ΠΕΡΙ ΤΟΥ ΜΙΝΩΙΚΟΥ ΝΑΥΠΗΓΕΙΟΥ ΣΤΗΝ ΑΜΝΙΣΟ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ 16Ος ΑΙ. π.Χ.

ΝΑΥΠΗΓΙΚΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ 16ου ΑΙΩΝΑ π. Χ.
Δρ. Μηνάς Τσικριτσής Στέλιος Μανωλιούδης γεωλόγος

Στην ακτή των Αγίων Θεοδώρων κοντά στο μινωικό μέγαρο του Νίρου Χάνι (Κοκκίνη Χάνι), υπάρχουν λαξεύματα και βάσεις μινωικών κτισμάτων τόσο στην ξηρά όσο και μέσα στην θάλασσα. Σύμφωνα με τα στοιχεία ήταν σημαντικός χώρος ο οποίος λειτούργησε κυρίως τη Υ.Μ.Ι. 1550-1500 (Σπύρου Ν. Μαρινάτου Π.Α.Ε. 1925-1926 σελ 141-147).Μελετήθηκαν τα ευρήματα και έγινε έρευνα των γραπτών πηγών. Αρχικά η περιοχή ολόκληρη αποτέλεσε ένα μεγάλο λατομείο.

ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ ΔΟΡΥΦΟΡΟΥ 10 ΣΕΠΤ 2012

Στη βόρεια πλευρά της αμμώδους παραλίας εμφανίζονται δύο μεγάλα ορθογώνια λαξεύματα τα οποία έχουν κατακλυσθεί από την θάλασσα. Πιθανότατα χώρος κατασκευής μινωικών πλοίων (μεγάλων γύρω στα 45 μέτρα και μικρότερων 15-25 μέτρα). Το κεντρικό παραλληλόγραμμο λάξευμα έχει διαστάσεις 48m X12m με μέγιστο βάθος τα 1,80 μ. Ο μεσαίος τοίχος του λαξεύματος έχει μήκος 48 μέτρα. Το σύνολο των ιχνών γύρω από το λάξευμα αυτό, οδηγεί στο συμπέρασμα, πως ο χώρος αυτός ήταν χώρος κατασκευής μεγάλων πλοίων. Το μέγεθος του νεωρίου οδηγεί στο συμπέρασμα ότι τα πλοία που κατασκευάζονταν ήταν μήκους 40-50 μέτρα και πλάτους γύρω στα 10 μέτρα. Επέλεξαν τη θέση αυτή οι μινωίτες γιατί στη βόρεια ακτή κοντά στην Κνωσό ήταν η καλύτερα προστατευμένη (με το δεδομένο της χαμηλότερης στάθμης της θάλασσας) έναντι των κυριαρχούντων ΒΔ ανέμων του κρητικού πελάγους. Πρόσθετα στοιχεία βέβαια, ενισχυτικά της άποψης αυτής, είναι η ποιότητα των κτιριακών εγκαταστάσεων όπως έδειξε η ανασκαφική έρευνα του αείμνηστου Σπύρου Μαρινάτου. Το μεσαίο τοιχίο πρέπει να ήταν η βάση, που πάνω του ακουμπούσε η καρίνα του πλοίου, ώστε οι εργαζόμενοι στα ύφαλα του πλοίου να μπορούσαν να εργάζονται στα χαμηλά σημεία του (ή χώρισμα για δύο δεξαμενές κατασκευής σκαφών πλάτους 5,5, μέτρα μικρότερου μήκους). 

Το λάξευμα έχει μήκος 48 και πλάτος 10,60 (12μ.)μέτρα. Το ύψος του κατακόρυφου λαξεύματος είναι περί τα 1,80 μέτρα στο κέντρο και «σβήνει» ανατολικά, ενώ στη δυτική πλευρά κυμαίνεται περί το 1,30 μ. Σε πολλά σημεία έχει προσχώσεις με άμμο, ενώ εντυπωσιακό στοιχείο είναι πως το τεχνητό λάξευμα στο μέσο του, το διαχωρίζει μικρός τοίχος μήκους 48 μέτρων, πλάτους 0.80 μ και ύψους 0,60 μέτρα

ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΕΣ ΔΟΡΥΦΟΡΟΥ 15 ΜΑΡΤΙΟΥ 2011«Υπάρχουν ενδιαφέροντα ίχνη. Ειδικότερα εμφανίζεται σχεδόν οριζόντιο αυλάκι 8

εκατοστών πάχους και βάθους 4 εκατοστών που γίνεται λοξό στα δυτικά. Ακόμα πάνω από το αυλάκι υπάρχει απόλυτα επίπεδη -και λοξή προς τα δυτικά- επιφάνεια, η οποία δημιουργήθηκε πιθανότατα από τριβή σχοινιών (εμφανίζει επιπέδωση και λείανση)», αναφέρει ο Μ. Τσικριτσής.

Εμφανίζεται επιφάνεια (με επιπέδωση και λείανση). η οποία δημιουργήθηκε πιθανότατα από τριβή σχοινιών. Υπάρχει δίκτυο λαξευτών καναλιών με ίχνη εργαλείων από τη λάξευση. Η ύπαρξη λαξευτών καναλιών προς τα νότια οδήγησε την έρευνα στο δυτικό τμήμα όπου διαπιστώθηκε η ύπαρξη και δεύτερο λαξεύματος διαστάσεων 25Χ8 μέτρων πιθανότατα χώρος κατασκευής μικρότερων πλοίων. Το λάξευμα κατακλυζόταν με νερό κατά βούληση. Η στάθμη της θάλασσας ήταν 1,50 -1,80 m χαμηλότερα την Μινωική εποχή. Εντοπίσθηκε η παλιά γραμμής ακτής ανατολικά από το νησάκι. Στις πινακίδες της Κνωσού μνημονεύονταν πλοία σταθμευμένα σε διάφορα λιμάνια του νησιού. Σε πινακίδα ΚΝ V 1005 προσδιορίσαμε την τοποθεσία του Ναυπηγείου. Έως τώρα έχουν ανασκαφεί στον Κομμό από το Shaw, έξη νεώσοικοι διαστάσεων 38,5Χ5,5 μέτρα και από τον Αντ. Βασιλάκη στο Κατσαμπά Ηρακλείου, έξη χώροι με ορατό μήκος 21-23 μέτρα και εκτιμώμενο 45-50 μέτρα με μέσο πλάτος 6 μέτρα. Οι παραπάνω χώροι τοποθετούνται στη μινωική εποχή. 

ΑΝΑΛΥΤΙΚΑ

Το πρώτο μινωικό ναυπηγείο κατασκευής μεγάλων πλοίων 50 μέτρων, παρουσίασαν τον Μάρτιο του 2013 σε
συνέδριο για την Αρχαία Ελληνική Τεχνολογία, ο ερευνητής δρ. Μηνάς Τσικριτσής και ο γεωλόγος Στέλιος Μανωλιούδης. Όπως υποστηρίζει ο κ. Τσικριτσής, «για την ανάπτυξη της μινωικής ναυτιλίας μέχρι τώρα στηριζόμαστε σε αναπαραστάσεις με εικόνες πλοίων που δείχνουν ποντοπόρα πλοία με 50 κουπιά τα οποία αντιστοιχούν θεωρητικά σε σκάφη μήκους 40 έως 50 μέτρα. Η άποψη αυτή ενισχύεται με την εύρεση στην ακτή των Αγίων Θεοδώρων κοντά στο μινωικό μέγαρο του Νίρου Χάνι (Κοκκίνη Χάνι), ενός μεγάλου ναυπηγείου». Στην περιοχή υπάρχουν λαξεύματα και βάσεις μινωικών κτισμάτων τόσο στην ξηρά όσο και μέσα στη θάλασσα, ενώ στη βόρεια πλευρά της αμμώδους παραλίας εμφανίζονται δύο μεγάλα ορθογώνια λαξεύματα, τα οποία έχουν κατακλυσθεί από τη θάλασσα. Πιθανότατα πρόκειται για χώρο κατασκευής μινωικών πλοίων -γύρω στα 45 μέτρα και μικρότερων 15-25 μέτρα, λέει ο κ. Τσικριτσής.

Πρώτος για το ναυπηγείο των μινωικών χρόνων είχε γράψει ο αρχαιολόγος Σ. Μαρινάτος, ο οποίος αναφέρει ότι ο χώρος του ναυπηγείου ήταν λαξευμένος στο βάθος του ορμίσκου, που είχε εξορυχθεί πέτρωμα πωρόλιθου από μια μεγάλη ορθογώνια κοιλότητα. Ο κ. Τσικριτσής και ο κ. Μανωλιούδης, μαζί με τους συνεργάτες τους, πραγματοποίησαν στον χώρο σειρά επισκέψεων, κάνοντας παρατηρήσεις και μετρήσεις. «Το αποτέλεσμα είναι ότι η περιοχή ολόκληρη αποτέλεσε ένα μεγάλο λατομείο. Όταν καταδυθήκαμε εντυπωσιαστήκαμε από τις φάλκες χάραξης που είδαμε σε πολλά σημεία του πυθμένα που διατηρούνταν σε αρίστη κατάσταση. Παρατηρούνται ακόμα εξορύξεις σε διάφορα σημεία του χώρου όπως στο νησάκι ΒΑ, στη βόρεια και τη δυτική πλευρά του ακρωτηρίου, τόσο επιφανειακά όσο και υποθαλάσσια. Εκείνο όμως που εντυπωσιάζει είναι το μεγάλο λάξευμα που έχει κατακλυσθεί από τη θάλασσα, αλλά και ένα σκαλοπάτι νότια του λαξεύματος αυτού» τονίζει ο κ. Τσικριτσής. 

Το λάξευμα έχει μήκος 48 και πλάτος 10,60 μέτρα. Το ύψος του κατακόρυφου λαξεύματος είναι περί τα 1,80 μέτρα στο κέντρο και «σβήνει» ανατολικά, ενώ στη δυτική πλευρά κυμαίνεται περί το 1,30 μ. Σε πολλά σημεία έχει προσχώσεις με άμμο, ενώ εντυπωσιακό στοιχείο είναι πως το τεχνητό λάξευμα στο μέσο του, το διαχωρίζει μικρός τοίχος μήκους 48 μέτρων, πλάτους 0.80 μ και ύψους 0,60 μέτρα.

Οριζόντιο αυλάκι, από τριβή σχοινιών. Όπως εξηγεί, «το λάξευμα πιθανότατα κατακλυζόταν με νερό κατά βούληση. Δηλαδή, όταν ολοκληρωνόταν η ναυπήγηση οδηγούσαν το νερό της θάλασσας στο τετράγωνο λάξευμα και έτσι "κατέβαζαν" (με την υποστήριξη μοχλών και σχοινιών) το μεγάλο σκάφος που είχαν κατασκευάσει στην υδάτινη δεξαμενή. Αυτό το πετύχαιναν με τη διοχέτευση θαλασσινού νερού από τα δυτικά. Αυτό προκύπτει από το γεγονός ότι δυτικά από το λάξευμα, πάνω στον ψαμμίτη έχουν λαξευτεί κανάλια. Υπάρχει δίκτυο λαξευτών καναλιών με ίχνη εργαλείων από τη λάξευση. Το μεγαλύτερο έχει μήκος γύρω στα 8 μέτρα πλάτος 10-13 εκατοστά και βάθος 12 21 εκατοστά του μέτρου». Η ύπαρξη λαξευτών καναλιών προς τα νότια οδήγησε την έρευνα στο δυτικό τμήμα όπου διαπιστώθηκε η ύπαρξη δεύτερου λαξεύματος διαστάσεων 25 επί 8 μέτρα. «Θεωρούμε ότι πιθανότατα είναι ένα δεύτερο μικρότερο ναυπηγείο κατασκευής μικρότερων σκαφών», καταλήγει ο Μ. Τσικριτσής. 

Στο Google Earth φαίνονται τα λαξεύματα και η παλιά ακτογραμμή. Όπως δηλώνει ο Μ. Τσικριτσής στο Αθηναϊκό Πρακτορείο Ειδήσεων, «για την ανάπτυξη της μινωικής ναυτιλίας μέχρι τώρα στηριζόμαστε σε αναπαραστάσεις με εικόνες πλοίων που δείχνουν ποντοπόρα πλοία με 50 κουπιά τα οποία αντιστοιχούν θεωρητικά σε σκάφη μήκους 40 έως 50 μέτρα.

Νότια του λαξεύματος προς την περιοχή των μινωικών κτιρίων υπάρχει ένας άλλος λαξευτός χώρος με διαστάσεις 18 επί 6 μέτρων στο επίπεδο της θάλασσας. Στον χώρο αυτόν, υποστηρίζουν οι επιστήμονες, ίσως να αποθηκευόταν ξυλεία και ό,τι άλλο χρειαζόταν για την κατασκευή των πλοίων. «Υπάρχουν ενδιαφέροντα ίχνη» λέει ο κ. Τσικριτσής και διευκρινίζει: «Ειδικότερα εμφανίζεται σχεδόν οριζόντιο αυλάκι 8 εκατοστών πάχους και βάθους 4 εκατοστών που γίνεται λοξό στα δυτικά. Ακόμα πάνω από το αυλάκι υπάρχει απόλυτα επίπεδη -και λοξή προς τα δυτικά- επιφάνεια, η οποία δημιουργήθηκε πιθανότατα από τριβή σχοινιών (εμφανίζει επιπέδωση και λείανση)».

Λαξευμένο δάπεδο στη νότια πλευρά της παραλίας (φωτ. ΑΠΕ-ΜΠΕ).

Όπως εξηγεί ο κ. Τσικριτσής «το λάξευμα πιθανότατα κατακλυζόταν με νερό κατά βούληση. Δηλαδή, όταν ολοκληρωνόταν η ναυπήγηση οδηγούσαν το νερό της θάλασσας στο τετράγωνο λάξευμα και έτσι "κατέβαζαν" (με την υποστήριξη μοχλών και σχοινιών) το μεγάλο σκάφος που είχαν κατασκευάσει στην υδάτινη δεξαμενή. Αυτό το πετύχαιναν με τη διοχέτευση θαλασσινού νερού από τα δυτικά. Αυτό προκύπτει από το γεγονός ότι δυτικά από το λάξευμα, πάνω στον ψαμμίτη έχουν λαξευτεί κανάλια. Υπάρχει δίκτυο λαξευτών καναλιών με ίχνη εργαλείων από τη λάξευση. Το μεγαλύτερο έχει μήκος γύρω στα 8 μέτρα πλάτος 10-13 εκατοστά και βάθος 12 -21 εκατοστά του μέτρου». 

ΤΟ ΣΗΜΕΙΟ ΣΗΜΕΡΑ ΣΚΕΠΑΣΜΕΝΟ ΑΠΟ ΘΑΛΑΣΣΑ

Η ύπαρξη λαξευτών καναλιών προς τα νότια οδήγησε την έρευνα στο δυτικό τμήμα όπου διαπιστώθηκε η ύπαρξη δεύτερου λαξεύματος διαστάσεων 25 επί 8 μέτρα. «Θεωρούμε ότι πιθανότατα είναι ένα δεύτερο μικρότερο ναυπηγείο κατασκευής μικρότερων σκαφών» καταλήγει ο κ. Τσικριτσής.

ΦΩΤ/ ΔΟΡΥΦΟΡΟΥ 9 ΜΑΡΤΙΟΥ 2013 -Βρέθηκε το πρώτο μεγάλο μινωικό ναυπηγείο Το πρώτο μινωικό ναυπηγείο κατασκευής μεγάλων πλοίων 50 μέτρων, εκτιμούν ότι βρήκαν στην ακτή των Αγίων Θεοδώρων της Κρήτης, ο ερευνητής δρ. Μηνάς Τσικριτσής και ο γεωλόγος Στέλιος Μανωλιούδης. 

Η ΚΑΤΟΨΗ ΤΟΥ ΚΤΗΡΙΟΥ ΣΤΟ ΝΙΡΟΥ ΧΑΝΙ ΧΑΡΑΓΜΕΝΟ ΣΕ ΠΕΤΡΩΜΑ ΦΩΤ

Μ. ΓΙΑΚΟΥΜΑΚΗ

ΤΟ ΚΟΝΤΙΝΟ ΝΙΡΟΥ ΧΑΝΙ ΦΩΤ Μ. ΓΙΑΚΟΥΜΑΚΗ . Η άποψη αυτή ενισχύεται με την εύρεση στην ακτή των Αγίων Θεοδώρων κοντά στο μινωικό μέγαρο του Νίρου Χάνι (Κοκκίνη Χάνι), ενός μεγάλου ναυπηγείου». Στην περιοχή υπάρχουν λαξεύματα και βάσεις μινωικών κτισμάτων τόσο στην ξηρά όσο και μέσα στη θάλασσα. 

ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ ΔΟΡΥΦΟΡΟΥ 10 ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ 2012

Ο αρχαιολόγος Σ. Μαρινάτος ήταν ο πρώτος που έγραψε για το ναυπηγείο των μινωικών χρόνων, αναφέροντας ότι ο χώρος του ναυπηγείου ήταν λαξευμένος στο βάθος του ορμίσκου, που είχε εξορυχθεί πέτρωμα πωρόλιθου από μια μεγάλη ορθογώνια κοιλότητα. Νότια του λαξεύματος, προς την περιοχή των μινωικών κτιρίων, υπάρχει ένας άλλος λαξευτός χώρος με διαστάσεις 18 επί 6 μέτρων στο επίπεδο της θάλασσας. Στον χώρο αυτόν, υποστηρίζουν οι επιστήμονες, ίσως να αποθηκευόταν ξυλεία και ό,τι άλλο χρειαζόταν για την κατασκευή των πλοίων. 

Λαξευτά κανάλια στα δυτικά. Οι Τσικριτσής και Μανωλιούδης, μαζί με τους συνεργάτες τους, πραγματοποίησαν στον χώρο σειρά επισκέψεων, κάνοντας παρατηρήσεις και μετρήσεις. «Το αποτέλεσμα είναι ότι η περιοχή ολόκληρη αποτέλεσε ένα μεγάλο λατομείο. Όταν καταδυθήκαμε εντυπωσιαστήκαμε από τις φάλκες χάραξης που είδαμε σε πολλά σημεία του πυθμένα που διατηρούνταν σε άριστη κατάσταση. Παρατηρούνται ακόμα εξορύξεις σε διάφορα σημεία του χώρου όπως στο νησάκι ΒΑ, στη βόρεια και τη δυτική πλευρά του ακρωτηρίου, τόσο επιφανειακά όσο και υποθαλάσσια. Εκείνο όμως που εντυπωσιάζει είναι το μεγάλο λάξευμα που έχει κατακλυσθεί από τη θάλασσα, αλλά και ένα σκαλοπάτι νότια του λαξεύματος αυτού», τονίζει ο Μ. Τσικριτσής.

17 ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ 2009 ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ ΔΟΡΥΦΟΡΟΥ ΣΗΜΕΙΑ ΜΕ ΑΝΘΡΩΠΙΝΗ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ 

ΣΕ ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ ΔΟΡΥΦΟΡΟΥ ΤΗΣ 17 ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ ΤΟΥ 2009 ΕΝΑ ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΤΕ ΤΙΣ ΔΥΟ ΕΙΚΟΝΕΣ ΕΙΝΑΙ ΕΜΦΑΝΕΙΣ ΚΑΙ ΑΛΛΕΣ ΚΑΤΑΣΚΕΥΕΣ ΒΟΡΕΙΑ ΤΗΣ ΚΕΝΤΡΙΚΗΣ ΔΕΞΑΜΕΝΗΣ Ή ΝΕΩΡΙΟΥ .

ης 

ΕΠΑΝΩ ΑΡΙΣΤΕΡΑ ΣΤΗΝ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗ ΣΗΜΕΡΙΝΗ ΝΗΣΙΔΑ ΕΙΝΑΙ ΥΠΟΣΚΑΦΗ ΕΝ ΕΙΔΗ ΔΕΞΑΜΕΝΗΣ Η ΚΟΙΛΩΜΑΤΟΣ Ο αρχαιολόγος Σ. Μαρινάτος ήταν ο πρώτος που έγραψε για το ναυπηγείο των μινωικών χρόνων, αναφέροντας ότι ο χώρος του ναυπηγείου ήταν λαξευμένος στο βάθος του ορμίσκου, που είχε εξορυχτεί πέτρωμα πωρόλιθου από μια μεγάλη ορθογώνια κοιλότητα. 

ΤΟ ΣΗΜΕΙΟ ΤΩΝ ΝΑΥΠΗΓΕΙΩΝ ΜΕ ΛΟΥΟΜΕΝΟΥΣ

«Για την ανάπτυξη της μινωικής ναυτιλίας μέχρι τώρα στηριζόμαστε σε αναπαραστάσεις με εικόνες πλοίων που δείχνουν ποντοπόρα πλοία με 50 κουπιά τα οποία αντιστοιχούν θεωρητικά σε σκάφη μήκους 40 έως 50 μέτρα» αναφέρει ο κ. Τσικριτσής. «Η άποψη αυτή ενισχύεται με την εύρεση στην ακτή των Αγίων Θεοδώρων κοντά στο μινωικό μέγαρο του Νίρου Χάνι (Κοκκίνη Χάνι), ενός μεγάλου ναυπηγείου» 

Ο ΛΟΓΟΣ ΤΗΣ ΒΥΘΙΣΗΣ ΤΗΣ ΒΟΡΕΙΑΣ ΑΚΤΗΣ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΕΙΝΑΙ Η ΠΙΕΣΗ ΠΟΥ ΑΣΚΕΙ Η ΑΦΡΙΚΑΝΙΚΗ ΠΛΑΚΑ ΝΟΤΙΑ ΤΗΣ ΝΗΣΟΥ ΤΕΛΟΣ