβα φηη ε θιφγα ηήο θαξδηάο ηνπ, απφ ηήλ αγάπε ηήο πξνζεπρήο, δηαπέξαζε θαί ηφ πξφζσπφ ηνπ».

Κάπνηα άιιε θνξά είδε ηφ πξφζσπφ ηνπ λά ιάκπε. «Ο ίδηνο δέ απφ ηήλ πλεπκαηηθή ραξά κηινχζε ρακνγειψληαο κέ αλείπσηε αγάπε, βγάδνληαο απφ κέζα ηνπ ιφγνπο πλεπκαηηθνχο, ήηαλ δέ ζάλ λά ελζηάιαδε ζηίο ςπρέο καο ραξά».

Ο φζηνο Παΐζηνο είρε «θαί ηφ ράξηζκα ηήο πξννξάζεσο θαί φ,ηη πξνέβιεςε ζπλέβε», αιιά θαί, ελψ βξηζθφηαλ ζηφ θειιί ηνπ, γλψξηδε ηίο δηαζέζεηο φισλ ηψλ αδειθψλ ηήο Μνλήο. Γέλ ηνχ έιεηπαλ δέ θαί ηά ζαχκαηα. «Ο δέ καθαξηζηφο παηέξαο καο έθαλε πνιιά ζαχκαηα, αιιά, επεηδή γη’ απηφ ηφ ζέκα νχηε λά αθνχζεη δέλ ήζειε θαί φια ηά απέδηδε ζηήλ ηηκηφηαηε Θενηφθν, γη’ απηφ θη εγψ ζά ζηακαηήζσ ψζηε λά κήλ ηνχ ελαληησζψ, κνινλφηη γλσξίδσ γηά πνιιά ζαχκαηα θαί πξίλ απφ ηφλ ζάλαηφ ηνπ θαί κεηά απφ απηφλ».

Μηά ηέηνηα πξνζσπηθφηεηα πνχ δηέζεηε πνιιά πλεπκαηηθά ραξίζκαηα, ηήλ εζπρία θαί ηήλ λνεξά πξνζεπρή, αιιά θαί δηδαζθαιία, ζπγθέληξσλε πνιινχο κνλαρνχο θνληά ηνπ θαί κέ απηφλ ηφλ ηξφπν αλαθαίληζε ηφλ κνλαρηζκφ ηήο επνρήο ηνπ, κεηαθέξνληαο ζέ απηφλ ηήλ λεπηηθή παξάδνζε ηψλ Παηέξσλ ηήο Δθθιεζίαο.

Οη πεξηζζφηεξνη κνλαρνί ζηήλ επνρή ηνπ, εθηφο απφ ηίο θσηεηλέο εμαηξέζεηο πνχ θαί ν ίδηνο γλψξηζε ζηά ζπήιαηα ηήο Λαχξαο ηνχ Κηέβνπ θαί αιινχ, είραλ αιινησζή ηφζν, ψζηε δηαηεξνχζαλ κφλνλ ηήλ εμσηεξηθή κνξθή ηνχ κνλαρηζκνχ. «Γέλ γλψξηδαλ ηί είλαη κνλαρηζκφο θαί ηί είλαη ηφ κπζηήξην ηήο ππαθνήο θαί πφζε σθέιεηα πξζθέξεη ζηφλ ππνηαθηηθφ πνχ πξνζέξρεηαη κέ επίγλσζε, ηί δέ είλαη ε εξγαζία, ε ζέα θαί ε λνεξά πξνζεπρή, απηή πνχ ηειείηαη ζηφλ λνχ δηά ηήο θαξδηάο. Ο ίδηνο απηά ηά δηδάρζεθε απφ ηφλ Θεφ θαί απφ ηήλ δηδαζθαιία ηψλ αγίσλ Παηέξσλ, κέζα απφ ηή κειέηε θαί ηή κεηάθξαζε ηψλ έξγσλ ηνπο».

5. Σφ νζηαθφ ηέινο ηνπ 

Σφ ηέινο ελφο ηέηνηνπ αγίνπ ήηαλ αληάμην ηήο δσήο ηνπ. ΢έ φιε ηνπ ηήλ δσή δνχζε κέ εζπρία θαί λνεξά πξνζεπρή, θαί έηζη έπξεπε λά ηειεηψζε ηφλ βίν ηνπ θαί λά πεξάζε ζηήλ αησληφηεηα.

Καηά ηήλ καξηπξία ηνχ βηνγξάθνπ ηνπ Μεηξνθάλε «πνιιέο εκέξεο λσξίηεξα έιαβε εηδνπνίεζε απφ ηφλ Κχξην πεξί ηνχ ζαλάηνπ ηνπ, δηφηη ζηακάηεζε πηά ηή κεηάθξαζε ηψλ παηεξηθψλ έξγσλ». Σφλ επηζθέθζεθε ζηφ θειιί ηνπ θαί ηφλ είδε «εμαηξεηηθά ραξνχκελν». Σνχ έζεζε «ηέζζεξα δχζθνια ζενινγηθά εξσηήκαηα» θαί εθείλνο ηνχ έδσζε θαιέο εμεγήζεηο. Όηαλ απνρψξεζε απφ ηφ θειιί ηνπ, ηφηε ν αδειθφο πνχ ηφλ ππεξεηνχζε «θιείδσζε ηήλ πφξηα θαί δέλ επέηξεςε ζέ θαλέλαλ λά κπεί κέζα. Σήλ επνκέλε εκέξα αξξψζηεζε. Σφηε δέλ επέηξεςε ζέ θαλέλαλ λά θηππήζεη ηήλ πφξηα, γηά λά κήλ επηδεηλσζεί ε θαηάζηαζή ηνπ».

Τπέθεξε ηξείο εκέξεο θαί ηήλ Κπξηαθή πνχ αηζζάλζεθε θαιχηεξα πήγε ζηήλ ζεία Λεηηνπξγία. Πνιχ δχζθνια επέζηξεςε ζηφ θειιί ηνπ. «Απφ ηφηε ε αξξψζηηα ηνπ επηδεηλψζεθε θαί ζέ θαλέλαλ δέλ επέηξεπαλ λά ηφλ επεζθεθζεί, επηζπκψληαο λά ηειεηψζεη ν καθαξηζηφο κέζα ζέ εζπρία».

«Όηαλ έθζαλε ηφ ηέινο θνηλψλεζε ηψλ αρξάλησλ κπζηεξίσλ, θαί αθνχ θάιεζε δχν πλεπκαηηθνχο, δηά ηψλ νπνίσλ κεηέθεξε ζ’ φινπο ηνχο αδειθνχο επινγία θαί εηξήλε, απνδήκεζε ζάλ λά θνηκήζεθε θαί παξέδσζε ηήλ ςπρή ηνπ ζηά ρέξηα ηνχ Θενχ, αθήλνληαο ηήλ αδειθφηεηα, ζχκθσλα κέ ηήλ θξίζε ηήο θνηλήο ζχλαμεο, λά εθιέμεη Γέξνληα θαί πνηκέλα».

Όηαλ έγηλε γλσζηή ε εθδεκία ηνχ νζίνπ Πατζίνπ «ζπλάρζεθε πιήζνο κνλαρψλ θαί εγγάκσλ ηεξέσλ θαί απιψλ αλζξψπσλ, θαί έγηλε θνηλφο ζξήλνο φισλ, θαί εκψλ θαί εθείλσλ, ηφλ εληαθηάζακε δέ κέ ηηκέο κέζα ζηφλ λαφ».

Δθνηκήζε ηήλ 15ε Ννεκβξίνπ ηνχ έηνπο 1794. Οζηαθή δσή, νζηαθή θαί ε θνίκεζε. Εσή εζπραζηηθή, θνίκεζε θαί εθδεκία πξφο ηφλ Κχξην εζπραζηηθή.

6. Ζ θηινθαιηθή θίλεζε ζηφλ νξζφδνμν ρψξν

Ο φζηνο Παΐζηνο Βειηηζθφθζθη, ρσξίο λά ηφ επηδηψμε, ζπλδέζεθε κέ έλα γεγνλφο κεγάιεο ζεκαζίαο πνχ παξαηεξήζεθε ηφλ 18ν αηψλα ζηφλ νξζφδνμν ρψξν θαί απηφ ιέγεηαη θηινθαιηθή 

αλαγέλλεζε πνχ έπαημε ζεκαληηθφ ξφιν ζηήλ αλαβίσζε ηήο Οξζνδφμνπ Παξαδφζεσο θαί αλέδεημε λένπο αγίνπο Παηέξεο θαί Νενκάξηπξεο.

Δίλαη γλσζηφλ φηη ζηήλ Δπξψπε ηφλ 18ν αηψλα αλαπηχρζεθε έλα ηδενινγηθφ ξεχκα πνχ νλνκάζζεθε Γηαθσηηζκφο, ν νπνίνο απνδεζκεχζεθε απφ ηφ θνκνζκνείδσιν ηνχ δπηηθνχ Υξηζηηαληζκνχ θαί ζηεξίρζεθε ζηνχο αξραίνπο Έιιελεο θηινζφθνπο θαί ζπγγξαθείο. Σέηνηεο δηαθσηηζηηθέο ηδέεο, έζησ θαί κέ κεηξηφηεξε κνξθή κεηέθεξαλ ζηήλ Διιάδα νη Έιιελεο δηαθσηηζηέο, φπσο ν Αδακάληηνο Κνξαήο, ν νπνίνο ελδηαθεξφηαλ γηά ηήλ έθδνζε ηψλ έξγσλ ηψλ αξραίσλ Διιήλσλ θηινζφθσλ θαί ζπγγξαθέσλ.

Απηήλ ηήλ πεξίνδν ζηφλ ειιεληθφ ρψξν εκθαλίζζεθαλ νη ιεγφκελνη Κνιιπβάδεο ή Φηινθαιηθνί Παηέξεο, φπσο ν άγηνο Μαθάξηνο ν Ννηαξάο, ν άγηνο Νηθφδεκνο ν Αγηνξείηεο, ν φζηνο Αζαλάζηνο Πάξηνο θ. ά., νη νπνίνη θηλήζεθαλ ζέ αληίζεηε θαηεχζπλζε απφ απηήλ πνχ εθηλνχλην νη Γηαθσηηζηέο, δειαδή αλαδεηνχζαλ θαί δεκνζίεπαλ θείκελα ηψλ Παηέξσλ ηήο Δθθιεζίαο θαί θπξίσο θείκελα πνχ αλαθέξνληαλ ζηήλ νξζφδνμε εζπρία, ε νπνία είλαη ε κφλε κέζνδνο Θενγλσζίαο.

Ο άγηνο Μαθάξηνο, πξψελ Κνξίλζνπ, Ννηαξάο (1731-1805) εξγάζζεθε πνιχ γηά ηήλ εχξεζε θαί ζπγθξφηεζε ηψλ ζπγγξακκάησλ ηψλ λεπηηθψλ Παηέξσλ ηήο Δθθιεζίαο θαί έδσζε ζέ απηά ηφλ ηίηιν Φηινθαιία ηψλ ηεξψλ λεπηηθψλ. Ο φζηνο Παΐζηνο αλαθέξεηαη ζέ απηφλ ηφλ κεγάιν εζπραζηή Δπίζθνπν πνχ πήγε ζηφ Άγηνλ Όξνο γηά ηήλ αλεχξεζε θαί ζπιινγή απηψλ ηψλ λεπηηθψλ θεηκέλσλ. Κάλεη εληχπσζε πνχ κεηαμχ ηψλ άιισλ ν φζηνο Παΐζηνο γξάθεη: «Όηαλ ήξζε ζηφ Άγηνλ Όξνο». Γλσξίδνπκε, φκσο, φηη ν άγηνο Μαθάξηνο ήηαλ ζηφ Άγηνλ Όξνο ηφ 1775, ελψ ν φζηνο Παΐζηνο είρε θχγεη απφ ηφ Άγηνλ Όξνο ηφ 1763. Έηζη, απηφ ηφ «ήξζε» ηνχ νζίνπ Πατζίνπ δείρλεη φηη αηζζαλφηαλ θαί ελεξγνχζε σο αγηνξείηεο, θαίηνη εθείλν ηφλ θαηξφ δνχζε ζηήλ Μνιδαβία.

Πάλησο, ν φζηνο Παΐζηνο αλαθέξεηαη κέ πνιχ σξαία ιφγηα γηά ηφλ άγην Μαθάξην, Δπίζθνπν πξψελ Κνξίλζνπ, αθνχ είραλ ηήλ ίδηα επηζπκία θαί ηήλ ίδηα αλαδήηεζε. Γξάθεη:

«Ο Παληεξψηαηνο θχξ Μαθάξηνο, πξψελ Μεηξνπνιίηεο Κνξίλζνπ, απφ ηή λεαληθή ηνπ αθφκε ειηθία, Θενχ ζπλεξγνχληνο, είρε ηφζε απεξίγξαπηε αγάπε γηά ηά παηεξηθά ζπγγξάκκαηα, ηά αλαθεξφκελα ζηή λήςε, θαί ηήλ πξνζνρή ηνχ λνφο, ηήλ εζπρία θαί ηή λνεξά πξνζεπρή, ήηνη ηή δηά ηνχ λνφο ηεινπκέλε ζηήλ θαξδηά ηψλ εξγαδφκελσλ απηήλ, ψζηε φιε ηνπ ηή δσή λά ηήλ αθηεξψζεη ζηήλ αλαδήηεζή ηνπο θαί κέ ηφ θίιεξγν ρέξη ηνπ, σο εκπεηξφηαηνο ζηή ζχξαζελ παηδεία θαί ρσξίο θεηδψ ζέ έμνδα, παξάγγεηιε ηήλ αληηγξαθή ηνπο». 

΢ηήλ ζπλέρεηα αθεγείηαη πψο ν Δπίζθνπνο Μαθάξηνο εξεχλεζε φιεο ηίο Βηβιηνζήθεο ηψλ Ηεξψλ Μνλψλ ηνχ Αγίνπ Όξνπο, πψο αλαθάιπςε απηφλ ηφλ «αλεθηίκεην ζεζαπξφ» ζηήλ Μνλή Βαηνπεδίνπ, «δειαδή βηβιίν πεξί ελψζεσο ηνχ λνφο κεηά ηνχ Θενχ, ζπιινγή απφ φινπο ηνχο αγίνπο, πνχ είρε γίλεη ζέ αξραίνπο ρξφλνπο απφ κεγάινπο δεισηέο», φπσο θαί άιια ζπγγξάκκαηα πνχ ήηαλ άγλσζηα κέρξη ηφηε. Ο Δπίζθνπνο Μαθάξηνο ηά αληέγξαςε, κέ ηήλ βνήζεηα εκπείξσλ αληηγξαθέσλ, ηά δηάβαζε κέ επηκέιεηα απφ ηφ πξσηφηππν θαί ηά δηφξζσζε εγθχξσο. Έγξαςε δέ θαί ζχληνκε βηνγξαθία ηψλ αγίσλ πνχ ηά ζπλέηαμαλ. «Σφηε αλερψξεζε απφ ηφ Άγηνλ Όξνο κέ αλείπσηε ραξά, ζάλ λά είρε βξεί ζηή γή νπξάλην ζεζαπξφ θαί, αθνχ ήξζε ζηήλ έλδνμε κηθξαζηαηηθή πφιε ΢κχξλε, ηά απέζηεηιε ζηήλ Βελεηία κέ πνιιά ρξήκαηα, ηά νπνία ζπλέιεμε απφ ειεεκνζχλεο Υξηζηηαλψλ», γηά ηήλ έθδνζή ηνπο. Ο φζηνο Παΐζηνο επαηλεί ηφλ άγην Μαθάξην γηά ηφ ζεκαληηθφ απηφ έξγν πνχ επηηέιεζε, δηφηη θαηάιαβε ηήλ αμία απηψλ ηψλ ζπγγξακκάησλ «θαί ζρεδφλ νιφθιεξε ηή δσή ηνπ ηήλ εμάληιεζε ζηήλ εληαηηθή αλαδήηεζε απηψλ ηψλ ζπγγξακκάησλ παληνχ, πξνπάλησλ φκσο ζηφ Άγηνλ Όξνο Άζσ». Μάιηζηα απηά ηά ζπγγξάκκαηα, φπσο γξάθεη, είλαη γηά ηνχο αζιεηέο ηνχ κνλαρηθνχ βίνπ ζηφλ αγψλα κέ ηά αφξαηα πλεχκαηα «πηφ απαξαίηεηα θαί απφ ηήλ ίδηα ηήλ αλαπλνή».

Καί ν άγηνο Νηθφδεκνο ν Αγηνξείηεο (1749-1809) βνήζεζε ζηήλ έθδνζε ηήο Φηινθαιίαο χζηεξα απφ παξφηξπλζε ηνχ αγίνπ Μαθαξίνπ, πξψελ Κνξίλζνπ φηαλ επηζθέθζεθε ηφ 1777 ηφ Άγην Όξνο θαί ηφλ ζπλάληεζε. Ο ηεξνκφλαρνο Δπζχκηνο, ν παξαδειθφο ηνχ αγίνπ Νηθνδήκνπ ηνχ Αγηνξείηνπ, αλαθέξεηαη ζηήλ πεξίπησζε απηή:

«Δηο δέ ηνχ 1777 ήιζελ ν άγηνο Κνξίλζνπ Μαθάξηνο θαί κεηά ηήλ πξνζθχλεζηλ ηψλ ηεξψλ Μαλαζηεξίσλ ήιζελ εηο ηαίο Καξαίο θαί εθηινμελήζε εηο ηφλ «Άγηνλ Αληψληνλ» απφ έλα ζπληνπίηελ ηνπ Γεξν-Γαβίδ. Καί φληαο απηνχ έθξαμε θαί ηφλ Νηθφδεκνλ θαί ηφλ επαξαθάιεζελ λά ζεσξήζε ηήλ «Φηινθαιίαλ». Καί κέ ηνχηνλ ηφλ ηξφπνλ άξρηζελ ν επινγεκέλνο-κα ηί άξρηζελ; απνξψ, δέλ εμεχξσ ηί λά εηπψ• λά εηπψ πλεπκαηηθνχο αγψλαο ή ππεξβνιηθνχο θφπνπο ηνχ λνφο θαί ηήο ζαξθφο ηνπ; φρη κφλνλ απηά είλαη, νπνχ είπα, αιιά θαί άιια, νπνχ δέλ θζάλεη ν λνχο κνπ λά ηά ζηνραζζή-άξρηζε ιέγσ απφ ηήλ «Φηινθαιίαλ». Καί απηνχ βιέπνκελ ηφ σξαηφηαηνλ Πξννίκηνλ, ηνχο ελ ζπλφςεη κειηζηαγείο βίνπο ηψλ ζεζπεζίσλ Παηέξσλ».

Ο απζεληηθφο, φκσο, απηφο βηνγξάθνο ηνχ αγίνπ Νηθνδήκνπ ηνχ Αγηνξείηνπ κάο δίλεη θαί ηήλ ζεκαληηθή καξηπξία, φηη ν άγηνο Νηθφδεκνο είρελ αθνχζεη γηά ηφλ φζην Παΐζην Βειηηζθφθζθη θαί ζέιεζε λά ηφλ επηζθεθζή.

«Καί εθεί φληαο (ζηήλ Μνλή Γηνλπζίνπ) ήθνπζε ηήλ θαιήλ θήκελ ηνχ θνηλνβηάξρνπ Πατζίνπ Ρψζνπ, φπνπ ήηνλ εηο ηήλ Μπνγδαλίαλ (Μνιδαβία) θαί είρε ππέξ ηνχο ρηιίνπο αδειθνχο εηο ηήλ επίζθεςίλ ηνπ, θαί φηη εδίδαζθελ ηήλ λνεξάλ πξνζεπρήλ. Καί αγαπψληαο θαί απηφο απηήλ ηήλ ζείαλ εξγαζίαλ εκβήθελ εηο θαξάβηνλ, δηά λά ππάγε εηο αλαδήηεζηλ ηήο θηινπκέλεο ηνπ ζείαο πξνζεπρήο. Καί αξκελίδνληαο έμσ απφ ηφλ Άζσλα ηνχο εχξε θνπξηνχλα θαί εθηλδχλεπζαλ 

έσο λά θζάζνπλ ηφλ ιηκέλα ηήο Παλαγίαο εηο ηήλ Θάζνλ. Καί εθεί επγαίλνληαο άιιαμε ηνχο ζθνπνχο ηνπ απφ ηήλ θνπξηνχλαλ θαηά ηφ θαηλφκελνλ, ηή δέ αιεζεία λεχζηο Θενχ ηφλ εγχξηζε, δηά λά επηρεηξηζζή ηφ κέγα ηνχην θαιφλ εηο ηήλ Δθθιεζίαλ ηνχ Υξηζηνχ». Πξνθαλψο θάλεη ιφγν γηά ηήλ επηκέιεηα εθδφζεσο δηαθφξσλ Παηεξηθψλ θεηκέλσλ. Δδψ πξνμελεί ηδηαίηεξε εληχπσζε ε επηθνηλσλία κεηαμχ απηψλ ηψλ ηξηψλ κεγάισλ κνξθψλ ηήο επνρήο εθείλεο, ήηνη ηνχ νζίνπ Πατζίνπ Βειηηζθφθζθη, ηνχ αγίνπ Μαθαξίνπ, επηζθφπνπ πξψελ Κνξίλζνπ, θαί ηνχ αγίνπ Νηθνδήκνπ ηνχ Αγηνξείηνπ. Αγαπνχζαλ θαί νη ηξείο ηήλ εζπραζηηθή παξάδνζε θαί δσή, ηήλ ζεσξνχζαλ σο ηήλ νπζία ηήο νξζφδνμεο εθθιεζηαζηηθήο δσήο, αγσλίζζεθαλ γηά λά εληνπίζνπλ θαί λά αλαθαιχςνπλ ηά λεπηηθά ζπγγξάκκαηα ηψλ εζπραζηψλ Παηέξσλ θαί έθαλαλ ηά πάληα γηά λά ηά εθδψζνπλ θαί λά ηά δηαδψζνπλ. Κπξίσο, αγάπεζαλ ηήλ λνεξά εζπρία θαί ηήλ λνεξά-θαξδηαθή πξνζεπρή, θαί θαηάιαβαλ ηήλ αμία ηνπο γηά ηήλ έλσζε ηνχ λνχ ηνχ αλζξψπνπ κέ ηφλ Θεφ. Καί απηφ είλαη εθείλν πνχ ηνχο θαηέζηεζε αγίνπο ζηήλ ζπλείδεζε ηνχ ιανχ θαί ηήλ δσή ηήο Δθθιεζίαο.

Ο φζηνο Παΐζηνο Βειηηζθφθζθη γξάθεη θαί γηά ηήλ πξνζθνξά ηήο ειιεληθήο Οξζφδνμεο Δθθιεζίαο ζηήλ Ρσζηθή Δθθιεζία:

«Μέ ηήλ αλέθθξαζηε ηνχ Θενχ θηιαλζξσπία, θαηά ηνχο εζράηνπο θαηξνχο, ε πάζεο Ρσζίαο Δθθιεζία καο αμηψζεθε λά ιάβε ηήλ αγία νξζφδνμε πίζηε θαί ηφ νξζφδνμν βάπηηζκα απφ ηήλ Οξζφδνμε Διιεληθή Δθθιεζία. Μέ ηήλ αγία πίζηε έιαβε θαί ηήλ Αγία Γξαθή θαί φια ηά ηεξά βηβιία, ηά εθθιεζηαζηηθά θαί ηψλ αγίσλ δηδαζθάισλ θαί ηά παηεξηθά, ηά κεηαθξαζκέλα απφ ηά Διιελνγξαηθηθά. Απηά είλαη νη πεγέο ηψλ ζιαβηθψλ βηβιίσλ, δηφηη αιιηψο δέλ ζά πξνέθππηαλ ζιάβηθα βηβιία».

Έηζη, νη θηινθαιηθνί Παηέξεο άγηνο Μαθάξηνο Ννηαξάο, άγηνο Νηθφδεκνο ν αγηνξείηεο θ.ά. ζπλεηέιεζαλ ζηήλ αλαγέλλεζε ηνχ εζπραζηηθνχ κνλαρηζκνχ θαί ηήο εζπραζηηθήο παξαδφζεσο, ε νπνία αληηζηάζεθε ζηφ ξεχκα ηνχ Γηαθσηηζκνχ, πνχ επηδίσθε ηήλ επαλαθνξά ηνχ λένπ ειιεληζκνχ ζηήλ αξραία Διιάδα, πεξηθξνλψληαο φιε ηήλ ελδηάκεζε βπδαληηλή-ξσκαίτθε-παηεξηθή πεξίνδν. Καηά ηφλ ίδην ηξφπν θαί ν φζηνο Παΐζηνο Βειηηζθφθζθη αληηζηάζεθε κέ ζεηηθφ ηξφπν ζέ φιν ηφ δηαθσηηζηηθφ ξεχκα πνχ είρε εηζρσξήζεη ζηήλ Ρσζία θαί ηήλ γχξσ πεξηνρή, φπσο, άιισζηε θαί ν ίδηνο ηφ είρε ζπλαληήζεη ζηήλ Δθθιεζηαζηηθή ΢ρνιή ηνχ Κηέβνπ, σο ηεξνζπνπδαζηήο.

Ο Οκφηηκνο Καζεγεηήο Αληψληνο-Αηκίιηνο Σαρηάνο ζηήλ κειέηε ηνπ κέ ηίηιν «Ο Παΐζηνο Βειηηζθφθζθη θαί ε αζθεηηθνθηινινγηθή ΢ρνιή ηνπ», χζηεξα απφ έξεπλα ηψλ πεγψλ, κάο δίλεη ζεκαληηθέο πιεξνθνξίεο γηά ηήλ έθδνζε ηήο «Φηινθαιίαο» ζηήλ ειιεληθή γιψζζα θαί ηήλ κεηάθξαζή ηεο ζηήλ ζιαβνληθή θαί, βεβαίσο, ζπζρεηίδεη ηίο παξάιιειεο πξνζπάζεηεο ηνχ νζίνπ Πατζίνπ θαί ηνχ αγίνπ Μαθαξίνπ Ννηαξά Δπηζθφπνπ Κνξίλζνπ. 

Ήδε ν φζηνο Παΐζηνο γηά λά θαιχςε ηήλ απνπζία πλεπκαηηθνχ νδεγνχ θαί πξνθεηκέλνπ λά θαζνδεγήζε ηήλ αδειθφηεηά ηνπ ελδηαθέξζεθε γηά ηήλ εχξεζε, κειέηε θαί κεηάθξαζε λεπηηθψλ θεηκέλσλ ηψλ εζπραζηψλ Παηέξσλ. Έρεη εληνπηζζή πξνεγνχκελσο απηή ε πξνζπάζεηά ηνπ.

Όηαλ είρε αλαρσξήζεη απφ ηφ Άγηνλ Όξνο θαί βξηζθφηαλ ζηήλ Μνιδαβία πιεξνθνξήζεθε ηήλ παξάιιειε θίλεζε ηνχ αγίνπ Μαθαξίνπ Ννηαξά γηά ηήλ εχξεζε θαί ζπγθέληξσζε ηψλ θεηκέλσλ ηψλ λεπηηθψλ Παηέξσλ. Οη πιεξνθνξίεο κεηαθέξνληαη ζέ απηφλ απφ ηφλ καζεηή ηνπ κνλαρφ Γξεγφξην, ν νπνίνο βξηζθφηαλ πιεζίνλ ηνχ αγίνπ Μαθαξίνπ. Όηαλ ε ειιεληθή έθδνζε ηήο Φηινθαιίαο εμεδφζε ηφ 1782, ηφηε ν φζηνο Παΐζηνο έιαβε αληίηππν απηήο ηήο εθδφζεσο θαί ηφηε ηφζν ν ίδηνο φζν θαί νη κνλαρνί ηνπ αλαζεψξεζαλ ηήλ κεηάθξαζε πνιιψλ θεηκέλσλ ηνπο. Αθνχ νινθιεξψζεθε ε κεηάθξαζε ηψλ παηεξηθψλ θεηκέλσλ, ζηήλ ζπλέρεηα ηππψζεθε ε ζιαβνληθή Φηινθαιία ζηφ ΢πλνδηθφ Σππνγξαθείν ηήο Μφζραο ηφ 1793, ήηνη έλδεθα ρξφληα κεηά ηήλ έθδνζε ηήο ειιεληθήο Φηινθαιίαο. Όκσο, ε ζιαβνληθή Φηινθαιία πεξηιάκβαλε ηά ζπγγξάκκαηα 24 επί ζπλφινπ 36 ζπγγξαθέσλ ηήο ειιεληθήο εθδφζεσο. Αξγφηεξα ε ζιαβνληθή Φηινθαιία κεηαθξάζζεθε ζηήλ ξνπκαληθή θαί ηήλ ξσζηθή γιψζζα.

Ο ίδηνο Καζεγεηήο ζέ ηδηαίηεξν θεθάιαην κέ ηίηιν «Ζ Μνλή Όπηηλα θιεξνλφκνο ηνχ πλεχκαηνο ηήο ΢ρνιήο ηνχ Πατζίνπ Βειηηζθφθζη» θαηαγξάθεη ηφ πψο νη Ρψζνη κνλαρνί, καζεηέο ηνχ νζίνπ Πατζίνπ, ηφ 1779, κεηά ηήλ ΢πλζήθε ηνχ Κηνπηζνχθ Καλατξηδί θαί αξγφηεξα κεηά ηήλ θνίκεζε ηνχ νζίνπ Πατζίνπ, επαλαπαηξίζζεθαλ ζηήλ Ρσζία θαί κεηέθεξαλ ηφ εζπραζηηθφ πλεχκα ηνχ νζίνπ Πατζίνπ. Μεηέθεξαλ θαί ηήλ πξνθνξηθή παξάδνζε, αιιά θαί ρεηξφγξαθα κεηαθξάζεσλ αζθεηηθψλ έξγσλ πνχ είραλ γίλεη απφ ηήλ ΢ρνιή ηήο Ηεξάο Μνλήο Νεάκηο. Οη καζεηέο απηνί ηνχ νζίνπ Πατζίνπ θαηέιαβαλ δηάθνξεο ζέζεηο ζηά Ρσζηθά Μνλαζηήξηα, έγηλαλ Ζγνχκελνη θαί Πλεπκαηηθνί Παηέξεο θαί απηφ βνήζεζε ζηήλ αλάπηπμε ηνχ εζπραζηηθνχ κνλαρηζκνχ.

Έρεη ππνινγηζζή φηη 103 Μνλέο ηήο Ρσζίαο είραλ επεξεαζζή απφ ηφ πλεχκα ηνχ εζπραζηηθνχ κνλαρηζκνχ, φπσο ηφ εμέθξαδε ν φζηνο Παΐζηνο. Όκσο ε Μνλή Όπηηλα ήηαλ εθείλε πνχ απνδείρζεθε ε θαη’ εμνρήλ «θιεξνλφκνο» ηήο κεγάιεο αζθεηηθήο παξαδφζεσο ηήο ΢ρνιήο ηνχ Πατζίνπ Βειηηζθφθζθη. Ζ Ηεξά Μνλή Όπηηλα απέθηεζε κεγάιε δφμα θαηά ηίο εκέξεο ηνχ Ηεξνκνλάρνπ Μαθαξίνπ (1788-1860). Δπί ηψλ εκεξψλ ηνπ ε Ηεξά Μνλή αλέιαβε ηήλ έθδνζε αζθεηηθψλ ζπγγξακκάησλ «ηά νπνία εθιεξνδφηεζελ εηο ηήλ Ρσζίαλ ε ζρνιή ηνχ Πατζίνπ».

Ζ πεξίνδνο απηή ζηήλ Ρσζία ήηαλ πνιχ ζεκαληηθή γηαηί κεηαθέξνληαλ απφ ηήλ Γχζε ε ινγηθνθξαηία θαί ε γεξκαληθή θηινζνθία πνχ επεξέαζαλ πνιινχο δηαλννπκέλνπο. Ήηαλ επφκελν φηη παξάιιεια πξφο ηφλ δπηηθφ γεξκαληθφ δηαθσηηζκφ αλαπηπζζφηαλ θαί ε εζπραζηηθή παξάδνζε ηήο Δθθιεζίαο, φπσο ηήλ εμέθξαδε ν φζηνο Παΐζηνο. Έηζη αλαπηχρζεθαλ δχν 

ξεχκαηα ζηήλ ξσζηθή θνηλσλία, ήηνη ηφ ξεχκα ηνχ δπηηθνχ δηαθσηηζκνχ θαί ηφ ξεχκα ηνχ εζπραζκνχ απφ ηνχο ζιαβφθηινπο, φπσο άιισζηε ηφ ζπλαληνχκε έθδεια ζηφ έξγν ηνχ Νηνζηνγηέθζθη «Αδειθνί Καξακάδνθ».

΢ηφ κπζηζηφξεκα απηφ ν Νηνζηνγηέθζθη παξνπζηάδεη ηά ξεχκαηα ηά νπνία επηθξαηνχζαλ ζηήλ Ρσζία ηήλ επνρή ηνπ. Σά ηξία παηδηά ηνχ Θενδψξνπ Καξακάδνθ, ήηνη ν Μίηηα-Νηεκίηξη, ν Ηβάλ θαί ν Αιεμέτ-Αιηφζηα εθθξάδνπλ ηά ηξία ξεχκαηα ηήο ξσζηθήο θνηλσλίαο. Ο Μίηηα εθπξνζσπεί ηήλ παιηά πξσηφγνλε αηζζεζηαθή θαί δηνλπζηαθή Ρσζία. Ο Ηβάλ εθπξνζσπεί ηήλ ξσζηθή δηαλφεζε, πνχ είρε επεξεαζζή απφ ηφλ δπηηθφ δηαθσηηζκφ θαί ν ίδηνο ήηαλ δηαλννχκελνο, αγλσζηηθηζηήο θαί εθπξφζσπνο ηψλ ζηνραζηψλ. Καί ν Αιηφζηα εθπξνζσπεί ηφλ δηαλνεηηθφ θφζκν πνχ είρε επεξεαζζή απφ ηήλ νξζφδνμε πλεπκαηηθφηεηα θαί εθθξάδεη ηφλ ηξφπν ζθέςεσο ηψλ ζιαβνθίισλ. Ο δέ ΢ηάξεηο Εσζηκάο, φπσο ηφλ παξνπζηάδεη ν Νηνζηνγηέθζθη, εθθξάδεη ηφλ Μαθάξην θαί ηφλ Ακβξφζην ηήο Μνλήο Όπηηλα θαί φιε ηήλ παξάδνζή ηεο.

Πάλησο, νη 103 ξσζηθέο Μνλέο, ηδίσο δέ ε Μνλή Όπηηλα ππήξμαλ θέληξα κειέηεο ηήο Φηινθαιίαο θαί ηψλ παηεξηθψλ θεηκέλσλ. Μάιηζηα δέ ε Μνλή Όπηηλα επεξέαζε πάξα πνιχ ηήλ ξσζηθή θνηλσλία θαί ηφλ δηαλνεηηθφ θφζκν, αθνχ εθηφο απφ ηφλ ιαφ ζχρλαδαλ ζηήλ Ηεξά Μνλή ζενιφγνη, θηιφζνθνη, ινγνηέρλεο, ζπγγξαθείο, φπσο ν Αιεμέτ Υνκηαθψθ, ν Νηθνιάτ Γθφγθνι, ν Λένλ Σνιζηφτ θ.ά.

Έηζη απφ ηήλ παξάδνζε πνχ δεκηνχξγεζε ν εθπιεθηηθφο φζηνο Παΐζηνο επεξεάζζεθαλ κνλαρνί κέρξη θαί ηφλ άγην ΢εξαθείκ ηνχ ΢άξσθ, πνχ ζεσξείηαη σο πλεπκαηηθφο απφγνλνο ηνχ νζίνπ Πατζίνπ, θαί άιινη ζενιφγνη, ινγνηέρλεο θαί θηιφζνθνη.

Δπίινγνο

Ζ πνξεία θαί ε δσή ηνχ νζίνπ Πατζίνπ Βειηηζθφθζθη (1722-1794) είλαη ζαπκαζηή θαί εθπιεθηηθή. Ζ κεηέξα ηνπ ήζειε λά ηφλ νδεγήζε ζηφλ γάκν θαί ηήλ ηεξσζχλε, ψζηε δη’ απηνχ ηνχ ηξφπνπ λά παξακείλε ζηήλ ηζηνξία ηφ επίζεην ηήο νηθνγελείαο. Καί απηφ γηαηί ε κεηέξα ηνπ, φπσο δηεγείηαη ν φζηνο Παΐζηνο, έραζε ηφλ ηεξέα ζχδπγφ ηεο θαί παξέκεηλε απηφο ηφ κνλαρνπαίδη ηεο, «ε κφλε γηά ηά γεξαηεηά θξνληίδα γηά ηφ ζπίηη θαί θαηά Θεφλ παξεγνξηά». Όκσο, ν φζηνο Παΐζηνο αθνινχζεζε άιιν δξφκν θαί ηειηθά έζσζε ρηιηάδεο αλζξψπνπο, αλαδείρζεθε έλαο λένο Μσυζήο ζηήλ Μνιδαβία, ηήλ Βιαρία, ηήλ Ρσζία θαί φιε ηήλ γχξσ πεξηνρή, νπφηε παξέκεηλε ιακπξφ ηφ επίζεηφ ηνπ ζηνχο αηψλεο. Αθφκε δέ θαί ε ίδηα ε κεηέξα ηνπ, χζηεξα απφ ηήλ πξψηε ζιίςε ηεο, έγηλε κνλαρή θαί εθνηκήζε σο κνλαρή. 

Ο ίδηνο κεηέθεξε ζηφ Άγηνλ Όξνο ηφλ δήιν ηνπ γηά ηήλ εζπραζηηθή δσή, αιιά σθειήζεθε απφ ηήλ εζπραζηηθή παξάδνζε πνχ πξνυπήξρε ζέ απηφ, θαίηνη απφ πνιινχο ήηαλ μεραζκέλε, αιιά δηαθπιαζζφηαλ θαί ζηίο βηβιηνζήθεο θαί ζέ κεκνλσκέλνπο αζθεηέο. Απηφ δείρλεη φηη ε παηεξηθή δηδαζθαιία είλαη ε ίδηα δηά κέζνπ ηψλ αηψλσλ, είλαη νπζηαζηηθά ε ζενινγία ηψλ Πξνθεηψλ, ηψλ Απνζηφισλ θαί ηψλ Παηέξσλ, θαί δέλ κπνξεί λά ππεξβή απηήλ ηήλ νξζφδνμε ζενινγία, νχηε ε ζρνιαζηηθή ζενινγία, νχηε ε ιεγνκέλε λενπαηεξηθή-ξσζηθή ζενινγία. Ο Καζεγεηήο Αληψληνο-Αηκίιηνο Σαρηάνο γξάθεη εχζηνρα ζηφλ πξφινγν ηνχ βηβιίνπ: «Ζ κειέηε ηήο αλαβίσζεο ηήο εζπραζηηθήο πλεπκαηηθφηεηαο ζηφλ νξζφδνμν θφζκν θαηά ηφλ 18ν αηψλα αλαπνθεχθησο νδεγεί ζηφ πξφζσπν ηνχ κεγάινπ αζθεηή θαί θνηλνβηάξρε, νζίνπ Πατζίνπ Βειηηζθφθζθη, ν νπνίνο επαλεηζήγαγε ηφλ ζιαβηθφ θαί ξνπκαληθφ θφζκν ζηφλ ρψξν ηήο πλεπκαηηθήο δσήο απηήο ηήο κνξθήο. Ο φζηνο Παΐζηνο ππήξμε απηφο πνχ ζπλεηέιεζε ζηήλ αλαβίσζε ηνχ θνηλνβηαθνχ βίνπ ζηφλ ξνπκαληθφ κνλαρηζκφ, κέ βάζε ηφ αγηνξεηηηθφ πξφηππν, θαί ζηήλ ζηξνθή πξφο ηήλ εζπραζηηθή πλεπκαηηθφηεηα, φπσο απηή είρε αλζίζεη ζηφ Άγηνλ Όξνο ηφλ 14ν αηψλα. Σφ έξγν ηνπ πξφο ηήλ θαηεχζπλζε απηή ππήξμε κία παξάιιειε πξνζπάζεηα κέ εθείλε ηήλ νπνία είρε θάλεη κέζα ζηφλ ειιεληθφ θφζκν ν ζχγρξνλφο ηνπ άγηνο Μαθάξηνο ν Ννηαξάο, ηνχ νπνίνπ ηφ έξγν ρξεζίκεπε σο ππφδεηγκα γηά ηφλ Παΐζην».

Καί πάιη ζέισ λά επραξηζηήζσ θαί λά ζπγραξψ ηφλ Οκφηηκν Καζεγεηή θ. Αληψλην-Αηκίιην Σαρηάν γηά ηήλ φιε πξνζθνξά ηνπ ζηήλ Δθθιεζία, αιιά, ηδηαηηέξσο, γηά ηήλ παξνπζίαζε ηήο δσήο θαί ηήο δξάζεσο ηνχ νζίνπ Πατζίνπ Βειηηζθφθζθη, πνχ είλαη έλα ιακπξφ ηέθλν ηήο δσήο πνχ ππάξρεη πινχζηα κέζα ζηήλ Οξζφδνμε Δθθιεζία.–