Βιβλιοπαροσζίαζε

Άγιος Γρεγόριος Παλαμάς, Παηέρας ηες Θ΄ Οικοσμενικής Σσνόδοσ
Εορηάδεηαι ηε Β΄ Κσριακή ηών Νεζηειών ηής Μεγάλες Τεζζαρακοζηής

΢εβαζηνί παηέξεο, αγαπεηνί αδειθνί! Ζ κλήκε ηνπ Αγίνπ Γξεγνξίνπ ηνπ Παιακά ζπκπίπηεη κε ηελ 14ε Ννεκβξίνπ. Ζ ΢χλνδνο φκσο ηνπ 1368, ε νπνία δηαθήξπμε εηο ηνλ θφζκν ηελ αγηφηεηα ηνπ αγίνπ Γξεγνξίνπ ηνπ Παιακά, ιφγσ ησλ ζαπκάησλ ηα νπνία επνίεη θαη φρη ιφγσ ηεο παηδείαο ηνπ, νχηε ιφγσ ησλ ζπγγξακκάησλ ηνπ, πνπ είλαη ην πςειφηεξν ζηελ επνρή ηνπ επίηεπγκα, αιιά θαη ζηελ θνξπθή ζπγρξφλσο ηεο αγηνπαηεξηθήο ζενινγηθήο παξαδφζεσο, κεηέθεξε ηε κλήκε ηνπ Αγίνπ Γξεγνξίνπ ηνπ Παιακά εηο ηελ Β΄ Κπξηαθή ησλ Νεζηεηψλ. Δίλαη κία πξάμηο ζπκβνιηθή θαη απνθαζηζηηθή, δηφηη ε ζεκεξηλή εκέξα ηηκάηαη απφ ηνπο Οξζνδφμνπο φινπ ηνπ θφζκνπ σο επέθηαζε θαη πξνέθηαζε ηεο Κπξηαθήο ηεο Οξζνδνμίαο. Δίλαη ζπλέρεηα ηεο λίθεο ηεο Δθθιεζίαο σο ζψκαηνο Υξηζηνχ θαη ελ Υξηζηψ θνηλσλίαο ελαληίνλ ηεο πιάλεο. Γελ είλαη λίθε πξνζψπσλ ελαληίνλ άιισλ πξνζψπσλ, δελ είλαη λίθε παξαηάμεσλ ελαληίνλ άιιεο παξαηάμεσο ε άιισλ παξαηάμεσλ, αιιά είλαη ε λίθε ηεο Πίζηεσο. Ο ζξίακβνο ηεο Πίζηεσο σο ηξφπνπ ζθέςεσο, σο ηξφπνπ δσήο θαη εκπεηξίαο αγηνπλεπκαηηθήο, πνπ κπνξεί λα νδεγήζεη ηνλ άλζξσπν εηο ηελ ζέσζε. Δίλαη λίθε δειαδή ηεο ζσηεξίαο, ηελ νπνία εηζήγαγε ζηελ ηζηνξία ν Κχξηνο εκψλ Ηεζνχο Υξηζηφο, άζαξθνο εηο ηελ Παιαηά Γηαζήθε θαη έλζαξθνο εηο ηελ Καηλή Γηαζήθε. Γηα λα θαηαλνήζνπκε ηε ζεκαζία ηνπ Αγίνπ Γξεγνξίνπ ηνπ Παιακά, ηνλ νπνίν εηο ηνλ ηίηιν ηεο απνςηλήο νκηιίαο νλνκάδνπκε Παηέξα ηεο 9εο Οηθνπκεληθήο ΢πλφδνπ, ζα ήζεια λα νξηνζεηήζνπκε ηα ζπζηαηηθά ηνπ ηίηινπ απηνχ. 

Η Πποζυπικόηηηα ηος Αγίος Ο Άγηνο Γξεγφξηνο γελλήζεθε ζηελ Κσλζηαληηλνχπνιε ην 1296 θαη ζπνχδαζε θηινζνθία, θπξίσο αξηζηνηειηθή, ζε ηέηνην βαζκφ, ψζηε φηαλ έδηλε δεθαεμαεηήο ηηο εμεηάζεηο ηνπ εηο ην Παλεπηζηήκην ηεο Κσλζηαληηλνππφιεσο, ν κεγάινο ιφγηνο ν Θεφδσξνο Μεηνρίηεο ελζνπζηαζκέλνο λα ηνπ πεη: «Παηδί κνπ, νχηε ν ίδηνο ν Αξηζηνηέιεο ζα κπνξνχζε λα εθθξαζηεί θαηά θαιχηεξν ηξφπν». Θενινγία ν Άγηνο Γξεγφξηνο εζπνχδαζε εηο ηελ Θενινγηθή ΢ρνιή ηεο Οξζνδφμνπ Δθθιεζίαο. Γελ ήηαλ θάπνην ίδξπκα θξαηηθφ, δηφηη ε Θενινγηθή ΢ρνιή είλαη ην κνλαζηήξη, είλαη ην (θνηλνβηαθφ) κνλαζηήξη. Μέζα ζην κνλαζηήξη ν Άγηνο Γξεγφξηνο έγηλε Θενιφγνο. Μέζα απφ ηελ άζθεζε θαη ηελ πλεπκαηηθή δσή. Δηο ην Παπίθηνλ Όξνο, κεηαμχ Μαθεδνλίαο θαη Θξάθεο, ζην Άγηνλ Όξνο θαη ζηελ Βέξνηα, κε ηε απζηεξνηάηε άζθεζή ηνπ. Πέληε εκέξεο ηεο εβδνκάδνο ήηαλ απνκνλσκέλνο εηο ηελ αλαρσξεηηθή άζθεζε, ηελ βαξεηά άζθεζή ηνπ, θαη δχν εκέξεο θαηέβαηλε γηα λα ζπδεηήζεη κε ην κνλαζηηθφ ζψκα ηα πξνβιήκαηα, λα κεηάζρεη δειαδή ζηελ θνηλσληθή ελ Αγίσ Πλεχκαηη δσή ησλ ζπκκνλαζηψλ ηνπ. Ο Άγηνο Γξεγφξηνο αλαδείρζεθε ζε κέγα Θενιφγν ηεο Δθθιεζίαο, δηφηη είρε ηηο θαηάιιειεο πξνυπνζέζεηο. Ήηαλ ν Θενιφγνο ηεο αζθήζεσο, ηεο κεηαλνίαο, θαη φρη ν Θενιφγνο ησλ πηπρίσλ θαη ησλ παλεπηζηεκηαθψλ ηίηισλ. Δπηηξέςηε κνπ λα ην πσ. Με αμίσζε ν Θεφο, ην ιέγσ γηαηί ηψξα βξίζθνκαη ζην ηειεπηαίν ζηάδην ηεο δσήο κνπ, δελ μέξσ πφζν ν Θεφο ζα κ’ αθήζεη ζηνλ θφζκν, αγγίδσ ηα εβδνκήληα. Λέγσ ζπλήζσο, φζα πηπρία θαη λα έρνπκε δελ καο θαηαμηψλνπλ σο Θενιφγνπο. Με ηε Υάξε ηνπ Θενχ έρσ πέληε παλεπηζηεκηαθά δηπιψκαηα, ηξία πηπρία θαη δχν «Νηνθηνξά», δηδαθηνξηθνχο ηίηινπο, δηδαθηνξηθφ Θενινγίαο θαη Φηινζνθίαο – 

Ηζηνξίαο, απηά ζε μέλν Παλεπηζηήκην. Γηαηί ηα είπα απηά; Γηα λα επαλαιάβσ απηφ πνπ αξέζθνκαη λα ιέγσ ζπλήζσο, φηη φια απηά, νη ηίηινη θαη ηα πηπρία είλαη κεδέλ θαη θάησ ηνπ κεδελφο, κεδέλ θαη θάησ ηνπ κεδελφο, έλα ηίπνηα. Δθείλν, ην νπνίν ρξεηάδνκαη θαη κάιηζηα σο Κιεξηθφο, είλαη κηα αρηίδα ηεο Υάξηηνο ηνπ Θενχ. Λίγε Υάξε Θενχ ρξεηάδνκαη, γηα λα αληαπνθξηζψ εηο ηηο απαηηήζεηο ηνπ δηαθνλήκαηνο θαη ιεηηνπξγήκαηφο κνπ, θαη ζ’ απηφ πηζηεχσ φηη ζα ζπκθσλνχλ φινη νη ζεβαζηνί ζπλάδειθνη ελ Υξηζηψ, πνπ είλαη ζην Άγηνλ Βήκα. Έγηλε, ινηπφλ, κ’ απηήλ ηελ Θενινγία ζπλερηζηήο ησλ Αγίσλ Παηέξσλ, σο Θενιφγνο θαηεμνρήλ ηεο παξαδφζεσο. Ο Άγηνο Γξεγφξηνο ν Παιακάο εληάρζεθε ζε κηα ζθπηαινδξνκία ηνπ Αγίνπ Πλεχκαηνο, ε νπνία αξρίδεη κε ηνπο Απνζηφινπο, ηνπο Απνζηνιηθνχο Παηέξεο, κε πξψηνλ ηνλ Άγην Ηγλάηην Αληηνρείαο, ζπλερίδεηαη κε ηνλ Άγην Δηξελαίν, κε ηνλ Άγην Κππξηαλφ, θζάλεη ζην Μέγα Αζαλάζην, ηνπο Καππαδφθεο Παηέξεο, ηνπο Κπξίιινπο, ησλ Ηεξνζνιχκσλ θαη ηεο Αιεμαλδξείαο, θαη ζπλερίδεηαη απηή ε ζθπηαινδξνκία κε ηνλ Μάμηκν ηνλ Οκνινγεηή, ηνλ Μέγα Φψηην ηνλ 9ν αηψλα, γηα λα θνξπθσζεί ηνλ 14ν αηψλα ζηνλ Άγην Γξεγφξην ηνλ Παιακά θαη ελ ζπλερεία ζηνπο αγίνπο Κνιιπβάδεο Παηέξεο, ηνπο εζπραζηέο ηνπ 18νπ αηψλα. Απφ ηελ άιιε πιεπξά, Φψηηνο, Γξεγφξηνο Παιακάο θαη Μάξθνο Δπγεληθφο είλαη ζηελ επζεία γξακκή ηεο παξαδφζεσο, ε νπνία πξνέβαιε ηνπο αγίνπο Παηέξεο, ηελ ζθέςε ηνπο θαη ηελ βηνηή ηνπο απέλαληη ζηελ αιινηξησκέλε θαη δηεζηξακκέλε Γπηηθή Υξηζηηαλνζχλε. Παξ’ φια απηά, ν άγηνο Γξεγφξηνο ν Παιακάο -ν Θεφο ην επέηξεςε, γηα λα ηνλ δπλακψζεη πεξηζζφηεξν- έγηλε θαη νκνινγεηήο ηεο πίζηεσο. Καηεγνξήζεθε σο θαηλνηφκνο θαη κάιηζηα σο αηξεηηθφο. Απηή ήηαλε ε θξίζε ηνπ 14νπ αηψλνο. Μεηά ηελ Πελζέθηε Οηθνπκεληθή ΢χλνδν (691/2) έρνπκε ηέηνηα παξαδείγκαηα κέζα ζηε δσή ηεο Δθθιεζίαο, απφ ηα ηέιε ηνπ 7νπ αηψλνο θαη εμήο. Οη Άγηνη λα ζεσξνχληαη σο θαηλνηφκνη, νη Άγηνη λα ζεσξνχληαη σο αηξεηηθνί, δηφηη δελ ζπκθσλνχζαλ κε κηα πνιηηηθή Θενινγία, ε νπνία είρε δηαδνζεί, κε Ηεξάξρεο θαη Θενιφγνπο, νη νπνίνη πξνζπαζνχζαλ λα ηα έρνπλ θαιά κε ηελ εμνπζία, γηα λα θαξπνχληαη νθέιε γήηλα θαη πξνζσξηλά. Σν 1343 εθπιαθίζζε ν Άγηνο Γξεγφξηνο ν Παιακάο ζηε θπιαθή ησλ αλαθηφξσλ θαη ην 1344 θαηαδηθάζζεθε ζε αθνηλσλεζία! ΢χλνδνη είραλ θαηαδηθάζεη παιαηφηεξα ηνλ Ηεξφ Υξπζφζηνκν, (ζθεθηείηε ηνλ ηεξφ Υξπζφζηνκν!) δχν θνξέο ζε εμνξία, ψζηε λα πεζάλεη ζηελ εμνξία. Αλάινγεο ΢χλνδνη θαηεδίθαζαλ ηνλ Άγην Γξεγφξην ηνλ Παιακά, γηαηί δελ ήηαλ πξφζπκνο λα ππεξεηήζεη ηα ζπκθέξνληα ησλ ηζρπξψλ ηνπ εθθιεζηαζηηθνχ ρψξνπ θαη ηεο πνιηηείαο. Γελ είλαη ζπάλην ην θαηλφκελν, αγαπεηνί αδειθνί, ΢χλνδνη πνπ ζεσξνχληαη Οξζφδνμνη, λα αζσψλνπλ ηνπο ελφρνπο θαη λα θαηαδηθάδνπλ ηνπο Αγίνπο. Απηφ ην θαηλφκελν, πνπ ζεκαίλεη δηαζηξνθή ηεο Παξαδφζεσο εθ κέξνπο ησλ, πνπ απνθαιχπηεη ηελ εθθνζκίθεπζε ηνπ εθθιεζηαζηηθνχ ρψξνπ, ζα ζπλερίδεηαη φζν ππάξρεη ε ακαξηία, θαη θνβεξά απνζηαζία, κέζα ζην ξάζν. Έηζη, ινηπφλ, -ζα κνπ επηηξέςεηε παξελζεηηθά- λα πξνζζέζσ θάηη: ΢πλήζσο ιέγνπλ θάπνηνη, θαη δελ είλαη άζηνρν ην εξψηεκα, γηαηί δελ ζπκκεηέρνπλ θαη νη ιατθνί, κέιε θαη απηνί ηνπ ΢ψκαηνο ηνπ Υξηζηνχ, εηο ηαο ΢πλφδνπο ηεο Δθθιεζίαο. Οη Άγηνη Παηέξεο ηα έρνπλ δηαηάμεη θαηά ηέηνην ηξφπν, ψζηε δελ ρξεηάδεηαη νχηε εκείο νη πξεζβχηεξνη, νχηε νη ιατθνί λα ζπκκεηέρνπκε ζηηο ΢πλφδνπο. Γηφηη ηφηε ζα αξρίζεη ην εξψηεκα: γηαηί απηφο θαη φρη εγψ! Ο Δπίζθνπνο κεηέρεη ζηε ΢χλνδν, κεηαθέξνληαο ζ’ απηήλ απηνχζηα ηε γλψκε ηνπ πνηκλίνπ ηνπ. Όηαλ, ινηπφλ, θάζε Δπίζθνπνο κέζα ζηε ΢χλνδν εθθξάδεη ηελ γλψκε ηεο ηνπηθήο ηνπ εθθιεζίαο, ηφηε ζπκκεηέρεη ζ’ απηήλ, έκκεζα, θαη ην πιήξσκά ηεο. Φηάζακε φκσο ζε θαηαζηάζεηο, αγαπεηνί αδειθνί, πνπ άιιε είλαη ε γλψκε ηνπ ιανχ, άιιε είλαη ε γλψκε ησλ πξεζβπηέξσλ, ηνπ θιήξνπ ηνπ επξπηέξνπ, άιιε είλαη ε γλψκε ησλ Δπηζθφπσλ θαη ηειηθά άιια απνθαζίδνπλ νη ΢χλνδνη. Απηή είλαη ε θαθνηπρία, ε νπνία καο δέξλεη. Καη ζα κνπ επηηξαπεί ηαπεηλά λα ππνβάισ γνλππεηήο, ηελ παξάθιεζή κνπ ζηελ Ηεξά ΢χλνδν. Αο πλεχζεη θαη ζ’ απηήλ έλαο αέξαο Παηεξηθφο. Αο γίλεη θαη ζηε ΢χλνδφ καο κία αλαγέλλεζε, Παηεξηθή φκσο θαη Απνζηνιηθή θαη Πξνθεηηθή. Κη αο αθνχεη ηε θσλή ηνπ πνηκλίνπ -ε ΢χλνδνο-, δηφηη ζα έιζεη επνρή, φπνπ νη αηαμίεο πνπ ζπκβαίλνπλ ζην πεδνδξφκην θαζεκεξηλά, ζα εηζέιζνπλ θαη κέζα ζηελ Δθθιεζία. Μφιηο νινθιεξσζεί ν ζρεδηαδφκελνο ρσξηζκφο Δθθιεζίαο-Πνιηηείαο, κε ηελ πιένλ αξλεηηθή έλλνηα ηνπ φξνπ, ηφηε ζα θαηαληήζνπκε ρεηξφηεξα απφ ηνπο Παιαηνεκεξνινγίηεο. Καη αλ δελ ζειήζνπκε κε πξψηνπο ηνπο Δπηζθφπνπο καο, ηνπο νπνίνπο ζέβνκαη απφιπηα, εάλ δελ ζειήζνπκε λα ζσθξνληζζνχκε θαη λα κελ πξνθαινχκε ηνλ ιαφ ηνπ Θενχ, ζα θζάζνπκε ζε θνβεξέο θαηαζηάζεηο ζην ρψξν ηνλ εθθιεζηαζηηθφ. Γελ είκαη πξνθήηεο, αιιά ν Θεφο κνπ επέηξεςε λα αζρνινχκαη κε ηελ επηζηήκε ηεο Ηζηνξίαο. Ο ηζηνξηθφο εξγάδεηαη πάλσ ζε λνκνηέιεηεο. Όρη ινηπφλ κε ηελ δηαίζζεζε Πξνθήηνπ, δηφηη είκαη αθάζαξηνο θαη αζήκαληνο, αιιά κε ηελ δηαίζζεζε πνπ κνπ δίλεη ν ρψξνο ηεο Ηζηνξίαο, πξνβιέπσ φηη εθεί ζα θαηαιήμνπκε. Κιείλσ ηελ παξέλζεζε. 

Ο Άγηνο Γξεγφξηνο απειεπζεξψζεθε ην 1343 θαη απφ ην 1347 κέρξη ην 1359, κέρξη ηελ θνίκεζή ηνπ, δηεηέιεζε Αξρηεπίζθνπνο Θεζ/θεο. Σν 1368, φπσο είπα, ε ΢χλνδνο ηνπ Παηξηαξρείνπ γηα πξψηε θνξά ζηελ ηζηνξία επεκβαίλεη γηα λα δηαθεξχμεη, φρη λα αγηνπνηήζεη, -απηά είλαη θξάγθηθα, δελ έρνπκε αγηνπνίεζε- αιιά επεκβαίλεη ε ΢χλνδνο λα δηαθεξχμεη ηελ αγηφηεηά ηνπ, ηελ ππάξρνπζα θαη απνδεηθλπνκέλε, φρη απφ ηα βηβιία ηνπ, αιιά απφ ηα ζαχκαηά ηνπ. Ο Θεζμόρ ηυν Οικοςμενικών Σςνόδυν Μηιήζακε φκσο ζηνλ ηίηιν γηα 9ε Οηθνπκεληθή ΢χλνδν. Πνηα είλαη ε 9ε Οηθνπκεληθή ΢χλνδνο, κε ηελ νπνία ζα ζπλδέζνπκε ηελ παξνπζία ηνπ Αγίνπ Γξεγνξίνπ ηνπ Παιακά; Δίλαη γλσζηφ απφ ηελ Ηζηνξία, φηη έρνπκε επίζεκα επηά Οηθνπκεληθέο ΢πλφδνπο. Ζ Οηθνπκεληθή ΢χλνδνο είλαη ην αλψηεξν θξηηήξην ηεο εθθιεζηαζηηθφηεηνο. Γηα καο ηνπο νξζνδφμνπο πςίζηε κνξθή εθθιεζηαζηηθνχ πνιηηεχκαηνο είλαη ε Οηθνπκεληθή ΢χλνδνο. Κνξπθή καο δελ είλαη έλαο άλζξσπνο, έλαο Πάπαο -εδψ είλαη νπζηαζηηθή ε δηαθνξά καο κε ηνλ παπηζκφ. Οη Πξνηεζηάληεο ηα θαηήξγεζαλ φια, θαη είλαη πην έληηκνη απφ ηνπο παπηθνχο. Δίλαη πην έληηκνη, γηαηί δε ζέιεζαλ λα θξαηήζνπλ ηίπνηε απφ ηελ παξάδνζε ηεο Δθθιεζίαο θαη λα ην δηαζηξεβιψλνπλ. Ο Παπηζκφο φκσο ππνθαηέζηεζε ηελ Οηθνπκεληθή ΢χλνδν κε ηνλ Πάπα θαη ηελ έθαλε φξγαλν ηνπ παπηζκνχ ηελ Οηθνπκεληθή ΢χλνδν, ζεξαπαηλίδα ησλ παπηθψλ ζρεδίσλ. ΢ηελ Οξζνδνμία ππάξρεη θαη ζα ππάξρεη κέρξη ηέινπο ηεο ηζηνξίαο, σο χςηζηνο ζεζκφο εηο ηελ δσήλ ηεο, ε Οηθνπκεληθή ΢χλνδνο. Ζ Οηθνπκεληθή ΢χλνδνο –νηθνπκεληθή ζεκαίλεη ΢χλνδνο φινπ ηνπ θξάηνπο. Καηά ηνλ φξν ηνπ Ξελνθψληνο θαη ζην Διιεληθφ Βπδάληην, ζηελ Διιεληθή, δειαδή, Ρσκαλία, ε ιέμε Οηθνπκέλε, ζεκαίλεη θαη’ νπζίαλ ην θξάηνο, νηθνπκεληθφο δηδάζθαινο, νηθνπκεληθνί παηέξεο θ.ν.θ.-. Ζ Οηθνπκεληθή ΢χλνδνο, ινηπφλ, είλαη ε ΢χλνδνο φινπ ηνπ θξάηνπο θαη αληηκεησπίδεη ηα κεγάια πξνβιήκαηα ηεο πίζηεσο θαη ηάμεσο ηεο Δθθιεζίαο. Οη Οηθνπκεληθέο ΢χλνδνη πξνυπνζέηνπλ θξίζεηο εηο ην ζψκα ηεο Δθθιεζίαο, πνπ 

ζεκαίλεη φηη απεηιείηαη ε ζσηεξία. Καη ηφηε έξρεηαη σο ζηφκα ηεο Δθθιεζίαο ε Οηθνπκεληθή ΢χλνδνο, γηα λα δηαθεξχμεη, ζε θάζε πεξίπησζε, ηελ ζψδνπζα Αιήζεηα, ζχκθσλα κε ηνπο Παηέξεο, ηνπο Απνζηφινπο, ηνπο Πξνθήηεο θαη ηηο Μεηέξεο φισλ ησλ αηψλσλ. Έρνπκε επί παξαδείγκαηη ηελ 1ε θαη ηελ 2α Οηθ. ΢χλνδν, 325 θαη 381, νη νπνίεο αζρνιήζεθαλ κε ην πξφβιεκα, ηε κάζηηγα θαιχηεξα, ηνπ Αξεηαληζκνχ θαη ην Σξηαδνινγηθφ πξφβιεκα. Έρνπκε, ινηπφλ, ην 381 ηελ νκνινγία ηεο πίζηεσο πνπ είλαη ην «Πηζηεχσ», ην νπνίν απαγγέιινπκε ζηελ Θ. Λεηηνπξγία θαη ζε πνιιέο άιιεο αθνινπζίεο. Σν «Πηζηεχσ» είλαη ε νκνινγία ηεο πίζηεσο πνπ ζψδεη, πνπ νδεγεί ζηε ζέσζε, κε βάζε ηηο αηξέζεηο πνπ πξνέθπςαλ απφ ηνλ Αξεηαληζκφ. Γελ είλαη νιφθιεξε ε πίζηηο ηεο Δθθιεζίαο. Σελ πεξαζκέλε Κπξηαθή -πηζηεχσ φηη θη εδψ, φπσο θαη ζε φιε ηελ Οξζνδνμία- αλεγλψζζε έλα κέξνο ηνπ ΢πλνδηθνχ ηεο Οξζνδνμίαο. Σν ΢πλνδηθφλ είλαη ε ζπλέρεηα ηνπ ΢πκβφινπ ηεο πίζηεσο. Άξρηζε λα ζπληάζζεηαη ζηελ ΢χλνδν ηνπ 843, πνπ έγηλε ε αλαζηήισζε ησλ αγίσλ Δηθφλσλ, θαη νινθιεξψζεθε ηνλ 14νλ αη., ζηελ επνρή ηνπ Αγ. Γξεγνξίνπ ηνπ Παιακά, πεξηιακβάλνληαο θαη φιεο ηηο κεηαγελέζηεξεο, κεηά ην 843, αηξέζεηο. Σν ΢πλνδηθφλ ηεο Οξζνδνμίαο είλαη πξνέθηαζε, επέθηαζε ηνπ ΢πκβφινπ ηεο Πίζηεσο. Ο καθαξίηεο ν Κνξαήο, ν νπνίνο ζέιεζε λα δηακνξθψζεη φινλ ηνλ ειιεληθφ βίν, έιεγε: «Γέρνκαη ην ΢χκβνιν ηεο Πίζηεσο, άξα είκαη Οξζφδνμνο»! Αιιά θαη νη Πξνηεζηάληεο θαη νη παπηθνί, έζησ κε ηελ κηθξή αιιαγή, πνπ έρεη κεγάιε ζεκαζία βέβαηα, ηνπ Filioque, ην ίδην ΢χκβνιν δέρνληαη. Δθείλν πνπ ραξαθηεξίδεη ηελ Οξζνδνμία είλαη ε ζπλέρεηα ηνπ ΢πκβφινπ ηεο Πίζηεσο, θαη ζ’ απηήλ αλήθεη ην θείκελν ηνπ ΢πλνδηθνχ ηεο Οξζνδνμίαο. Απφ ηελ 3ε κέρξη ηελ 7ε Οηθ. ΢χλνδν, κέρξη ην 787, έρνπκε αληηκεηψπηζε απφ ηνπο Αγίνπο καο ηνπ Υξηζηνινγηθνχ πξνβιήκαηνο. Δίλαη νη ζρέζεηο ησλ δχν θχζεσλ, αλζξσπίλεο θαη ζείαο εηο Υξηζηφλ, ησλ δχν ελεξγεηψλ, ζείαο θαη αλζξσπίλεο θαη ησλ δχν ζειήζεσλ, κε θνξχθσζε εηο ην πξφβιεκα ηνπ εηθνληζκνχ ηνπ Θείνπ Λφγνπ. Αλ είλαη δπλαηφλ ν Θεφο Λφγνο, πνπ εζαξθψζε «δη’ εκάο ηνπο αλζξψπνπο θαη δηα ηελ εκεηέξαλ ζσηεξίαλ», αλ είλαη δπλαηφλ λα εηθνληζζεί. Έρνπκε κία ζχγθξνπζε κεηαμχ ηνπ ειιεληθνχ πλεχκαηνο πνπ δέρεηαη ηνλ εηθνληζκφ, θαη ηνπ αζηαηηθνχ πλεχκαηνο, κε φια ηα παξαθιάδηα ηνπ πνπ αξλείηαη απηφλ ηνλ εηθνληζκφ, ήδε ζηελ Παιαηά Γηαζήθε. Καη ε απφθαζε, ε δηαθήξπμε θαιχηεξα ησλ Αγίσλ Παηέξσλ (7ε Οηθ. ΢χλνδνο θαη ΢χλνδνο ηνπ 843) είλαη φηη, αθνχ ν Θεφο Λφγνο πξνζέιαβε ηνλ άλζξσπν νιφθιεξν, ςπρή θαη ζψκα, θαη έρνπκε ελ Υξηζηψ ηέιεηνλ άλζξσπνλ θαη ηέιεηνλ Θεφλ, εηθνλίδεηαη ν Θείνο Λφγνο, θαηά ηελ αλζξψπηλε θχζε Σνπ. Καη έηζη κπνξνχκε λα έρνπκε ηνλ Ηεζνχλ Υξηζηφλ ζε εηθφλεο θαη λα πξνζθπλνχκε δηα ηεο αλζξσπίλεο θχζεσο, ηελ ζεφηεηα ηνπ Ηεζνχ Υξηζηνχ. Απηφ είλαη ηεξάζηην επίηεπγκα ηεο Δθθιεζίαο, αιιά θαη ηνπ ειιεληθνχ πλεχκαηνο, ην νπνίν πξνζέθεξε θαη απηφ ηελ παξάδνζή ηνπ, γηα λα εθθξαζζεί, λα εληζρπζεί θαη λα θεξπρζεί ζε φιν ηνλ θφζκν ε Οξζνδνμία. Δάλ είρακε ηνλ Ηεζνχλ Υξηζηφλ ζήκεξα, (βέβαηα Δθείλνο επέιεμε ην πφηε ζα ήξρεην κέζα ζηελ Ηζηνξία σο Θεάλζξσπνο), εάλ ν Ηεζνχο Υξηζηφο θπθινθνξνχζε αλάκεζά καο ζήκεξα, ζα κπνξνχζακε κε κία θηλεκαηνγξαθηθή κεραλή ή κε κία θσηνγξαθηθή κεραλή λα απνηππψζνπκε ηελ κνξθή ηνπ, φπσο ζα θαηλφηαλ ν ίδηνο αλάκεζά καο. Απηφ είλαη ηεξάζηηα λίθε, επαλαιακβάλσ, ηεο Οξζνδνμίαο θαη ε ιχζηο ηνπ Υξηζηνινγηθνχ πξνβιήκαηνο. Τπάξρεη φκσο θαη ε 8ε Οηθ. ΢χλνδνο. Δίλαη ε ΢χλνδνο ηνπ 879, επί Μ. Φσηίνπ. Ο γλσζηφο δνγκαηνιφγνο θαη δάζθαιφο καο, ν Ησάλλεο Καξκίξεο, ζηελ Θενινγηθή ΢ρνιή Αζελψλ, έιεγε φηη ε ΢χλνδνο ηνπ 879 επί Μ. Φσηίνπ, είλαη ε ηειεπηαία πξν ηνπ ΢ρίζκαηνο Γεληθή ΢χλνδνο ηεο Αξραίαο Δθθιεζίαο, κε φια ηα γλσξίζκαηα Οηθ. ΢πλφδνπ. Ζ ΢χλνδνο απηή θαηαδηθάδεη ηελ δπηηθή αιινηξίσζε εηο ηελ δηαηχπσζε ηνπ Filioque, ηεο εθπνξεχζεσο δειαδή ηνπ Αγίνπ Πλεχκαηνο, φρη κφλν απφ ηνλ Παηέξα, φπσο ν Υξηζηφο καο ην ιέεη ζην 15,26 ηνπ θαηά Ησάλλελ Δπαγγειίνπ -«φ παξά ηνπ Παηξφο εθπνξεχεηαη»- αιιά θαη «εθ ηνπ Τηνχ». Θα κνπ επηηξέςεηε, κηιψληαο γηα ζενινγηθά ζέκαηα λα πσ φηη είλαη ππφζεζε φρη επαγγεικαηηψλ ηεο Θενινγίαο, αιιά είλαη ππφζεζε φινπ ηνπ ΢ψκαηνο, φπσο ε πίζηηο καο ηνλ 19ν αη. ήηαλ ππφζεζε θαη ηνπ αγξακκάηνπ –ζρνιηθά- Μαθξπγηάλλε. Υξηζηηαλφο Οξζφδνμνο, ν νπνίνο δελ δεηεί λα ελεκεξσζεί θαη λα θαηαλνήζεη ηα πξνβιήκαηα ηεο πίζηεσο, δελ είλαη Οξζφδνμνο. Γη’ απηφ δηάθνξνη ρψξνη πνπ παξνπζηάδνληαη σο Οξζφδνμνη απφ ηνλ 19ν αη. κέρξη ζήκεξα, αζρνινχληαη κε εζηθνινγηθά, κε εζηθηζηηθά πξνβιήκαηα θαη λνκίδνπλ φηη ε ελαζρφιεζε κε ηα δνγκαηηθά, -ιφγσ ησλ ζθαικάησλ ηνπ Μαθξάθε- ζα νδεγήζεη ζε παξεθηξνπέο. Όρη αδειθνί κνπ, κε ηαπείλσζε, κε θφβν Θενχ θαη κε ηελ ζηήξημε ησλ Γεξφλησλ, ησλ πλεπκαηηθψλ καο, πξέπεη λα επηδηψθνπκε λα θαηαλνήζνπκε ηα ζενινγηθά πξνβιήκαηα θαη ηε ζεκαζία ηνπο. Γηαηί ηα ιέσ απηά; 

Κάπνηε έλαο θαζεγεηήο ζην Παλεπηζηήκην ηεο Θεζζαινλίθεο, ην 1981 ζε έλα ζπλέδξην (αησλία ηνπ ε κλήκε) κνπ ιέεη: «Μα είλαη δπλαηφλ λα εξίδνπκε, λα θηινληθνχκε κε ηνπο Γπηηθνχο ρξηζηηαλνχο γηα κία ιεμνχια; (γηα ην Filioque). Καη ηφηε ν παπα-Γηψξγεο –ν Θεφο θψηηζε– ηνπ είπα έλα επηρείξεκα πνπ ην θεξχζζσ κέρξη ζήκεξα. Λέσ, πσο ππάξρεη κία θξαζνχια πνπ ιέγεηαη βιαζθεκία. Βιαζθεκνχκε ηνλ Θεφλ, ηνλ Υξηζηφλ καο, ηελ Παλαγία θαη πνιιά άιια πξφζσπα ηεο εθθιεζηαζηηθήο καο πίζηεσο. Ο αηξεηηθφο, έζησ θαη κε κία θξάζε, εθηνμεχεη ζπλερψο βιαζθεκία θαηά ηνπ Θενχ. Πψο είλαη δπλαηφλ, ινηπφλ, έζησ θαη ζε αηειείο Θ. Λεηηνπξγίεο λα κεηέρνπκε κε ηνπο αηξεηηθνχο, φηαλ απηφ πνπ ιέγνπλ, απηφ πνπ δηδάζθνπλ, ν παπηζκφο, ην πξσηείνλ, ην αιάζεηνλ, είλαη εθηφμεπζε «θαηά ξηπάο» βιαζθεκηψλ ελαληίνλ ηνπ Θενχ; Δκείο κε ηνπο ιφγνπο ησλ Αγίσλ καο, ρσξίο λα ηζρπξίδνκαη φηη εκείο είκαζηε θαιχηεξνη σο άλζξσπνη, αιιά κε ηνπο ιφγνπο ησλ Αγίσλ καο πκλνχκε ζεαξέζησο ηνλ Θεφλ. Δθείλνη κε ηα ιφγηα ησλ Παπψλ θαη ησλ ςεπδνζπλφδσλ ηνπο βιαζθεκνχλ ζπλερψο ηνλ Θεφ. Πψο είλαη δπλαηφλ, ινηπφλ, λα ππάξμεη θνηλσλία; Καηαιαβαίλεηε ηε ζεκαζία θαη κηαο κηθξήο ιέμεσο αθφκε. Αλ ην ζθεθζείηε έηζη, φηη θάζε αηξεηηθή παξέθθιηζε είλαη βιαζθεκία θαηά ηνπ Θενχ, ζα θαηαιάβεηε, γηαηί νη Άγηνη Παηέξεο ηξέκνπλ θπξηνιεθηηθά, φηαλ αθνχλε ηα ιφγηα ησλ αηξεηηθψλ. Δκείο έρνπκε θζάζεη, κηιψ γηα ηνλ εαπηφ κνπ, ζε ηέηνηα αλαηζζεζία, ψζηε αθνχκε ζπλερψο λα βιαζθεκείηαη ν Θεφο θαη δε καο ελδηαθέξεη θαζφινπ. Δίλαη ζάλαηνο πλεπκαηηθφο, λάξθσζε πλεπκαηηθή! Ζ 8ε Οηθ. ΢χλνδνο είλαη ε ζχλνδνο ηνπ 879, ε νπνία θαηαδηθάδεη ην Filioque, ηελ πξνζζήθε ηεο θξάζεσο απηήο εηο ην ΢χκβνινλ θαη θπξίσο εθείλνπο πνπ εηζήγαγαλ ζην ΢χκβνινλ απηή ηελ πξνζζήθε, δειαδή ηνλ θξαγθηθφ θφζκν θαη ηελ εγεζία ηνπ. Ζ Γηαζηαζε Αλαηνιήο θαη Γχζεσο Τπάξρεη φκσο θαη ε 9ε Οηθ. ΢χλνδνο. Δίλαη νη ΢χλνδνη ηεο πεξηφδνπ ηεο εθξήμεσο ηνπ πξνβιήκαηνο πνπ αθνξνχζε ζηνλ εζπραζκφ. Γελ είλαη «εζπραζηηθέο έξηδεο», νη Φξάγθνη καο κάζαλε λα ηηο ιέκε εζπραζηηθέο έξηδεο. Δίλαη ε έθξεμε ηεο αληηζηάζεσο ησλ εζπραζηψλ, ησλ Οξζνδφμσλ δειαδή, απέλαληη ζηηο παπηθέο θαη ζρνιαζηηθέο πξνθιήζεηο. Δίλαη νη ΢χλνδνη ηνπ 1341, ηνπ 1347, ηνπ 1351, κε θαηαθιείδα ηελ ΢χλνδν πνπ αλέθεξα πξηλ, ηνπ 1368. Ζ αθνξκή εδφζεθε απφ ηα πξνβιήκαηα, ηα νπνία δεκηνχξγεζε ε ζχγθξνπζε ησλ δχν παξαδφζεσλ, ηεο Αλαηνιήο θαη ηεο Γχζεσο. Δπίζεο ζρνιαζηηθνί ηνπ Βπδαληίνπ, ηεο Ρσκαλίαο, ιαηηλίδνληεο, ξίρλνπλ ιάδη ζηε θσηηά. Δθείλα φκσο ηα πξφζσπα, ηα νπνία εγνχληαη, ζηελ δηαζπνξά πιαλψλ εηο ηελ Οξζνδνμν Αλαηνιή είλαη, φπσο μέξεηε, ν Βαξιαάκ ν Καιαβξφο θαη ν Γξεγφξηνο Αθίλδπλνο ή Πνιπθίλδπλνο, φπσο ηνλ έιεγαλ, ν καζεηήο ηνπ. Ο Βαξιαάκ θαη ν Αθίλδπλνο αιιά θαη νη άιινη νπαδνί ηνπο, κεηέθεξαλ ηελ δπηηθή αιινηξίσζε ζηελ Αλαηνιή. Ήδε ζηε Γχζε είρε δηακνξθσζεί έλαο άιινο Υξηζηηαληζκφο, είρε αιιάμεη ε νπζία ηνπ Υξηζηηαληζκνχ κε ηελ εθθνζκίθεπζε ηνπ Υξηζηηαληζκνχ ζηε Γχζε, ε νπνία εθθνζκίθεπζε ζαξθψλεηαη θαη θνξπθψλεηαη ζηελ δεκηνπξγία ηνπ παπηθνχ θξάηνπο. Δκείο ζήκεξα, κε πνηφλ Πάπα κηινχκε; Με ηνλ Πάπα επίζθνπν, έζησ θαη super επίζθνπν, φπσο ζέιεη λα νλνκάδεηαη, -γεληθφο επίζθνπνο ππεξάλσ φισλ ησλ επηζθφπσλ- ή κε ηνλ Πάπα βαζηιέα θαη απηνθξάηνξα θαη αξρεγφ θξάηνπο; Γηεξσηψκαη απηνί πνπ δηεμάγνπλ ηέηνηνπο δηαιφγνπο, πφηε ζα ην ζπλεηδεηνπνηήζνπλ; Γχν ηηλά ζπκβαίλνπλ. Ή δελ κπνξνχλ λα ηα θαηαιάβνπλ ηα πξνβιήκαηα –θάηη πνπ δελ ζέισ λα πηζηέςσ, γηαηί δηαζέηνπλ ινγηθφ θαιχηεξν απφ ην δηθφ κνπ,– ε αδηαθνξνχλ θαη ηα ζεσξνχλ φια απηά άλεπ ζεκαζίαο, αζρνινχκελνη κε θνηλσληθά, κε πνιηηηθά θαη δηπισκαηηθά ζέκαηα. Ζ Γχζε θαη φινο ν Υξηζηηαληζκφο είρε αιινηξησζεί ζε ζεκείν πνπ λα ιέγεη ν Νηνζηνγηέθζθπ, δχν θνξέο, εηο ηνπο αδειθνχο Καξακάδσθ θαη εηο ηνλ Ζιίζηνλ: Με ηνλ άζεν, -ήηαλ ε επνρή ηεο άζεεο ηληειηγθέληζηαο εηο ηελ Ρσζία- κε ηνπο αζένπο κπνξψ λα κηιήζσ, δηφηη μέξσ πνπ θηλείηαη ε ζθέςε ηνπο θαη ν ιφγνο ηνπο, ηη πηζηεχνπλ θαη ηη δελ πηζηεχνπλ. Με ηνλ παπηζκφ δελ κπνξψ λα κηιήζσ, δηφηη ν παπηζκφο κνπ δίλεη αιινηξησκέλε πίζηε, «κνπ δίλεη Υξηζηφ πνπ δελ ππάξρεη, κνπ δίλεη ηνλ Αληίρξηζην». Απηφ ην ιέγεη ν Φηνληφξ, ν Θεφδσξνο, δειαδή, Νηνζηνγηέθζθη. Έηζη ινηπφλ ε Γχζηο εηζάγεη φ,ηη εηζάγεη, ρηππψληαο ηελ θαξδηά ηεο Οξζνδνμίαο πνπ είλαη ν εζπραζκφο. Ο εζπραζκφο σο άζθεζε, σο πξαθηηθή πλεπκαηηθφηεηνο, ζπλνδεχεη ηνλ άλζξσπν απφ ηελ αξρή ηεο Γεκηνπξγίαο. Ζ επηζηξνθή ησλ Πξσηνπιάζησλ γίλεηαη κέζσ ηεο πλεπκαηηθήο δσήο, φπσο θαη ε πηψζηο ηνπο ήηαλ θαξπφο ηεο αξλήζεσο ηεο πλεπκαηηθήο, ηεο αγηνπλεπκαηηθήο, θαιχηεξα, δσήο. Ο εζπραζκφο κε ηελ θάζαξζε ηεο 

θαξδηάο, ηνλ θσηηζκφ ηεο θαξδηάο απφ ηελ Υάξε ηνπ Θενχ, ηελ άθηηζηε, θαη κε ηελ ζέσζε, αλαηξέπεη ηελ πιάλε, ηελ ακαξηία καο, αλαηξέπεη ηελ ηξαγηθφηεηά καο. Ζ ζενινγηθή ηαπηφηεηα ηνπ Αγίνπ Γξεγνξίνπ ηνπ Παιακά, είλαη ν εζπραζκφο. ΢πλερίδεη θαη επαλεθθξάδεη ηελ παηεξηθφηεηα, αιιά θπξίσο ν Άγηνο Γξεγφξηνο αληειήθζε ηελ αιινηξίσζε ηεο Γχζεσο. Μία Γχζε πνπ νη ζρνιαζηηθνί νη δηθνί καο ηελ ήζειαλ θαη ηφηε σο ζπλνκηιεηή θαη ζπλνδνηπφξν. Ζ Θενινγία ηεο Θεψζεσο Ο Άγηνο Γξεγφξηνο ν Παιακάο, ζ’ απηφ ην ζεκείν, ζπλερίδεη ηνλ Μ. Φψηην. Ο πξψηνο πνπ αληειήθζε ηελ αιινηξίσζε ηνπ Γπηηθνχ Υξηζηηαληζκνχ, -φηη είλαη θάηη άιιν, αιιά φρη Υξηζηηαληζκφο ησλ Αγίσλ Παηέξσλήηαλ ν Άγηνο Φψηηνο, κε ην πεξίθεκν έξγν ηνπ «Πεξί ηεο κπζηαγσγίαο ηνπ Αγίνπ Πλεχκαηνο», πνπ είλαη πεγή κέρξη ζήκεξα εηο ηελ δηδαζθαιία θαη ζηα ζπγγξάκκαηα φισλ ησλ ζενιφγσλ καο πεξί Αγίνπ Πλεχκαηνο. Ο Άγηνο Γξεγφξηνο ν Παιακάο, αλνίγεη πεξηζζφηεξν ηνλ δξφκν. Δίρε δε ηηο πξνθιήζεηο ηνπ Καιαβξνχ Βαξιαάκ, ψζηε λα ζπιιάβεη ηελ πιήξε αιινηξίσζε ηεο Γπηηθήο Θενινγίαο. Πνηα είλαη ε νπζία ηεο δηδαζθαιίαο ηνπ Αγίνπ Γξεγνξίνπ, πνπ είλαη ε ζπλέρεηα ηεο παηεξηθφηεηνο; Αλαθεθαιαηψλεη ηνπο Αγίνπο Παηέξεο φισλ ησλ επνρψλ ν Άγηνο Γξεγφξηνο ν Παιακάο θαη επαλαδηαηππψλεη θαη επαλεθθξάδεη ηελ πίζηε κε ηα κέζα, πνπ ηνπ έδηδε ε επνρή ηνπ. Σελ ίδηα Οξζνδνμία εθθξάδεη θαη ν Άγηνο Γξεγφξηνο ν Παιακάο, κε ηε δηθή ηνπ γιψζζα, κε ηνλ δηθφ ηνπ ηξφπν, κέλνληαο φκσο πηζηφο ζηελ ζενινγηθή νκνινγία ησλ παηέξσλ ηνπ 4νπ, ηνπ 5νπ θ.ν.θ αηψλνο. Γέρεηαη πξψηνλ ηελ δηάθξηζε νπζίαο θαη ελέξγεηαο εηο ηνλ Θεφλ, ηελ νλνκάδεη «δηάθξηζηλ ζενπξεπή θαη απφξξεην», πνπ είλαη ε πξνυπφζεζε ηεο ζεψζεσο. Δάλ αξλεζνχκε, φπσο ν ζρνιαζηηθηζκφο, ε ζενινγία ηνπ παπηζκνχ δειαδή, ηελ δηάθξηζε νπζίαο θαη ελέξγεηαο, κέλεη κεηέσξνλ ην ζέκα ηεο ζεψζεσο. Πψο ζενχκεζα; Ο ζθνπφο, ν απφιπηνο ζθνπφο θαη πξννξηζκφο θάζε αλζξψπνπ, φρη κφλν ησλ ρξηζηηαλψλ, είλαη ε ζέσζε. Κάζε άλζξσπνο λα θηάζεη ζηε ζέσζε. «Ο Θεφο πάληαο αλζξψπνπο ζέιεη ζσζήλαη θαη εηο επίγλσζηλ αιεζείαο ειζείλ» (Α΄ Σηκ. 2, 4). Ζ «επίγλσζε ηεο αιεζείαο» είλαη ε ζέσζε. Να ελσζνχκε κε ηελ άθηηζηε Υάξε ηνχ Θενχ. Με ηελ νπζία ηνπ Θενχ δελ ππάξρεη δπλαηφηεηα ελψζεσο. Τπεξβαίλεη πάζα θαηάιεςε ε νπζία ηνπ Θενχ. Δλνχκεζα κε ηελ άθηηζηε Υάξε θαη ελέξγεηα ηνπ Θενχ, νπφηε, αλ δελ ππάξρεη απηή ε ελέξγεηα, αιιά ε ελέξγεηα είλαη θηηζηή, – ε κεγαιχηεξε βιαζθεκία κεηά ην Filioque είλαη ε παξαδνρή θηηζηήο ράξηηνο, θηηζηήο ελέξγεηαο εηο ηνλ Θεφλ-, δελ είλαη δπλαηή ε ζσηεξία. Κηηζηή ελέξγεηα ζεκαίλεη, έρεη αξρή θαη ηέινο. Πψο ζα ζε ζψζεη θάηη πνπ έρεη αξρή θαη ηέινο; Ζ ελέξγεηα ηεο Αγίαο Σξηάδνο, νχηε αξρή έρεη, νχηε ηέινο. Δίλαη άλαξρε θαη αηειεχηεηε, φπσο ε νπζία ηνπ Θενχ. Αθνχ, ινηπφλ, ηελ νπζία δελ κπνξνχκε λα ηελ δερηνχκε -ηελ νπζία ηνπ Θενχ-, δερφκεζα ηελ ελέξγεηά Σνπ. Υάξηο, ελέξγεηα, Βαζηιεία, δχλακηο, ε Βαζηιεία ησλ νπξαλψλ, φια απηά ζεκαίλνπλ ηελ άθηηζηε ελέξγεηα πνπ εθπνξεχεηαη απφ ηελ Αγία Σξηάδα. ΢ε θάπνην έξγν πνπ πξνέξρεηαη απφ ηνλ εζπραζηηθφ θχθιν, επηηξέςηε κνπ απηή ηε ζηηγκή λα νκνινγήζσ ηελ αδπλακία κνπ λα πσ αλ είλαη ηνπ Αγίνπ Γξεγνξίνπ ηνπ Παιακά, ή φρη (αιιά δελ έρεη θακηά ζεκαζία, ίζσο αλήθεη ζηνλ Άγην Γξεγφξην ηνλ Παιακά), απνζαθελίδεηαη πψο βιέπεη ηνλ Θεφ ε Γχζε, ν παπηζκφο. Βιέπεη ηνλ Θεφ σο έλαλ δίζθν ειηαθφ, πνπ βξίζθεηαη ζηνλ νπξαλφ, αιιά νη αθηίλεο ηνπ δελ θηάλνπλ ζηελ γε. Σφηε ή ππάξρεη ν ήιηνο ή δελ ππάξρεη είλαη ην ίδην πξάγκα. Γελ καο δεζηαίλεη, δελ καο δσνγνλεί, αθνχ νη αθηίλεο ηνπ δελ θηάλνπλ εηο ηνλ θφζκνλ. Ο Θεφο ηεο Οξζνδνμίαο, ησλ Αγίσλ Παηέξσλ, είλαη έλαο ήιηνο πνπ ζηέιλεη ηηο αθηίλεο ηνπ θαη δσνγνλεί ηε γε, θαη φιε ηελ θηίζε, αγηνπλεπκαηηθά. Οπφηε απφ ηα δηάθνξα ππφγεηα, απφ ηελ 

ακαξηία καο, απφ ηελ πηψζε καο, ζπεχδνπκε λα αλεβνχκε ζηελ επηθάλεηα ηνπ εδάθνπο, γηα λα δερζνχκε ηηο δσνγφλεο αθηίλεο, φρη ηνπ θπζηθνχ ειίνπ, αιιά ηνπ ππεξθπζηθνχ Ζιίνπ, ηνπ Ζιίνπ ηεο Γηθαηνζχλεο. Γη’ απηφ έθηαζε ε Γχζε απφ ηνλ Deismus, ζηνλ «ζάλαην ηνπ Θενχ». Deismus ηη ζεκαίλεη; Θεφο, Γεκηνπξγφο, αιιά φρη θπβεξλήηεο ηνπ θφζκνπ. Deus creator, sed non gubernator. Απηφ ζεκαίλεη φηη ν Θεφο είηε ππάξρεη, είηε δελ ππάξρεη, δελ έρεη θακία ζεκαζία. Γη’ απηφ αζρνιείηαη ε Γχζε κε θνηλσληθά, κε εζηθά πξνβιήκαηα. Όρη φηη δελ ηα ζπκκεξηδφκεζα θη εκείο, αιιά δελ είλαη ε θχξηα πξνηεξαηφηεηα ηεο πίζηεψο καο. Απηνί αζρνινχληαη κε ηα απνηειέζκαηα, ρσξίο λα αλαδεηνχλ ηηο ξίδεο, ηελ νπζία. Ζ Γχζε, ινηπφλ, έθηαζε απφ ηνλ Deismus, εηο ηνλ ζάλαηνλ ηνπ Θενχ. ΢ηελ δεθαεηία ηνπ 1950 ζηελ Ακεξηθή θαη κεηά ζηελ Δπξψπε ν ζενινγηθφο θφζκνο κηιεί γηα ηνλ «ζάλαην ηνπ Θενχ» θαη γηα ηελ ζενινγία «κεηά ηνλ ζάλαην ηνπ Θενχ». Ση ζεκαίλεη ζάλαηνο ηνπ Θενχ; Γελ ζεκαίλεη φηη ν Θεφο θαζ’ εαπηφλ πεζαίλεη. Γελ ηνπο απαζρνιεί, γηαηί ή ππάξρεη ή δελ ππάξρεη ν Θεφο δελ ιέεη ηίπνηε γη’ απηνχο. Θάλαηνο ηνπ Θενχ ζεκαίλεη φηη ν Θεφο δελ έρεη θακηά ζρέζε κε ηε δσή καο. Ο Θεφο δελ κπνξεί λα καο ζψζεη. Καηαιαβαίλεηε, ινηπφλ, φρη κφλν βιαζθεκία, πφζε αλνεζία θξχβεη απηή ε πνξεία. Ο Άγηνο Γξεγφξηνο ν Παιακάο, κηιψληαο γηα ηε δηάθξηζε νπζίαο θαη ελεξγείαο, φπσο ν Μ. Βαζίιεηνο θαη νη ινηπνί Άγηνη Παηέξεο, ζψδεη ηελ Πίζηε θαη ηελ δπλακηθή ηεο ζπγρξφλσο εηο ηελ ζέσζε ηνπ αλζξψπνπ. Μηιεί, επίζεο, γηα ηελ νπζία ηνπ Θαβσξίνπ Φσηφο. ΢ηελ ζπδήηεζε κε ηνπο ζρνιαζηηθνχο θαη ηνλ Βαξιαάκ εηέζε ην ζέκα ηνπ Θαβσξίνπ Φσηφο. Ση θσο είλαη; θηηζηφ ή άθηηζην; Ο Άγηνο Γξεγφξηνο καο ιέγεη φηη θαη ζην ΢ηλά θαη ζην Θαβψξ θαη ζηελ Πεληεθνζηή έρνπκε ηελ άθηηζηε ελέξγεηα ηνπ Θενχ σο άθηηζην θσο. Ζ αίξεζε είλαη πνπ πξνθαιεί φια απηά ηα πξνβιήκαηα. Ο Βαξιαάκ ν Καιαβξφο εραξαθηεξίδεην ζνθφο. Δίρε ζπνπδάζεη ζηελ Ρψκε καζεκαηηθά, θηινζνθία. Ήηαλ νπκαληζηήο. αλζξσπηζηήο. Γηα λα θαηαιάβεηε απηφ ην ζέκα, παξαπέκπσ ζε κηα πξφζθαηε κειέηε ηνπ αγαπεηνχ αδειθνχ θαη ζπλαγσληζηνχ, ηνπ παηξφο Θενδψξνπ Εήζε, Καζεγεηνχ ζηελ Θεζζαινλίθε (είλαη θαη απηφο ηψξα νκφηηκνο φπσο θαη ν νκηιψλ απηή ηε ζηηγκή) εηο ηνλ Οξζφδνμνλ Σχπνλ. ΢ε ηξεηο ζπλέρεηεο αλαιχεη ην αλ ν Μέγαο Φψηηνο ήηαλ αλζξσπηζηήο, φπσο δηάθνξνη θηινζνθνχληεο ζέινπλ λα ηνλ παξνπζηάζνπλ. Γελ ζα επηκείλσ πεξηζζφηεξν γηαηί ζέισ λα νινθιεξψζσ απηέο ηηο ζθέςεηο. Ήξζε, ινηπφλ, ν Βαξιαάκ ν Καιαβξφο απφ ηε Μεγάιε Διιάδα, ηελ Καιαβξία. Ήξζε θαη έγηλε θαζεγεηήο εηο ηελ Κσλ/πνιε. Γέρηεθε κεγάιεο ηηκέο. Μάιηζηα εμεπξνζψπεζε ηελ Οξζνδνμία ζε κηα ΢χλνδν ζηηο αξρέο ηνπ 14νπ αη. εηο ηελ Avinion ηεο Γαιιίαο, φπνπ νη πάπεο κέζα ζηηο ζπγθξνχζεηο ηνπο ήηαλ εμφξηζηνη. Ο Παιακάο δηέγλσζε ακέζσο ηνλ αηξεηηθφ ηξφπν ζθέςεσο ηνπ Βαξιαάκ. Κάπνηνο κνλαρφο, γηα λα θαηαιάβεηε ηη ζεκαίλεη Άγηνο θαη Παηέξαο ηεο Δθθιεζίαο, θάπνηνο κνλαρφο έδσζε ζηνλ Άγην Γξεγφξην έλα θείκελν πεξί Αγίνπ Πλεχκαηνο, θαηά ηνπ filioque, ην νπνίν είρε γξάςεη ν Βαξιαάκ. Καη φινη πίζηεπαλ φηη είλαη ε θνξπθή ηεο Οξζνδφμνπ πίζηεσο θαη παξαδφζεσο. Μφιηο δηάβαζε ιίγεο γξακκέο ν Άγηνο Γξεγφξηνο ιέεη «είλαη αηξεηηθφ ην θείκελν». Έθαλε ηνλ αληηπαπηθφ ν Βαξιαάκ, αιιά ε κέζνδνο ηελ νπνία αθνινπζνχζε πξνέδηδε ηελ εμάξηεζή ηνπ απφ ηελ πηψζε ηνπ παπηζκνχ, απφ ηελ ζρνιαζηηθή θηινζνθία. Γηφηη ε ζθέςε ηνπ ζηεξίδνληαλ ζε ζπιινγηζκνχο αλζξσπίλνπο θαη φρη ζηελ απνθάιπςε ηνπ Θενχ δηα ηνπ Ηεζνχ Υξηζηνχ ζηελ Παιαηά θαη Καηλή Γηαζήθε θαη ζηνπο Παηέξεο ηεο Δθθιεζίαο. Ζ θηινζνθία, ινηπφλ, γηα ηνλ Βαξιαάκ είρε ιπηξσηηθή ζεκαζία, ιπηξσηηθφ ραξαθηήξα, θαη δεηνχζε νχηε ιίγν νχηε πνιχ ηελ εθθηινζφθεζε ηεο πίζηεσο. Έπξεπε δειαδή, έιεγε ν Βαξιαάκ, λα γίλεη θαλείο θηιφζνθνο, γηα λα κπνξέζεη λα ζσζεί. Έλαο «ειηηηζκφο» ζηνλ ρψξν ηεο πίζηεσο, ζηνλ ρψξν ηεο ζσηεξηνινγίαο. Ο Άγηνο Γξεγφξηνο απαληνχζε φηη ν Θεφο πάληαο αλζξψπνπο ζέιεη ζσζήλαη, είηε μέξνπκε γξάκκαηα, είηε δελ μέξνπκε. Έρνπκε κηα άιιε παηδεία κέζα ζηελ θαξδηά καο, ηελ παηδεία θαη ηελ λνπζεζίαλ ηνπ Θενχ. Καη δελ ζηεξηδφκαζηε ζηα αλζξψπηλα γξάκκαηα. Σψξα θαηαλνείηε γηαηί θαηεδίθαζα φια ηα πηπρία πνπ κε ηελ ράξε ηνπ Θενχ κπφξεζα λα απνθηήζσ. Μεδέλ θαη θάησ ηνπ κεδελφο εηο ηελ ζσηεξία. Ζ Υάξηο ηνπ Θενχ θαη ην άλνηγκα ηεο θαξδηάο ζ’ απηή ηε Υάξε είλαη ε δπλαηφηεηα ηεο ζσηεξίαο καο θαη φρη ηα γξάκκαηα. Όρη ε επίδεημε γλψζεσλ. Όια απηά κπνξνχλ λα σθειήζνπλ ζε πξαθηηθά ζέκαηα, λα θεξχμεηο θαιχηεξα, λα ρξεζηκνπνηήζεηο κηα πςειφηεξε γιψζζα, αιιά ηηο πεξηζζφηεξεο θνξέο, ηα πξνζφληα απηά ηα θνζκηθά γίλνληαη ε αθνξκή ηεο πηψζεψο καο. Γηφηη «θπζηνχηαη» ν άλζξσπνο. Απνθηά ν άλζξσπνο έπαξζε, ζηεξηδφκελνο εηο ηηο γήηλεο γλψζεηο ηνπ. Ο Άγηνο Γξεγφξηνο ν Παιακάο ζηε ζπλέρεηα γίλεηαη ππεξαζπηζηήο ηνπ κνλαρηζκνχ, ηνπ κνλαρηζκνχ ηεο παηεξηθήο παξαδφζεσο, ηνλ νπνίνλ πνιεκνχζε ν Βαξιαάκ. Ξέξεηε ε Γχζε είρε ράζεη ηνλ απζεληηθφ κνλαρηζκφ, φπσο είρε ράζεη θαη ηελ αιεζηλή ζενιφγεζε. Ζ αιεζηλή ζενιφγεζε πεξλάεη κέζα απφ ηελ αζθεηηθή πξαγκαηηθφηεηα θαη πξάμε, δειαδή ε Θενινγία είλαη θαξπφο αζθήζεσο, αλνίγκαηνο ηνπ αλζξψπνπ ζηελ Υάξε ηνπ Θενχ. Ζ Θενινγία δελ είλαη ππφζεζε δηαλνεηηθή. Όηαλ ζπνχδαδα ζηε Γχζε, έκαζα ηελ θξάζε «lavoro da tavolino», εξγαζία ηνπ ηξαπεδηνχ, ηνπ γξαθείνπ. Γελ είλαη απηή ε Θενινγία. Ζ Θενινγία γελληέηαη κέζα ζηελ θαξδηά ηνπ αλζξψπνπ, κε ηνλ θσηηζκφ ηνπ αλζξψπνπ απφ ηελ Υάξε ηνπ Θενχ. Γηαθνξεηηθά 

ζπληάζζνπκε σξαία θείκελα, ηα νπνία φκσο δελ κπνξνχλ λα καο νδεγήζνπλ ζηελ Θενινγία, δηφηη δελ είλαη

θαξπφο αγηνπλεπκαηηθήο εκπεηξίαο. Ο Άγηνο Γξεγφξηνο ν Παιακάο ζηε ζπλέρεηα είλαη ν Θενιφγνο ηεο Θείαο Υάξηηνο. Ζ Υάξηο ηνπ Θενχ, ιέγεη, είλαη άθηηζηε, δελ είλαη δεκηνπξγεκέλε ράξηο, θηηζηή ράξηο, gratia creata. Οη ζενχκελνη είλαη νη απζεληίεο θαη φρη ηα θείκελα. Απηφ ην είρε ππνζηεξίμεη πξψηνλ έλαο κηθξαζηάηεο Θενιφγνο, Παηέξαο ηεο Δθθιεζίαο ζην θέληξνλ ηεο Δπξψπεο, ζην Λνχγδνπλνλ, ηελ Λπψλ, ν Άγηνο Δηξελαίνο, ηνλ 2ν αη. Όηη απζεληίεο ζηελ Δθθιεζία δελ είλαη ηα θείκελα, αιιά είλαη ν ζενχκελνο, ν άγηνο. Απηφο είλαη απζεληία. Ο πξνθήηεο, ν Απφζηνινο, ν Παηέξαο θαη ε Μεηέξα φισλ ησλ αηψλσλ. Απηφο πνπ θηάλεη ζηελ ζέσζε. Οη ζενιφγνη ηεο Δθθιεζίαο, ινηπφλ, είλαη νη ζεφπηεο, είλαη νη πξνθήηεο πνπ νλνκάδνληαη ζηελ Παιαηά Γηαζήθε «Ρνέ» απφ ην εβξατθφ ξήκα «ξαά» (απηφ δελ είλαη επίδεημε, είλαη γλσζηφηαην). Σν ξήκα «ξαά» ζεκαίλεη βιέπσ. Πξνθήηεο είλαη νη βιέπνληεο. Ση βιέπνπλ; Σελ Υάξε ηνπ Θενχ, ηελ άθηηζηε. (Έρεη έλα ζπνπδαίν βηβιίν ν ζεβαζηφο θαη αγαπεηφο ζπλαγσληζηήο, ν π. Ηεξφζνο Βιάρνο, ΢εβαζκηψηαηνο Μεηξνπνιίηεο Ναππάθηνπ: «Οη βιέπνληεο»). Έηζη, ινηπφλ, νη Θενιφγνη είλαη νη ζεφπηεο. Οη Θενιφγνη είλαη απηνί πνπ βιέπνπλ ην άθηηζην θσο, απηνί πνπ θζάλνπλ εηο ηελ ζενπηίαλ. Καη θάηη άιιν. Ο Άγηνο Γξεγφξηνο ν Παιακάο, ζε αληίζεζε κε ηνλ Βαξιαάκ, ν νπνίνο δεηνχζε ηελ εθθηινζφθεζε ηεο πίζηεσο θαη ηφληδε ηδηαίηεξα ηηο θηινζνθηθέο γλψζεηο ηνπ αλζξψπνπ σο παξάγνληα ζσηεξηνινγίαο, ν Άγηνο Γξεγφξηνο ν Παιακάο ηεξαξρεί ηελ ζνθία-παηδεία. Έρνπκε, δηδάζθεη, ηελ ζχξαζελ, ηελ θνζκηθή ζνθία-παηδεία πνπ παίξλνπκε ζηα ζρνιεία, θαη ηελ εζσηεξηθή ζνθία-παηδεία πνπ παίξλνπκε κέζα απφ ηνλ πλεπκαηηθφ αγψλα. Οπφηε, ινηπφλ, απηφ πεξλάεη ζην ΢πλνδηθφλ ηεο Οξζνδνμίαο εμ αθνξκήο ηνπ Ησάλλνπ ηνπ Ηηαινχ θαη άιισλ λνζεπηψλ ηεο πίζηεσο. Δίλαη ην πεξίθεκν εθείλν: «ηνηο ηα ειιεληθά δηεμηνχζη καζήκαηα, νπ πξνο παίδεπζηλ κφλνλ, αιιά θαη ηαηο καηαίαηο απηψλ γλψκαηο επνκέλνηο θαη σο αιεζέζη πηζηεχνπζη, αλάζεκα»! Σν αλάζεκα δελ είλαη, φπσο λνκίδνπλ πνιινί, θαηάξα. Σν αλάζεκα ζεκαίλεη ρσξηζκφο. Οη αλαζεκαηηδφκελνη δελ αλήθνπλ ζην ΢ψκα ηνπ Υξηζηνχ θαη νξζά πξέπεη λα εθθσλείηαη «πάζη ηνηο αηξεηηθνίο αλάζεκα». Σα γξάκκαηα, δειαδή, δελ καο ζψδνπλ. Σν πξφβιεκα είλαη λα κειεηάο θπζηθή, αζηξνθπζηθή, θαη λα λνκίδεηο φηη απηφ κπνξεί λα ζε ζψζεη. Άιιν ε εθπαίδεπζε ηνπ αλζξψπνπ, (απηά θαζνξίδνληαη απφ ηνλ Γξεγφξηνλ ηνλ Θενιφγνλ ηνλ 4ν αηψλα) θαη άιιν ην ζέκα ηεο ζσηεξίαο, ηεο αησληφηεηφο καο 

. Ο Άγηνο Γξεγφξηνο ν Παιακάο δηαθξίλεη δχν ζνθίεο, δχν γλψζεηο. Όπσο θαη φινη φζνη αθνινπζνχλ ηελ παξάδνζε απφ ηνλ Απφζηνιν Παχιν θαη ηνλ Ηάθσβν ηνλ Αδειθφζεν κέρξη ηνλ Δπγέλην Βνχιγαξε. Γέρεηαη φηη ε Απνθάιπςηο είλαη ππέξ θαηάιεςηλ. Γέρεηαη φηη ε Απνθάιπςηο ηνπ Θενχ είλαη ν Αιεζηλφο Λφγνο ηνπ Θενχ. Θα ζάο πσ δε θάηη πνπ θάπνηνπο ζα ηνπο μελίζεη. Δκείο ιέκε ζπλήζσο ε Βίβινο, ε Αγία Γξαθή πεξηέρεη ην Λφγν ηνπ Θενχ. Γελ είλαη ε Βίβινο ν Λφγνο ηνπ Θενχ, αιιά είλαη θαηαγξαθή ηεο Απνθαιχςεσο ηνπ Θενχ ζηελ θαξδηά ησλ Αγίσλ, ησλ Πξνθεηψλ θαη ησλ Απνζηφισλ. Ο Θεφο δελ επηθνηλσλεί κε γιψζζα αλζξψπηλε. Ο Θεφο δελ επηθνηλσλεί κε θείκελα. Ο Θεφο επηθνηλσλεί, εηζεξρφκελνο δηα ηνπ Αθηίζηνπ Φσηφο Σνπ κέζα ζηελ θαξδηά ηνπ αλζξψπνπ, ν νπνίνο θζάλεη λα γίλεη δεθηηθφο ηεο Υάξηηνο ηνπ Θενχ. Δπνκέλσο ε Βίβινο δελ είλαη ν Λφγνο ηνπ Θενχ θαζεαπηφλ, είλαη «ιφγνο πεξί ηνπ Λφγνπ ηνπ Θενχ». Πξνεγείηαη ε Απνθάιπςε ηεο θαηαγξαθήο ηεο, ηνπ γξάκκαηνο, ηεο Βίβινπ. Πηζηεχσ λα έγηλα θαηαλνεηφο. Δθεί καο νδεγεί ν Άγηνο Γξεγφξηνο ν Παιακάο. Δκείο κηινχκε ζπλερψο γηα ηελ Γξαθή σο ηνλ Λφγνλ ηνπ Θενχ. Δίλαη «ιφγνο γηα ηνλ Λφγν ηνπ Θενχ». Ο Λφγνο ηνπ Θενχ είλαη ε θαλέξσζε ηεο Υάξηηνο ηνπ Θενχ κέζα ζηελ θαξδηά ησλ Πξνθεηψλ, ησλ Απνζηφισλ θαη φισλ ησλ Αγίσλ. Ζ Μέιινπζα Παλνξζφδνμνο ΢χλνδνο Αγαπεηνί αδειθνί, νη ΢χλνδνη ηνπ 14νπ αηψλνο δηαηππψλνπλ ηελ ζενινγία πεξί ηεο Θείαο Υάξηηνο. Ζ Οξζφδνμε Παξάδνζε δέρεηαη απηέο ηηο ΢πλφδνπο σο 9ε Οηθνπκεληθή θαη παλνξζφδνμα γίλεηαη απηφ απνδεθηφ απφ γλσζηνχο Θενιφγνπο. Γηφηη θαη ε ΢χλνδνο απηή, φπσο θαη ε 8ε ην 879, δηαθνξνπνηνχλ ξηδηθά ηελ νξζφδνμε Δθθιεζία, ζηελ παηεξηθή ζπλέρεηά ηεο, απφ ηνλ ρξηζηηαληζκφ ηεο Γχζεσο. Ο Άγηνο Γξεγφξηνο ν Παιακάο, ινηπφλ, κε ηελ ζενινγία ηνπ, θαξπφ ηεο παξνπζίαο ηνπ Αγίνπ Πλεχκαηνο κέζα ζηελ θσηηζκέλε απφ ην Άγην Πλεχκα θαξδηά ηνπ, είλαη ν Παηέξαο ηεο 9εο Οηθνπκεληθήο ΢πλφδνπ. Έλα επίθαηξν εξψηεκα είλαη: Ζ κέιινπζα λα ζπλέιζεη παλνξζφδνμνο ΢χλνδνο ηη ζα θάλεη; Δηνηκάδεηαη απηή ε ΢χλνδνο, γηα λα καο νδεγήζεη, φπσο δηαβάδνπκε θαη φπσο βιέπνπκε, ζηελ απνδνρή ηνπ παπηζκνχ θαη ηνπ Πξνηεζηαληηζκνχ σο απζεληηθψλ ρξηζηηαληζκψλ. Απηφ είλαη ην ηξαγηθφ. Δχρνκαη λα κε γίλεη πνηέ. Αιιά εθεί νδεγνχληαη ηα πξάγκαηα. Εάν, λοιπόν, ζςνέλθει η Πανοπθόδοξορ Σύνοδορ, πος θα έσει ηον σαπακηήπα για μαρ Οικοςμενικήρ Σςνόδος, εάν ζςνέλθει και δεν δεσθεί μεηαξύ ηυν Οικοςμενικών Σςνόδυν ηην 8η και ηην 9η, θα είναι τεςδοζύνοδορ. Όπυρ η Σύνοδορ Φεπάπαρ-Φλυπενηίαρ. Καη ηφηε επεβιήζε απφ θάπνηνπο δεζπνηάδεο Αλαηνιηθνχο θαη Γπηηθνχο, επεβιήζε ε ΢χλνδνο Φεξάξαο-Φισξεληίαο, αιιά ήηαλ αξθεηή ε αληίζηαζε ελ Αγίσ Πλεχκαηη θάπνησλ θνξπθψλ ηεο παξαδφζεψο καο, φπσο ν Άγηνο Μάξθνο ν Δπγεληθφο, ψζηε ηειηθά λα ραξαθηεξηζηεί ςεπδνζχλνδνο. Αηξεηηθή ΢χλνδνο, απνηπρεκέλε ΢χλνδνο, ε ΢χλνδνο ΦεξάξαοΦισξεληίαο. 

Ζ κέιινπζα λα ζπλέιζεη, ινηπφλ, Παλνξζφδνμνο ΢χλνδνο ζα θξηζεί ζ’ απηφ ην ζεκείν. Δάλ παξαθάκςεη απηέο ηηο δχν ΢πλφδνπο πνπ ηνπνζεηνχλ ηελ Οξζνδνμία απέλαληη ζηνλ Γπηηθφ ρξηζηηαληζκφ. Δθεί είλαη ην θξίζηκν εξψηεκα. Απηνί ζέινπλ λα παξνπζηάζνπλ ηελ ελφηεηα, φηη ν Γπηηθφο Υξηζηηαληζκφο είλαη παξάιιειε κνξθή ηεο Οξζνδνμίαο ησλ Αγίσλ Παηέξσλ. Δθεί θάπνηνη εξγάδνληαη, πξνο ηα εθεί θάπνηνη ζέινπλ λα νδεγήζνπλ. Ο Θεφο φκσο είλαη πάλσ απφ φινπο καο. Έλα ςεπδνεπηρείξεκα, ινηπφλ, πνπ θπθινθνξείηαη ζην ρψξν ηεο δηθήο καο Θενινγίαο, ηεο Αθαδεκατθήο Θενινγίαο, είλαη φηη νπδεκία Οηθνπκεληθή ΢χλνδνο θαηεδίθαζε ηνλ Γπηηθφ Υξηζηηαληζκφ. Καη φκσο έρνπκε δχν Οηθνπκεληθέο ΢πλφδνπο, ηνπ 879 θαη εθείλεο ηνπ 14νπ αηψλνο, πνπ δηαθνξνπνηνχλ ηελ Οξζνδνμία απφ ηνλ Γπηηθφ Υξηζηηαληζκφ. Δίλαη ηξαγηθφ! Γελ επηραίξσ, νχηε ζξηακβνινγψ. Ζ επηζπκία φισλ καο πξέπεη λα είλαη λα ζπλαληεζνχκε ζηελ ελφηεηα ησλ Πξνθεηψλ, ησλ Απνζηφισλ θαη ησλ Παηέξσλ φισλ ησλ αηψλσλ. Γηαθνξεηηθά θάζε έλσζε ζα είλαη ςεπδέλσζηο θαη φρη κφλνλ απηφ, αιιά ζα θαηαζηξέθεη θαη ζα δηαζηξέθεη θάζε πξνζπάζεηα, εηιηθξηλή πξνζπάζεηα, πνπ ζέιεη λα νδεγεζεί ζην ζέκα ηεο ζσηεξίαο. Ο Άγηνο Γξεγφξηνο ν Παιακάο ειέγρεη ηελ ζεκεξηλή θαηάζηαζε ηεο Οξζνδνμίαο. Τπάξρεη ζχγρπζε. ΢ρεηηθνπνίεζε ηεο πίζηεσο, πνιηηηθνί ζπκβηβαζκνί. Οη δηάινγνη νη εθθιεζηαζηηθνί είλαη απνκίκεζε ησλ πνιηηηθψλ ζπδεηήζεσλ. Έηζη, ν Άγηνο Γξεγφξηνο ν Παιακάο -γη’ απηφ δελ γίλεηαη επράξηζηα δεθηφο- εκπλέεη δηάζεζε νκνινγίαο θαη καξηπξίνπ αθφκε, αλ ν Θεφο ην επηηξέςεη, ζηελ επνρή καο. Βνεζεί, επίζεο, ζηε ζπλέρεηα ηεο Οξζνδνμίαο, ηεο Οξζνδφμνπ Παξαδφζεσο. Ζ επαλέθθξαζε ηεο Πίζηεσο κε ηα κέζα θάζε επνρήο δελ έρεη ηίπνηε ην θνηλφ κε ηελ αλαδεηνχκελε απφ δηθνχο καο ζενιφγνπο Οηθνπκεληζηέο «επαλεξκελεία» ηεο πίζηεσο. Γελ είλαη ζέκα επαλεξκελείαο, πψο ζα θαηαλνήζνπκε ι.ρ. ην παπηθφ πξσηείν. ΢πγγλψκε γηα ηελ θξάζε, θαη ν ζθχινο ρνξηάηνο θαη ε πίηα αθάγσηε! Μα είλαη απηά ζνβαξά πξάγκαηα, φηαλ παίδνπκε «ελ νπ παηθηνίο»; Όηαλ παίδνπκε κε ηε ζσηεξία; Όηαλ παίδνπκε κε ηελ αησληφηεηα; Γηαγξάθνπκε φινπο ηνπο Αγίνπο ελ νλφκαηη ησλ Αγίσλ. Γηφηη ην πλεχκα, ην νπνίνλ θπξηαξρεί, είλαη λα εθζεηάδνπκε ηνπο Αγίνπο. Κη φπσο, καθαξίηεο ηψξα, Αξρηεπίζθνπνο έιεγε: Γερφκεζα ηνλ Μάξθν ηνλ Δπγεληθφ θαη ηνλ ηηκάκε. Δθείλνο έηζη έπξεπε λα κηιήζεη ζηελ επνρή ηνπ, εκείο κηινχκε κε ηνλ δηθφ καο ηξφπν ζηελ δηθή καο επνρή. Κάηη παξφκνην ειέρζε. Ο Υξηζηφο φκσο είλαη πάληα ν απηφο «παξαηεηλφκελνο εηο ηνπο αηψλεο». Καη ε πίζηε πνπ ζψδεη είλαη κία ζπληαγή, έλα θάξκαθν πνπ δελ αιινηψλεηαη, δελ δέρεηαη αιιαγέο. Δίλαη κία θαη εληαία ε πίζηηο. Ζ απνδνρή ηνπ Λφγνπ ηνπ Θενχ απφ ηελ εκπεηξία ησλ Αγίσλ, γηα λα γίλεη θαη δηθή καο εκπεηξία. 

Ζ θαηαλφεζε, ινηπφλ, ησλ Αγίσλ, φπσο

ν Άγηνο Γξεγφξηνο ν Παιακάο, ζέηεη ην πξφβιεκα ηεο απνδνρήο ηεο γιψζζαο ησλ Αγίσλ. Ζ γιψζζα ησλ Αγίσλ είλαη ε έθθξαζε ηεο Οξζνδφμνπ Παξαδφζεσο. Με απηή ηε ζθέςε θαηαιήγσ θη εχρνκαη ν Άγηνο Γξεγφξηνο ν Παιακάο λα ζπλνδεχεη ηε δσή καο. Καιφλ ην ππφινηπνλ ΢ηάδηνλ ηεο Μεγάιεο Σεζζαξαθνζηήο θαη Καιή Αλάζηαζε! ΠΖΓΖ:http://www.oodegr.com/oode/biblia/kritiki/grig_palamas_1.htm