ΜΑΓΝΗ΢ΙΑ -ΑΘΛΗΣΙΚΟΙ ΑΓΩΝΕ΢ ΢ΣΗΝ ΑΡΧΑΙΟΣΗΣΑ

Ζωντανό είναι το ακλθτικό πνεφμα ςτθν περιοχι τθσ Θεςςαλίασ επί 3.500 και πλζον χρόνια, εγγράφοντασ ςθμαντικζσ πρωτιζσ και διακρίςεισ που ανάγονται ιδθ από τθν μυκικι εποχι τθσ Ιωλκοφ. Η περιοχι τθσ Θεςςαλίασ γενικότερα και τθσ Μαγνθςίασ ειδικότερα, είχαν τουσ δικοφσ τουσ κεςμοκετθμζνουσ αγϊνεσ, που ςυγκζντρωναν το ενδιαφζρον και τθν ςυμμετοχι πολλϊν διάςθμων ακλθτϊν και προςωπικοτιτων τθσ αρχαιότθτασ. Στθν πορεία των Ολυμπιονικϊν καταγράφεται μάλιςτα τον 6ο αιϊνα π.Χ. το όνομα του Πεπαρικιου Άγνωνα, ο οποίοσ κατάγονταν από τθ Σκόπελο και το όνομά του παραμζνει ηωντανό ςτο πζραςμα των αιϊνων. Όπωσ ςθμειϊνει μάλιςτα ο ιςτορικόσ Ευςζβιοσ ςτο «Χρονικόν» : «Άγνων ο Πεπαρικιοσ ςτάδιον ενίκα». Αξίηει επίςθσ να ςθμειωκεί ότι ςε αργυρό τετράδραχμο τθσ αρχαίασ Πεπαρικου, που ανάγεται ςτο τζλοσ του 6ου αιϊνα π.Χ., απεικονίηει φτερωτι μορφι που κρατάει τα ςτεφάνια τθσ νίκθσ. Η αρχαία Πεπάρθκοσ ιταν πολφ πλοφςιο νθςί και ζκοψε δικό τθσ νόμιςμα κατά τθν αρχαιότθτα, ενϊ το ςυγκεκριμζνο αργυρό τετράδραχμο, βρίςκεται ςιμερα ςτο Βρετανικό Μουςείο.

Αναφερόμενθ ςτο ςυγκεκριμζνο εφρθμα, θ Προϊςταμζνθ τθσ ΙΓϋ Εφορείασ Προϊςτορικϊν και Κλαςςικϊν Αρχαιοτιτων, Αργυροφλα ΔουλγζρθΙντηεςίλογλου υπογραμμίηει ότι «κατά μία άποψθ παριςτά τον Ολυμπιονίκθ Άγνωνα, ο οποίοσ νίκθςε ςε αγϊνα δρόμου, ςτο ςτάδιον, το 569 π.Χ. Σφμφωνα μάλιςτα με τθν παράδοςθ, κατά τθν επιςτροφι του ςτο νθςί, ο Άγνων αποβιβάςτθκε ςτο λιμάνι του Αγνϊντα, που φζρει μζχρι ςιμερα το όνομά του». Επιςθμαίνεται παράλλθλα, ότι μνθμείο προσ τιμιν του Ολυμπιονίκθ Άγνωνα του Πεπαρθκίου υπάρχει ςτο λιμάνι του Αγνϊντα. Το άγαλμα ςτικθκε από το Λιμενικό Ταμείο Σκοπζλου ςτο πλαίςιο τθσ Ολυμπιάδασ του 2004. Αγώνεσ ςτον μφθο Από τθν μυκικι πόλθ τθσ Ιωλκοφ ξεκίνθςε θ περίφθμθ Αργοναυτικι Εκςτρατεία, ςτθν διάρκεια τθσ οποίασ διοργανϊκθκαν οι πρϊτοι αγϊνεσ ςτθν Λιμνο και τθν Κφηικο, ςτακμοφσ των Αργοναυτϊν, οι οποίοι ιταν επιτάφιοι αγϊνεσ. Στθν Λιμνο οι ακλθτζσ αγωνίςτθκαν φορϊντασ όλο τον οπλιςμό τουσ και τα βραβεία ιταν πολφτιμοι χιτϊνεσ. Διακρίκθκε ο Εργίνοσ από τθν Βοιωτία, ςτον οποίο θ βαςίλιςςα Υψιπφλθ απζνειμε το ςτεφάνι τθσ νίκθσ. Ο Πθλζασ, ο Θεςςαλόσ βαςιλιάσ, νίκθςε ςτθν πάλθ, αλλά υςτζρθςε ςε άλλα αγωνίςματα. Ωςτόςο, ο Ιάςων του ζδωςε βραβείο και για χάρθ του Πθλζα ζνωςε τα πζντε αγωνίςματα ςε ζνα, το πζντακλο. Οι επόμενοι αγϊνεσ πραγματοποιικθκαν, όπωσ προαναφζρκθκε, ςτθν Κφηικο, ςτθν νότια ακτι τθσ Προποντίδασ, με αφορμι τον κάνατο του βαςιλιά Κυηίκου. Στουσ ςυγκεκριμζνουσ επιτάφιουσ αγϊνεσ, διακρίκθκαν από τουσ Αργοναφτεσ, ο Αγκαίοσ ςτθν πάλθ, ο Πθλζασ ςτον δρόμο, με ζπακλο ζναν καταςτόλιςτο χιτϊνα, ζργο τθσ Ακθνάσ. Ο Ηρακλισ νίκθςε ςτο παγκράτιο, ο Κάςτωρ ςτθν αρματοδρομία, ο Πολυδεφκθσ ςτθν πυγμαχία, ο Ιάςων ςτθν τοξοβολία και ο Ορφζασ ςτο τραγοφδι. Όταν επζςτρεψαν οι Αργοναφτεσ ςτθν Ιωλκό, φζρνοντασ ωσ πολφτιμο τρόπαιο το χρυςόμαλλο δζρασ, ο βαςιλιάσ Πελίασ αρνικθκε να παραδϊςει τθν εξουςία ςτον Ιάςονα, ακετϊντασ τον λόγο του. Τότε θ Μιδεια ανζλαβε με μαγικά τεχνάςματα να εξοντϊςει τον Πελία και ζπειςε τισ κόρεσ του να τον κομματιάςουν και να ρίξουν τα κομμάτια του ςε μια χφτρα με μαγικά φίλτρα, προκειμζνου να ξαναγίνει νζοσ. Μετά το τραγικό τζλοσ του Πελία, ςτον κρόνο τον διαδζχτθκε ο γιόσ του Άκαςτοσ, ο οποίοσ κζλοντασ να τιμιςει τθν μνιμθ του πατζρα του, διοργάνωςε γφρω από τον τφμβο του, τα περίφθμα «άκλα επί Πελία». 

Η αγγειογραφία τθσ ηωφόρου ζχει ωσ κζμα τθν επίςθμθ νεκρϊςιμθ τελετι με αγωνίςματα που διοργάνωςε ο Άκαςτοσ προσ τιμι του νεκροφ πατζρα του. Τθν ςκθνι αυτι μασ τθν μεταφζρει και ο Παυςανίασ ςτθν περιγραφι του τθσ λάρνακασ του Κυψζλου. Στθν τελετι παρευρζκθκαν ςχεδόν όλοι οι μεγάλοι ιρωεσ τθσ εποχισ. Μια ςκθνι αρματοδρομίασ προσ τα αριςτερά καταλαμβάνει το μεγαλφτερο μζροσ τθσ ηωφόρου. Στα αριςτερά κάκονται οι τρεισ θλικιωμζνοι άνδρεσ διαιτθτζσ, Φζρθσ, Αργζοσ και Άκαςτοσ ςε πολυτελείσ καρζκλεσ. Ο Αργζοσ ίςωσ να είναι ο κρυλικόσ ναυπθγόσ τθσ Αργοφσ, ενϊ οι δφο άλλοι είναι ο γιοσ και γαμπρόσ του νεκροφ Πελία. Ανάμεςα ςτουσ διαιτθτζσ και ςτουσ αρματοδρόμουσ εικονίηεται ωσ ζπακλο ζνασ τρίποδασ. Πρϊτοσ φαίνεται να τερματίηει ο περίφθμοσ ιδρυτισ τθσ Κυρινθσ Εφφθμοσ, ακολουκοφμενοσ από τον Διόςκουρο Κάςτωρα και τον Άδμθτο.

Υδρία από το Βοφλτςι Το χείλοσ και ο λαιμόσ είναι μελανοί και άκοςμοι. Οι ϊμοι περιηϊνονται κυκλικά από ζνδεκα ζφθβουσ ιππείσ με κοντό χιτϊνα που καλπάηουν προσ τα δεξιά. Στθν κοιλιά τθσ υδρίασ, θ όψθ αϋ είναι διακοςμθμζνθ με ςκθνι από τα «Άκλα επί Πελία», τθν επίςθμθ νεκρϊςιμθ τελετι με αγωνίςματα που διοργάνωςε ο Άκαςτοσ προσ τιμι του νεκροφ πατζρα του, Πελία. Σφμφωνα με τθν παράδοςθ θ Αταλάντθ πάλεψε και νίκθςε τον Πθλζα. Στθν όψθ βϋ βλζπουμε τον Δία να μάχεται τον Τυφϊνα. Κάτω από τισ λαβζσ του αγγείου εικονίηονται δφο λιοντάρια αντικριςτά με το κεφάλι ςτραμμζνο προσ τθν άλλθ κατεφκυνςθ. Η εικονογραφία ςυμπλθρϊνεται ςτα πόδια τθσ υδρίασ από τζςςερισ τίγρεισ, δφο ελάφια, ζναν γρφπα με απλωμζνεσ τισ φτεροφγεσ και ζναν αετό με αυτι τθ ςειρά εμφάνιςθσ, ενϊ πριν τον πόδα, το αγγείο είναι γφρω γφρω διακοςμθμζνο με τα ακτινωτά φφλλα λοτοφ που πθγάηουν από κόκκινο δακτφλιο. Ο πόδασ είναι μελανόσ και άκοςμοσ.

Στουσ ςυγκεκριμζνουσ αγϊνεσ διακρίκθκαν ο Ιάςονασ, ο Κάςτορασ και ο Πολυδεφκθσ, ο Μελζαγροσ και ο Αμφιάραοσ, ο Πθλζασ και ο Γλαφκοσ, ο Άδμθτοσ και άλλοι. Σφμφωνα με γραπτζσ πθγζσ, τα αγωνίςματα που κεςμοκετικθκαν ςτα πλαίςια των αγϊνων «άκλα επί Πελία» ιταν θ αρματοδρομία, ο δρόμοσ, θ τοξοβολία, θ πάλθ, ο ακοντιςμόσ, θ πυγμαχία και θ διςκοβολία, ενϊ δεν λείπουν και οι μουςικοί αγϊνεσ. Άθλα επί Πατρόκλω Στον Όμθρο περιγράφονται οι επιτάφιοι αγϊνεσ που οργανϊκθκαν από τον Αχιλλζα, ςτθν μνιμθ του ςυντρόφου του, Πάτροκλου. Στουσ αγϊνεσ ςυμμετείχαν οι πιο ςπουδαίοι αρχθγοί και παίρνουν από το χζρι του Αχιλλζα βαρφτιμα ζπακλα. Αξίηει επίςθσ να ςθμειωκεί ότι ςτουσ επιτάφιουσ αγϊνεσ προσ τιμιν του Πατρόκλου δίνονται βραβεία όχι μόνο ςτον νικθτι, αλλά και ςε όλουσ τουσ ςυμμετζχοντεσ. Τα επτά αγωνίςματα ςτα οποία αγωνίςτθκαν οι ακλθτζσ ιταν ίδια με τα αγωνίςματα ςτα «άκλα επί Πελία». Πρϊτο αγϊνιςμα ιταν θ αρματοδρομία, ςτθν οποία ζλαβαν μζροσ πζντε βαςιλείσ, ο Εφμθλοσ γιόσ του Αδμιτου, ο Διομιδθσ γιόσ του Τυδζα, ο Μενζλαοσ γιόσ του Ατρζα, ο Αντίλοχοσ γιόσ του Νζςτορα και ο Μθριόνθσ, γιόσ του Μζγθ. Κριτισ ιταν ο Φοίνικασ. Στον πρϊτο νικθτι, τον Διομιδθ, δόκθκε ωσ ζπακλο μια γυναίκα που ιξερε από δουλειζσ κι ζνασ μεγάλοσ τρίποδασ. 

Ο δεφτεροσ νικθτισ πιρε μια ζγκυο φοράδα ζξι χρόνων, ο τρίτοσ νικθτισ ζνα λζβθτα αχρθςιμοποίθτο, ο τζταρτοσ δφο χρυςά τάλαντα και ο πζμπτοσ μια φιάλθ αχρθςιμοποίθτθ. Στθν πυγμαχία, δεφτερο αγϊνιςμα, νικθτισ ιταν ο Επειόσ, που ζλαβε ζνα νεαρό μουλάρι και ο Ευρφαλοσ πιρε το δεφτερο βραβείο που ιςοδυναμοφςε με δζπασ αμφικφπελλον. Τρίτο αγϊνιςμα ιταν θ πάλθ, με πρϊτο βραβείο ζναν μεγάλο τρίποδα και δεφτερο, αντίςτοιχα, βραβείο μια γυναίκα που ιξερε από δουλειζσ. Στον αγϊνα αυτό αναδείχκθκαν ιςόπαλοι ο Αίασ και ο Οδυςςζασ. Τζταρτο αγϊνιςμα ιταν ο αγϊνασ δρόμου, όπου ο νικθτισ Οδυςςζασ, ζλαβε αργυρό ςκαλιςτό κρατιρα και ο δεφτεροσ κατά ςειρά Αντίλοχοσ, ζνα μεγάλο και παχφ βόδι. Τρίτοσ αναδείχτθκε ο Αίασ που πιρε ενάμιςυ χρυςό τάλαντο. Το πζμπτο αγϊνιςμα ιταν θ διςκοβολία, το ζκτο θ τοξοβολία και το ζβδομο ο ακοντιςμόσ. Μουςική και χορόσ Σε αρκετζσ Θεςςαλικζσ πόλεισ διεξάγονταν ακλθτικοί αγϊνεσ, ιδιαίτερα ονομαςτοφσ κατά τθν αρχαιότθτα, ςτουσ οποίουσ ςυμμετείχαν κυρίωσ ντόπιοι, χωρίσ να αποκλείεται θ ςυμμετοχι ξζνων. Στο ίδιο πεδίο καταγράφονται επίςθσ μουςικοί και χορευτικοί αγϊνεσ. Οι χορευτικοί αγϊνεσ ςυνδζονταν και αυτοί με τθν λατρεία των Θεϊν. Γνωςτά κζατρα τθσ Θεςςαλίασ, όπωσ τθσ Λάριςασ, των Φκιωτίδων Θθβϊν και τθσ Δθμθτριάδασ, εκτιμάται ότι φιλοξζνθςαν χορευτικοφσ αγϊνεσ, κακϊσ και κεατρικζσ παραςτάςεισ ςτα πλαίςια εορταςτικϊν εκδθλϊςεων. Κατά τθν ρωμαϊκι εποχι οι αγϊνεσ αποκτοφν κακαρά ψυχαγωγικό χαρακτιρα, δίνοντασ ζμφαςθ ςτθν πάλθ, το παγκράτιο, τθν πυγμαχία, αλλά και τισ κθριομαχίεσ. Δεκάδεσ μονομάχοι εκτιμάται ότι αναμετρικθκαν ςτα αρχαία κζατρα των Φκιωτίδων Θθβϊν, τθσ Δθμθτριάδοσ, αλλά και τθσ Λάριςασ, ςτα οποία ζγιναν οι ανάλογεσ μετατροπζσ. Στθν αρχαία Δθμθτριάδα, μάλιςτα, βρζκθκε επιτφμβια ςτιλθ μονομάχου, ενϊ ςε ρωμαϊκι ζπαυλθ τθσ Δθμθτριάδοσ βρζκθκαν δφο τμιματα λφχνων με παράςταςθ μονομάχων και μια μιτρα καταςκευισ λφχνων με παράςταςθ πάλθσ μονομάχων. Επίςθσ πραγματοποιοφνταν μουςικοί αγϊνεσ και θ πρϊτθ μαρτυρία αφορά ςτθν αρχαία πόλθ τθσ Δθμθτριάδασ και προζρχεται από επιγραφι τθσ επιτφμβιασ ςτιλθσ του Λοφκιου Κορνιλλιου Κορίνκιου, που βρζκθκε ςτθν Κόρινκο. Πρόκειται για ζναν αυλθτι που διακρίκθκε ςε πολλοφσ αγϊνεσ, μεταξφ των οποίων και ςτθν πόλθ τθσ Δθμθτριάδοσ. ΢ημαντικά ευρήματα Η κορυφαία ςτιγμι των αγϊνων ιταν θ ανακιρυξθ των νικθτϊν και θ απονομι των επάκλων, τα οποία χωρίηονταν ςε υλικά και ςε βραβεία με ςυμβολικό χαρακτιρα. Από επιγραφζσ και διάφορεσ παραςτάςεισ γνωρίηουμε ότι τα ζπακλα που δίνονταν ιταν χρυςοί και αργυροί ςτζφανοι, κακϊσ και αγγεία με λάδι. Στθν περιοχι του Βόλου, μάλιςτα, βρζκθκαν δφο πανακθναϊκοί αμφορείσ, οι οποίοι αποτελοφςαν πικανϊσ ζπακλα από ςυμμετοχι κεςςαλϊν ακλθτϊν ςτα Πανακιναια. Η ςθμαςία τθσ ςυμμετοχισ, αλλά κυρίωσ τθσ νίκθσ ςε ακλθτικοφσ αγϊνεσ, ιδίωσ ςτουσ «ςτεφανίτεσ» αγϊνεσ, αποδεικνφεται και από τθν ανάπτυξθ ενόσ νζου μουςικοφ είδουσ, τθσ επινίκιασ ωδισ, και αργότερα από τθν εμφάνιςθ του αγαλματικοφ τφπου του ακλθτι. Σε κάκε περίπτωςθ, πάντωσ, είναι προφανζσ ότι οι αγϊνεσ από αρχαιοτάτων χρόνων αποτζλεςαν ςθμαντικό κεφάλαιο για τθν περιοχι ςτθν διάρκεια των αιϊνων, ενϊ τα πολφ ςθμαντικά ευριματα που ζχουν ζρκει ςτο φωσ, μαρτυροφν του λόγου το αλθκζσ.
Γλυκερία Υδραίου - Ταχυδρόμοσ, Πανκεςςαλικι Εφθμερίδα από το «Αγϊνεσ και ακλιματα ςτθν αρχαία Θεςςαλία»