ΤΑΞΗ: ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ: ΜΑΘΗΜΑ:
Γ΄ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ
ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ
ΘΕΜΑ Α
Για τις ερωτήσεις Α1 έως και Α4 να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. A1. Ποια από τις παρακάτω ηλεκτρονιακές δοµές για το άτοµο που έχει ατοµικό αριθµό Z = 7 παραβιάζει τον κανόνα του Hund;
1s 2s 2p 3s
α) ↑↓
1s
↑↓ ↑
2s
↑
2p
↑
3s
β) ↑↓
1s
↑
2s
↑
2p
↓ ↓ ↑
2p
↓↓
3s
γ) ↑↓
1s
↑↓ ↑
2s
↑
3s
δ) ↑↓ Α2.
↓ ↑
↑↓ ↑
Μονάδες 5
∆ίνονται οι τιµές των τεσσάρων πρώτων τιµών ενεργειών ιοντισµού για ένα στοιχείο της κύριας οµάδας του Περιοδικού Πίνακα: Εi1 = 286 kJ / mol , Ei2 = 491 kJ / mol , Ei3 = 3208 kJ / mol , Ei4 = 3604 kJ / mol . Σε ποιο από τα επόµενα στοιχεία είναι δυνατόν να ανήκουν; α) β) γ) δ)
11 Na 12 Mg 13 Al 10 Ne
Μονάδες 5
ΣΕΛΙ∆Α: 1 ΑΠΟ 6
Α3.
Η πρωτολυτική αντίδραση HCN + OH − CN − + H 2O είναι µετατοπισµένη προς τα δεξιά. Ποιο από τα παρακάτω συµπεράσµατα αληθεύει; α) Το HCN είναι ασθενέστερο οξύ από το H 2O . β) Το CN − είναι ασθενέστερη βάση από το ΟΗ − . γ) Το H 2O είναι ασθενέστερη βάση από το HCN . δ) Το HCN και το ΟΗ − είναι οξέα ενώ τα CN − και H 2O είναι βάσεις. Μονάδες 5
Α4.
Στο µόριο του 1,2,6 επτατριενίου ( CH 2 = C = CHCH 2CH 2CH = CH 2 ) υπάρχουν: α) Τέσσερα άτοµα C µε υβριδισµό sp 2 και τρία άτοµα C µε υβριδισµό sp 3 . β) Πέντε άτοµα C µε υβριδισµό sp 2 και δύο άτοµα C µε υβριδισµό sp 3 . γ) Τέσσερα άτοµα C µε υβριδισµό sp 2 , δύο άτοµα C µε υβριδισµό sp 3 και ένα άτοµο C µε υβριδισµό sp . δ) Τρία άτοµα C µε υβριδισµό sp 2 , δύο άτοµα C µε υβριδισµό sp 3 και ένα άτοµο C µε υβριδισµό sp . Μονάδες 5
Α5.
α) Κατά την θέρµανση 2–βουτανόλης παρουσία πυκνού
H 2 SO4 σε
θερµοκρασία 170 ο C σχηµατίζεται κύριο προϊόν το 2–βουτένιο. Να διατυπωθεί ο κανόνας µε τον οποίον καθορίζεται το κύριο προϊόν της παραπάνω αντίδρασης. β) Ποιες ουσίες ονοµάζονται αµφιπρωτικές σύµφωνα µε την θεωρία Brönsted – Lowry . Να αναφέρετε ένα παράδειγµα. Μονάδες 5
ΘΕΜΑ Β
Β1. Για το στοιχείο Χ έχουµε τις παρακάτω πληροφορίες: • • • • ανήκει σε κύρια οµάδα του Περιοδικού Πίνακα. έχει τον ίδιο αριθµό ηλεκτρονιακών στιβάδων µε το 10 Ne . είναι αµέταλλο. σχηµατίζει την ένωση H 2 XO3 , η οποία διαθέτει ίσο αριθµό δεσµικών και µη δεσµικών ζευγών ηλεκτρονίων, ενώ κανένα στοιχείο σε αυτήν δεν αποκλίνει από τον κανόνα της οκτάδας.
ΣΕΛΙ∆Α: 2 ΑΠΟ 6
i. Να βρεθεί ο ατοµικός αριθµός του στοιχείου Χ. (µονάδες 2) ii. Πόσα ηλεκτρόνια του Χ έχουν δευτερεύοντα κβαντικό αριθµό µε τιµή l = 1 ; (µονάδες 2) iii. Να γίνει η δοµή Lewis της ένωσης H 2 XO3 και να βρεθεί ο αριθµός των σίγµα (σ) και πι (π) δεσµών που έχει η ένωση. (µονάδες 2) ∆ίνεται ατοµικός αριθµός οξυγόνου Z = 8, υδρογόνου Z = 1. Μονάδες 6 Β2. α) Σε V L υδατικού διαλύµατος του ασθενούς µονοπρωτικού οξέος ΗΑ συγκέντρωσης C M που βρίσκεται σε σταθερή θερµοκρασία 25 °C προσθέτουµε νερό µέχρι ο τελικός όγκος του διαλύµατος να γίνει 50 ⋅ V , οπότε ο βαθµός ιοντισµού του ασθενούς οξέος πενταπλασιάζεται. Να αποδείξετε ότι για τη σταθερά ιοντισµού Ka του οξέος ΗΑ ισχύει
Κa =
C . 72
∆ίνεται ότι και στα δύο διαλύµατα η ποσότητα των Η 3Ο + υπολογίζεται αποκλειστικά και µόνο από τον ιοντισµό του ΗΑ . Μονάδες 4 β. Να χαρακτηρίσετε τις προτάσεις που ακολουθούν, γράφοντας στο τετράδιό σας δίπλα στο γράµµα που αντιστοιχεί σε κάθε πρόταση τη λέξη Σωστό, αν η πρόταση είναι σωστή, ή Λάθος, αν η πρόταση είναι λανθασµένη. i. Με προσθήκη µικρής ποσότητας στερεού KF σε υδατικό διάλυµα HNO3 , όγκου V = 1 L και συγκέντρωσης C = 1M , υπό σταθερή θερµοκρασία και σταθερό όγκο το pH του διαλύµατος αυξάνεται. ii. ∆ιαθέτουµε ρυθµιστικό διάλυµα ορισµένου όγκου, ασθενούς µονοπρωτικού οξέος ΗΑ και άλατος ΝαΑ ίσων συγκεντρώσεων για κάθε συστατικό. Αν το διάλυµα αυτό αραιωθεί σε διπλάσιο όγκο, σε σταθερή θερµοκρασία, τότε το pH του διαλύµατος και ο βαθµός ιοντισµού του οξέος ΗΑ δεν µεταβάλλονται. Τα δεδοµένα της ερώτησης επιτρέπουν τις γνωστές προσεγγίσεις. iii. ∆ιάλυµα άλατος NH 4 A αραιώνεται µε σταθερή θερµοκρασία, και δεν παρατηρείται µεταβολή pH του διαλύµατος. Άρα το οξύ HA είναι ισχυρό οξύ. Μονάδες 3 Να αιτιολογήσετε όλες τις απαντήσεις σας. Μονάδες 6
ΣΕΛΙ∆Α: 3 ΑΠΟ 6
Β3.
Να γραφούν οι χηµικές εξισώσεις των αντιδράσεων που γίνονται κατά την επίδραση NaOH στις παρακάτω έξι οργανικές ενώσεις: Ι. ΙΙ.
CH3 C OH CI3 O C CH CH3 O CH3
ΙΙΙ. Αιθανολικό διάλυµα CH 3 − CH 2 − Br IV. Υδατικό διάλυµα CH 3 − CH 2 − Br V.
CH3 CH CH3
O
C H O
VI. C6 H 5OH Μονάδες 6
ΘΕΜΑ Γ
Γ1.
5,6 g αλκενίου (Α) αντιδρούν µε H 2O παρουσία οξέος H 2 SO4 και
σχηµατίζεται µίγµα δύο οργανικών ενώσεων (Β) και (Γ). Το µίγµα των (Β) και (Γ) µπορεί να αποχρωµατίσει µέχρι 80 mL διαλύµατος KMnO4 συγκέντρωσης C = 0,1M οξινισµένου µε H 2 SO4 . Χλωροµεθάνιο ( CH 3Cl ) µετατρέπεται σε αντιδραστήριο Grignard, το οποίο αντιδρά µε κορεσµένη ένωση (∆) µε µοριακό τύπο C3 H 6 O . Το προϊόν υδρολύεται και σχηµατίζεται η ένωση (Β). Οργανική ένωση (Ε), ισοµερής της (∆) αντιδρά µε διάλυµα Tollens και σχηµατίζει κάτοπτρο αργύρου. i) Να βρεθούν οι συντακτικοί τύποι των ενώσεων (Α), (Β), (Γ), (∆) και (Ε). Μονάδες 5 Να υπολογιστεί η αναλογία mol των ενώσεων (Β) και (Γ) που προέκυψαν µε την υδρόλυση της (Α). Μονάδες 5
ii)
ΣΕΛΙ∆Α: 4 ΑΠΟ 6
iii)
Να γραφεί η χηµική εξίσωση της αντίδρασης του διαλύµατος Tollens µε την ένωση (Ε). Μονάδες 3
Γ2.
∆ίνονται οι παρακάτω χηµικές µετατροπές:
(∆)
+ H2 / Ni
(Z)
+ SOCl2
(Θ)
+ CH3COONa
(K)
+ Mg
άνυδρος αιθέρας
(Μ)
+ Η2Ο
(Λ)
+ (Π)
άνυδρος αιθέρας
ενδιάµεσο προϊόν
+ Η2Ο
(Γ)
(Π)
KMnO4 / H+
CO2
Αν οι οργανικές ενώσεις (Γ) και (∆) ταυτίζονται µε τις αντίστοιχες ενώσεις του Γ1 ερωτήµατος, να γραφούν οι συντακτικοί τύποι των οργανικών ενώσεων (Ζ), (Θ), (Κ), (Λ), (Μ) και (Π) Μονάδες 12
ΘΕΜΑ ∆
∆ίνονται τα παρακάτω διαλύµατα: ∆ιάλυµα ∆1: διαιθυλαµίνης ( CH 3CH 2 − NH − CH 2CH 3 ) µε pH = 12 και βαθµό ιοντισµού a1 = 5 ⋅ 10 −2 . ∆ιάλυµα ∆2: χλωριούχου αµµωνίου ( NH 4Cl ) µε συγκέντρωση 0,2 M και αµµωνίας µε συγκέντρωση 0,1M όπου η αµµωνία έχει βαθµό ιοντισµού και a 2 = 5 ⋅ 10 −5 . α) β) Ποια από τις δύο βάσεις είναι ισχυρότερη; Να δικαιολογηθεί η απάντησή σας. Μονάδες 6 Ορισµένος όγκος από το διάλυµα ∆1 αραιώνεται µε νερό και προκύπτουν 100 mL διαλύµατος ∆3 που ογκοµετρούνται µε διάλυµα HCl συγκέντρωσης 0,25 M . Με βοήθεια κατάλληλης πειραµατικής διάταξης για τη µέτρηση του pH κατά τη διάρκεια της ογκοµέτρησης, προκύπτει η παρακάτω καµπύλη ογκοµέτρησης. Στο ογκοµετρούµενο διάλυµα έχει προστεθεί επιπλέον ηλεκτρολυτικός δείκτης, ασθενές οργανικό οξύ H∆ , µε pK δ = 7 ,5 .
ΣΕΛΙ∆Α: 5 ΑΠΟ 6
pH
Ισοδύναµο σηµείο
x
25 mL
i. ii.
V( HCl )
Να υπολογιστεί ο αρχικός όγκος του διαλύµατος ∆1 που αραιώθηκε ώστε να προκύψει το διάλυµα ∆3. (µονάδες 3).
iii.
[ ∆−] Να υπολογιστεί ο λόγος στο ογκοµετρούµενο διάλυµα, όταν [ Η∆] κατά την διάρκεια της ογκοµέτρησης αποκτήσει pH = 7 ,5 . (µονάδες 2) Να υπολογιστεί το pH στο ισοδύναµο σηµείο και να δικαιολογηθεί το
χρώµα που θα αποκτήσει το διάλυµα στο ισοδύναµο σηµείο. (µονάδες 6) Μονάδες 11
γ)
Πόσα mol NaOH πρέπει να προσθέσουµε σε 100 mL του διαλύµατος ∆2, χωρίς αλλαγή του όγκου του, ώστε να προκύψει διάλυµα όπου η συγκέντρωση οξωνίων ( H 3O + ) να είναι ίση µε
3 ⋅ 10 −11 M . 3
Μονάδες 8
∆ίνονται: • Όλα τα διαλύµατα βρίσκονται σε θερµοκρασία 25 °C . • Kw = 10 −14 • Τα δεδοµένα του προβλήµατος επιτρέπουν τις γνωστές προσεγγίσεις. • Η όξινη µορφή του δείκτη H∆ έχει κόκκινο χρώµα ενώ η βασική του µορφή ∆ − µπλε χρώµα.
ΣΕΛΙ∆Α: 6 ΑΠΟ 6
