ΑΟΡΑΤΟΣ ΠΟΛΕΜΟΣ - ΑΓΙΟΥ ΝΙΚΟΔΗΜΟΥ ΤΟΥ ΑΓΙΟΡΕΙΤΟΥ

ΠΡΟΛΟΓΟΣ ............................................................................................................................ 9 ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ................................................................................................................... 13 ΚΕΦΑΛΑΙΟ Α'. .................................................................................................................. 13 Σε τι βρίσκεται η χριστιανική τελειότητα. Για να την αποκτήση κάποιος, πρέπει να πολεµά. Τα τέσσερα αναγκαία σ’ αυτόν τον πόλεµο.......................................................................... 13 ΚΕΦΑΛΑΙΟ Β΄. .................................................................................................................. 17 Δεν πρέπει να εµπιστευώµαστε, ούτε να δίνουµε θάρρος ποτέ στον εαυτό µας. ................... 17 ΚΕΦΑΛΑΙΟ Γ΄. .................................................................................................................. 20 Η ελπίδα και η εµπιστοσύνη στον Θεό................................................................................. 20 ΚΕΦΑΛΑΙΟ Δ΄. .................................................................................................................. 21 Πώς µπορεί να γνωρίσει κάποιος εάν εργάζεται µε την µη εµπιστοσύνη στον εαυτό του και µε την ολοκληρωτική ελπίδα στον Θεό..................................................................................... 21 ΚΕΦΑΛΑΙΟ Ε΄. .................................................................................................................. 22 Το λάθος που κάνουν πολλοί νοµίζοντας ως αρετή την µικροψυχία..................................... 22 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΣΤ΄................................................................................................................. 23 Άλλες εµπειρίες, µέσα απο τις οποίες αποκτάται η απιστία στον εαυτό µας και η εµπιστοσύνη και το θάρρος στο Θεό. ........................................................................................................ 23 ΚΕΦΑΛΑΙΟ Ζ΄. ................................................................................................................. 24 Πως πρέπει να εκπαιδεύουµε το νου µας, για να τον φυλάµε απο την αµάθεια. ................... 24 ΚΕΦΑΛΑΙΟ Η΄. .................................................................................................................. 25 Γιατί δεν διακρίνουµε σωστά τα πράγµατα και µε ποιόν τρόπο µπορούµε να τα γνωρίζουµε. ............................................................................................................................................ 25 ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Θ΄. ............................................................................................................... 26 Πως πρέπει να φυλάµε το νου µας από την πολυπραγµοσύνη και την περιέργεια. ............... 26 ΚEΦΑΛΑΙΟΝ Ι΄................................................................................................................. 28 Πώς πρέπει να εξασκούµε τη θέλησί µας για να θέλη σε ολες µας τις εσωτερικές και εξωτερικές πράξεις, ως τελειωτικό σκοπό µόνο την ευχαρίστησι του Θεού.......................... 28 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙΑ΄.................................................................................................................. 32 Μερικές σκέψεις που παρακινούν την επιθυµία του ανθρώπου να θέλη να κάνη σε κάθε πράγµα το θέληµα του Θεού. ............................................................................................... 32 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙΒ΄.................................................................................................................. 32 Τα πολλά θελήµατα και οι επιθυµίες, που υπάρχουν στον άνθρωπο και η µάχη που υπάρχει ανάµεσά τους....................................................................................................................... 32 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙΓ΄. ................................................................................................................. 35 Πως πρέπει να πολεµά κάποιος εναντίον της παραλόγου θελήσεως των αισθήσεων και σχετικά µε τις πράξεις που πρέπει να πραγµατοποιήση η θέλησις, προκειµένου να αποκτήση τις συνήθειες των αρετών..................................................................................................... 35 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙΔ΄. ................................................................................................................ 40 Τί πρέπει να γίνεται, οταν η ανώτερη λογική θέλησις φαίνεται νικηµένη από την παράλογη και κατώτερη και απο τους εχθρούς. .................................................................................... 40 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙΕ΄ . ............................................................................................................... 42 Πρέπει να πολεµά κανείς µε όλες του τις δυνάµεις και παντοτεινά και γενναία.................... 42 ΚΕΦΑΛΑΙΟ IΣΤ΄. .............................................................................................................. 43 Με ποιό τρόπο ξηµερώνοντας πρέπει να βγαίνη στη µάχη το πρωί ο στρατιώτης του Χριστού για να πολεµά ...................................................................................................................... 43 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙΖ΄. ................................................................................................................. 46

......................... 71 Πως πρέπει να διορθώνουµε την φαντασία και την ενθύµησί µας .......... 85 Ο πόλεµος και η απάτη................... 97 Μερικές γνώσεις που είναι χρήσιµες............................ εάν περνάµε από αυτά στη µελέτη του σαρκωθέντος Λόγου και στα µυστήρια της ζωής και του πάθους του...................................... 53 ΚΕΦΑΛΑΙΟ Κ Α΄............................ ..................................................... 56 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΚΒ΄.................................... 46 ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΙΘ΄...................................................................... 46 Πως πρέπει να πολεµά κάποιος αντίθετα στα ξαφνικά κινήµατα των παθών ....................................... 88 Ο πόλεµος και η απάτη που χρησιµοποιεί ο διάβολος....................................................................................................... 62 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΚΔ΄ ......................................................................................Με ποιά τάξι πρέπει να πολεµούµε εναντίον των παθών µας ......................... ........... ............................................... ................. 84 Ο πόλεµος και η απάτη που χρησιµοποιεί ο διάβολος για εκείνους πού κρατάει στην υπηρεσία της αµαρτίας........ 61 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΚΓ΄... .. ....................................................................................... .................. 82 Τί πρέπει να κάνουµε....................................... µας χρησιµεύουν ως µέσα και όργανα.......... 66 Πως πρέπει να κυβερνάµε τη γλώσσα µας ................... πού χρησιµοποιεί ο διάβολος................................ 66 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΚΕ΄......................................... 53 Πως πρέπει να πολεµά κάποιος εναντίον της αµελείας......................................................................................................................................................................................... 61 Τα ίδια αισθητά πράγµατα που είπαµε............ για να µας γίνωνται αιτία κακίας οι αρετές που αποκτήσαµε........................................................................ 87 Η απάτη που χρησιµοποιεί ο εχθρός...................... 82 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΚΗ΄...................................... ................................................................................................... 56 Η διόρθωσις των εξωτερικών αισθήσεων........................................ για να νικήσουµε τα πάθη και να ακοκτήσουµε νέες αρετές .............................. 84 ΚΕΦΑΛΑΙΟ Λ΄...................... 88 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΛΓ΄.................................................................................. 85 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΛΑ΄ ..................................... 48 ΚΕΦΑΛΑΙΟ Κ΄ ............ 48 Πως πρέπει να πολεµά κανείς κατά των σαρκικών παθών................................................... 99 .......................................... ................................................................................................. ....... αν θέλη να πολεµήση καλά τους εχθρούς του .............................................................................. 46 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙΗ΄.................................... Και γιατί οι αποφάσεις µας πολλές φορές δεν φέρνουν το αποτέλεσµά τους.................... 71 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΚΣΤ΄.................................................................. 91 Η τελευταία απάτη......................................................................................................................... ....................... 79 ΚΕΦΑΛ Α ΙΟ ΚΖ΄ ................................................................ βαθµηδόν και πρώτα πρέπει να απασχολούµαστε µε την µία και κατόπιν µε την άλλη ......... 83 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΚΘ΄........................................................................................................................................... όταν µας παρουσιάζωνται τα ορατά αντικείµενα τους..................................................... Και µε ποιό τρόπο µπορεί κάποιος να περάση από αυτές στη θεωρία και δοξολογία του Θεού.................. για να διορθώνουµε τις αισθήσεις µας...................................................................................... για να εγκαταλείψουµε τον δρόµο της αρετής που βαδίζουµε................................... ...................................... 91 ΚΕΦΑΛΑΙΟ Λ∆΄............................................................................................ 87 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΛΒ΄................. για εκείνους που νοµίζουν ότι βαδίζουν στην τελειότητα .................................................................................................................................................................................................................................... όταν είµαστε πληγωµένοι ..................................................................................................................................................................................................... 99 Οι αρετές πρέπει να αποκτώνται σταδιακά.................................................................................................................. 62 Πως πρέπει να διορθώνουµε τις αισθήσεις µας µε άλλους τρόπους........................................................................ 97 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΛΕ΄.... πού µεταχειρίζεται ο διάβολος για εκείνους που γνωρίζουν το κακό τους και θέλουν να ελευθερωθούν.................................................................. ................................ .................................................................................................................................... 79 Ο στρατιώτης του Χριστού πρέπει να αποφεύγη µε όλη του τη δύναµι τίς ταραχές και ενοχλήσεις............................................................... 83 Ποια τακτική έχει ο διάβολος στο να πολεµά γενικά και να παραπλανά ανθρώπους διαφόρων καταστάσεων ......................................................................

.................................................................................... ............................................................................... 110 ∆εν πρέπει να επιθυµούµε πολλά για να ελευθερωθούµε από τα βάσανα που υποφέρουµε µε υποµονή.......... 118 ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΜΖ΄ .......................................................................................................................................................................................................... 115 Η προσευχή ............................................... 107 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΜΒ΄....................................................................................................................... 125 ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΝΑ΄ .......................... 104 Πρέπει να αγαπάµε όλες τίς αφορµές.................................. 113 Η υπόληψις του εαυτού µας και η παρακίνησις του διαβόλου µας κάνουν να κρίνουµε µε αυθάδεια τον πλησίον...................... 106 Πως µπορούµε σε διάφορες αφορµές να χρησιµοποιήσουµε την άσκησι µιάς και της αυτής αρετής..................................................................................................... .............................. 107 Ο καιρός που πρέπει να βάλλουµε στην εξάσκησι κάθε αρετής· και περί των σηµείων της προκοπής µας ....... για να είµαστε ενάρετοι 110 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΜΓ ΄.... 125 Μερικές σκέψεις για να προστρέχουµε στην Θεοτόκο µε πίστι και θάρρος ...................................................................................................... 100 Με ποια µέσα αποκτούνται οι αρετές και πως πρέπει να κυβερνούµαστε για να εξασκούµαστε κάποιον καιρό σε µία µόνο................. 137 Το πανάγιο µυστήριο της Θείας Ευχαριστίας ................................................................................................................................................................................................................................... 127 Η µελέτη των παθών του Κυρίου προξενεί διάφορες διαθέσεις και θεοφιλή πάθη στην καρδιά µας ........................................................................................................................................................... 103 ΚΕΦΑΛΑ ΙΟ ΛΘ΄....................... 115 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΜΣΤ΄............................... 127 ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΝΓ΄................................. ....................... που προξενούν την απόκτησι των αρετών και περισσότερο εκείνες που φέρνουν περισσότερες δυσκολίες ..................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 131 ΜΕΡΟΣ ΔΕΥΤΕΡΟΝ ......................................... ............................................................................................................................................. δεν πρέπει να αποφεύγουµε εκείνα....................................................................................................... 123 ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Ν΄ ....................... 123 Τρόπος προσευχής διά µέσου της Θεοτόκου Μαρίας .................................... .............................................................................................................. 137 ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Α΄ ......... 102 Οτι πρέπει να προχωρούµε µε φροντίδα και επιµέλεια παντοτινή στην άσκησι της αρετής 102 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΛΗ΄...... 121 Η προσευχή που γίνεται διά µέσου µελέτης και θεωρίας...... που µας γίνονται αφορµές για να τά αποκτήσουµε..................... 122 ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΜΘ΄........................................................ 131 Οι ωφέλειες που µπορούµε να δεχθούµε από την µελέτη του Εσταυρωµένου και η µίµησις των αρετών του............................................................ 126 ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΝΒ΄............................................................. 122 Άλλος τρόπος προσευχής διά µέσου µελέτης ......................... 113 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΜΕ΄.............................................. 100 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΛΖ΄........................................................................................ .......................................................................... ......................................................................................................................................................... Και πως πρέπει να κυβερνούµε όλες µας τις επιθυµίες........... 126 Πως πρέπει να µελετά κανείς και να προσεύχεται διά µέσου των Αγγέλων και όλων των Αγίων ............... Πως πρέπει να ατιστεκώµαστε σε αυτά ................................................. 137 ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Β΄ ................................................. 106 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΜΑ΄.............................. 103 Έχοντας υποχρέωσι να αγωνιζώµαστε πάντα τον αγώνα των αρετών................................................................. 111 Πως πρέπει να αντιστεκώµαστε στον διάβολο.......................................................................................................................................... όταν προσπαθή να µας παραπλανήση µε την αδιακρισία ................. 137 ................................................................... 118 Τι είναι η νοερή προσευχή και πως πρέπει να γίνεται .............................................................................................................................................................................................ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΛΣΤ΄................................................................ 121 ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΜΗ΄......................................... ........................................... 104 ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Μ΄....................................................... 111 ΚΕΦΑΛΑΙΟ Μ∆΄...............................................................................................................

........................... για να φέρη ο Θεός την δική του ειρήνη µέσα της . 149 Η αισθητή ευλάβεια και η ψυχρότητα και ξηρασία της ευλάβειας αυτής ........................................................................................................................... 161 ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Ι∆΄ .......................................................... 158 ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΙΑ΄............................................................. 163 ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΙΣΤ΄ .................................... 146 Η απόδοσις χαρίτων και ευχαριστίας .................................................................................................................................................................................................................... για να παρακινηθούµε στην αγάπη του Θεού ................................. 157 ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Ι΄......................... 158 Ποιες είναι οι τέσσερες προσβολές που µας φέρνουν οι εχθροί µας κατά την ώρα του θανάτου..................... 160 ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΙΓ΄ ................... 153 Η εξέτασις της συνειδήσεως ........................................... 169 Η ψυχή αφού απογυµνωθή από την θέλησί της........................................ Και πρώτα η προσβολήτης πίστεως και η θεραπεία της....................................................................................................... 160 Η προσβολή της κενοδοξίας και η ιατρεία της . 164 ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΙΗ΄..............................................................Πως πρέπει κανείς να δέχεται το πανάγιο Μυστήριο της Θείας Ευχαριστίας......... 153 ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Θ΄ ................ 173 Ο δούλος του Θεού δεν πρέπει να ανησυχή και όταν ακόµη αισθάνεται µέσα του κάποια αντίστασι για την ειρήνη που προαναφέραµε ........................................................................................................................................................................... 144 Η Πνευµατική και νοερή Κοινωνία....................... 159 Η προσβολή της απογνώσεως και η ιατρεία της ............. 159 ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΙΒ΄ .................................................................................................................................. 161 Η προσβολή των φαντασιών και η ιατρεία της .............................................................................................................. 161 ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΙΕ΄ ............................................................................................................................................ 149 ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Η΄ ............................................ δηλαδή πως πρέπει να δέχεται µυστηριακά τον Χριστό ......... 139 Πως πρέπει να ετοιµαζώµαστε για την κοινωνία.............................................................................................................................................................................. 167 Η φρόνησις που πρέπει να έχουµε στην αγάπη προς τον πλησίον................................. 147 ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Ζ΄ ............................................................... 167 ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Κ΄ ............................................................................................. 147 Η νοητή προσφορά................................................................................................................................................................................................................................... δηλαδή πως πρέπει κανείς να προσφέρη νοερά τον εαυτό του και κάθε του έργο στον Θεό ..................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 164 Η ψυχή πρέπει να αποφεύγη κάθε τιµή και να αγαπά την ταπείνωσι και την πτωχεία του Πνεύµατος................... πως κοινωνείται νοερά και πνευµατικά ο Χριστός ......................................................................................................... 163 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙΖ΄ .......................................................................................................................................................................... 171 ∆εν πρέπει κανείς να ζητά τροφές ούτε κάτι που προξενεί όρεξι.. αλλά µόνον τον Θεό............................................................................................................................ 146 ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΣΤ΄ ....................... 166 Η ψυχή πρέπει να διατηρήται σε νοερή µοναξιά και ησυχία.................................... 161 Η πνευµατική ειρήνη της καρδιάς ........... 171 ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΚΒ΄......................................................................................................................................................................................................................... για να µη µας προκαλέση ενόχλησι στην ειρήνη αυτή ......... πρέπει να στέκεται ενώπιον του Θεού ........... 163 Αυτή η ειρηνική κατοικία οικοδοµήται σιγά σιγά .......................................................... 169 ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΚΑ΄ ................ µε την οποία αποκτάται η ειρήνη της ψυχής ......................... 163 Η φροντίδα που πρέπει να έχη η ψυχή για να ειρηνεύη ........................................................................................................................................................................................................................................ 166 ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΙΘ΄.......................................................................................................................... 144 ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Ε΄ .................. δηλαδή................. 157 Πως πρέπει να προετοιµαζώµαστε εναντίον των εχθρών που µας πολεµούν κατά τον καιρό του θανάτου................................. 173 ................................. 137 ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Γ΄.......... 139 ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ∆΄ .............................

.......................................................................................................... 176 Η ψυχή δεν πρέπει να συγχίζεται για τους εσωτερικούς πειρασµούς και λογισµούς .................. 177 Οι πειρασµοί δόθηκαν από τον Θεό για ωφέλειά µας.................................................................................... 180 ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΚΖ΄................................................................................................................................................................................................................. 182 Η ψυχή πρέπει να ειρηνεύη και να προοδεύη χωρίς να χάνη καιρό.................................... 174 ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Κ∆΄............................................. 182 ............................................................... 180 Ποια ιατρεία πρέπει να µεταχειριζώµαστε για να µην ενοχλούµαστε στα σφάλµατα και τις αδυναµίες µας..........................................................................................ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΚΓ΄.......................... 177 ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΚΣΤ΄ ............... 176 ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΚΕ΄....................................... 174 Ποια είναι η επιµέλεια την οποία έχει ο διάβολος για να ενοχλήση την ειρήνη αυτή της ψυχής µας.......................................... Εµείς πρέπει να αποφεύγουµε τις πανουργίες και τις απάτες του ...................

1 .

4 .

6 6 .

7 πλανηθούν 7 .

8 8 .

9 9 .

10 10 .

11 11 .

12 .

13 .

14 .

15 .

16 16 .

17 17 .

18 18 .

)" και ο προφήτης ∆ α β ί δ. ριη' 85). να είναι σε µ ας. 19 . ασκητικ. σαν µ ιά πικρή γεύσι όλα τα κοσµ ικά διηγήµ ατα· «ητω σοι πικρά γεύσις.19 15 Για αυτό και ο µ έγας Βασίλειος προστάζει. κηρία δε µ έλιτος. αλλ’ ούχ ως ο νόµ ος σου Κύριε» (Ψαλµ . λέει· «∆ιηγήσαντό µ οι παράνοµ οι αδολεσχίας. η των κοσµ ικών διηγηµ άτων ακρόαση. τα των οσίων ανδρών διηγήµ ατα» (Λόγ. περί άποταγ.

20 20 .

2). όχι µ όνο το αγαθό. «Να µ εταµ ορφώνεσθε συνέχεια προς το καλό… για να διακρίνετε ποιο είναι το θέληµ α του Θεού. 21 . αλλά και το ευάρεστο και σε όλες τις περιστάσεις τέλειο. Επειδή εάν µ ία µ όνο περίστασι λείπει ή αν µ ε όλη την προαίρεσι και δύναµ ί µ ας δεν κάνουµ ε το θέληµ α του Θεού. 12. το καλό και αρεστό στον Θεό και τέλειο» (Ρωµ .21 16 Γι’ αυτό και ο Απόστολος µ ας παραγγέλλει να δοκιµ άζουµ ε ποιό είναι το θέληµ α του Θεού. είναι φανερό οτι ατελές και ελειπές αυτό και γίνεται και ονοµ άζεται.

είτε ψάλλεις είτε µ αλετάς. µ ε τα οποία αποκαλύπτεται στους καθαρούς το του Θεού θέληµ α θεωρητικά. τα οποία πετυχαίνονται όχι µ ε την θέλησι τη δική µ ας. αυτό γίνεται ή µ ε θεϊκό φωτισµ ό και νοερή φώτισι. ιβ'.). είτε ργαζόµ ενος κάποια αρετή γι αν αµ ή συλληφθής χωρίς να ξέρης τι κάνεις» (Κεφ. 18 Γι’ αυτό και ο θείος Γρηγόριος ο Σιναΐτης έγραφε: «Πρόσεχε και στην πρόθεσι· δηλαδή τηνπροαίρεσί σου) µ ε ακρίβεια ερεύνα κάθε ώρα που κίνει· εάνκάθεσαι ησυχάζοντας κατά Θεόν. οτι εκείνο που ζητάµ ε να κάνουµ ε είναι κατά το θέληµ α του Θεού. 22 . σκιρτήµ ατα πνευµ ατικά. είτε προσεύχεσαι. έχουµ ε χρέος για το θέµ α µ ας να κάνουµ ε προς τον Θεό θερµ ότατη και καθαρή προσευχή και µ ία φορά και δύο και πολλές φορές. γι’ αυτό το καλό ή γι ατην ψυχική ωφέλεια. Προτύτερα όµ ως από αυτά. µ ία χαρά άρρητη. Φιλοκαλ. ετεροκίνητα και παθητικά· µ έσα απο την αίσθησι λοιπόν αυτών όλων πληροφορούµ αστε. κατάνυξι. θεία αγάπη και τα άλλα θεοφιλή και µ ακάρια πάθη. ή µ ε εσωτερική έµ πνευσι του Θεού µ ε λόγο· ή µ ε αλλες ενέργειες της θείας χάριτος που ενεργούνται στη καθαρή καρδιά. καρδιακά δάκρυα.22 17 Το να αίσθανώµ αστε ενεργή την απο το Θεό παρακίνησι. αλλά απο το Θεό. τα οποία είναι µ ία ζεστασιά που δίνει ζωή.

23 23 .

24 24 .

κατά τον Σολοµ ώντα «Οταν έλθη ασεβής εις βάθος κακών.25 19 Οι τρεις αυτές θελήσεις. 20 Επειδή. ονοµ άζει συνείδησι. ιη' 3). κατά την ερµ ηνεία του θείου ∆ α µ ασκηνού. αν έχωµ εν από άµ έλειάν µ ας κανένα µ ικρό λογισµ όν. νόµ ος του νού. προσθέτει δε και τέταρτο νόµ ο. τον της αµ αρτίας· ο οποίος είναι.(Παρ. ώστε ένα τόσο µ ικρό εµ πόδιο. κεφ. η παράλογη νόµ ος που βρίσκεται στα µ έλη και αντιστρατεύεται το νόµ ο του νού. δεν θέλοµ εν αξιωθή να έχωµ εν έγκάτοικον τον Θεόν εις την ψυχήν µ ας». ο Θείος ∆ α µ ασκηνός. νζ'). ή δειλίας. νόµ ος πνευµ ατικός και νόµ ος του Θεού. Η λογική θέλησις. ή διψυχίας. Θεολόγ. στην οποία αιχµ αλωτίζει τον νου ο νόµ ος που βρίσκεται στα µ έλη· την δε λογική επιθυµ ία. η από τον εχθρό εξαπολυµ ένη επίθεσις των κακών λογισµ ών. ή άλλο κανένα πάθος και προσπάθειαν. 99). κεφ. ή δισταγµ όν απιστίας. 21 Γιατί τόσο µ εγάλο και λεπτό πράγµ α είναι η τελειότητα και η ένωσις µ ε τον Θεόν. 25 . καταφρονεί».(Βιβλ. ονοµ άζονται και νόµ οι από τον Άπόστολο ΙΙαύλο (Ρωµ . η επιθυµ ία του Θεού. οσο είναι µ ία µ οναχή τρίχα. «Ηγουν. µ ε τον οποίο συνδέεται ο νόµ ος του νού. και νόµ ο του νοός. µ πορεί να την στερήση απο µ ας και να µ η µ ας αφήση να ενωθούµ ε µ ε τον Θεό. καθώς λέγει ο άγιος Συµ εων ο νέος θεολόγος (Λογ. 7).

ούτε συγγνωστά. να µ ην µ πορή να νικηθή. είναι πολλοί από τη φύσι τους πικροί και µ ελαγχολικοί· άλλοι αυστηροί και οξύθυµ οι· άλλοι ελαφροί στο λογισµ ό και ασύστατοι.26 22 Σηµ είωσε εδώ. γιατί αν και φυσικά και όχι και προαιρετικά. διορθώνοντας τις υπερβολές και τις ελλείψεις τους µ ε την διάκρισι του σωστού λόγου και µ ετατρέποντας αυτά σε άαρετές. τα οποία ούτε θανάσιµ α αµ αρτήµ ατα λέγονται. όσο και αν είναι άγριο. και για κάποιες φυσικές κλίσεις ή πάθη. είναι έξαρτηµ ένα από την ιδιοσυγκρασία των σωµ άτων αυτά δε ονοµ άζονται ατελειότητες. 26 . µ ας εµ ποδίζουν όµ ως από την τελειότητα. καθώς λόγου χάρι. αδελφέ. ελαττώµ ατα και ψεγάδια φυσικά. δεν αντιστέκεται τόσο στην προαίρεσι. που µ ε την χάρι του Θεού και µ ε τον κόπο και την επιµ έλεια τη δική µ ας. µ ε το να µ η γίνωνται απο την προαίρεσί µ ας. άλλοι πεισµ ατώδεις· άλλοι φιλόφιλοι και άλλοι έχουν άλλα φυσικά ελαττώµ ατα. Οπότε και κατά αυτών των ελαττωµ άτων πρέπει να πολεµ άµ ε. Γιατί κανένα φυσικό. Λέγω δε να πολεµ ούµ ε και αυτά.

γι’ αυτό και αυτοί λέγονται αληθινά οτι πολεµ ούν κατ' ευθείαν τους εχθρούς και τους νικούν και στεφανώνονται. αυτών που βρίσκονται µ έσα στην θεία Γραφή. Οσοι όµ ως είναι αδύνατοι στο λογισµ ό. µ ε το να ελευθερωθούν απο κάθε ψεύτικη και παράλογη δόξα. οταν 27 . φιλοδοξίας και φιλαργυρίας. «Εάν δε γένηται φησι καιρός αντιστήναι και παλαίσαι προς αυτά (τα πάθη δηλ. Πλην. είναι καλύτερα να πολεµ ούν τους λογισµ ούς και τα πάθη πλάγια· δηλαδή. όσο και στην κτίσι. για να φανή κα ι η δική του ανδρεία κα ι το ελεύθερο τη ς προα ιρέσεως α υτών κα ι µ ισόκακο. και οι ασθενείς αυτοί.) και τούτο ποιήσωµ εν». αυτοί µ πορούν να αντιστέκωνται και να πολεµ ούν τα πάθη και τους λογισµ ούς µ ε αντίδρασι οξύθυµ η. αλλά φυγή πολέµ ου για την αδυναµ ία που υπάρχει). δηλαδή. ή οτα ν γν ω ρ ίζου ν τον εα υτ όν του ς πω ς έχε ι δύνα µ ι κα τά κα ιρό. καθώς µ ε αυτήν την αντιλογία ο Κύριος πολέµ ησε και νίκησε τις τρείς προσβολές που του έφερε ο πεορασµ ός.27 23 Οσοι µ εν αφού πρόκοψαν στην πρακτική έγιναν δυνατοί στο λογισµ ό. τα αντίθετα στα πάθη που τους πολεµ ούν και στους λογισµ ούς. Και άλλοτε µ ε τον ορθό και φυσικό λόγο. (Αν και αυτό δεν λέγεται κυρίως πόλεµ ος. να τρέχουν στον Θεον µ ε την προοευχή. καθώς και αυτό βλέπουµ ε στο ίδιο τον Αββά Ισαάκ. εως που να καταπαύσουν µ ε την προσευχή και τις κινήσεις των παθών και τις οµ ιλίες των λογισµ ών. της φιληδονίας. καθώς διδάσκει ο Άββάς Ισαάκ. ή όταν µ ε υπερβολή τους ενοχλούν τα πά θη κα ι οι λογι σ µ οί . κάποτε. αµ έσως µ όλις τους πολεµ ήσουν οι λογισµ οί ή τα πάθη. πρέπε ι ν α πολεµ ούν κα ι κα τ’ ευ θεία ν του ς λογ ισµ ούς κα ι τα πά θη . τον αποδεικνύοντα το ψεύδος και την απάτη των σπαρµ ένων λογισµ ών και των πολεµ ούντων παθών. Οµ ως. απόκτησαν δε σωστό λόγο µ έσα απο τη θεωρία των αληθινών και πνευµ ατικών λόγων. πότε µ ε ρητά της αγίας Γραφής.

Γιατί µ ε αυτόν τον τρόπο και τους εχθρούς πολεµ ούµ ε και νικούµ ε και σε αυτό δεν υπερηφανευόµ αστε. ή µ ε την καρδιά ν ή µ ε τα χείλη. Σηµ είωσε. 28 . χωρίς να εµ ποδίζεται από τα µ ηδαµ ινά φόβητρα των λογισµ ών και όποιος το αγαπά. ούτε να γυρίση να τα δη. να µ η θέλη. 37. αυτά δε πάλι µ ε αναίδεια τον ενοχλούν και γενόµ ενος σοβαρός και σιωπηλός στον εαυτό του. ακαταµ άχητη βοήθεια είναι το να κρατού µ εν ως όπλο πολεµ ικό.14). ήτοι το «Κύριε Ίησο Χριστέ Υιέ του Θεού ελέησόν µ ε». οτι όχηµ α µ έγιστο και δυνατώτατο είναι στον πόλεµ ο των λογισµ ών και των παθών η καταφρόνησις.28 κατ' ευθεία πολεµ ούµ ε τα πάθη και τους λογισµ ούς. ούτε να τα ακούση εκπληρώνοντας το ψαλµ ικό εκείνο που λέει «Εγώ όµ ως έκανα σαν κουφός που δεν θέλει να νακούη και άλαλος που δεν ανοίγει το στόµ α του» (Ψαλµ . που έφθασε να πολεµ ήση προτύτερα και να διώξη. το να καταφρονή κάποιος σαν γαυγίσµ ατα σκύλων τις προσβολές των λογισµ ών και τις κινήσεις των παθών και µ άλιστα τους λογισµ ούς εκείνους και τα πάθη. ∆ η λ α δ ή. ας χρησιµ οποιήση αυτό το όπλο και θα ωφεληθή πολύ. Αλλά να τρέχη στο δρόµ ο της αρετής και της προκοπής του. καθώς και µ προστά λέµ ε στο ις΄ κεφάλαιο. µ ε το να καταγράφουµ ε τη νίκη αυτή στο νικοποιό όνοµ α του Κυρίου. το όνοµ α του Κυρίου Ίησού.

µ ία µ εγάλη ευκολία. οι δέ προηγούµ ενοι λογισµ οί. και θείας γνώσεως. από δε το επιθυµ ητικό γεννούνται οι λογισµ οί της φιληδονίας. στόλιζε το µ ε την αρετή της προσευχής. όλοι οι καλούµ ενοι καθολικά βλάσφηµ οι λογισµ οί. Λοιπόν εσύ πρέπει να νικάς αυτά µ ε τις αντίθετες τους αρετές· δηλαδή. Και από µ εν το λογιστικό γεννούνται οι λογισµ οί της απιστίας. της αχαριστίας προς τον Θεό και του γογγυσµ ού. την αδιακρισία. τον φθόνο και µ ίσος. της άγνωσίας και απλά. από πολυχρόνιους και συνεχείς πράξεις και ενέργειες της αρετής ή κακίας ή του έργου και της τέχνης· γι’αυτό και αυτή η συνήθεια. 29 . που λαµ βάνει κάποιος στην άρετή ή στην κακία ή σε κάποιο άλλο κανένα έργο και τέχνη. την απιστία. µ ε την διάκρισι του καλού και κακού· την άγνωσία. Παροµ οίως. όλοι οι καλούµ ενοι πονηροί λογισµ οί. την αχαριστία και τον γογγυσµ ό προς τον Θεό. την ταραχή µ ε την ειρήνη της καρδιάς.29 24 Συνήθεια θα πεί. ότι από αυτά τα τρία γεννούνται και οι τριών ειδών λογισµ οί. της αδιακρισίας. ταραχής και απλά. µ ε την άγάπη. της έκδικήσεως. Το επιθυµ ητικό. µ ε τις δοξολογίες. µ ε την αρετή της αγάπης· και βέβαια το φως του νου σου δεν θα σκοτισθή ποτέ. γνώριζε. µ πορούν εύκολα να γεννηθούν από αυτούς. επειδή και τα τρία είναι τα µ έρη της ψυχής. την έκδίκηση µ ε την πραότητα και ύποµ ονή. φιλαργυρίας και απλά. µ ε την αρετή της εγκράτειας· και το θυµ ικό. Οπότε. Και για να πώ γενικά µ ε τον Αγιο Μάξιµ ο: Το µ εν λογιστικό της ψυχής σου. έπιθυµ ητικό και θυµ ικό. µ ίσους. 25 Άριστα τούτο εδώ διδάσκεται δε σύµ φωνα µ ε τον Αββά Ισαάκ που λέει. φιλοδοξίας. την φιλοδοξία µ ε την ταπείνωσι και την φιλαργυρία µ ε την λιτότητα. ότι είναι καλλίτερο να εξαπατούµ ε και να νικάµ ε τα πάθη µ ε την ένθύµ ησι των αντιθέτων σε αυτά αρετών. όλοι οι καλούµ ενοι αισχροί λογισµ οί· από δε το θυµ ικό νεννούνται οι λογισµ οί των φόνων. λογιστικό. ή τη άντιστάσει». δεύτερη φύση ονοµ άζεται επειδή. «Κρείσσον εν τη µ νήµ η των αρετών υποκλέπτειν τα πάθη. µ ε την αληθινή γνώσι αυτών που υπάρχουν αληθινά και τις βλασφηµ ίες. µ ε την εύχαριστία. καθώς η φύση. Παρόµ οια την φιληδονία µ ε την εγκράτεια και την νηστεία. η οποία ευκολία αποκτάται και γίνεται. παρά µ ε την αντίστασι. φθόνου. µ ε την αδίστακτη πίστι στο Θεό. ούτως και αυτή µ ε ευκολία προβάλλει τις ενέργειές της.

οι Χριστιανοί δεν πρέπει να αδικούν κάποιους· β΄. όχι µ όνο να προσευχώµ εθα για αυτούς που µ ας κακοποιήσαν. αυτοί πρέπει να µ η τον εκδικούνται µ ε την ίδια αδικία· γ΄. παρά όπου θέλει εκείνος που τους κακοποιεί· ς'. συνοµ ιλώντας και συντρώγοντας µ ε αυτούς. Κεφαλ. το και να αγαπήσουν αυτόν απο την καρδιά τους· η΄. ε' του κατά Ματθαίον λέει. το και να δώσουν τον εαυτό τους στα πάθη περισσότερο και προθυµ ώτερα. αλλά και να δώσουν θεληµ ατικά τον εαυτό τους στο να πάθουν τα κακά· ε'. ίδια και χωρίς αλλαγές την διάθεσι της καρδιάς µ ας. όχι µ όνο να ησυχάζουν. στο λόγο σχετικά µ ε την απάθεια και των χαρισµ άτων της. προσθέτει κοντά στους εννέα βαθµ ούς και άλλους τρεις µ εγαλύτερους. αλλά να τα υποµ ένουν και να ησυχάζουν· δ΄. αλλά και το να τυπώνουµ ε νοερά στην φαντασία µ ας τα πρόσωπα τους και να τα φιλάµ ε µ ε απάθεια. οτι. το να φυλάµ ε προς αυτούς και στον ίδιο χρόνο που µ ας κακοποιούν. Ο δε άγιος Συµ εών ο νέος θεολόγος. 30 . αλλά να φέρεται σε αυτούς χωρίς καµ µ ία σκέψι. σαν γνήσιους φίλους. οτι ο Κύριος στο Κεφάλαιο αυτό διδάσκει εννέα βαθµ ούς. καθώς φέρεται και στους φίλους του. ∆ ε ύ τ ερ ο δε. ένα µ εν. στους οποίους ανεβάζει όλους τους Χριστιανούς µ ε τις αγίες του εντολές α΄. τα να ξεχνά κανείς τελείως όλα όσα έπαθε και να µ η τα ένθυµ ήται. ιε'. Και τρίτον. µ ε δάκρυα αγάπης. οτι να µ η κάνουν στους άλλους.30 26 Ό θείος Χρυσόστοµ ος οµ ιλ. εκείνα τα κακά που τους έκαναν εκείνοι. όσο και όταν λείπουν. δηλαδή. το. το και να τον ευεργετήσουν· θ'. το να µ η µ ισήσουν εκείνο που τους κακοποιεί· ζ΄. τόσο όταν είναι παρόντες αυτοί που τον κακοποίησαν. το να παρακαλούν και τον Θεό γι’ αυτόν. οτι αν αδικήση κάποιος αυτούς.

31 31 .

32 32 .

Καθώς o Θεός δεν έξωλόθρευσε όλα τα έθνη απο την γη της επαγγελίας, αλλά άφησε σε αυτή τις πέντε περιφέρειες των αλλοφύλων και τους Σιδωνίους και Εβραίους, ένα µ εν, γιά να δοκιµ άζη τους Εβραίους, αν φυλάττουν τις εντολές του και σταθερή την πίστι τους σε αυτή. Και άλλο, για να τους µ αθαίνη πάντοτε τον πόλεµ ο, όπως γράφτηκε. «Και αυτά τα Εθνη άφησε ο Κύριος, ώστε πειρασαι εν αυτοίς τον Ισραήλ . . . . Γνώναι εισακούσονται τάς εντολάς Κυρίου. Του διδάξαι αυτοίς πόλεµ ον» (Κριτ. γ' 13, 14). Κατά αυτό τον τρόπο δεν εξολοθρεύει όλα τα πάθη από µ άς, αλλά άφήνει και µ ερικά να µ ας πολεµ ούν µ έχρι το θάνατό µ ας, όχι από αδυναµ ία, ή αίτία δική του, αλλά από αιτία δική µ ας, καθώς ερµ ηνεύει ο Θεοδώρητος: Ο α', για να µ η πέσωµ ε σε αµ έλεια, αλλά να είµ αστε άγρυπνοι, επιµ ελείς και προσεκτικοί· ο β΄, γιά να µ ην λησµ ονήσουµ ε τον πόλεµ ο και ξαφνικά µ ας πλακώσουν και µ ας νικήσουν τα πάθη και οι εχθροί· γ', για να προστρέχωµ εν πάντα στον Θεό και να ζητούµ ε θερµ ότερα την βοήθειά του· ο δ', για να µ ην υπερηφανευώµ αστε, αλλά να είµ αστε ταπεινοί στο φρόνηµ α· ε', για να µ ισήσουµ ε από την καρδιά µ ας τα πάθη και τους εχθρούς, που τόσο ακούραστα µ ας πολεµ ούν· ς΄, δια να δοκιµ ασθούµ ε, αν µ έχρι τέλους φυλάξουµ ε την τιµ ή του Θεού και την άγάπη και την πίστι· ζ΄, για να παρακινούµ εθα στενώτερα στο να φυλάττουµ ε όλες τις εντολές και να µ η παραβαίνουµ ε ούτε την παραµ ικρή· η΄, για να µ άθουµ ε µ ε την δοκιµ ή πόσο αξίζει η αρετή και ακολούθως να µ η την αφίνουµ ε και να πέφτουµ ε στην αµ αρτία, θ΄, για να γίνεται και ο παντοτεινός πόλεµ ος υπόθεσις µ εγαλυτέρων στεφάνων σε µ ας· ι', για να δοξάσουµ ε τον Θεό και να ντροπιάσουµ ε περισσότερο τον διάβολον και την αµ αρτία, µ ε την µ έχρι τέλους υποµ ονή µ ας και ια', για να είµ αστε γυµ νασµ ένοι απο συνήθεια στον πόλεµ ο να µ ην φοβηθούµ ε την ηµ έρα του θανάτου, όταν θα µ ας γίνη ο πλέον δυνατώτερος πόλεµ ος. 28 Ό µ έγας Βασίλειος στον σχετικά µ ε την Παρθενία λόγο του, αναφέρει πάνω σε αυτό ένα ώραίο παράδειγµ α και λέει. «Καθώς οι βασιλικοί στρατιώτες σε καιρό πολέµ ου, δέν βάλλουν τα άρµ ατά τους µ έσα σε κλεισµ ένα σπίτια, αλλά µ έσα σε εκείνα που βρίσκουν ανοικτά και αφού τα βάλλουν µ ίαν φορά, τα άφήνουν µ έσα και αυτοί βγαίνουν έξω και περπατούν, χωρίς να φοβούνται ότι κάποιος θα ρίξη έξω τα άρµ ατά τους, κατα αυτό τον τρόπο και οι πονηροί δαίµ ονες, οταν βρίσκουν ανοικτή την πόρτα της καρδιάς µ ας, βάζουν µ έσα σε αυτή τα άρµ ατά τους, τα οποία είναι οι κακοί λογισµ οί και τα πάθη και τα αφήνουν, εάν εµ είς δεν αγωνισθούµ ε να τα πετάξουµ ε έξω. 35

36 .36 29 Στάδιο λέγεται ο τόπος εκείνος µ έσα στον οποίο γίνονται οι αθλητικοί αγώνες και ο πόλεµ ος.

37 37 .

ότι. όταν πέσουν ξαφνικά στη θάλασσα. η προµ ελέτη και προετοιµ ασία είναι το µ εγαλύτερο όπλο και το πιό δραστικό προστατευτικό στα ξαφνικά κινήµ ατα των παθών. αναποδογυρίζουν τα πλοία. κατα αυτό τον τρόπο και τα ξαφνικά αυτά συναντήµ ατα και οι κινήσεις των παθών. κάνουν να χάνουν τη διάκρισι και αυτοί οι τέλειοι στην αρετή. να τά χάνουν για το ανέλπιστο.38 30 Πολύ σοφά και αληθινά αυτό εδώ µ αθαίνουµ ε. 38 . και κάνουν αυτούς τους πολύ έµ πειρους ναύτες. γιατί όπως ο σίφουνας και αυτά που καλούνται µ πουρίνια.

39 . δεν βγαίνει έξω από τα όρια της θάλασσας. κατά αυτό τον τρόπο και ο θυµ ός· έτσι ερµ ηνεύει το γνωµ ικό αυτό ο Μέγας Βασίλειος (Λογος κατά οργιζοµ ένων).39 31 ∆ η λ α δ ή δεν βγήκε προς τα έξω το πάθος και η ταραχή του θυµ ού· αλλά. όπως το κύµ α της θαλάσσας το άγριο. αλλά κατατσακιζόµ ενο µ έσα στους παραθαλάσσιους αιγιαλούς γίνεται ήρεµ ο.

40 32 Και ο αγαπηµ ένος Ιωάννης λέγει· «Όποιος µ ισεί τον αδελφό του είναι ανθρωποκτόνος» (α'. 3.15)· και πάλιν «Όποιος δεν αγαπά τον αδελφό του. 14). παραµ ένει στον θάνατο» (αυτόθ. 40 .

να φυλάγεσαι από τον δαίµ ονα της πορνείας. 41 33 . 34 Πολλοί πολλές φορές πλανήθηκαν από τα παρόµ οια ενάρετα και ευλαβή πρόσωπα. είναι παιδιά πλουσίων γονέων. Η αιτία για την οποία η σαρκική επιθυµ ία πάντοτε µ ας πειράζει. έπεσαν σε πάθη ντροπής. µ πορεί να υποτεθή. πλανηθέντες από τα δεξιά. Φιλοκαλ. από την αρετή και την ευλάβεια και την σεµ νότητά τους· εµ είς όµ ως προσθέτουµ ε εδώ. ή και απρόσεκτα συναναστράφηκαν.γ’ σελ. έτσι φυσικά αγαπά να πολλαπλασιάση µ έσα απο αυτή την κακία τον ίδιο του τον εαυτό και να κάνη όµ οιον µ ε αυτόν· έτσι όπως η κενοδοξία πάντα µ ας εξαπατά έτσι και η σαρκική επιθυµ ία και δύσκολα απο αυτή φυλασόµ αστε. γιατί καθώς ένας φυσικά αγαπά τον εαυτό του. είτε ανδρών χωρίς γένεια και συγκατοίκησαν µ ε αυτά. είτε γυναικών. οτι. ευγενή ή µ ε καλή οµ ιλία στη γλώσσα ή καλόφωνα στα µ ουσικά ή ωραία στην όψι ή επιδέξια στο µ υαλό. 61. όχι µ όνο από αυτά καταπιάνεται κάποιος σε σφοδρή επιθυµ ία και σαρκικό έρωτα µ ε αυτά τά πρόσωπα.41 Οταν ο µ έγας εκείνος Νείλος είπε «Καί αν νοµ ίζης ότι είσαι µ ε τον Θεό. γιατί είναι πολύ απατεώνας και φθονερός και θέλει να είναι πιο γρήγορος από την κίνησι και την προσοχή τουνου σου» (Κεφ. είναι. ή επιδέξια στα χειρωνακτικά και στις τέχνες ή έχουν αλλά τέτοια φυσικά και επίκτητα χαρίσµ ατα· γιατί όλα αυτά αυξάνουν τη σφοδρή επιθυµ ία και την αγάπη. δηλαδή. άλλα και αν αυτά.). για αυτό πρέπει να προσέχουµ ε και να προφυλασσώµ αστε από τα παρόµ οια.

όπως γράφει ο Αββάς Μακάριος.42 35 Γι’ αυτό και ο Σολοµ ώντας. όπως είναι η άποψις πολλών διδασκάλων. απέφυγε και την αµ αρτία· γιατί αν δεν απέφευγε.18). που εµ πιστεύεται τον εαυτό του και δεν τις αποφεύγει· «σοφός φοβηθείς. Σοφός ήταν ο πάγκαλος Ιωσήφ και γι’ αυτό αφού άφησε το ιµ άτιό του και αποφευγε την αιτία της αµ αρτίας. εαυτώ πεποιθώς. εξέκλινεν από κακού. 42 . ι8' 16). Γι’ αυτό και ο Απόστολος την αποφυγή αυτή υπονοούσε όταν έλεγε «να αποφεύγετε την πορνεία» (Α' Κορινθ. σίγουρα θα αµ άρτανε µ ε την κυρία του. και σώφρονα εκείνον. Ασύνετος βρέθηκε ο µ άρτυρας εκείνος του Χριστού. ο οποίος ύστερα από πολλά βασανιστήρια που έπαθε για τον Χριστό. ο δε άφρων. 6. ευρισκόµ ενος στη φυλακή και υπηρετούµ ενος από µ ία µ οναχή. κύλησε µ ε αυτό στην πορνεία. µ ίγνυται ανόµ ω» (Παρ. επειδή πίστεψε στον εαυτό του και δεν απέφευγε το πρόσωπο που τον σκανδάλιζε. σοφό µ εν ονοµ άζει εκείνον που φοβάται και αποφεύγει τις αιτίες των κακών.

43 43 .

44 . εκεί υπερηφάνεια προεσκήνωσεν». Και πάλι. κβ΄). ότι. εκείνος απο πρίν είχε την υπερηφάνεια και γι’ αυτό επέτρεψε ο Θεός να πέση για να ταπεινωθή· «όπου πτώµ α κατέλαβεν. όποιος έπεσε στη πορνεία ή άλλη σαρκική αµ αρτία. «παίδευσις υπερηφάνω. πτώµ α» (Λόγος.44 36 Γι’ αυτό και ο Ιωάννης της Κλίµ ακος λέγει.

45 45 .

46 46 .

47 47 .

48 37 Γιατί δύο είναι οι ελπίδες. σύµ φωνα µ ε τον Άγιο Ισαάκ. εστίν ο δια τον Θεόν κόπος και ο ιδρώς ο εν τη γεωργία αυτού. ψεύτικα όµ ως ελπίζουν και ανόητη είναι η ελπίδα τους. «Προηγούµ ενος. αυτοί αν και λένε οτι ελπίζουν στο Θεό. ότι. µ ία αληθινή και πολύ σοφή και µ ία ψεύτικη και ανόητη. πρώτα πρέπει να κουρασθή κάποιος για σπείρη έργα καλά και αρετές και έπειτα να ελπίζη ότι και έχει να θερίση και να πάρη το µ ισθό της σωτηρίας της ψυχής του. Και όσοι αφιέρωσαν όλο τον εαυτόν τους στο Θεό. λέγει. για κανένα πράγµ α δεν φροντίζουν κοσµ ικό. 48 . της εις αυτόν ελπίδος»· σαν να λέγη. µ ε το να είναι ολοκληρωτικά δοσµ ένοι στην επιµ έλεια και εργασία των αρετών· αυτοί αληθινά ελπίζουν στο Θεό να τους σώση από κάθε κακό και στην τωρινή και στή µ έλλουσα ζωή· οσοι όµ ως περνούν µ ε αµ έλεια την ζωήν τους και τις αρετές δεν επιµ ελούνται.

Οπότε και οι τρεις παίδες πήραν αφορµ ή από όλα τα δηµ ιουργήµ ατα να δοξολογήσουν τον Κτίστη στον ύµ νο τους. οµ ιλούσι µ ε τους ενάρετους άνδρας µ ε µ ίαν γλώσσαν βουβήν αληθινά και σιωπηλήν. από τους οποίους εγώ παίρνω τον ύµ νο». ή οποία εύκολα ακούεται και καταλαµ βάνεται από αυτούς και τους παρακινεί περισσότερον εις την του Θεού αγάπην και από όλα τα πάντα εβρίσκουν αφορµ ήν να λαµ βάνουν καλούς και ευλαβητικούς λογισµ ούς». οτι.49 Για αυτό ο µ έγας εκείνος Αυγουστίνος έλεγε. «όσα κτίσµ ατα ευρίσκονται εις τον κόσµ ον. Και ο θεολόγος Γρηγόριος λέγει· «Όλα δοξάζουν τονΘεό µ ε αλάλητες φωνές· για όλα ευχαριτείται ο Θεός δια µ έσου εµ ού· και έτσι ο ύµ νος εκείνων γίνεται δικός µ ας. 49 38 . (Λόγος εις την Καινήν Κυριακήν). άλλα κατά πολλά ενεργητικήν.

40 Βλέπε το λη΄ κεφ. και υπάρχει στο λόγο και στο 50 . η ουσία των υπαρκτών έχει εικόνα του Πατέρα. ώστε κατά όποιον τρόπο παραθέτει αυτόν σαν Θεό ποιητή. η ενέργεια του Αγίου Πνεύµ ατος. η δύναµ ις του Υιού. αλλά και πως είναι Τρία. κατά τον άγιο Μάξιµ ο. ο οποίος προέρχεται απο το νου και το Λόγο. είναι ένας έρωτας νοερός. όχι µ όνο πως «είναι ένας.50 39 Σηµ είωσε ότι. των φυσικών και θεολογικών του µ εγάλου της Θεσσαλονίκης Γρηγορίου στη Φιλοκαλίας. που λέγει εκείνος ο θειότατος νους οτι το ζωοποιό Πνεύµ α του σώµ ατος.

σύµ φωνα µ ε αυτό το ζωοποιό Πνεύµ α.51 νου και σε αυτό υπάρχει τον λόγο και το νου· και ότι. επειδή εκείνοι δεν έχουν τέτοιο είδους ζωοποιό Πνεύµ α. 51 . η νοερά και η λογική ψυχή. πιό πολύ από τους Αγγέλους είναι. σύµ φωνα µ ε την εικόνα του Θεού. διότι δεν έχουν το σώµ α το οποίο να δίνη ζωή.

1. από δέ το άλλο. απο τον Οποίο τά πάντα έγιναν. ώστε απο τη λόγική αυτή δύναµ ι να ανεβαίνουν στη γνώσι και µ ελέτη του προαιώνιου και µ ία ενυπόστατου όγου. τι προηγήθηκε· ώστε φθάνει µ όνο κάποιος να γνωρίζει να σκέφτεται σωστά και αµ έσως. από τότε που έγινε ο κόσµ ος» (Ρωµ . Προσθέτουµ ε και αυτό εδώ οτι για το σκοπό αυτό δηµ ιουργήθηκαν. παίρνουµ ε την ανάλογη ιδέα για την δηµ ιουργία τους» (Σοφ. 13. 1. οι άνθρωποι πλουτίσθηκαν µ ε δύναµ ι λογική. Επειδή από τις αιτίες γνωρίζουµ ε τα αποτελέσµ ατα. µ ελετώντας τούς λόγους των δηµ ιουργηµ άτων.52 41 Γι’ αυτό.5)· από δε τα άλλο ο µ ακάριος Παύλος· «Μολονότι είναιαόρατες και η αιώνια δύναµ ις του Θεού και η θεϊκή του ιδιότητα. και απο τα επακόλουθα. από µ εν το ένα µ έρος ο Σολοµ ώντας είπε· «από το µ έγεθος και την οµ ορφιά των δηµ ιουργηµ άτων. δί αυτού εγένετο και χωρίς αυτού εγένετο ουδέ εν.µ πορούσαν να τις ιδούν µ εσα στην δηµ ιουργία. µ ε λόγο και µ ε σοφία. ο γέγονεν» (Ίωάν. µ έσα στην ∆ η µ ιουργία βρίσκει την πίστι και από τα Κτίσµ ατα και τους 52 . από το ένα µ έρος. «Πάντα γαρ φησι.3). όλα τα ∆ η µ ιουργήµ ατα.20).

53 µ ελετώµ ενους λόγους των κτισµ άτων. 53 . αντιλαµ βάνεται και πιστεύει χωρίς αµ φιβολία ότι υπάρχει Θεός.

Χρυσοστόµ ου και Θεοφυλάκτου είναι η παράδοσις αυτή οτι. γιατί κατά την γνώµ η Βασιλείου. εκεί ήταν θαµ µ ένο το σώµ α του Αδάµ . πρώτα και το πιό σηµ αντικό. απο τα οποία και ονοµ άστηκε Κρανίου τόπος.54 42 Για δύο λόγους ο λόφος του Γολγοθά ωνοµ άσθηκε Κρανίου τόπος. Γι αυτό και ο µ οναχός Επιφάνιος σε αυτό το σύγγραµ µ α σχετικά µ ε την Συρία και την Ιερουσαλήµ λέει· «Υπό τον Γολγοθάν ναός (ήτοι οίκος) µ ικρός του Αδάµ εστί και εν αύτω ην η κάρα αυτού υπό το δείγµ α του Γολγοθά» οπότε απο αυτό ονοµ άστηκε Κρανίου τόπος· η δεύτερη και πιό πρόχειρη αιτία είναι γιατί κατά την γνώµ ην του Κορεσσίου και άλλων ιστορικών. 54 . δεν έλειπαν απο εκεί πάντα κρανία σπαρµ ένα αυτών των κακούργων που απεκεφάλιζαν.

ιε')· της δέ δεύτερης ίεραρχίας. τόσον Άγγέλων. είναι. Και ο Ιερώνυµ ος εµ φανίστηκε σε όνειρο στον ιερό Αυγουστίνο πρώτα τον ερώτησε σχετικά µ ε την βασιλεία των ουρανών. το. η' της τρίτης εκατοντ. «αν και µ ίαν µ όνην ηµ έραν έµ ελλον να απολαύσω την ουράνιον βασιλείαν. ο θρόνος του Θεού. 55 43 . η ουράνια µ ακαριότητα και µ ε το στόµ α δεν περιγράφεται και µ ε τον ανθρώπινο νου δεν καταλαβαίνεται. είναι ο ίδιος υµ νος.55 Ό πύρινος ουρανός έχοντας την ουσία του απο φως καθαρώτατο. Αγιος. κατά το «ο ουρανός µ οι θρόνος»· και πάλι. όσον και των ανθρώπων· αυτός είναι και η πολυπόθητη βασιλεία των ουρανών. ο ίδιος ύµ νος είναι το. Αυτήν και οι Αγγελοι απολαµ βάνουν και οι δίκαιοι συναπολαµ βάνουν και πίστευε έτσι». 6. δηλώνει δε ανακυλισµ ό.13). κατά τον άγιο Κάλλιστο. «ο ουρανός του ουρανού τω Κυρίω» αυτός είναι και η κατοικία όλων των αγίων. κατά τον Νικήτα τον Στηθάτη (Φιλοκαλ. 44 Τρείς εξαίσιοι ύµ νοι και δοξολογίες είναι. κεφ. Αλληλούια. άγιος. πάντα τα του κόσµ ου και πασαν σωµ ατικήν καταφρονήσω απόλαυσιν». ∆ υ ν άµ εων και Εξουσιών. 1. Ιεραρχ. άγιος (Ησ. έλεγε· «Αδελφέ. Και της µ εν πρώτης Ιεραρχίας των Θρόνων. των Κυριοτήτων. σύµ φωνα µ ε τον Αγιον ∆ιονύσιο τον Άρεοπαγίτη (Ουραν. σχετικά για την οποία έλεγε ο µ ακάριος Αυγουστίνος. κατά τους θεολόγους. Χερουβίµ και Σεραφίµ . Της δε τρίτης των Άρχων Αρχαγγέλων και Αγγέλων ίδιος ύµ νος είναι το. µ ε τις οποίες δοξολογούν την Αγία Τριάδα οι εννιά τάξεις των Αγγέλων.3). κεφ. Γέλ γέλ το οποίο βγαίνει απο τους κύκλους των Χερουβίµ κατά τον Ιεζεκιήλ (κεφ.).

56 56 .

57 57 .

58 58 .

Τον τέταρτο µ η τον συνηθίσης. το όχι και το ξεκάθαρο. Ό δε πέµ πτος. το δε Όριστικό και Προστακτικό µ η το χρησιµ οποιής. και µ υοτήριο του µ έλλοντος 59 . Ευκτικό. Όριστικό. ή ψεύτικα η συγκεκριµ ένα· και για τα αµ φίβολα και άγνωστα στους λόγους σου. Οι τρεις δε τρόποι.59 45 Μιλώντας θυµ ήσου να προσέχης στην προσταγή του αγίου Θαλασσίου η οποία λεει· «Από τους πέντε τρόπους της συνοµ ιλίας να διαλέξης τους τρεις. σύµ φωνα µ ε τον Νικόλαο Κατασκεπηνό είναι το ναί.). το άγνωστο. λδ΄). µ ε το οποίο οριστικά και καταφατικά µ ιλάµ ε και Προστακτικό. µ ε το οποίο ευχόµ αστε. µ ε το οποίον ερωτούµ ε. Κλητικό µ ε το οποίο καλούµ ε κάποιον. Εσύ χρησιµ οποίησε στην οµ ιλία σου µ όνο τα τρία. Ό τέταρτος είναι τα αµ φίβολο. οτι είναι συνεργός των καλών η σιωπή και µ εγαλύτερη όλων των έργων της µ οναχικής πολιτείας (Λογ. δηλαδή να µ ιλάς για πράγµ ατα που γνωρίζεις πως είναι αληθινά. να µ ην µ ιλάς· ή επειδή είναι πέντε τα είδη του λόγου. Ερωτηµ ατικό. Και από τονπέµ πτο να απέχης» (Φιλοκαλ. συµ φωνα µ ε τον Βλεµ ίδη στη λογική. 46 Για αυτό και ο Άββας Ισαάκ (Λόγω γ΄) λέγει. µ ε το οποίο άρχοντικά και αυθεντικά προστάζουµ ε.

48 Είναι ολοφάνερο αυτό και από τα παραδείγµ ατα της Αγίας Γραφής. λδ'). κστ΄). 47 Ό δε Άββάς Ισαάκ λέγει. ιδ' και ις'. 60 . ς'). όσο και στη Γάζα και αγάπησε αυτές και κοιµ ήθηκε µ αζί τους (Κριτ. µ ε το να δούν τις κόρες των ανθρώπων. κεφ. Γιατί οι υιοί του Θεού. Ό Συχέµ ο γιός του Εµ µ ώρ στα Σίκιµ α. για να δη την ∆ ε ίνα την κόρη του Ιακώβ.) Είδε ο βασιλιάς ∆ α β ίδ την Βηρσαβεέ όταν λουζόταν και την αγάπησε και έτσι εµ οίχευσε µ ε αυτή (Β' Βασιλ. ότι για τρία πράγµ ατα σιωπά κάποιος· ή γιά την δόξα των ανθρώπων ή για την ζεστή επιθυµ ία και το ζήλο της αρετής ή γαιτί έχει κρυφή θεϊκή συνοµ ιλία µ έσα στον εαυτό του και γι αυτό το λόγο πηγαίνει το νου του σε αυτή (λογ. Ο Σαµ ψών γνώρισε γυναίκες. έγινε ο καταστροφικός εκείνος αφανισµ ός των Σικίµ ων από τους ανθρώπους εως τα ζώα. (Γεν. 9). τόσο στα Θαµ ναθά. οτι η σιωπή που κρατείται µ ε τη θέλησί µ ας. Ό δε µ έγας Βαρσανούφιος λέει. δηλαδή του Σήθ και του Ενώς. πήραν αυτές γυναίκες και διέφθειραν αύτές και απο αυτό ακολούθησε ο παγκόσµ ιος εκείνος κατακλυσµ ός (Γεν. Είδαν οι δύο εκείνοι ηλικιωµ ένοι και κριτές του λαού την Σωσάννα και την επιθύµ ησαν (Σωσαν. δηλαδή των άπογόνων του Κάιν οτι ήταν όµ ορφες. ια'). γ΄ ). Και άλλα τέτοια πολλά. ιστορ. είναι ανώτερη και απο αυτή τη θεολογία.60 αιώνος (Επιστολ. την αγάπησε και ετσι την διέφθειρε και απο τη διαφθορά αυτή.

61 49 Στα επιτίµ ια που δεν έχουν γραφή. 61 .

62 62 .

λέγει. αλλ’ ύστερα φαίνεται κατά του αµ αρτωλού. διότι. σάν ανδρειωµ ένο και µ εγάλο λεοντάρι 63 . ότι ονοµ άζεται µ υρµ ηκολέων ο διάβολος. ωσάν µ ήρµ υγκας.63 50 Ό µ οναχός Ίώβιος. πρώτα ρίχνει τον άνθρωπο στα µ ικρά αµ αρτήµ ατα· και έπειτα τον ρίχνει στα µ εγάλα· και στην αρχή φαίνεται ασθενής και µ ικρός. στην Μυριόβιβλο του Φωτίου.

64 . οτι «καµ ία φαντασία δεν έχει θέσι στην περίπτωσι του Θεού. που λέγει. ∆ ιό τι γενικά είναι πάνω απόκάθε έννοια».64 24 Βλέπε στη Φιλοκαλία.

Και συνεχίζοντας παρακάτω λέγει· «από την έξι των παθών. όπως συµ βαίνει µ ε τον νου των ανθρώπων· διότι ο νους του Χριστού δεν εξαρτόταν από τις φαντασίες. Φιλοκαλ. έγιναν κάπως υλικοί» (οι δαίµ ονες δηλαδή. αλλα τον ενεργεία και απαθή. δεν είχε όµ ως και τον παθητικό αυτόν και σύµ φωνο νού. έχοντας σώµ α αναλογο µ ε την τάξι και την ενέργεια την οποία έχει κάνει από την έξι των παθών» (Κεφ.) ότι ο Κύριος δεν φανταζόταν τα βασίλεια του κόσµ ου που του φανέρωνε ο εχθρός. 65 . είπε τα εξής· «Ήταν άξιος µ ισθού ο Κύριος… εξ αιτίας της αυξανοµ ένης επιστήµ ης (δηλαδή της δυσικής γνώσεως των όντων) που υπάρχει αµ έσως στο Χριστό και δεν εµ ποδίζόταν από τίποτε (ή από τον ύπνο). 52 Βλέπε στο ξδ΄ κεφάλαιο Καλλίστου και Ιγνατίου των Ξανθοπούλων. κάθε ένας απόκτησε κάποιο υλικό πάχος. αν και είχε την φυσική των όντων φιλοσοφία και γνώσι (σxετικά µ ε την οποία βλέπε στο νβ' κεφ.). «Όντας κάποτε και αυτοί νοερά όντα. δηλαδή την φαντασία των αισθητών. αφού εξέπεσαν της αυλίας και της λεπτότητος εκείνης. του δ' του κατά Λουκ. δηλαδή από τις φαντασίες του ύπνου ή από κάποια άλλη αιτία. πράγµ α που γίνεται εµ πόδιο στην µ ετάδοσι των νοητών στους άϋλους λόγους)». σε µ ία απο τις θεολογικές απορίες και λύσεις του σχετικά µ ε την ένσαρκη οικονοµ ία.). ο Κύριος ηµ ών Ιησούς Χριστός.65 51 Οπότε και ο Σιναΐτης θεοφόρος Γρηγόριος. Γεώργιος ο Κορέσσιος. Οπότε ο θεολόγος εκείνος .ρκγ' Φιλοκαλ. 53 Οπότε και ο νέος Αδάµ . Σε απόδειξι αυτού ούτε λίγο συντείνει και εκείνο που λέγει ο Βουλγαρίας Θεοφύλακτος (ερµ ην.). έτσι λέγει περί των ∆ α ιµ όνων. αυτόν που επιβάλλεται αµ έσως στους ασώµ ατους λόγους των υπάρξεων. όπως είναι η γνώµ η των θεολόγων.

66 54 Βλ. πολεµ ήση. Αυτά είναι τα στάδια της πλάνης του εχθρού». Γι’ αυτό και ο θεολόγος Γρηγόριος είπε τα εξής: «Με συνήρπασε ο όφις. στο τέλος αυτού του ίδιου κεφαλαίου. 55 56 Βλέπε πιό µ προστά σε αυτό το ίδιο κεφάλαιο. Η πείρα είναι είδωλο. γλυτώνει από την πάλη. εύκολα µ πορεί να πέση στους µ εγαλύτερους βαθµ ούς της αµ αρτίας εως και στην διάπραξι αυτής της αµ αρτίας· ώστε το κάθετι στη φαντασία µ ένει. Γιατί αν και τύχη και συναρπασθή κανείς από τα µ άτια του και δη µ ε εµ πάθεια κανένα όµ ορφο πρόσωπο. αλλά δεν µ ε συνέλαβε. αποφύγαµ ε την διάπραξι. όµ ως και δεν τυπώση στην φαντασία του την εικόνα του προσώπου εκείνου. Εάν όµ ως αφήση κάποιος να τυπωθή στην φαντασία του η εικόνα και ενθύµ ησις του προσώπου εκείνου. ∆ ε ν έστησα είδωλο της αµ αρτίας. γλυτώνει από την συγκατάθεσι και τελευταία γλυτώνει και δεν πέφτει στην διάπραξι της αµ αρτίας. 66 . γλυτώνει από τον ηδονικό συνδυασµ ό των λογισµ ών. βυθίζοντας τον νου του µ έσα στην καρδιά του.

δηλαδή τον Θεό. Λέγεται κυκλική η ανωτέρα και πρώτη κυρία κίνησις της ψυχής. παραδείγµ ατος χάρι.67 57 Γι αυτό λέει ο µ έγας Βασίλειος. έτσι και όταν η νοερά και γνωστική δύναµ ις και ενέργεια της ψυχής. όχι τελείως νοερά και ενιαία και αµ ετάβατα. οταν η ψυχή κινήται και παίρνη τις θείες γνώσεις. η οποία βρίσκεται στο µ έσο της καρδιάς. ως σωµ ατικό όργανο. όπως σε ένα σωµ ατικό όργανο. αναβαίνει στις απλές και ενιαίες θεωρίες. α'). από ένα νόηµ α σε άλλο φεροµ ένη. β΄ η ελικοειδής. 58 Γιατί τρείς είναι οι κινήσεις της ψυχής. κατά το Ευαγγέλιο και τους νηπτικούς Πατέρες (Φιλοκαλία)· απο την ένωσι και επιστροφή των δύο αυτών. όταν οι δύο ακρες µ ιάς βέργας ενωθούν. όταν ο νους δεν σκορπίζεται στα εξωτερικά πράγµ ατα. η οποία γίνεται όταν η ψυχή γυρίζη από τα πολλά και απο έξω πράγµ ατα. έπειτα ενώνεται µ ε τίς ενιαίες και αγγελικές δυνάµ εις και έτσι ενώνεται µ ε τον χωρίς αρχή και τέλος αγαθό. κεφ. η οποία βρίσκεται εξαίρετα στον εγκέφαλο. αλλά µ εταβατικά και µ ε σκέψι. κάποιος κύκλος γίνεται και µ έ τον κύκλο αυτόν ενώνεται ο νους µ ε την θεία χάρι. κατά τον Αρεοπαγίτη ∆ ιο νύσιο· α΄ µ εν η κυκλική. ούτε απλώνεται στο κόσµ ο από τίς αισθήσεις. (Περί θείων ονοµ άτων. ωσάν από κάποιες εικόνες διάφορες και πολλές. 67 . δι’ εαυτού δε. επάνεισι µ εν προς εαυτόν. ενωθή µ ε την νοερή ουσία της ψυχής που βρίσκεται στο κέντρο της καρδιάς και το εκεί καθαρώτατο ζωτικό πνεύµ α. δ'). γίνεται στεφάνι και κύκλος. πρώτα µ αζεύεται στον εαυτό της. µ ε κάποιο τρόπο ανακατεµ ένη από την κυκλική κίνηση και από την ευθεία. καθώς. µ ε ενέργειες. γυρίζει στον εαυτό του και µ έσα απο τον εαυτό του ανεβαίνει στην έννοια του Θεού· «νους µ η σκεδαννύµ ενος επί τα εξω. γιατί. η οποία γίνεται.γ΄) ευθεία κίνησις είναι. µ ηδέ υπό των αισθητηρίων εις τον κόσµ ον διαχεόµ ενος. προς την του Θεού έννοιαν αναβαίνει» (επιστολ. όταν η ψυχή βγαίνη στη θεωρία των γύρω απο αυτήν αισθητών πραγµ άτων και από τα απο έξω και αισθητά.

τόσο δυνατώτερες. πυκνότερες και λαµ πρότερες γίνονται. όσο µ αζεύονται στο κέντρο της καρδιάς. τόσο ασθενέστερες. και όσο συµ µ αζεύονται στο κέντρο. κατά αυτό τον τρόπο και ο νους και οι γνωστικές δυνάµ εις της ψυχής.68 59 Για να αναφέρω κάποιο καλλίτερο παράδειγµ α· όπως οί ακτίνες του ηλίου. τόσο δυνατώτερες και λαµ πρότερες γίνονται. που ανάβει την ίσκα. αραιότερες και σκοτεινότερες γίνονται. όσο αποµ ακρύνονται από το κέντρο και το µ έσον του γυαλιού. 68 .

αλλά και θα επαινεθής µ ε παρρησία σε εκείνη την ηµ έρα της Κρίσεως· γιατί λέγει ο µ έγας Βασίλειος στον λόγο περί Παρθενίας. όταν µ ετά το θάνατον βρεθή στην Κρίσι του Θεού. επαινείται µ εν από τους θεατές. οτι κάθε άνθρωπος που βρίσκεται στό σώµ α του. θα ντραπή και θα κατακριθή.69 60 Αν µ ε αυτά τά θεία νοήµ ατα και τις µ ελέτες ζωγράφιζες. παροµ οιάζεται µ ε ένα ζωγράφο. αν ζωγράφησε απάνω σε αυτή χαρακτήρες αγίων και άλλα ωραία και αξιοθέατα πράγµ ατα. θα επαινεθή και θα µ ακαρισθή από Θεό και Αγγέλους και Αγίους. που ζωγραφίζει κάποια εικόνα µ έσα σε απόκρυφο τόπο. το οποίο παρέχει ζωή αιώνια ή νοητό και σκοτάδι κολαστήριο (Φιλοκαλία). άσεµ να και άξιοµ ίσητα πράγµ ατα. κατά αυτό τόν τρόπο και κάθε άνθρωπος. 69 . όχι µ όνο θα γλυτώσης από τίς πονηρές ενθυµ ήσεις και κακούς λογισµ ούς. αν ζωγράφησε σε αυτή συχαµ ερά. θεία και πνεαµ ατικά νοήµ ατα. Και ο Θεσσαλονίκης Γρηγόριος θαυµ άζει πως από των αισθητών δηµ ιουργείται στην ψυχή µ ε την φαντασία ή νοητό φως. τον χάρτη της φαντασίας σου. Καθώς λοιπόν ο ζωγράφος εκείνος. όταν βγάλη έξω στο θέατρο την εικόνα του. µ ε άσεµ να και αισχρά είδωλα και εικόνες. αδελφέ. κατηγορείται όµ ως. αν στόλισε τον νού του και την φαντασία του µ ε λαµ πρά. αν γέµ ισε την φαντασία του µ ε πάθη. Και πάλι.

λέγοντας. το οποίο λέγεται µ έσα στη καρδιά. που θα κάνη µ ετά το Βάπτισµ α (Λόγ. όπως προείπαµ ε. η θεία χάρις παρακινεί τον άνθρωπο στα καλά από µ έσα. ενώ η χάρις µ έσα (κεφ. για δοκιµ ασία του αυτεξουσίου και απο κεί ερεθίζουν τον νου µ ε την υγρότητα των σαρκικών ηδονών. Πλην και µ ετά το Βάπτισµ α (λέγει ο ίδιος ο άγιος κεφ. βλασφηµ ίες. λέω.70 61 Και οτι µ εν τα πάθη και οι λογισµ οί βρίσκονται κρυµ µ ένα στη καρδιά και απο κει βγαίνουν και µ ας πολεµ ούν. το µ αρτυρεί ο Κύριος. κλοπές. λέγοντας οτι προ µ εν του Αγίου Βαπτίσµ ατος. παραχωρούνται να βρίσκωνται στα βάθη του σώµ ατος (καί µ πορεί να πη κάποιος στην επιφάνεια της καρδιάς). οτι αυτοί βρίσκονται µ έσα τους. µ οιχείες. οτι οι δαίµ ονες δεν αγαπούν να γνωρίζουν οι άνθρωποι. ψευδοµ αρτυρίες. 70 . ο δαίµ ονας πηγαίνει έξω απο την καρδιά. Κυριακ. ∆ ΄ Νηστειών)· και αυτό το ίδιο µ αρτυρεί ο άγιος ∆ ιάδοχος. και το κ΄ κεφάλ. Αυτά είναι που µ ολύνουν τον άνθρωπο» Ματθ. συµ φωνεί και ο θεολόγος Γρηγόριος. εις τα Φώτα· βλ. ο δε σατανάς παραφυλαέι στα βάθη της ψυχής και της καρδιάς· αφού δε ο βαπτισθή ο άνθρωπος. για τους πονηρούς λογισµ ούς και τα λόγια και τα κακά έργα. του β΄ µ έρους). όπως λέγει ο µ έγας της Θεσσαλονίκης Γρηγόριος. 15. 12. οτι γίνεται µ ετά το Βάπτισµ α. πάλιν παίρνει επτά αλλά πνεύµ ατα και εισέρχονται και κατοικούν σε αυτόν τον άνθρωπον (Ματθ. παραχωρούντος του Θεού να µ παίνουν οί δαίµ ονες στον βαπτισθέντα. Γι’ αυτό λένε οι Πατέρες. φόνοι. πως το ακάθαρτο πνεύµ α. οτι εκείνο που είπε ο Κύριος.43)· αυτό. µ αρτυρεί ο άγιος. λέγοντας· «Από την καρδιά βγαίνουν σκέψεις πονηρές. αφ’ ου εξέλθει απο τον άνθρωπο. Οτι όµ ως και οι εχθροί δαίµ ονες τριγύρω απο την καρδιά κρύβονται και βρίσκονται (κατ' ενέργεια όµ ως και όχι κατ' ουσία. πβ'). Οτι οι δαίµ ονες βρίσκονται µ έσα µ ας.18-19). ος'). για να µ ην διώχνουν απο εκεί και τους πολεµ ούν µ ε το όνοµ α του Ίησού Χριστού.

οταν ενεργούν οι άλλες αισθήσεις. 71 . πως άλλη αίσθησι δεν µ ας πολεµ άει τόσο. έτσι και η φαντασία. η λεπτότερη. Γιατί γνώριζε. οτι καθώς. αν δεν βλέπουν και αυτά εκείνο που αισθάνονται οι λοιπές αισθήσεις. Κατά δεύτερο τρόπο µ ας πολεµ ούν οι φαντασίες εκείνων των αισχρών και πονηρών λόγων. άν ίσως δεν κάνη ορατά. όπως λένε οι θεολόγοι.71 62 Βλέπε ότι σου έφερα παράδειγµ α από την φαντασία που γεννάται απο την όρασι. η καθαρώτερη από όλες τίς άλλες και η συγγενής µ ε το νού κατά την λαµ πρότητα και το ασώµ ατο. που ακούσαµ ε· και αυτό γνώ ριζε . Και καθώς αυτή είναι η βασιλικώτερη. πολύ δύσκολα σβύνουν. όλα όσα ακούγονται και γεύονται και µ υρίζονται και πιάνονται κατά τον Θεσσαλονίκης Γρηγόριο (Φιλοκαλία). τα µ άτια δεν ευχαριστούνται. έτσι και οι φαντασίες πού γίνονται από αυτή. δεν ευχαριστείται. όσο η όρασι.

όχηµ α και αµ άξι του διαβόλου ονοµ άζει την σύγχυσι. 72 . πάνω στο οποίο καθήµ ενος εισέρχεται στη ταλαίπωρη ψυχή και την καταποντίζει (Λόγος λγ΄ ). όσο η σύγχυσις (Φιλοκαλία).72 63 Γι’ αυτό και ο Αββάς Ισαάκ. και ο ΙΙέτρος ο ∆ α µ ασκηνός λέγει· «Καµ µ ία κακία δεν είναι τόσο εύκολη για την αµ αρτία.

σε κάθε περίστασι που του συνέβαινε. άξιο µ νήµ ης είναι εκείνο.73 Γι’ αυτό. που συνήθιζε να λέγη πάντα ο θείος Ιωάννης ο Χρυσόστοµ ος. καλή και κακή. δυστυχή και ευτυχή· είναι δε το απόφθεγµ α αυτό: «∆ ό ξα τω Θεώ πάντων ένεκεν ου γαρ παύσοµ αι τούτο επιλέγων αεί επί πασί µ οι τοις συµ βαίνουσι» (εκ των προς την ∆ ιάκονον Ολυµ πιάδα επιστολών ια')· το οποίο 73 64 .

74 και ο Θεσσαλονίκης θείος Γρηγόριος µ ιµ ούµ ενος. κάνουν κατά την διάταξι του παρόντος κεφαλαίου· πλην η διάταξις αυτη. οί αγωνιζόµ ενοι στη αρετή. 74 65 . δεν εννοούνται πως είναι θανάσιµ α. βλέπε στην αρχή του κς΄ κεφαλαίου) ή και βαρύτερα από αυτά και µ εγαλύτερα (στα οποία κάποτε πέφτουν και αυτοί. όπως βλέπουµ ε στο βίο του. αυτό το ίδιο συνήθιζε και έλεγε. αλλά µ η θανάσιµ α και συγγνωστά. κατά παραχώρησι Θεού). που κάνει το οποιοδήποτε αµ άρτηµ α. και αυτοί που σε αυτά αµ αρτάνουν δέν εννοούνται ότι είναι αυτοί που ζούνε απλά και αδιάφορα και κάνουνε θανάσιµ α πταίσµ ατα κάθε λίγο· (γιατί αυτοί πρέπει και να ενοχλούνται και µ ε πόνο καρδιάς να κλαίνε και µ εγάλη σκέψι να έχουν στο να εξετάζουν πάντα την συνείδησί τους και να εξοµ ολογούνται· και λύπη ανάλογη να έχουν πάντα. ωφελεί απλά κάθε ανθρωπο. όχι όµ ως και από την υπερβολική λύπη να πέφτουν σε απελπισία)· άλλα αυτοί που ζούνε πνευµ ατική ζωή. οτι τα αµ αρτήµ ατα που λέει το παρόν κεφάλαιο. µ ας διδάσκει καθαρώτερα. Το κς΄ και κζ΄ κεφάλαιο του β΄ µ έρους αυτού του βιβλίου. Γιατί αυτοί αυτά τα συγγνωστά αµ αρτήµ ατα κάνοντας (ποιά δε είναι αυτά.

75 . ότι έχασε την ψυχή του και πλέον σωτηρία δεν υπάρχει. έπεσε. τότε έδειξε την πρέπουσα µ ετάνοια δια την αµ αρτία του· οπότε και αποκαλύφθηκε σε ένα άλλο διορατικό Γέροντα. και επειδή οι λογισµ οί της απογνώσεως από µ έσα τον ενωχλούσαν. ότι ο µ οναχός εκείνος. ουχ ήµ αρτον»· έως ότου µ πήκε στο κελλί του και κλείσθηκε και αφού ειρήνευσε την καρδιά του.75 66 Σε αυτό αρµ όζει ή ιστορία που αναγινώσκοµ ε στο Γεροντικό φαίνεται εκεί ότι ένας µ οναχός από συναρπαγή έπεσε σε πορνεία. αυτός ως φρόνιµ ος και έµ πειρος στον κατά του εχθρού αόρατο πόλεµ ο. ναί. αλλά σηκώθηκε και νίκησε. έλεγε στους λογισµ ούς του· «ουχ ήµ αρτον.

76 76 .

77 .

78 .

µ ας κάνουν να αµ αρτάνωµ ε. όταν µ ας πολεµ ούν µ ε τις ενθυµ ήσεις και προλήψεις των περασµ ένων πραγµ άτων. δηλαδή µ ε τα ορατά πράγµ ατα. δηλαδή οι πληγές που δεχθήκαµ ε στην καρδιά µ ας µ ε την έξι προαιρετικά. αγαπητέ. ότι από έξι µ έρη µ ας πολεµ ούν οί δαίµ ονες. τα οσφρητά. λοιπόν. από δεξιά και αριστερά και από εµ πρός και από πίσω. Και από µ προστά. Και από επάνω είναι οι υπερβολές που είναι πάνω από την δύναµ ί µ ας που κάνοµ ε για την αρετή· από κάτω οι ελλείψει ςπου έχοµ ε στην ΄ίδια αρετή από την αµ έλειά µ ας· (γι’ αυτό είπαν οί Πατέρες ότι τα άκρα είναι των δαιµ όνων)· και δεξιά λέγονται. 79 67 . τα απτά και τα γευστικά· (σχετικά µ ε αυτά βλέπε στο κγ΄ κεφάλαιο: Πως πρέπει να διορθώνουµ ε τις αισθήσεις µ ας). όπως λέγουν οι Πατέρες και µ άλιστα ο άγιος Μελέτιος ο Οµ ολογητής· από πάνω και κάτω. όταν οί δαίµ ονες µ ε δεξιά αιτία και πρόφασι του καλού. ή µ ε τον ενδιάθετο λόγο της καρδιάς που τυπώνεται ουσιαστικά στην ίδια την φαντασία. Και γενικά. Εξωτερικά την προσβάλλουν δια µ έσου των αισθητών αντικειµ ένων των πέντε αισθήσεων. ή αγαπώντας αυτό µ ε εµ πάθεια· και τέλος η διεφθαρµ ενη κατάστασις της ανθρωπίνης φύσεως. όταν οί δαίµ ονες µ ας πολεµ ούν µ ε τους λογισµ ούς και ενθυµ ήσεις των πραγµ άτων που πρόκειται να έλθουν· από πίσω. δεύτερον τα πάθη. µ ας ρίχνουν στο κακό· αριστερά. όλοι οί πονηροί λογισµ οί προσβάλλουν την ψυχή εσωτερικά ή εξωτερικά· και εσωτερικά την προσβάλλουν ή µ ε ιδέα και εικόνα που τυπώνεται θεωρητικά στην φαντασία. Τα αίτια των εσωτερικών και εξωτερικών κινουµ ένων λογισµ ών είναι τρία· πρώτα οι δαίµ ονες. ή µ ισώντας κάποιο πράγµ α. όταν από φανερή αιτία του κακού. τα ακουστά.79 Γνώριζε.

80 80 .

81 81 .

82 82 .

83 83 .

84 84 .

85 85 .

86 86 .

87 87 .

88 88 .

89 89 .

90 90 .

91 91 .

92 92 .

93 93 .

94 94 .

95 95 .

96 96 .

97 97 .

98 98 .

99 99 .

100 100 .

101 101 .

102 102 .

103 103 .

104 104 .

105 105 .

106 106 .

107 107 .

108 83 108 .

109 109 .

110 110 .

111 111 .

112

113

114

115 115 .

116 116 .

117 117 .

118 118 .

119 119 .

120 120 .

121 121 .

Και τόσο περισσότερα. να µ οιάζουν µ ε µ ία σταγόνα νερού. και αν ακόµ η αισθανόταν τόσο µ ικρό πόνο. 5.15)· και πάλι· Όπου η αµ αρτία φάνηκε στο αληθινό τροµ ακτικό της µ έγεθος. Έτσι θεολογεί γι’ αυτό ο ιερός Χρυσόστοµ ος: « Πλήρωσε ο Χριστός περισσότερα από εκείνα που χρωστούσαµ ε. ώστε αυτή να µ οιάζη µ ε ένα ατέλειωτο πέλαγος.). Και ο θεολόγος Γρηγόριος: «Και αν κατέκρινε τους ανθρώπους η γεύσις του καρπού. και όλες οι αµ αρτίες των ανθρώπων. 122 92 . σκέψου και συ πόσο πλούσια και άπειρη είναι η πληρωµ ή και ικανοποίησις που έγινε για χάρι µ ας. παρούσες και µ έλλοντικές. Και µ ερικοί θεολόγοι λέγουν ότι ήταν αρκετό ο υιός του Θεού. για να πληρώση τις αµ αρτίες όλων των ανθρώπων.20). εκεί η χάρις του Θεού την υπερκάλυψε µ ε το παραπάνω» (Ρωµ . Γι’ αυτό και ο Παύλος έλεγε: « Η χάρις που έφερε ο Χριστός. Επειδή όµ ως δέχθηκε τόσους πολλούς πόνους και έχυσε όλο του το αίµ α. 5. µ έχρι την τελευταία του σταγόνα και πέθανε µ ε τέτοιον ατιµ ωτικό θάνατο. δε συγκρίνεται µ ε το παράπτωµ α» (Ρωµ .122 Τόσο άφθονη και τόσο πλούσια έγινε η πληρωµ ή των αµ αρτιών µ ας από τον Κύριο. όταν του αφαιρέσουν µ ία τρίχα από το κεφάλι του. πόσο µ άλλον τους δικαίωσε το πάθος του Χριστού» (Λόγ. Εις τα Γενέθλ. όσο συγκρίνεται το αµ έτρητο πέλαγος µ ε µ ία µ ικρή σταγόνα νερού». όσο αισθάνεται κανείς. περασµ ένες.

123 123 .

124 124 .

125

126

127

128 128 .

129

130

131

132 132 .

133 133 .

134 134 .

Λοιπόν όσοι µ εταλαµ βάνουν οφείλουν να δείχνουν. και πέθανε για όλους» (Β΄ Κορ. υπακοή µ έχρι θανάτου και να µ η 135 . 26). καταγγέλλετε τον θάνατο του Κυρίου» (Α΄ Κορ.135 97 Ο Μέγας Βασίλειος σηµ ειώνει και ένα λλο χρέος που έχουν αυτοί που µ εταλαµ βάνουν. 5. ∆ ιότι όσοι µ εταλαµ βάνουν καταγγέλλουν τον θάνατο του Κυρίου µ ε την Μετάληψι. όπως λέγει και ο Παύλος: «Όσες φορές τρώγετε τον άρτον αυτό και πίνετε αυτό το ποτήριο. για την αγάπη και την πίστι και για τις εντολές του Θεού. σύµ φωνα µ ε τον απόστολο Παύλο που λέγει: «Εάν ένας πέθανε για όλους. άρα απέθαναν όλοι. Και ο θάνατος του Κυρίου έγινε για όλους εκείνους που µ εταλαµ βάνουν και για όλους τους ανθρώπους γενικά.15).

ενώ η προσευχή παροµ οιάζει µ ε την κόλλα.15). που λέγει: «Ώστε όσοι ζουν. 26). αλλά για εκείνον που πέθανε γι’ αυτούς και αναστήθηκε» (Β΄ Κορ. (Στον λόγο ότι «δει τον αναγενηθέντα δια του βαπτίσµ ατος τρέφεσθαι και τα εξής) Ο Μέγας Βασίλειος σηµ ειώνει και ένα άλλο χρέος που έχουν αυτοί που µ εταλαµ βάνουν. 5.15). 5. για την αγάπη και την πίστι και για τις εντολές του Θεού. σε αυτόν που πέθανε γι’ αυτούς και αναστήθηκε. Γι’ αυτό και ο µ εγας Γρηγόριος επίσκοπος της Θεσσαλονίκης είπε ότι «η δύναµ ις της προσευχής ιερουργεί την ανάτασι και ένωσι του ανθρώπου µ ε τον Θεό. αλλά για εκείνον που πέθανε γι’ αυτούς και αναστήθηκε» (Β΄ Κορ. πάλι σύµ φωνα µ ε τον Παύλο. διότι είναι σύνδεσµ ος των λογικών κτισµ άτων µ ε τον κτίστη» (Φιλοκαλλία). ∆ ιότι όσοι µ εταλαµ βάνουν καταγγέλλουν τον θάνατο του Κυρίου µ ε την Μετάληψι. Και ο θάνατος του Κυρίου έγινε για όλους εκείνους που µ εταλαµ βάνουν και για όλους τους ανθρώπους γενικά. να µ η ζουν πλέον για τον εαυτό τους. Η Νοερά όµ ως προσευχή έχει τέτοια δύναµ ι και να ενώνη µ ε τον Θεό (βλέπε και στο µ ε΄ κεφάλαιο). Και αυτό λέγει ο άγιος ότι είναι δόγµ α που έχει παραδοθή από τον Παύλο. Και κατά κάποιον τρόπο οι άλλες αρε΄τες µ οιάζουν µ ε τα όργανα που ισιάζουν και προσαρµ όζουν δύο σανίδια. Λοιπόν όσοι µ εταλαµ βάνουν οφείλουν να δείχνουν. καταγγέλλετε τον θάνατο του Κυρίου» (Α΄ Κορ. όπως λέγει και ο Παύλος: «Όσες φορές τρώγετε τον άρτον αυτό και πίνετε αυτό το ποτήριο. που λέγει: «Ώστε όσοι ζουν.136 ζουν πλέον στον κόσµ ο και στην αµ αρτία και στον εαυτό τους.15). αλλά µ όνο στον Θεό που µ εταλαµ βάνουν. άρα απέθαναν όλοι. υπακοή µ έχρι θανάτου και να µ η ζουν πλέον στον κόσµ ο και στην αµ αρτία και στον εαυτό τους. πάλι σύµ φωνα µ ε τον Παύλο. αλλά µ όνο στον Θεό που µ εταλαµ βάνουν. 5. σε αυτόν που πέθανε γι’ αυτούς και αναστήθηκε. που ενώνει αυτά τα ταιριαστά σανίδια. και πέθανε για όλους» (Β΄ Κορ. 136 99 . δεν τον ενώνουν όµ ως. (Στον λόγο ότι «δει τον αναγενηθέντα δια του βαπτίσµ ατος τρέφεσθαι και τα εξής) 98 ∆ ιότι όλες οι λλες αρετές µ ε την οµ οιότητα που έχουν προς τον Θεό κάνουν τον ενάρετο άνθρωπο ικανό στο να ενωθή µ ε τον Θεό. να µ η ζουν πλέον για τον εαυτό τους. Και αυτό λέγει ο άγιος ότι είναι δόγµ α που έχει παραδοθή από τον Παύλο. σύµ φωνα µ ε τον απόστολο Παύλο που λέγει: «Εάν ένας πέθανε για όλους.

αλλά µ αζί µ ε αυτόν δέχεται και τον Πατέρα που είναι µ αζί του και το αχώριστο από αυτόν Άγιο Πνεύµ α. Γενιά δέχεται µ έσα του όλη την Αγία Τριάδα και γίνεται κατοικία της (κεφ.137 100 Από το ρητό αυτό ο άγηιος Μάξιµ ος συµ περαίνει ότι όποιος εργάζεται τις εντολές του Κυρίου. 137 .). δεν δέχεται µ όνο τον Κ΄λυριο στην ψυχή του. οα΄ της β΄ εκατοεντ.

Μερικοί πάλι και το χωρίο εκείνο του ψαλτηρίου λεγόµ ενο εκ µ έρους του Θεού το ερµ ήνευσαν έτσι: «Τι υπάρχει για µ ένα στον ουρανό. Λ΄). 72. 101 Αλλά και όσοι θέλουν πολύ συχνά και δεν µ πορούν να δεχθούν την µ υστηριώδη Θεία Κοινωνία. (παρά δόξα και ευχαριστία δηλαδή)» (Ψαλµ .138 . όπως λέγει ο Νικόλαος ο Καβάσιλας στην ερµ ηνεία της Λειτουργίας (κεφ. αλλά για όσα λέχθηκαν και για άλλους λόγους δεν µ πορούν. ας δέχωνται το Χριστό µ έσα τους νοερά και πνευµ ατικά. ή διότι βρίσκονται σε τόπο έρηµ ο όπου δεν υπάρχουν ούτε ιερείς ούτε θυσιαστήριο και εκκλησία: ή βρίσκονται στον κόσµ ο εµ ποδίζονται όµ ως από τους πνευµ ατικούς όχι για κανένα τους σφάλµ α. µ β΄). αυτοί λέγω. επειδή επιθυµ ούν και θέλουν να δεχθούν µ υστηριακά τον Χριστό µ έσα τους. διότι ο Χριστός που βρίσκεται στα µ υστήρια νοερά και χωρίς να φάινεται και αόρατα τους µ εταδίδει τον αγιασµ ό των µ υστηρίων µ ε τον τρόπο που γνωρίζει ο ίδιος. (παρά µ όνον η ευχαρστία δηλαδή) και από σένα άνθρωπε τι ζήτησα πάνω στη γη.24) 138 101 . 102 Γι’αυτό και ο αββάς Ισαάκ έγραψε: «Η ευχαριστία εκείνου που έλαβε ερεθίζει αυτόν που έδωσε για να δώση δώρα µ εγαλύτερα από τα προηγούµ ενα» (Λόγ. αλλά για την διεστραµ µ ένη και πονηρή συνήθεια που επικρατεί. δηλαδή να µ εταλαµ βάνουν τον Χριστό που βρίσκεται µ έσα στα Μυστήρια.

139 139 .

το να αφιερωθή κανείς στον άγιο Θεό ολοκληρωτκά και χωρίς διακοπή σε κάθε καιρό και να φροντίζη να κάνη εκείνα που είναι αρεστά στον Θεό. ότι ό.140 103 . αυτός είναι ο αγιασµ ός. Και ακόµ η λέγει. σύµ φωνα µ ε τον Μέγα Βσίλειο (όρος κατ’ επιτοµ ήν νγ΄). 140 . αν κάποιος το αποσύρη και το χρησιµ οποιήση για κοινή χρήσι και ανθρώπινη. είναι ασεβές και τολµ ηρό. 103 Επειδή.τι αφιερωθή µ ία φορά στον Θεό.

µ ην αµ φιβάλλης.141 104 Σηµ είωσε ότι κάθε έργο και κάθε είδος του πάθους Κυρίου µ ας ονοµ άζεται από µ ερικούς διδασκάλους µ υστήριο. 108 Λέγεται ότι κατανύγονται από τον διάβολο όσοι κάνουν αυτά από κενοδοξία και ανθρωπαρέσκεια ή από µ έθη ή από διάφορα άλλα παρόµ οια πάθη. 105 Σηµ είωσε ότι κάθε έργο και κάθε είδος του πάθους Κυρίου µ ας ονοµ άζεται από µ ερικούς διδασκάλους µ υστήριο. Μαθαίνοντας λοιπόν αυτό. και όσοι έτυχε από την φύσι της να έχουν ιδιοσυγκρασία απαλή. Μαθαίνοντας λοιπόν αυτό. όπως οι γυναίκες. µ ην αµ φιβάλλης. 107 Για παράδειγµ α: όπως είναι µ ερικοί ευλαβείς και που κατανύσσονται εύκολα. 141 . διότι και κάθε ένα από αυτά περιέχει και κάποιο µ υστηριώδες νόηµ α: γι’ αυτό και παρακάτω στο κεφάλαιο αυτό λέγει να περνάµ ε από το ένα µ υστήριο στο άλλο µ υστήριο της ζωής και του πάθους του. διότι και κάθε ένα από αυτά περιέχει και κάποιο µ υστηριώδες νόηµ α: γι’ αυτό και παρακάτω στο κεφάλαιο αυτό λέγει να περνάµ ε από το ένα µ υστήριο στο άλλο µ υστήριο της ζωής και του πάθους του.

142 .142 109 Λέγεται ότι κατανύγονται από τον διάβολο όσοι κάνουν αυτά από κενοδοξία και ανθρωπαρέσκεια ή από µ έθη ή από διάφορα άλλα παρόµ οια πάθη.

143 . 111 Και ο άγιος Ισαάκ λέγει στον ίδιο λόγο ότι ο άνθρωπος που πάσχει αυτά χρειάζεται φωτισµ ένον άνθρωπο και που να έχη πείρα στα παρόµ οια θέµ ατα για να φωτισθή από αυτόν και δυναµ ωθή.143 110 Μελέτησε τον λόγο του Αββά Ισαάκ και ιδής την αλλοίωσι που δέχεται η ψυχή και τον σκοτισµ ό και την απόγνωσι και τον δισταγµ ό για την πίστι και τις βλασφηµ ίες και πως και γιατί και ποιοι τα παθαίνουν αυτά και πως θεραπεύονται.

144 144 .

145 145 .

και πάρα πολύ σπάνια προφέρονται µ ε άλλα ρήµ ατα. Και πάλι: "Αν είµ αι Πατέρας. 111.. είναι φανερό ότι την τυελειότητα αυτή και ολοκλήρωσι θα µ ας την χαρίση η φύλαξις των εντολών του Χριστού.". Β΄) ∆ ιότι αν δεν ήταν αναγκαίες και απαραίτητες όλες οι εντολές για τη σωτηρία µ ας. τόσο της Παλαιάς όσο και της Καινής ∆ιαθήκης. όπως το "αγαπήσεις Κύριον τον Θεόν σου. κάνοντας κάτα κάποιον τρόπο. Γιατί γνώριζ εκαι το εξής:Αν παραβής µ ία µ όνο ενετολή. χωρίς να εξαιρεθή καµ µία από αυτές:Α΄) ∆ ιότι ο Κύριος αποστέλοντας τους µ αθητάς του στο κήρυγµ α τους είπε να διδάξουν όλα τα έθνη να τηρούν όσες εντολές τους παρήγγειλε αυτός: «Πηγαίνετε και κανετε µ αθητές µ ου όλα τα έθνη… διδάσκοντάς τους να τηρούν όλες τις εντολές που σας έδωσα» (Ματθ.49).. ούτε θα θα έδινε εντολή ο Κϋριος να φυλάττωνται όλες υποοχρεωτικά. 118. 146 112 . αλλά όλες. να τηρούν όλες τις εντολές που µ ας προστάζει ο Κύριος στο Ιερό Ευαγγέλιο. ώστε όποιος καταλύση και παραβή µ ία µ όνον από τις εντολές. ου µ οιχεύσεις. εκείνος µ ε την λύσι και τηνπαράβσαι τη ςµ ιάς εντολής. "Ευτυχισµ ενος είναι εκείνος που φοβάται τον Κύριο.. Γ΄) Αν ο Κύριος µ ας προστάσση να γινώµ αστε ΄τελειοι «Να είσθε τέλειοι» (Ματθ. δεν θα γράφονταν καθόλου στην Αγία Γραφή. µ ία υπρβολή.111). Και τι λέγω απλώς να τις τηρή. που ειναι η δόξα µ ου. φύλαττε όλες τις εντολές: "Υψώνω τα χέρια µ ου προς τις εντολές σου που αγάπησα" (Ψαλµ . όλες χωρίς καµ ία εξαίρεσι. όπως: "αγαπάτε τους εχθρούς σας. ως επί το πλέιθστον λέγονται µ ε ρήµ α προστακτικό. Από όλα αυτά λοιπόν βγάινει το συµ πέρασαµ α ότι κάθε χριστιανός έχει µ εγάλη υποχρφεώσι να τηρή όλες τις εντολές. λύνει και παρβαάινει συγχρόνως όλες τις άλλες εντολές και δεν δέχεται τόσο µ ισθό για τις εντολές που φύλαξε.48) και ο Παύλος παραγγέλλει να είαι ο άνθρωπος του Θεού καταρτισµ ένος και σωστός και ολόκληρος «για να είναι καταρτισµ ένος ο άνθρωπος του Θεού» (Β΄ Τιµ . 5. Τελειώνω την υποσηµ είωσι και σου λέγω:Αδελφέ. όσο τιµ ωρία για εκείνην που δεν φύλαξε." λέγει ο Θεός.να τις τηρή µ ε όλη του την δύναµ ι µ ε όλη του την θέλησι και µ ΄εόλη του την αγάπη.146 Ο Μέγας Βασίλειος στο πρόλογό του στους κατά πλάτος όρους πολύ σοφά και εκτεταµ ένα αποδεικνύει ότι είναι υποχρεωµ ένοι όλοι οι χριστιανοί. ∆ ιότι κι εκείνοςπου είχε το ένα τάλαντο δεν δέχθηκε έπαινο από τον Κύτιό του διότι επεστρεψε το τάλαντο.". Γι' αυτό και ο ∆ α β ίδ έλεγε: "Τότε δεν θα ντραπώ όταν θα ξανακοιτάζω τις εντολές σου" (Ψαλµ . σύµ φωνα µ ε τον Απόστολο να στεφανωθή σαν νόµ ιµ ος αθλητής. φύλαττ εόλες τις εντολές.19): δηλαδή όχι άλλες εντολές να φυλάττουν και άλλες να παραµ ελούν. Σου θυµ ίζω ακόµ η ότι όλες οι εντολές.17). ου φονεύσεις. αν ανήκης στην τάξι των δούλων και φοβάσαι τον Θεό για να µ ή σε κολάση. Και όχι µ όνον αυτό αλλ΄ακαι ο ίδιος από µ όνος του να προσθέτρη κάτι παραπάνω στις εντολές. 118. ευλογεόιτε εκείνου ςπου σας καταρώνται. σπάνια προφέρονται σε οριστική. Αν ανεβής στην τάξι των υιών και δουλεύσης τον Θεό γιά µ όνο την αγ΄'απη προς αυτόν. ∆ ΄) ∆ ιότι οι εντολές του Χριστού είναι συνδεδεµ ένες η µ ία µ ε την άλλη σαν µ ε κάποια αλυσίδα. αν θέλη. όταν µ πορής να µ η τηνπαραβής. 28.6).. στις εντολές βρίσκει ευχαρίστησι" (Ψαλµ . αλλα θα ντραπής την ηµ έρα της κρίσεως. φύλαττε όλες τις εντολές: "Έκκλινε την καρδιά ν µ ου του ποιήσαι τα δικαιώµ ατά σου δι' αντάµ ειψιν" (Ψαλµ . δεν θα έχης παρρησία. θεωρείται παραβάτης όλου του νόµ ου» (2. µ ικροί και µ εγάλοι. 118. 3. αλλά κατεκρ΄λιθηκε διότι δεν το αύξησε.10) και ο ίδιος ο Μέγας Βασίλειος λέγει:Τι θα µ ε ωφελ΄σηουν οι ΄’άλλες νετολές που καρώρθωσα αν πω τον αδελφό µ ου µ ωρό και γι αυτό θεωρηθώ ένοχος της γέεννας του πυρός..1)Αν αναβής στην τάξι των µ ισθωτών και περιµ ένης να λάβης µ ισθό γι ατην αρετή σου στην βασιλεία των ουρανών.». Γι’ αυτό και ο αδελφόθεος Ιάκωβος από την µ ιά µ εριά λέγει ότι «Όποιος τηρήσει όλες τις εντολές του νόµ ου και παραβή µ ία. ∆ όξα του πατρός είναι η υπακοή τυου υιού προς τις πνευµ ατικές εντολές.

147 147 .

148 148 .

όσοι πάλαιψαν µ ε τους δαίµ ονες σε όλη του τη ζωή και γλύτωσαν από τις παγίδες και τις επιθέσεις τους. αναπαύονται ως ελευθεροι από το Χριστό. και αν βρεθούν να έχουν κάποιε πληγές ή µ ολυσµ ούς ή ρύπους της αµ αρτίας. γιατί και αυτή είναι το τέλος και το άκρο του σώµ ατος. ότι και αυτοί οι γενναίοι αθλητές. Σηµ αίνει δηλαδή η πτέρνα το τέλος της ζωής. 149 . το ενόησαν αληγορικά ως εξής: Ότι ο ∆ ιάβολος παρατηρεί πάντοτε το τέλος της ζωής του ανθρώπου και προσπαθεί να βρή κάποιο αµ άρτηµ α για να τον παραλάβη. Μερικοί πάλι και εκείνο που είπε ο Θεός στον όφι. κρατούνται από αυτόν· αν όµ ως βρεθούν χωρίς πληγές και µ ολυσµ ούς.149 113 Λέγει και ο Μέγας Βασίλειος στην ερµ ηνεία του ζ΄ ψαλµ ού εξηγώντας το "µ ήποτε αρπάση ως λέων την ψυχήν µ ου. µ ή όντος λυτρουµ ένου µ ηδέ σώζοντος". το ¨συ τηρήσεις αυτου (του ανθρώπου) πτέρναν". στο τέλος όµ ως της ζωής τους εξετάζονται από τον αρχοντα του αιώνος.

150 150 .

151 151 .

152 152 .

153 153 .

154 154 .

155 155 .

11. Γι' αυτό και ο Κύριος τά πρόφερε αυτά ενωµ ένα λέγοντας: "Μάθετε από εµ ένα ότι είµ αι πράος και ταπεινός και ειρηνικός στην καρδιά" (Ματθ. και όποιος είναι πράος στην καρδιά.156 114 Και πράγµ ατι η ταπείνωσις και η ειρήνη και η πραότητα της καρδιάς είναι τόσο ενωµ ένα.29) 156 . εκείνος είναι πράος και ειρηνικός. όποιος είναι ταπεινός στην καρδιά. ώστε όπου βρίσκεται το ένα είναι και τι το άλλο. εκείνος είναι και ταπεινός: και αντίστροφα.

157 157 .

158 158 .

159 115 Αυτό το λέγει ο άγιος στους λόγους του προς την µ οναχή Ξένη 159 .

160 . και όσοι έτυχε από την φύσι τους να έχουν ιδιοσυγκρασία απαλή. όπως οι γυναίκες.160 116 Για παράδειγµ α: όπως είναι µ ερικοί ευλαβείς και που κατανύσσονται εύκολα.

Τα δάκρυα όµ ως πρέπει να τα ζητούµ ε από τον Θεό σαν ένα χάρισµ α δικό του.161 Άλλο είναι πένθος και άλλο δάκρυα. 161 117 . 63. που µ ας χαρίζει αυτά για να πλύνουµ ε τις αµ αρτίες µ ας και για να ξανακερδίσουµ ε την χάρι του. τότε κατανύγεται η καρδιά και πηδούν δάκρυα από τα µ άτια. Ο πόνος αυτός και η σκέψις γίνεται σαν ένα βάρος και πλακώνει την καρδιά ή σαν ένα κεντρί που την κεντά και από αυτό ακολουθούν οι εκ βάθους στεναγµ οί: όταν αυξηθή πολύ το πλάκωµ α και το κέντρισµ α αυτό.17).3. ∆ ιότι όπως αναφέρεται ο Θεός µ ε την στέρησι της χάριτός του σκληρύνει τις καρδιές: «Σκλήρυνες τις καρδιές µ ας ώστε να µ η σε φοβούµ αστε» (Ης. Λοιπόν εµ είς πρέπει πάντοτε να ασχολούµ αστε µ ε το πένθος. Έτσι αναφέρεται ότι µ ε την ενέργεια και χορηγία της χάριτός του κατανύγει τις καρδιές (Ρωµ . και παροµ οιάζουν µ ε τους εναγκαλισµ ούς και ασπασµ ούς του Θεού πατρός προς τον Άσωτο. Πένθος είναι λυπηρός λογισµ ός και ένας πόνος της καρδιάς. διά µ έσου όµ ως της συνεργίας της χάριτος του Θεού. διότι εξαρτάται από εµ άς και µ οιάζει µ ε την επιστροφή και µ ετάνοια του Ασώτου. 59. β) διότι στη ζωή αυτή στερηθήκεµ α την χάρι του και µ ετά θάνατο µ πορεί να στερηθήκαµ ε και την βασιλεία του και γ) διότι µ ε τις αµ αρτίες µ ας κάναµ ε τον εαυτό µ ας υπεύθυνο γα την αιώνια κόλασι. όπως λέγει ο Γρηγόριος Θεσσαλονίκης.8 και Ψαλµ . µ ε τον οποίο λυπούµ αστε και πονούµ ε: α) διότι λυπήσαµ ε και παραπικράναµ ε τον Θεό µ ε τις επιθυµ ίες µ ας και παραβήκαµ ε τις εντολές του. Ησ.10). 29. 11.

162 119 . 7. µ ακριά µ ία τέτοια σκέψι. σύµ φωνα µ ε το γραφικό χωρίο «εν αυτώ ζώµ εν και κινούµ εθα και εσµ έν» Πράξ. όπως αναφέρει µ ε λεπτοµ έρεια ο υψινούστατος εκείνος Γρηγόριος Θεσσαλονίκης στην επιστολή του προς τον Βαρλαάµ . Σηµ είωσαι ότι ο Θεός βρίσκεται µ έσα στην ψυχή και µ ετέχεται. αλλά πολύ περισσότερο στην ουσία της. Μάλλον για να µ ιλήσουµ ε πιο συγκεκριµ ένα. είτε είναι πνεύµ α είτε σώµ α. αυτός είναι το κέντρο όλο στο οποίο βρίσκονται και στερεώνονται όλες οι ουσίες των όντων. αφού ρώτησε τους φωστήρες. αλλά κατά την δική του χάρι και ενέργεια. όσο και των πνευµ άτων. Και έτσι ελεεινολογεί τον εαυτό του που ζητούσε τον Θεό στα εξωτερικά πράγµ ατα. Είπα ότι µ όνον ο Θεός ενώνεται µ ε τις ουσίες. τόσο των σωµ άτων. επειδή κανένα κτίσµ α. όχι κατά την αληθινή του ουσία. όχι µ όνο στην ενέργεια της ψυχής. Βλέπε και το κδ΄ κεφάλαιο του α΄ µ έρους. όπως λέγει ο ανωτέρω άγιος Γρηγόριος.162 118 Γι’ αυτό και ο ιερός Αυγουστίνος στις ερωτικές του ευχές. κατά συνέπεια αυτός είναι µ όνον που ενώνεται και διά µ έσου των ουσιών και µ ε τις ουσίες. την άβυσσο και τα άλλα κτίσµ ατα αν αυτά έχουν το Θεό του. δεν ενώνεται µ ε την ουσία άλλου κτίσµ ατος.28). αλλά επιοινωνεί µ ε µ όνη την ενέργειά της κατά συζυγία. αλλά µ ε µ όνη την ενέργεια: ώστε και ο σατανάς δεν µ πορεί να ενωθή µ ε την ουσία της ψυχής. ενώ αυτός βρισκόταν µ έσα του. τα άστρα. και όταν έµ αθε ότι δεν κατοικεί σ’ αυτά. ∆ ιότι εφόσον µ όνον ο Θεός είναι δηµ ιουργός ουσιών. στο τέλος αφού στράφηκε στον εαυτό του βρήκε τον Θεό να κατοική µ έσα του. όπως λέγουν οι ιεροί θεολόγοι: βρίσκεται µ άλιστα.

163 Τα ίδια λέγει και ο αββάς Ισαάκ παραγγέλοντας να αφήσουµ ε την ποσότητα και την γνώσι των µ έτρων και τους στίχους και το αποστήθισµ α. πρέπει να αφήνουµ ε µ ία στάσι ή όσο θέλουµ ε… 163 120 . ή σε ωφέλιµ η λύπη και κατάνυξι: και από τότε αναχωρεί η σύγχυσις. Κι αν ο λογισµ ός µ ας πη ότι πρέπει να συντοµ έψουµ ε. χωρίς ταραχή. µ έχρις ότου εγερθή η ψυχή µ ας ή στην δοξολογία του Θεού. και µ όνον η σκέψι µ ας να βρίσκεται στην µ ελέτη των λεγοµ ένων. που αφαιρεί την γλυκύτητα των νοηµ άτων και σαν βδέλλα πνίγει τα νοήµ ατα αυτών που µ ελετώνται (λόγος γ΄): βλέπε και τον κη΄ λόγο του. όπου ο ίδιος λέγει ότι πρέπει µ ε απόλυτη ελευθερία να κάµ νουµ ε την ακολουθία µ ας.

164 164 .

165 165 .

166 166 .

167 167 .

168 168 .

Και ο άγιος Ισαάκ ο Σύρος αναφέρει πολλές άλλες αιτίες. Οι χαύνοι για να προφυλαχθούν από αυτά που τους βλάπτουν. στην οµ ιλία που κάνει στο αποστολικό ρητό «οίνω ολίγω χρω δια τον στόµ αχόν σου και τας πυκνάς σου ασθενείας».169 121 Πολλές και διάφορες είναι οι αιτίες για τις οποίες επιτρέπει ο Θεός. για τις οποίες πειράζονται οι άνθρωποι τόσο στον ε΄ του λόγο. όσο και στον µ η΄. 122 169 . απαριθµ εί ένδεκα αιτίες για τις οποίες επιτρέπει ο Θεός να πειράζωνται οι άγιοι. όσο και στους αγίους και εναρέτους. να συµ βαίνουν οι πειρασµ οί τόσο στους αµ αρτωλούς. αυτοί που κοιµ ούνται για να ξυπνήσουν και αυτοί που είναι µ ακριά για να πλησιάσουν τον Θεό· οι δε φίλοι του για να έχουν µ εγαλύτερη παρρησία». στο τέλος συµ πληρώνει: «Πρέπει να γνωρίζουµ ε ότι όλα τα δυσάρεστα σε όσους τα δέχονται µ ε ευχαρίστησι. οπωσδήποτε προξενούν ωφέλεια». σύµ φωνα µ ε την άβυσσο των ακατάληπτων κριµ άτων του. Ο θείος Χρυσόστοµ ος. Γι’ αυτό και ο άγος Ιωάννης ο ∆ α µ ασκηνός στο µ ε΄ κεφάλαιο της Ορθοδόξου Πϊστεως. Αναφέρει όµ ως ο ίδιος στο µ η΄ λόγο γενικά. ότι «ο πειρασµ ός ωφελεί κάθε άνθρωπο… οι αγωνιστές πειράζονται για να προσθέσουν πλούτο στον πλούτο. αφού είπε ότι οι πειρασµ οί έρχονται στους δικαίους και τους αµ αρτωλούς κατά συγχώρεσι ή παραχώρησι ή από εγκατάλειψι οικονοµ ική και πνευµ ατική.

170 170 .

171 171 .

172 172 .

Γιατί άλλο είναι το να πης µ ία ή δύο φορές ένα ελαφρύ ψέµ µ α και άλλο το να λέγης ψέµ µ α για κάθε υπόθεσι και να έχη κάποια κλίσι και χαρά σε τέτοιο ελάττωµ α. Γιατί αν και τα συγγνωστά αµ αρτήµ ατα ο Θεός δεν τα τιµ ωρεί µ ε αιώνια κόλασι. και αν δεν θανατώνουν την ψυχή. Οι παρόµ οιοι όµ ως δεν πρέπει να έχουν γενικά κλίσι σ’ αυτά. όπως και όλοι εκείνοι που τα διαπράττουν. δηλαδή. Και επί πλέον από αυτά τα συγνωστά αµ αρτήµ ατα αδυνατίζουν τις δυνάµ εις της ψυχής. Έτσι συµ βαίνει και µ ε τα συγγνωστά αµ αρτήµ ατα. ρκστ΄ και ρκζ΄ κανόνα της εν Καρθαγένη αγίας Συνόδου. όµ ως την κάνουν να ασθενή και ιδιαιτέρως όταν κανείς παραµ ένη σ’ αυτά για µ εγάλο χρονικό διάστηµ α µ ε την κλίσι που έχει και µ ε την θέλησί του. ανοίγουν θύρα στους πειρασµ ούς. όµ ως πάντοτε του φάινονται δυσάρεστα και µ ισητά. ο δούλος του Θεού µ ερικές φορές πέφτει στα ελαφριά και συνηθισµ ένα ή στα πιο βαρειά σφάλµ ατα από αυτά. αλλά πολλές φορές πέφτουν ή από άγνοια ή και εν γνώσει τους ή και µ ε την προαίρεσί τους σ’ αυτά λόγω της ανθρωπίνης ασθένειας. καταστρέφουν την ευλάβεια. αλλά όταν σταµ ατήσουν και ψοφήσουν µ έσα σ’ αυτό.1). Ότι. και µ ε επιµ ονή να τα κόβουν. για να µ η χάσουν την ευαρέσκεια προς τον Θεό. δεν το καταστρέφουν όλο. 10. καταστρέφουν όλη της την ευλάβεια και την καλή της κατάστασι 173 . αλλά να πολεµ ούν πάντοτε για να καθαρίσουν την ψυχή τους από την κακή αυτή κλίσι. τα οποία κοινώς ονοµ άζονται συγγνωστά και µ η θανάσιµ α. το καταστρέφουν ολόκληρο και το βρωµ ίζουν. εµ ποδίζουν την χάρι που προέρχεται από τον Θεό. όταν παραµ ένουν για πολύ καιρό στην ψυχή.173 123 Πολύ καλά διδάσκεται αυτό εδώ. ούτε πολύ συχνά. Γιατί άλλο είναι το συγγνωστό αµ άρτηµ α και άλλο είναι το να έχη κανείς κάποια κλίσι και θέλησι γενικά σε αυτό και να το επαναλαµ βάνη πολλές φορές· γιατί από τα συγγνωστά αυτά αµ αρτήµ ατα και αυτοί οι άγιοι δεν είναι εντελώς ελεύθεροι σύµ φωνα µ ε τον ρκε΄. όπως λέγει ο Σολοµ ώντας: «Οι µ ύγες όταν ψοφούν βρωµ ίζουν την συσκευασία αρωµ ατικού ελαίου» (Εκκλ. Οι µ ύγες όταν περνούν γρήγορα από κανένα αρωµ ατικό.

174 174 .

175 .

Aug	SEP	Oct
	14
2012	2013	2014

Category:	Books - Non-fiction > Religion & Spirituality
Rating:	5.0 (2 Ratings)
Added to Scribd:	Mar 05, 2010
Copyright:	Attribution Non-commercial
Tags:	ιησους χριστιανισμος θεός ΧΡΙΣΤΟΣ άγιον όρος (more tags) ιησους χριστιανισμος θεός ΧΡΙΣΤΟΣ άγιον όρος αόρατος πόλεμος ορθοδοξια παναγια θεοτοκος ιησούς χριστός άθωνας άγιος νικόδημος αγιρείτες (fewer)

ΑΟΡΑΤΟΣ ΠΟΛΕΜΟΣ - ΑΓΙΟΥ ΝΙΚΟΔΗΜΟΥ ΤΟΥ ΑΓΙΟΡΕΙΤΟΥ

Get Scribd Mobile

Info and Rating

Download and print this document

Choose a format to download in

Recommended

Recommended

ΑΟΡΑΤΟΣ ΠΟΛΕΜΟΣ - ΑΓΙΟΥ ΝΙΚΟΔΗΜΟΥ ΤΟΥ ΑΓΙΟΡΕΙΤΟΥ

Get Scribd Mobile

Info and Rating

Download and print this document

Choose a format to download in

Recommended

Recommended

You're Reading a Free Preview

Why Sign Up?

Login Successful

Sign Up Successful