Περιοδικό "ΑΡΝΑΙΑ" τεύχος 137 Οκτωβρίου-Δεκεμβρίου 2022
Περιοδικό "ΑΡΝΑΙΑ" τεύχος 137 Οκτωβρίου-Δεκεμβρίου 2022
Φωτογραφία ἐμπροσθοφύλλου:
Τό μνημεῖο τῆς Ἀπελευθέρωσης
τῆς Ἀρναίας * Τά ἀνυπόγραφα κείμενα συντάσσονται
ἀπό τόν Ἐκδότη-Διευθυντή τοῦ περιοδικοῦ.
2
O EΠΙΣΚΟΠΟΣ ΙΕΡΙΣΣΟΥ ΚΑΙ ΑΓΙΟΥ ΟΡΟΥΣ
ΣΩΚΡΑΤΗΣ (ΣΤΑΥΡΙΔΗΣ) (1911-1944)
(7η συνέχεια) Γράφει ὁ Δημ. Θ. Κύρου
Φιλόλογος-Θεολόγος
Στίς 3 Ἰανουαρίου 1920 ὁ Ἐπίσκοπος διορίζει ἐπιτρόπους τοῦ Ναοῦ τῶν Ρεβενικίων
τούς Κων. Τζίτζο (ταμία), Μιχ. Καραντώνα (Γραμ.) Μιχ. Μητροφάνη, Ἰω. Ἀλευρᾶ, Γεώρ-
γιο Κ. Παπαγεωργίου καί Ἰωάννη Ζαφειρούδα799.
Στίς 7 Ἰανουαρίου 1920 ὁ Ἐπίσκοπος προβαίνει στούς διορισμούς «ἐπιτρόπων Ἱερισ-
σοῦ Βασιλείου Ν. Πάπα, Προέδρου, Γεωργ. Τερτιλίνη, ταμίου, Ἀγγελῆ Χρυσούλη, γραμ.,
Δημ. Λαγούδη καί Βασιλείου Χαμαϊδοῦ, συμβούλων»800.
Στίς 7 Ἰανουαρίου 1920 ὁ Ἐπίσκοπος δηλώνει σέ κατοίκους τοῦ Γοματίου ὅτι «ἀπα-
γορεύεται νά τελοῦν γάμον των κατά Σάββατον πρός Κυριακήν»801.
Στίς 8 Ἰανουαρίου 1920 ἡ ἐπιτροπή τοῦ Νεοχωρίου καταγγέλλει στόν ἐπίσκοπο «ὅτι
ἡ ἐκλογή ἐπιτροπῆς ἐγένετο ἡμέραν καθημερινήν καί ἄνευ προειδοποιήσεως.... ». Ὁ Ἐπί-
σκοπος στίς 9 Ἰανουαρίου ἀπαντᾶ στόν παπᾶ Ἀθανάσιο «ὅτι ἡ ἐκλογή ἄκυρος ἕνεκα τῶν
λόγων τούτων»802.
Στίς 10 Ἰανουαρίου 1920 ὁ Γεώργιος Νάκος με τηλεγράφημά του ἀπό τόν Ἴσβορο
«κατʼ ἐντολήν ἀγγέλλει» στόν ἐπίσκοπο «τά πρόσωπα ἅτινα ἐξελέγησαν ἐπίτροποι» καί
ζητεῖ μετάβασή του (τοῦ ἐπισκόπου) στό Νεοχώρι. Ὁ Ἐπίσκοπος στήν 12 Ἰανουαρίου
ἀπαντᾶ ἀπο τήν Ἱερισσό τηλεγραφικῶς ὅτι «μή γενομένης ὁμοφωνίας ἡ ἐκλογή ἄκυρος»
καί ὅτι θά πάει τοῦ Ἁγίου Ἀθανασίου «πρός ἐπίτευξιν ὁμονοίας καί ὁμοφωνίας»803.
Στίς 14 Ἰανουαρίου 1920 ὁ Ἐπίσκοπος στέλνει στόν Ταμία Χαλκιδικῆς «ἀπόδειξιν πα-
ραλαβῆς ἐπιδόματος ἀπό Ἀπριλίου μέχρι τέλους Σεπτ(εμβρίου) δρ. 750»804.
Στίς 16 Ἰανουαρίου 1920 ὁ Ἡγούμενος τῆς Ἱ. Μονῆς Ξενοφῶντος ζητεῖ ἀπό τόν Ἐπί-
σκοπο «χειροτονίαν Γαβριήλ εἰς Διάκονον, ἀδελφοῦ Καλύβης τῶν Ἁγίων 40 τῆς ἐν τῇ
Σκήτῃ Ξενοφῶντος». Στίς 30 Ἰανουαρίου ἀπό τόν ἐπίσκοπο «δίδεται πιστοποιητικόν τῆς
χειροτονίας»805.
Στίς 17 Ἰανουαρίου 1920 ὁ Ἐπίσκοπος γράφει στήν ἐκκλησία Γοματίου «ὅτι δέον διʼ
ἐγγυητικοῦ μόνον τοῦ παπᾶ Ἀποστόλου ζητήσει ἄδειαν γάμου ἐκ τοῦ ἐπισκόπου· καθότι
παπᾶ Ἰάκωβος δέν δύναται ἐκδιδόναι ἐγγυητικόν οὔτε ἔχει ἄδειαν τελεῖν μυστήριον γά-
μου»806.
Στίς 17 Ἰανουαρίου 1920 ὁ Ἡγούμενος τῆς Ἱ. Μονῆς Ζωγράφου ζητεῖ ἀπό τόν ἐπί-
σκοπο «ἐξομολογῆσαι ἀποσταλέντα Δαμασκηνόν Ἱερομόναχον καί συγχωρῆσαι αὐτόν
ἐπί τῇ λήξει τοῦ ἐπιτιμίου αὐτοῦ». Τήν ἴδια ἡμέρα ὁ Ἐπίσκοπος ἀπαντᾶ στόν Ἡγούμενο
ὅτι ὁ Ἱερομόναχος Δαμασκηνός «δείξας μεγάλην μετάνοιαν διότι ἀπροσέκτως ἐπέτρε-
ψεν ὡς οἰκονόμος Μωαμεθανόν νά γοητεύῃ τά ἀσθενοῦντα ζῶα Μονῆς, λαμβάνει συγ-
χώρησιν καί ἀπαλλάττεται ἀργία ἐπιβληθείσης αὐτῷ»807.
Στίς 17 Ἰανουαρίου 1920 ὁ Γεώργιος Γεωργιάδης παραπονεῖται στόν ἐπίσκοπο «κατά
τοῦ Νικολάου Μπίτη ὡς ὑβρίζοντος αὐτόν». Στίς 19 Ἰανουαρίου ὁ Ἐπίσκοπος ἀνακοινώνει
ὅτι «τιμωρεῖται ὁ Νικ(όλαος) ἀπαγορευομένης εἰς αὐτόν τῆς εἰσόδου εἰς τό ἱερόν καί
τοῦ ψάλλειν ἐν τῷ ναῷ καί τοῖς παρεκκλησίοις»808.
Στίς 19 Ἰανουαρίου 1920 ὁ παπᾶ Ἀθανάσιος Νεοχωρίου ἀγγέλλει στόν ἐπίσκοπο «ὅτι
γενομένης συνεδρίας συμφώνως ἐντολῇ ἐπισκόπου ὑπεδείχθησαν ὁμοφώνως ὡς κα-
τάλληλα πρόσωπα ὁ Κων. Ἀστ. Καραντώνας (πρ.), Δημ. Σούστας (ταμ.), Βασ. Σαμολαδᾶς
(γραμ.), Κων. Γκοδῖνος (β΄ γραμ.), Ἀστέριος Δαβίλας, Κων. Β. Καραντώνας καί Παν. Εὐαγ-
γελινός». Ὁ Ἐπίσκοπος στίς 22 Ἰανουαρίου ἀπαντᾶ ὅτι «διορίζονται οἱ προταθέντες»809.
Στίς 22 Ἰανουαρίου 1920 οἱ ἐπίτροποι τῆς Ἱ.Μονῆς Ἰβήρων στέλνουν στόν ἐπίσκο-
πο «Πιστοποιητικόν ὅτι δίδεται τῷ Ἱεροδιακόνῳ Εὐδοκίμῳ προχειρισθῇ εἰς Πρεσβύτε-
3
ρον». Στίς 27 Ἰανουαρίου ὁ Ἐπίσκοπος ἐκδίδει «πιστοποιητικόν χειροτονίας Εὐδοκίμου
Πρεσβυτέρου»810.
Στίς 24 Ἰανουαρίου 1920 οἱ ἐπίτροποι τῆς Ἱ.Μονῆς Παντοκράτορος παρακαλοῦν τόν
ἐπίσκοπο «χειροτονῆσαι Κάλλιστον εἰς Διάκονον καί Εὐθύμιον εἰς Πρεσβύτερον». Στίς
26 Ἰανουαρίου ὁ Ἐπίσκοπος ἐκδίδει «Πιστοποιητικόν χειροτονίας Εὐθυμίου εἰς Πρε-
σβύτερον»811.
Στίς 26 Ἰανουαρίου 1920 ὁ Οἰκονόμος Ἀπόστολος τοῦ Ναοῦ τοῦ Παλαιοχωρίου γνω-
στοποιεῖ στόν Ἐπίσκοπο «ἐκλογήν ἐπιτρόπων Κων. Ἀραμπατζῆ (πρ.), Γεώρ. Χριστοδού-
λου (ταμ.), Δημ. Ἀναγ. Μοσχόπουλου (Γραμ.), Κωνστ. Γ. Σίσκου, Πολυζώης Χριστ. Σα-
λιάχας». Στίς 29 Ἰανουαρίου ὁ Ἐπίσκοπος ἐκδίδει «διοριστήριον ἔγγραφον τῶν ἄνω, ἵνα
ἐργασθῶσιν ὑπό τήν προεδρείαν τοῦ παπᾶ Ἀποστόλου καί ἀντιπροέδρου Ἀραμπατζῆ»812.
Στίς 27 Ἰανουαρίου 1920 ὁ Ἐπίσκοπος ἀπό τόν ῎Ισβορο παρακαλεῖ τήν Κοινότητα τοῦ
Ἁγίου Ὄρους «νά δοθῇ ἄδεια ἵνα ζητήσῃ συνδρομήν Μονῶν ὁ Ἰωάννης Κατσάγγελος
κάτοικος Λιαριγκόβης»813.
Στίς 29 Ἰανουαρίου 1920 ὁ παπᾶ Ἰωάννης τῆς Λιαριγκόβης εἰδοποιεῖ τόν ἐπίσκοπο
«ὅτι ἐν γενικῇ συνελεύσει 26 τρ(έχοντος) ὑπεδείχθησαν ὡς ἐπίτροποι ὁ παπᾶ-Ἰωάννης
(Πρόεδρος), ὁ Ζάκας Θεόδωρος (ταμ.), Γ. Μπίρος (Γραμ) καί οἱ Γ.Κ. Μπογιατζής, Χαϊδευτής
Βαλιᾶνος, Νικ. Μοσχούδας καί Βασίλειος Τρικκαλιώτης ὡς σύμβουλοι». Στίς 31 Ἰανουα-
ρίου ὁ Ἐπίσκοπος στέλνει «διοριστήριον ἔγγραφον»814.
Στίς 31 Ἰανουαρίου 1920 ὁ Ἐπίσκοπος ἀπό τόν Ἴσβορο δηλώνει στούς ἱερεῖς τοῦ Νε-
οχωρίου «ὅτι ἀπαγορεύεται αὐτοῖς φοιτᾶν εἰς καφενεῖα»815.
Τήν 1η Φεβρουαρίου 1920 ὁ Ἐπίσκοπος συνιστᾶ στήν Ἱ. Κοινότητα τοῦ Ἁγίου Ὄρους
τόν Γεώργιο Παπαγεωργίου, πού πηγαίνει ἐκεῖ «ἵνα ζητήσῃ συνδρομήν Ἁγ. Ὄρους ὡς
πυροπαθής»816.
Τήν 1η Φεβρουαρίου 1920 ὁ Ἐπίσκοπος ἐκδίδει διορισμόν τῶν νεοδειχθέντων ἀπό
τούς κατοίκους τοῦ Γοματίου «ἐπιτρόπως Λεωνίδα Βλάχου (Πρ.), Μανώλη Πεγιᾶ (ταμ.)
καί Γεώρ. Παπᾶ Ἀποστόλου (γρ.)»817.
Στίς 4 Φεβρουαρίου 1920 τό Κοινοτικό Συμβούλιο Παλαιοχωρίου ζητεῖ ἀπό τόν ἐπί-
σκοπο «νά διορισθῇ ὁ Κ. Ἀραμπατζῆς, Πρόεδρος ὡς ὑπέδειξεν ἡ Κοινότης, διότι ὁ διο-
ρισμός Προέδρου τοῦ Παπᾶ Ἀποστόλου ἔφερεν διαίρεσιν τῆς Κοινότητος». Στίς 5 Φε-
βρουαρίου ὁ Ἐπίσκοπος ἀπαντᾶ «ὅτι Πρόεδρος τῆς Ἐπιτροπῆς εἶναι ὁ Ἐπίσκοπος καί ἀντʼ
αὐτοῦ ὁ ἀντιπρόσωπος αὐτοῦ ἱερεύς. Ὁ Ἐπίσκοπος ὁρίζει ἕνα ἱερέα, ἵνα παρακολουθῇ
τήν ἐργασίαν τῆς Ἐκκλησ(ιαστικῆς) Ἐπιτροπῆς»818.
Στίς 4 Φεβρουαρίου 1920 ὁ Πρόεδρος τῆς Ἐκκλ. Ἐπιτροπῆς Ἱερισσοῦ ἐνημερώνει
τόν ἐπίτροπο ὅτι «παραιτεῖται τῆς προεδρείας ἀδυνατῶν νά ἐργασθῇ ὑφʼ ἅς συνθήκας
ἀναλαμβάνει». Στίς 8 Φεβρουαρίου ὁ Ἐπίσκοπος ζητεῖ ἀπο τόν παπᾶ Δημήτριο τῆς Ἱερισ-
σοῦ «ἵνα ἐξηγήσῃ διατί παραιτεῖται ὁ Πρόεδρος»819.
Στίς 4 Φεβρουαρίου 1920 ὁ Ἐπίσκοπος ἀπό τόν Ἴσβορο μέ Ἐγκύκλιό του δηλώνει
«ποίοις δέν ἐπιτρέπεται νά μεταλάβουν, ἄν δέν ἐξομολογηθοῦν»820.
Στίς 27 Φεβρουαρίου 1920 ὁ Μητροπολίτης Θεσσαλονίκης ζητεῖ ἀπό τόν Ἐπίσκοπο
«συνδρομήν ταμείων ἐκκλησιαστικῶν ὑπέρ τοῦ Παπαφείου Ὀρφανοτροφείου». Ὁ Ἐπί-
σκοπος στίς 5 Μαρτίου συνιστᾶ στίς ἐπιτροπές Λιαριγκόβης, Ρεβενικίων, Ἱερισσοῦ καί
Παλαιοχωρίου «νά ψηφίσωσι ποσόν ὑπέρ τοῦ Ὀρφανοτροφείου»821.
Στίς 28 Φεβρουαρίου 1920 ὁ Ἐπίσκοπος διορίζει ὡς μέλη τῆς ἐπιτροπῆς Ἰσβόρου τούς
Χριστόδουλο Σαμαρᾶ, Δημ. Λιούρα, Ἰωάννη Ἀστερίου, Δῆμο Δαμάση καί Χρίστο822.
Στίς 4 Μαρτίου 1920 ὁ Ἐπίσκοπος ἀγγέλλει στούς ἱερεῖς τοῦ Νεοχωρίου «ὅτι τιμω-
ροῦνται διά προστίμου 100 δραχμῶν πληρωτέῳ τῷ ταμείῳ τοῦ ναοῦ, διότι δέν ἔλαβον
ὑπʼ ὄψει διαταγήν ἐπισκόπου μή ἀναγινώσκειν εὐχάς συγχωρητικάς ἐπί κοινωνούντων»823.
Στίς 8 Μαρτίου 1920 ὁ Ζαφειριάδης, μέλος τῆς Ἐπιτροπῆς Ρεβενικίων παραπονεῖται
στόν ἐπίσκοπο, «διότι δέν ἔγινεν ἀκόμα καμμιά ἐνέργεια διά τήν ἀπομάκρυνσιν τῆς Κασ-
σιανῆς καί ὅτι εἰς ἕν ἔγγραφον ὑπέρ τῆς Κασσιανῆς ὑπέγραψαν 4 ἐπίτροποι καί ἐσφρά-
4
γισεν ὁ γραμματεύς αὐθαιρέτως ἄνευ ἀποφάσεως τῆς Ἐπιτροπῆς». Στίς 17 Μαρτίου ὁ
Ἐπίσκοπος γράφει στήν ἐπιτροπή τῆς ἐκκλησίας Ρεβενικίων «ὅτι ὁ ἐλθών διά νά ἐκβάλῃ
ἀστυνόμος ὑπεχώρησε, ὅταν ἤκουσε ὅτι τό δωμάτιον εἰς ὁ κατοικεῖ εἶναι ἰδικόν της. Κα-
τακρίνονται οἱ ὑπογράψαντες καί ὁ σφραγίσας ὡς ἐνεργήσαντες παρά τόν κανονισμόν
καί συνιστᾶται αὐτοῖς νά ζητήσουν σγχώρησιν παρά τῶν συναδέλφων των καί τοῦ λοι-
ποῦ νά ἐργάζωνται ἐν συνεννοήσει καί ἡ σφραγίς νά τίθεται μόνον ὅπου ἀποφασίσῃ ἡ
Ἐπιτροπή. Γνωρίζεται δέ αὐτῆς ὅτι ἀπαγορεύεται πᾶσα ὑπηρεσία τῆς Κασσιανῆς ἐν τῷ
ναῷ ὡς παυμένην»824.
Στίς 10 Μαρτίου 1920 ὁ Ἐπίσκοπος (ἀπό τόν Ἴσβορο) παρακαλεῖ τήν ὑπομοιραρχία
Ἰσβόρου «νά ἐφαρμόσῃ αὐστηρῶς διάταξιν περί κλείσεως τῶν καφενείων μέχρις ἀπο-
λύσεως ἐκκλησίας ἐν Νεοχωρίῳ»825.
Στίς 10 Μαρτίου 1920 ὁ Ἐπίσκοπος (ἀπό τόν Ἴσβορο) παρακαλεῖ τήν ὑπομοιραρχία
Ἰσβόρου «νά βιάσῃ τήν ῥασοφόρον Κασσιανήν νά ἀποσυρθῇ ἐκ τοῦ δωματίου τῆς Πα-
ναγίας, ὅπερ κρατεῖ, ἄν καί ἀπολυθεῖσα τῆς ἐν τῷ ναῷ ὑπηρεσίας ἐν Ρεβενικίοις». Στις
14 Μαρτίου ἡ ὑπομοιραρχία ἀπαντᾶ «ὅτι δέν τήν ἐξέβαλε, διότι διϊσχυρίσθη ὅτι εἶναι ἰδι-
κόν της τό δωμάτιον καί διότι εἶδε πολλούς ὑποστηρίξαντας αὐτήν καί ἐφοβήθη τάχα
σύγκρουσιν». Στίς 17 Μαρτίου ὁ Ἐπίσκοπος γράφει στήν ἐπιτροπή νά τόν ἐνημερώσει
«ἄν πράγματι εἶναι ἰδικόν της τό δωμάτιον». Ἡ ἐπιτροπή ἀπάντησε «ὅτι δέν γνωρίζει ὡς
ἰδικόν της»826.
Στίς 10 Μαρτίου 1920 τό Ἀρχιερατικό Συμβούλιο (Θεσσαλονίκη) διαβιβάζει στόν ἐπί-
σκοπο «ἔγγραφον ἐπιτροπῆς Ναοῦ Νεοχωρίου παραπονουμένων», ὅτι δέν τιμώρησε «τόν
παπᾶ Ἄγγελον ὑβρίσαντα αὐτούς ἐπʼ ἐκκλησίας». Στίς 10 Ἀπριλίου ὁ Ἐπίσκοπος ἀπαντᾶ
στό Ἐκκλ. Ἀρχιερατικό Συμβούλιο «ὅτι δεν ἦτο ὕβρις ἀλλά παράπονον κατά τῶν ἐπιτροπῶν
ἐπʼ ἐκκλησίας πρός τόν λαόν, διότι ἀδίκως κατηγγέλθησαν οἱ ἱερεῖς ὑπʼ αὐτῶν εἰς τήν
ἐπισκοπήν καί ὅτι ἐτιμωρήθη ὁ παπᾶ Ἄγγελος στερηθείς τῆς τιμῆς» νά τόν ἀντιπροσω-
πεύει, «γενομένης συστάσεως εἰς αὐτόν νά συνδιαλλαγῇ μετʼ αὐτῶν». Στίς 23 Ἀπριλί-
ου «τό Ἀρχ. Συμβούλιο ἀπήντησεν ὅτι θεωρεῖ ἐπαρκεῖς τάς παρεχομένας πληροφορίας»827.
Στίς 2 Ἀπριλίου 1920 ὁ Ἐπίσκοπος ἐνημερώνει τόν παπᾶ Ἰάκωβο τοῦ Γοματίου ὅτι
«τίθεται εἰς ἀργίαν 20 ἡμερῶν ὁ παπᾶ Ἀπόστολος ὡς χύσας κατά τά Ἅγια τόν ἐν τῷ πο-
τηρίῳ οἶνον»828.
Στίς 2 Ἀπριλίου 1920 ὁ Πρόεδρος τῆς Κοινοτικῆς Ἐπιτροπῆς κάνει γνωστό στόν Ἐπί-
σκοπο «ὅτι ὑπουργός παιδείας Δίγκας ἔρχεται εἰς Λιαρίγκοβαν τήν 3ην Ἀπριλίου». Στίς
3 Ἀπριλίου ὁ Ἐπίσκοπος (ἀπό τόν Ἴσβορο) γράφει στόν ὑπουργό Παιδείας σέ τηλεγρά-
φημα: «Μή δυνηθείς ἕνεκα ἀδιαθεσίας ἔλθω, χαιρετίζω ὑμᾶς ἐλπίζων ἔλθητε Ἴσβορον,
ἐπιθυμοῦντα τιμηθῆναι διά ἐπίσκεψιν ὑμῶν»829.
Στίς 2 Ἀπριλίου 1920 οἱ ἐπίτροποι τῆς Ἱ.Μονῆς Ἰβήρων ζητοῦν ἀπό τόν ἐπίσκοπο «νά
χειροτονηθοῦν εἰς πρεσβυτέρους οἱ διάκονοι Ἀρκάδιος, Θεοδώρητος καί Παρθένιος».
Στίς 5 Ἀπριλίου ὁ Ἐπίσκοπος ἐκδίδει πιστοποιητικο «ὅτι ὁ Ἀρκάδιος ἐχειροτονήθη ἀπό
Διάκονος εἰς Πρεσβύτερον»830.
Στίς 10 Ἀπριλίου 1920 ὁ Ἐπίσκοπος (ἀπό τόν Ἴσβορο) ἐκδίδει «Πιστοποιητικόν ἀπο-
ρίας Μορφούλας Κωνσταντίνου ἐκ Λιαριγκόβης ἀποθανόντος συζύγου της ἐν Καβάλλᾳ
καί καείσης οἰκίας της»831.
Στίς 10 Ἀπριλίου 1920 ὁ Ἐπίσκοπος (ἀπό τόν Ἴσβορο) παρακαλεῖ τό (Ἀρχιερατικό)
Ἐκκλησ. Συμβούλιο (Θεσσαλονίκη) «νά ἐνεργήσῃ νά γίνῃ ἡ ἔξωσις μοναχῆς Κασσιανῆς
ἐκ τοῦ δωματίου της ὑπό τῆς Κυβερνήσεως». Τό Ἀρχιερατικό Συμβούλιο στίς 28 Ἀπρι-
λίου «ἀπαντᾶ ὅτι δέν ἐπιδοκιμάζει ἔν γε τῷ παρόντι τήν διά ἀνωτέρας ἀστυν(ομικῆς) Ἀρχῆς
ἀπέλασιν τῆς μοναχῆς»832.
Στίς 15 Ἀπριλίου 1920 ἡ «Ἐπιτροπή Ἀσύλου Μακεδονικῶν νηπίων» μέ ἔγγραφό της
πρός τόν ἐπίσκοπο «ζητεῖ τήν συνδρομήν τῶν φιλανθρώπων ὑπέρ αὐτοῦ». Στίς 23 Ἰου-
νίου ἀπό τόν ἐπίσκοπο στέλνεται ἐγκύκλιος στούς ἱερεῖς καί στούς χριστιανούς «διʼ ἧς
προτρέπονται οἱ χριστιανοί νά συνδράμωσι τό ἔργον παρέχοντες τόν ὀβολόν των εἰς δί-
5
σκον περιαχθησόμενον». Στή στήλη «Παρατηρήσεις» ὁ Ἐπίσκοπος στίς 28 Αὐγούστου
σημειώνει: «Στέλλονται 139 δρ.»833.
Στίς 16 Ἀπριλίου 1920 ὁ Ἐπίσκοπος ἐκδίδει «Πιστοποιητικόν ὅτι ὁ Παρθένιος ἀδελ-
φός Μονῆς Ἰβήρων ἐχειροτονήθη ἀπό Διάκονος εἰς Πρεσβύτερον»834.
Στίς 17 Ἀπριλίου 1920 ὁ Ἐπίσκοπος ἐκδίδει «Πιστοποιητικόν ὅτι ὁ Θεοδώρητος ἀδελ-
φός Μονῆς Ἰβήρων ἐχειροτονήθη ἀπό Διάκονος εἰς Πρεσβύτερον»835.
Στίς 20 Ἀπριλίου 1920 ὁ Ἐπίσκοπος παρακαλεῖ τήν Ὑπομοιραρχία Ἰσβόρου «συστήσῃ
νά ἀποσυρθῇ τῆς ἐπιτροπείας τῆς Ἐκκλησιαστικῆς Νεοχωρίου ὁ Κ.Σ. Καραντώνας ὡς ὑπάρ-
χοντος ἐν τῇ ἐπιτροπείᾳ ταύτῃ μέλους ἐξαδελφοῦ αὐτοῦ». Στίς 21 Ἀπριλίου ὁ Ὑποδι-
οικητής ἀπαντᾶ «ὅτι ἀπήντησεν αὐτῷ ὁ Καραντώνας τότε θά ἀποχωρήσῃ, ὅταν ἀποφα-
σίση τοῦτο ἡ πλειονότης τοῦ χωρίου, ἥτις καί ἐξέλεγξεν αὐτόν». Στή στήλη «παρατη-
ρήσεις» ὁ Ἐπίσκοπος σημειώνει: «Ἀργότερον παρῃτήθη (1132)»836.
Στίς 24 Ἀπριλίου 1920 οἱ Ἐπίτροποι τῶν Ρεβενικίων Ζαφειρούδης καί Παπαγεωργί-
ου «δίδουσι παραίτησιν» στόν ἐπίσκοπο, «ὡς μή δυνάμενοι νά συνεργασθῶσιν μετά τῶν
Γραμμ(ατέως) καί ταμίου ἀποδειχθέντων καταχραστῶν, ἐάν δέν παυθοῦν». Στίς 27 Μαΐ-
ου ὁ Ἐπίσκοπος γράφει στήν ἐπιτροπή Ρεβενικίων «ὅτι μή πεισθέντων τῶν παραιτηθέντων
ἐπιτρόπων, ἵνα ἀποσύρωσι παραίτησιν, ἄν καί ἐδηλώθη αὐτοῖς ὅτι αἱ καταχρήσεις δέν εἶναι
ἀποδεδειγμέναι, διορίζονται ἀντικαταστᾶται αὐτῶν ἐξ ὀφφικίων ὁ Γεώργ. Ζαχαράκης,
Δημ. Αὐγολούπης καί Κωνστ. Σπανός, εἰς οὕς ἐστάλησαν καί σχετικά πιττάκια. Στίς 19
Ἰουνίου ἀπό τόν ἐπίσκοπο «στέλλεται διοριστήριον ἔγγραφον διά τούς διορισθέντας ἐξ
ὀφφικίων»837.
Στίς 28 Ἀπριλίου 1920 ὁ Ἐπίσκοπος διαμαρτύρεται στόν Ὑποδιοικητή (Χαλκιδικῆς)
«διʼ ἔκθεσιν εἰς πλειοδοσίαν ἐκκλ(σιαστικοῦ) λειβαδίου ὑπό Κοινότητος Νεοχωρίου». Στίς
6 Μαΐου ὁ ὑποδιοικητής «ἀπαντᾶ ὅτι τό ζήτημα θά λυθῇ διά νομοθετικοῦ μέτρου καί ζη-
τεῖ νά παρασχεθῶσιν σχετικαί πληροφορίαι». Στίς 15 Μαΐου ὁ Ἐπίσκοπος σημειώνει στή
στήλη «Παρατηρήσεις»: «Ἔγγραφα εἰς Ἐπιτροπήν Νεοχωρίου νά παράσχῃ ζητουμένας
πληροφορίας»838.
Στίς 28 Ἀπριλίου 1920 ὁ Ἐπίσκοπος ἐνημερώνει τόν παπᾶ-Κύριλλο ὅτι «ἀπαγορεύε-
ται πᾶσα ἱεροπραξία ἐν τῇ ἐπισκοπῇ» σʼ αὐτόν839.
Στίς 29 Ἀπριλίου 1920 οἱ ἐπίτροποι τῆς Μονῆς Παντοκράτορος ζητοῦν ἀπό τόν Ἐπί-
σκοπο νά γνωματεύσῃ «πῶς τιμωρητέος ἱερεύς ἐξ ἀπροσεξίας ρίψας μέρος Ἁγίου Ἄρτου
πρό τῆς μεταλήψεως». Στίς 3 Μαΐου ὁ Ἐπίσκοπος ἀπαντᾶ στούς ἐπιτρόπους τῆς Μονῆς
«ὅτι ἀρκεῖ 7 ἑβδομάδων ἀργία καί συνιστᾶ τῷ ἱερεῖ 1) νηστεία τριήμερος πρό τῆς ἐπα-
ναλήψεως τῆς ἱερουργίας 2) νηστεία ἐτήσιος τήν Δευτέραν τῶν Μυρφόρων 3) τρεῖς με-
τάνοιες πρό τῆς μεταλήψεως ἑκάστοτε»840.
Στίς 17 Μαΐου 1920 ὁ Ἐπίσκοπος ἐκδίδει (ἀπο τόν Ἴσβορο) «Πιστοποιητικόν χειρο-
τονίας Ἀρτεμίου Ἱερομονάχου ἀδελφοῦ καλύβης Εἰσοδίων τῆς ἐν τῇ Σκήτῃ Ξε-
νοφῶντος»841.
Στίς 17 Μαΐου 1920 οἱ Ἐπίτροποι τοῦ Ναοῦ τοῦ Γοματίου ζητοῦν ἀπό τόν ἐπίσκοπο
«ἵνα ληφθῇ ἄδεια διά 12 κυβ. μ. ξυλείας δρυός ἐκ τοῦ δάσους Γοματίου πρός ἀνέγερ-
σιν παρεκκλ(ησίου) Ἁγ. Δημ(ητρίου) ἐν τοῖς ἐρειπίοις παλαιοῦ τοιύτου». Στίς 27 Μαΐου
ὁ Ἐπίσκοπος ζητεῖ τήν ἄδεια ἀπό τό Δασαρχεῖο Ἰσβόρου»842.
Στίς 28 Μαΐου 1920 ὁ Ἐπίσκοπος γράφει στόν παπᾶ Ἀθανάσιο τοῦ Νεοχωρίου ὅτι «πα-
ραιτηθέντων τριῶν ἐπιτρόπων δύνανται οἱ 4 μένοντες νά ἐξακολουθήσουν τό ἔργον των
ἀναλαμβάνοντος τήν γραμματείαν τοῦ Κ. Γκοδίνου εἰς ὅν καί δέον νά παραδώσῃ κατάστιχα
καί σφραγίδα ὁ παραιτηθείς Γραμματεύς». Ὁ παπᾶ Ἀθανάσιος στίς 31 Μαΐου «ἀπαντᾶ
ὅτι ὁ τέως γραμματεύς δέν παραδίδει τά βιβλία καί τήν σφραγίδα»843.
Στίς 28 Μαΐου 1920 ὁ Ἐπίσκοπος κάνει γνωστό στόν Διοικητή τοῦ Πολυγύρου «ὅτι
τό λειβάδιον Νεοχωρίου ἠγοράσθη ὑπό 9 ἐκ τοῦ Δημοσίου ἐπʼ ὀνόματι τοῦ Ναοῦ καί ὅτι
οὗτοι λαβόντες τά χρήματά των τό ἐπώλησαν διʼ ἰδιωτικῶν πωλητηρίων εἰς τόν ναόν ἅτι-
να σώζονται». Στίς 11 Ἰουνίου ὁ ὑποδιοικητής (Χαλκιδικῆς) «ζητεῖ τά πωλητήρια ἐπί ἐπι-
6
στροφῇ καί κρίνει ἀναγκαίαν τήν ἐκλογήν νέας ἐπιτροπῆς, ἀποστέλλει τό κατάστιχον τοῦ
ναοῦ ὅπερ ἔστειλεν εἰς αὐτόν ὁ Πρόεδρος τῆς Κοινότητος καί ἀναγνωρίζει ὅτι ἔγινεν
ἐκ τοῦ ταμίου κατάχρησις 70 δραχμῶν». Στή στήλη «Παρατηρήσεις» ὁ Ἐπίσκοπος ση-
μειώνει: «Ἐστάλησαν τά πωλητήρια»844.
Στίς 28 Μαΐου 1920 ὁ Ἐπίσκοπος ἐρωτᾶ τόν Διοικητή τοῦ Πολυγύρου ««ἄν εἶναι ἀνάγ-
κη οἱ κτήσαντες παρεκκλήσιον ἐν Νεοχωρίῳ καί Γοματίῳ νά λάβωσι κυβερνητικήν ἄδει-
αν». Ὁ Διοικητής «ἀπαντᾶ ὅτι δέον νά ἀποταθῶσιν εἰς τόν Γεν. Διοικητήν»845.
Τήν 1η Ἰουνίου 1920 ὁ Ἐπίσκοπος παρακαλεῖ τήν ὑπομεραρχία Ἰσβόρου «νά βιάσῃ
τόν Γραμματέα Νεοχωρίου Β. Σαμολαδᾶν νά δώσῃ τό βιβλίον καί τήν σφραγίδα εἰς τόν
παπᾶ Ἀθανάσιον»846.
Στίς 12 Ἰουνίου 1920 ὁ Ἐπίσκοπος παρακαλεῖ τόν ὑποδιοικητή νά τοῦ γράψει «τί εἴδους
διοικ(ητικήν) ἐξέλεγξιν θά κάμῃ ἐπί τοῦ βιβλίου τῆς Ἐκκλ. Ἐπιτροπῆς Νεοχωρίου τό ὁποῖον
ἐζήτησε» καί νά τοῦ στείλει «τό βιβλίον μετά τήν ἐξέλεγξιν», γιά νά τό παραδώσει «εἰς
τόν ἀντικαταστάτην τοῦ παραιτηθέντος Γραμματέως». Στή διπλανή στήλη ὁ Ἐπίσκοπος
σημειώνει: «Ἔστειλε τό βιβλίον»847.
Στίς 19 Ἰουνίου 1920 ὁ Ἐπίσκοπος στέλνει στόν ὑποδιοικητή «ζητηθέντα πωλητήρια
(5)» καί κάνει γνωστό σʼ αὐτόν «ὅτι δέν ὑπάρχει ἀνάγκη ἐκλογῆς νέας ἐπιτροπῆς τῶν 4
μεινάντων ἀρκούντων καί οὐδενός λόγου ὑπάρχοντος, ἵνα παυθῶσι» καί τοῦ ἐξηγεῖ «ὅτι
οὐδεμία κατάχρησις ἔλαβε 70 δρ. ὑπό τοῦ ταμίου». Ὁ ὑποδιοικητής «ἀπαντᾶ ὅτι διέτα-
ξε πρόεδρον Κοιν. Ἐπιτροπῆς Νεοχωρίου νά μή ἀφήσῃ τό λειβάδιον εἰς τόν ναόν καί στέλ-
λει ὀπίσω τά πωλητήρια»848.
Στίς 21 Ἰουνίου 1920 ὁ Μητροπολίτης (Θεσσαλονίκης) Γεννάδιος «παραγγέλλει
ποιεῖσθαι δεήσεις ἐν τοῖς ναοῖς ὑπέρ εὐοδώσεως ἀπελευθερωτικοῦ ἀγῶνος». Στίς 23 Ἰου-
νίου ὁ Ἐπίσκοπος στέλνει στούς ἱερεῖς τοῦ χωριοῦ «εὐχή, ἵνα ἀναγινώσκεται μετά τήν
ὀπισθάμβωνον εὐχήν»849.
Στίς 21 Ἰουνίου 1920 ὁ Ἐπίσκοπος ὑποδεικνύει στόν Ἐπιθεωρητή τῶν Σχολείων Χαλ-
κιδικῆς «ὀνόματα μελῶν Σχολ. Ἐπιτροπῆς Ἰωάννου Χ. Ἀστερίου, Ἀθαν. Γραμμένου, Χριστ.
Κλειδαρᾶ Σχολῆς Ἰσβόρου». Στίς 22 Ἰουνίου ὁ Ἐπιθεωρητής «ἀπαντᾶ ὅτι δέον νά σταλῶσι
καί αἱ ἔγγραφοι παραιτήσεις τῶν προηγουμένων μελῶν»850.
Στίς 8 Ἰουλίου 1920 ὁ Ἐπίσκοπος γράφει στόν Ἐπιθεωρητή Σχολῶν Χαλκιδικῆς ὅτι
«ὑπαρχουσῶν ἐρωτ(ικῶν) σχέσεων μεταξύ Διδασκάλου καί διδασκαλίσσης Παλαιοχωρίου
ἐνδείκνυται ἡ μετάθεσις τοῦ ἑνός»851.
Στίς 12 Ἰουλίου 1920 ὁ Ἐπίσκοπος παρακαλεῖ τό Στρατολογικό Γραφεῖο Σερρῶν «νά
ληφθοῦν ὑπʼ ὄψει πιστοποιητικά βαπτίσεως ἐπισκοπῆς προς διόρθωσιν ἡλικίας κληρωτῶν
καί ἔγγραφα ἐπισήμου ἀρχῆς». Στίς 23 Ἰουλίου τό Δ.Σ. τοῦ Στ(ρατολογικοῦ) Συμβουλί-
ου ἀπαντᾶ ὅτι «δέν δύνανται νά ληφθοῦν ὑπʼ ὄψει, διότι τό γράμμα τοῦ νόμου ἀπαιτεῖ
ληξιαρχ(ικές) πράξεις Δημάρχου ἀντίγραφον, ἐκτός ἄν διαταχθῇ ὑπό τοῦ ὑπουργείου
νά λαμβάνῃ τοιαῦτα πιστοποιητικά ὑπʼ ὄψει»852.
Στίς 13 Ἰουλίου 1920 ὁ Τοποτηρητής τοῦ Οἰκουμενικοῦ θρόνου ἀνακοινώνει στόν
Ἐπίσκοπο «ὅτι διελύθη τό κατʼ οἰκονομίαν συσταθέν Ἐκκλ(ησιαστικόν) Ἀρχιερ(ατικόν)
Συμβούλιον ἐν Θεσσαλονίκῃ»853.
Στίς 14 Ἰουλίου 1920 ἡ ἐπιτροπή τοῦ Ναοῦ (Ἁγ. Στεφάνου;) ἀγγέλλει στόν Ἐπίσκο-
πο «ὅτι ἱερεῖς ἀπήργησαν διότι δέν ἐπληρώθη αὐτοῖς 1/8 εἰσοδ. ναοῦ». Τήν ἴδια ἡμέρα
ὁ Ἐπίσκοπος ἀπαντᾶ «ὅτι δέον νά πληρώσουν τό 1/8 τοῦ 1919 δρ. 600, διότι ἄλλως αὐτοί
φέρουν τήν εὐθύνην». Τό γεγονός τῆς ἀπεργίας γίνεται γνωστό ἀπό τόν Ἐπίσκοπο στήν
ὑπομοιραρχία Ἰσβόρου στίς 15 Ἰουλίου, σύμφωνα μέ σημείωμά του στή στήλη «Παρα-
τηρήσεις». Στήν ἴδια στήλη ὁ Ἐπίσκοπος στίς 17 Ἰουλίου σημειώνει ὅτι: «οἱ Ἱερεῖς διέ-
κοψαν τήν ἀπεργίαν ὑποσχεθέντος Χαντ/ου ὅτι θά δοθῇ τό ἐπίδομα»854.
Στίς 19 Ἰουλίου 1920 ὁ Ἐπίσκοπος ἀγγέλλει στόν Βασίλειο Ἀβραμίδη στόν Μαχαλᾶ
«ὅτι παύεται ἀπό ταμίας τοῦ ναοῦ διά τήν ἀνάρμοστον διαγωγήν αὐτοῦ ἐν κοιν(ῇ) συν-
εδριάσει αὐθαδιάσαντα πρός τόν ἐπίσκοπον καί κτυπήσαντα τόν κτίστην τοῦ ναοῦ τῆς
Παναγίας»855.
7
Στίς 24 Ἰουλίου 1920 ἀπό τόν ἐπίσκοπο «ὁρίζεται πῶς θά διανέμωνται τά τυχερά των,
ἵνα προλαμβάνωνται φιλονεικίαι προερχόμεναι ἐκ τῆς μή ἀμοιβαίας ἐμπιστοσύνης»856.
Στίς 30 Ἰουνίου 1920 ἀπό τόν ἐπίσκοπο καταγγέλλεται στήν εἰσαγγελία «ὁ ταμίας Λια-
ριγκόβης Θ. Ζάκας ὡς παραβάτης νόμου 1328»857.
Τήν 1η Αὐγούστου 1920 ὁ Ἐπίσκοπος ζητεῖ ἀπό τήν ὑπομοιραρχία Ἰσβόρου «συστήσῃ
γραμματεῖς ναοῦ Μαχαλᾶ Γ. Φαναρᾷ φέρει εἰς τήν ἐπισκοπήν ζητηθέν βιβλίον λογα-
ριασμῶν». Στίς 8 Αὐγούστου ἡ ὑπομοιραρχία ἀπαντᾶ στόν ἐπίσκοπο «ὅτι ὁ Γ. Φαναρᾶς
δέν τό δίδει εἰς ἐπίσκοπον μή ἁρμόδιον νά ἐλέγξῃ»858.
Στίς 3 Αὐγούστου 1920 ὁ Ἐπίσκοπος ζητεῖ ἀπό τό ὑπουργεῖο τῶν Στρατιωτικῶν «δια-
ταχθῇ Δ.Σ. Συμβουλίου Σερρῶν νά λαμβάνῃ ὑπʼ ὄψιν πιστοποιητικά βαπτίσεως μή γε-
νομένων τότε ληξ(ιαρχικῶν) πράξεων ὑπό Μουχτάρη»859.
Στίς 3 Αὐγούστου 1920 ὁ Ἐπίσκοπος (ἀπό τόν Ἴσβορο) ζητεῖ ἀπό τό ὑπουργεῖο πε-
ριθάλψεως «διʼ οἰκογένειαν ἄπορον, ἧς ὁ ἀνήρ ἀπέθανεν ἐν ἐπιστρατεύσει, διακοπτο-
μένου τοῦ ἐπιδόματος αὐτῆς ἀπό 1ης Αὐγούστου». Στίς 10 Σεπτεμβρίου τό ὑπουργεῖο
ἀπαντᾶ: «νά ζητήσῃ περίθαλψιν δυνα(μένη)»860.
Στίς 3 Αὐγούστου 1920 ὁ Ἐπίσκοπος (μέ τηλεγράφημα) πρός τόν Ἐλευθ. Βενιζέλο
«δοξάζων τόν Θεόν ἐπί διασώσει ἀποπείρας προδοτῶν ἀνελλήνων» πιστεύει ὅτι τόν σκε-
πάζει ὁ Θεός «ὅν ἀπέστειλεν ἐκπληρῶσαι βουλήν αὐτοῦ περί ἐλευθερώσεως καί ἀπο-
καταστάσεως ἔθνους». Στίς 26 Αὐγούστου ὁ Ἐλευθ. Βενιζέλος «λαβών γνῶσιν ἡμ(ετέ-
ρων) συγχαρητηρίων» εὐχαριστεῖ «ἅπαντας θερμῶς»861.
Στίς 9 Αὐγούστου 1920 ὁ Ἐπίσκοπος παρακαλεῖ τήν ὑπομοιραρχία (Ἰσβόρου) «νά ἐνερ-
γήσῃ διά τόν Γ Φαναρᾶν ὅ,τι θά ἐνήργῃ ἄν ἡ κοινοτ(ική) Ἐπιτροπή ἠρνεῖτο νά δώσῃ τά
βιβλία εἰς τόν Ὑποδιοικητήν». Ἡ ὑπομοιραρχία «ἀπαντᾶ ὅτι δέν δύναται να κάμῃ πε-
ρισσότερον ἀπό προτροπήν καί σύστασιν»862.
Στίς 9 Αὐγούστου 1920 ὁ Ἐπίσκοπος ζητεῖ ἀπό τόν ὑποδιοικητή (Χαλκιδικῆς) «νά ἐνερ-
γήσῃ νά ἐκδοθῇ ἄδεια ἐράνων εἰς Ἐπιτροπήν Κυριῶν ἐκ Βαρβάρας Μαρίας Παπαγεωρ-
γίου, Εὐαγγελίας Ν. Οἰκονόμου, Ἀγλαΐας Ἰ. Πλουμοπούλου, Εὐαγγελίας Κωνσταντᾶ, Μα-
ρίας Παπαστερίου, ἵνα ἀνοικοδομήσωσιν ἠρειπωμένον παρεκκλήσιον Ἁγ. Γεωργίου». Ὁ
ὑποδιοικητής «ἀπαντᾷ ὅτι δέον αἱ ἴδιαι νά ἀποταθοῦν εις τόν Νομάρχην κατά τόν Νό-
μον»863.
Στίς 10 Αὐγούστου 1920 ὁ Ἐπίσκοπος παρακαλεῖ τήν Ἱερά Κοινότητα (Ἁγίου
Ὄρους) «νά δώσῃ ἄδειαν Γ. Φιλίππῳ ζητήσῃ συνδρομάς Μονῶν ὑπέρ ἐπισκευῆς πα-
ρεκκλησίου Παναγίας Μαχαλᾶ»864.
Στίς 25 Αὐγούστου 1920 ὁ παπᾶ Ἰωάννης Παλιούρας (τῆς Ἱερισσοῦ) «ζητεῖ νά συγ-
χωρηθῇ καί δοθῇ αὐτῷ ἡ ἄδεια τελέσεως γάμου». Τήν ἴδια ἡμέρα ὁ Ἐπίσκοπος ἀπαντᾶ
«ὅτι, δέν ἐσεβάσθη τήν ἀπαγόρευσιν λαβών μέρος εἰς γάμον..., ἡ ἀπαγόρευσις θά ἐξα-
κολουθήσῃ ἐπʼ ἀόριστον»865.
Στίς 27 Αὐγούστου 1920 ὁ Μητροπολίτης Ἀθηνῶν Μελέτιος προσκαλεῖ τόν Ἐπίσκοπο
«εἰς ἑορτήν ἐπί ὑπογραφῇ συνθήκης εἰρήνης μετά τῆς Τουρκίας γενησομένην ἐν Ἀθή-
ναις 14 Σεπτ(εμβρίου)». Στίς 31 Αὐγούστου ὁ Ἐπίσκοπος «ἀπαντᾷ ὅτι μεταβαίνει δοξά-
σαι τόν Θεόν μετά λαοῦ καί κλήρου ἐπί τοῖς θαυμασίοις, οἷς ἐποίησε τῷ ἔθνει ἡμῶν».
Στή στήλη «Παρατηρήσεις» ὁ Ἐπίσκοπος σημειώνει σχετικά: «Ὁ Ἐπίσκοπος μετέβη καί
ἔλαβε μέρος εἰς τάς ἑορτάς διαμείνας ἐν Ἀθήναις ἀπό τῆς 11ης μέχρι τῆς 24ης Σε-
πτεμβρίου»866.
Στίς 28 Αὐγούστου 1920 ὁ Ἐπίσκοπος παρακαλεῖ τήν ὑπομοιραρχία (Ἰσβόρου) «συ-
στήσαι Γ. Φαναρᾷ ἀπομακρυνθῆναι ἀπό παγκάριον ὡς παυθέντος, διότι ἄλλως θα ἀπα-
γορεύσῃ λειτουργίαν ἐν τῷ ναῷ»867.
Στίς 28 Αὐγούστου 1920 ὁ Ἐπίσκοπος δηλώνει στόν Γ. Φαναρᾶ «ὅτι ἕνεκα τῆς ἀπει-
θείας του πρός τήν διορίσασαν Ἀρχήν παύεται νά εἶναι μέλος ἤ γραμματεύς τῆς ἐκκλ.
ἐπιτροπῆς»868.
Στίς 28 Αὐγούστου 1920 ὁ Ἐπίσκοπος δηλώνει στήν ἐκκλησία τοῦ Μαχαλᾶ «ὅτι δέον
ὑποδείξωσιν 2 πρόσωπα ὡς προσωρινούς ἀντικαταστάτας ταμ(ίου)καί Γραμ(ματέως)»869.
8
Στίς 30 Αὐγούστου 1920 ὁ Ἐπίσκοπος συγχαίρει τόν βασιλιά (Ἀλέξανδρο) «ἐπί ὀνό-
ματι καί εὔχεται ἀξιωθῇ ἴδῃ καί χαρῇ τελείαν ἀποκατάστασιν ἔθνους». Στίς 5 Σεπτεμβρίου
ὁ «βασιλεύς Ἀλέξανδρος» ἀπαντᾶ: «Εὐχαριστῶ θερμῶς ὑμ(ετέραν) θεοφιλίαν καί ποί-
μνιον αὐτῆς διʼ εὐχάς καί συγχαρητήρια»870.
Στίς 5 Σεπτεμβρίου 1920 ὁ Ἐπίσκοπος γνωρίζει στόν ὑποδιοικητή (Χαλκιδικῆς) ὅτι ἀπα-
γόρευσε «λειτουργίαν εἰς Μαχαλᾶν, διότι ὁ παυθείς γραμματεύς ἀρνεῖται ἀποσυρθῇ ἀπό
παγκάριον καί ἡ Ἀστυνομία δέν ἀναλαμβάνει διατάξῃ». Στίς 6 Σεπτεμβρίου ὁ ὑποδιοι-
κητής «ἀπαντᾷ ὅτι διετάχθη ὑπομοιραρχία Ἰσβόρου κατάσχῃ καί παραδώσῃ βιβλίον ἐπι-
τροπῆς ἐπισκόπῳ» καί παρακαλεῖται (ὁ Ἐπίσκοπος) «ἄρῃ ἀπαγόρευσιν λειτουργίας». Στίς
«Παρατηρήσεις» ὁ Ἐπίσκοπος σημειώνει: «Ἀναχωρῶν διʼ Ἀθήνας ἦρα ἀπαγόρευσιν, ἵνα
τελεσθῇ πανήγυρις τῇ παρακλήσει κατοίκων καί ὑποσχέσει ὅτι ὁ γραμ(ματεύς) θά παύσῃ
ἐνεργῶν ὡς ἐπίτροπος»871.
Στίς 5 Σεπτεμβρίου 1920 τό Διοικ(ητικό) Συμβούλιο ἀσύλου νηπίων εὐχαριστεῖ τόν
ἐπίσκοπο «διά τήν ἀποστολήν 140 δραχμῶν συνδρομήν 6 χωρίων τῆς ἐπισκοπῆς»872.
Στίς 6 Σεπτεμβρίου 1920 ὁ Ἐπίσκοπος παρακαλεῖ τόν εἰσαγγελέα Θεσσαλονίκης «δια-
τάξῃ ἀστυνομίᾳ ἐπιβάλῃ Γραμματεῖ Ἐπιτροπῆς Μαχαλᾶ παυθέντι ἀπομακρυνθῇ ἀπό παγ-
κάριον», διότι ἀναγκάζεται «ἀπαγορεῦσαι λειτουργίαν», πού δέν θέλει, «τήν 8ην
Σεπτ(εμβρίου) πανηγυρίζοντος τοῦ χωρίου, καί ζητεῖ βοήθειαν Κυβερνήσεως εἰς τήν ἐξά-
σκησιν» δικαιωμάτων του873.
Στίς 6 Σεπτεμβρίου 1920 ὁ Ἐπίσκοπος ἐνημερώνει τόν ἐφημέριο παπᾶ Στέργιο ὅτι
«ἀπαγορεύεται αὐτῷ νά τελέσῃ λειτουργίαν Κυριακήν 6 Σεπτ(εμβρίου) ἐν τῷ ναῷ Μα-
χαλᾷ»874.
Στίς 24 Σεπτεμβρίου 1920 ὁ ὑποδιοικητής (Χαλκιδικῆς) ζητεῖ ἀπό τόν Ἐπίσκοπο τή
γνώμη «ἄν δέον νά δοθῇ ἄδεια πρός συλλογήν ἐράνων διά τήν ἀποπεράτωσιν ναοῦ Ἁγίας
Παρασκευῆς ὑπό τῆς Ἑνώσεως Ἑλληνίδων». Στίς 22 Ὀκτωβρίου ὁ Ἐπίσκοπος ἀπαντᾶ
«ὅτι εἶναι ἀνάγκη νά δοθῇ τοιαύτῃ ἄδεια»875.
Στίς 28 Σεπτεμβρίου 1920 τό Ἐκκλ. Ἀρχιερατικό Συμβούλιο ἀγγέλλει στόν ἐπίσκο-
πο «ὅτι τήν 1ην Ὀκτωβρίου τερματίζονται αἱ ἐργασίαι τοῦ Συμβουλίου»876.
Στίς 7 Ὀκτωβρίου 1920 ὁ Ἐπίσκοπος ζητεῖ ἀπό τήν ὑπομοιραρχία Ἰσβόρου νά τοῦ πα-
ραδώσει «τό κατασχεθέν βιβλίον τῆς Ἐπιτροπῆς Μαχαλᾶ». Στίς «Παρατηρήσεις» ὁ Ἐπί-
σκοπος σημειώνει: «Κατεσχέθη καί παρεθόδη εἰς τήν ἐπισκοπήν»877.
Στίς 8 Ὀκτωβρίου 1920 ὁ παπᾶ Ἰωάννης ζητεῖ ἀπό τόν ἐπίσκοπο «ἐκ μέρους τῆς Ἐπι-
τροπῆς τοῦ ναοῦ τῶν Ἁγ. Ἀναργύρων νά ἐπιτραπῇ νά γίνῃ δέησις καί λειτουργία ἐν τῷ
κτιζομένῳ ναῷ τῶν Ἁγίων Ἀναργύρων». Ὁ Ἐπίσκοπος ἀπάντησε «ὅτι ἡ δέησις δύναται
νά γίνῃ ἐν τῷ ναῷ τοῦ Ἁγίου Στεφάνου, καθότι δέν δύναται νά γίνῃ λειτουργία ἐν τῷ
ναῷ τῶν Ἀναργύρων ὡς ἀτελείωτος καί ἀνεγγαινίαστος»878.
Στίς 11 Ὀκτωβρίου 1920 ὁ Ἐπίσκοπος ζητεῖ ἀπό τόν ὑπουργό Ἐσωτερικῶν «νά δια-
ταχθῶσιν ἀστυνόμοι μή ἐμποδίζωσιν ἐράνους γινομένους εἰς τά χωρία τά γειτονικά ὑπό
ἀπεσταλμένων ἐπί τῇ εὐκαιρίᾳ τῆς πανηγύρεως ἑκάστου χωρίου»879.
Στίς 13 Ὀκτωβρίου 1920 ὁ Μητροπολίτης Ἀθηνῶν (μέ τηλεγράφημά του) καλεῖ τόν
Ἐπίσκοπο «μεταβῇ Ἀθήνας διά κηδείαν Βασιλέως γενησομένην Παρασκ. 16 τρ(έχοντος),
καί τόν παραγγέλλει 1) τελεσθῇ Παρασκευήν καί Κυριακήν ἐπιμνημόσυνος δέησις 2) καθʼ
ὅλην διάρκειαν πένθους μνημονεύεται ὄνομα ἀειμνήστου Βασιλέως εἰς τάς ἐκτενεῖς καί
εἰς τήν εἴσοδον ἁγίων 3) μνημονεύηται ὡς νέος Βασιλεύς ὁ Παῦλος». Ὁ Ἐπίσκοπος «ἐκά-
λεσεν ἱερεῖς Νεοχωρίου καί Βαρβάρας τελέσωσιν νεκρώσιμον ἀκολουθίαν Παρα-
σκευήν ἡμ(έραν) κηδείας»880.
Στίς 14 Ὀκτωβρίου 1920 ὁ τμηματάρχης Ἀλεβιζάτος «κατʼ ἐντολήν Ὑπουργοῦ» πα-
ρακαλεῖ τόν Ἐπίσκοπο «προσεχῆ Κυριακήν ὥραν 2αν καθʼ ἥν τελεσθήσεται ἐπικήδειος
τελετή ἐν Ἀθήναις τελεσθῆ ἐπίσης ἐπιμνημόσυνος δέησις ἐν τοῖς ναοῖς τῆς ἐπισκοπῆς».
Στίς 19 Ὀκτωβρίου ὁ Ἐπίσκοπος ἀπαντᾶ στόν τμηματάρχη «ὅτι ἐτελέσθησαν δεήσεις
τήν Παρασκευήν, ἡμέραν κηδείας, κατά τηλεγρ(άφημα) Μητροπολίτου. Ἐθεωρήθη ἡ Κυ-
ριακή λάθος»881.
9
Στίς 15 Ὀκτωβρίου 1920 ὁ Ἐπίσκοπος δίνει ἐντολή (τηλεγραφικά) στόν παπᾶ Ἰωάν-
νη «Ἀντιπ(ρόσωπο) Λιαριγκόβης» «τελέσῃ νεκρώσιμον ἀκολουθίαν Παρασκευήν 16
τρ(έχοντος) ἡμέραν κηδείας βασιλέως καί ἀποστείλῃ ἀντίγραφον τηλεγραφήματος τοῦτο
εἰς τά χωρία Παλαιοχώριον, Ρεβενίκια καί Γομάτιον». Στίς 16 Ὀκτωβρίου ὁ παπᾶ Ἰωάν-
νης «ἀπαντᾶ ὅτι ἐν Λιαριγκόβῃ ἐτελέσθη νεκρώσιμος ἀκολουθία Τετάρτην αἰτήσει Κοι-
νοτ(ικῆς) Ἐπιτροπῆς»882.
Στίς 15 Ὀκτωβρίου 1920 ὁ Ἐπίσκοπος δίνει ἐντολή (μέ τηλεγράφημα) στόν παπᾶ Δη-
μήτριο (᾽Ισβόρου;) «τελέσῃ νεκρώσιμον ἀκολουθίαν Παρ(ασκευήν) 16 τρέχοντος ἡμέ-
ραν κηδείας βασιλέως»883.
Στίς 17 Ὀκτωβρίου 1920 ἡ Ἐπιτροπή τῆς Ἐκκλησίας Νεοχωρίου ζητεῖ ἀπό τόν ἐπί-
σκοπο νά ἐμποδίσει »νά ληφθοῦν τά ὑπό τοῦ ναοῦ κατατεθειμένα χρήματα εἰς Ἑταιρείαν
ὑπό τοῦ Προέδρου τῆς Κοινότητος». Στίς 17 Ὀκτωβρίου ὁ Ἐπίσκοπος δηλώνει στόν Δι-
ευθυντή «Μεταλλείων Κασσάνδρας» Κουνᾶ «ὅτι τά κατατεθειμένα χρήματα Νεοχωρί-
ου εἰς ταμεῖον... ἀνήκουν ἐκκλησίᾳ καί παρακαλεῖται μή δώσῃ ταῦτα Κοιν. Ἐπιτροπήν Νε-
οχωρίου»884.
Στίς 17 Ὀκτωβρίου 1920 ἡ (Ἐκκλησιαστική) Ἐπιτροπή Παλαιοχωρίου ἀγγέλλει στόν
Ἐπίσκοπο «ὅτι ὁ Βασίλειος Δημουλᾶς κατέχει καί καλλιεργεῖ ἀγρόν ναοῦ καί ἐφέτος, ὅν
ἐνοικίασεν πέρυσιν ἄνευ συνεννοήσεως τῆς Ἐπιτροπῆς». Στίς 22 Ὀκτωβρίου ὁ Ἐπίσκοπος
παρακαλεῖ τήν ὑπομοιραρχίαν Ἰσβόρου «νά συστηθῇ εἰς τόν Βασίλειον Δημουλᾶν νά ἀπο-
συρθῇ ἀπό τόν ἀγρόν τοῦτον»885.
Στίς 18 Ὀκτωβρίου 1920 ὁ Ἐπίσκοπος τηλεγραφεῖ στό Ὑπουργικό Συμβούλιο ὅτι
«ἐκδηλοῦνται συλλυπητήρια ἐπί θανάτῳ πολυκλαύστου βασιλέως ἐπισκόπου καί ποιμνίου
αὐτοῦ βαθέως θλιβέντος ἐπί ἀπωλείᾳ ἀγαπητοῦ βασιλέως»886.
Στίς 18 Ὀκτωβρίου 1920 ὁ Ἐπίσκοπος σέ τηλεγράφημά του πρός τόν Μητροπολίτη
(Ἀθηνῶν) ἀναφέρει ὅτι «λαός θλιβείς ἐπί θανάτῳ ἀοιδίμου Βασιλέως ἀθρόως συνέρρευσε
εἰς γενομένας δεήσεις ὑπέρ ἀναπαύσεως Αὐτοῦ καί εἰς σημερινήν Ἀρχιερ(ατικήν) λει-
τουργίαν»887.
Στίς 18 Ὀκτωβρίου 1920 ὁ Ἐπίσκοπος δίνει ἐντολή στούς ἱερεῖς τῶν χωριῶν «μνη-
μονεύειν βασιλέα τόν κληθέντα διάδοχον Ἀλεξάνδρου Παῦλον, ἔτι μνημονεύειν ἐν ἐκτε-
νεῖ καί εἰς τά Ἅγια τοῦ ἀοιδίμου Βασιλέως Ἀλεξάνδρου ἐπί τρίμηνον καί ἀπαγορεύεται
δημόσιος χορός κατά τό διάστημα τοῦτο»888.
Στίς 23 Ὀκτωβρίου 1920 ὁ ὑποδιοικητής (Χαλκιδικῆς) κάνει γνωστό στόν Ἐπίσκοπο
«ὅτι ἀπέστειλεν εἰς τά ἐκκλ. Συμβούλια ἐγκύκλιον, διʼ ἧς συνιστᾷ αὔξησιν μισθῶν ἐφη-
μερίων». Στίς 10 Νοεμβρίου ὁ Ἐπίσκοπος ἀπαντᾶ στόν ὑποδιοικητή «ὅτι τά ἐκκλ. Συμ-
βούλια μή πληρώνοντα μισθόν ἀνάγκη νά συστηθῇ αὐτοῖς νά πληρώσωσι τό 1/8 εἰσοδη-
μάτων»889.
Στίς 23 Ὀκτωβρίου 1920 ὁ ἐπίτροπος τοῦ ναοῦ τῆς Ἰερισσοῦ Χαμαϊδός παραπονεῖται
στόν Ἐπίσκοπο «ὅτι ὁ παπᾶ Ἀζαρίας τόν ἐξύβρισεν». Στίς 2 Νοεμβρίου ὁ Ἐπίσκοπος γρά-
φει στόν παπᾶ Δημήτριο, «ἵνα ἐρωτήσῃ τούς μάρτυρας παπᾶ Δῆμον καί παπᾶ Ἰωάννην»
καί νά τοῦ γράψει τίς καταθέσεις τους890.
Στίς 3 Νοεμβρίου 1920 ὁ Μητροπολίτης Θεσσαλονίκης διαβιβάζει στόν ἐπίσκοπο «Μη-
τροπολίτου Ἠρακλείας ἔκθεσιν σχετικήν πρός τήν ἀποστολήν αὐτοῦ νά διαβιβάσῃ ἔγγρα-
φον τῆς Ἱεραρχίας περί τοῦ τρόπου ἐκλογῆς πατριάρχου εἰς τόν τοποτηρητήν. Τό ἔγγρα-
φον τοῦτο ἔχει ὑπογραφῆ ὑπό πλείστων ἱεραρχῶν ἐν Ἀθήναις κατά τήν ἑορτήν τῶν ἐπι-
νικίων»891.
Στίς 7 Νοεμβρίου 1920 ὁ παπᾶ Δημήτριος δηλώνει στόν Ἐπίσκοπο «ὅτι οἱ εἰρημένοι
ἱερεῖς καταθέτουν ὅτι πράγματι ὁ παπᾶ Ἀζαρίας ὕβρισε τόν ἐπίτροπον Χαμαϊδόν μέ ἀπρε-
πεῖς ὕβρεις». Στίς 6 Δεκεμβρίου ὁ Ἐπίσκοπος γράφει στόν παπᾶ Ἀζαρία ὅτι «ἀπαγγέλ-
λεται κατηγορία κατʼ αὐτοῦ καί ζητεῖται ἡ ἀπολογία του». Στίς «Παρατηρήσεις» ὁ Ἐπί-
σκοπος σημειώνει στίς 15 Ἰανουαρίου 1921 ὅτι ὁ παπᾶ Ἀζαρίας «δέν ἀπαντᾶ εἰς τήν κα-
τηγορίαν, ἀλλά κατηγορεῖ τόν Βασ. Χαμαϊδόν ὡς δῆθεν φωραθέντα καταχραστή 14 δρ.»
10
Στίς 27 Ἰανουαρίου 1921, στήν ἴδια στήλη ὁ Ἐπίσκοπος ἐρωτᾶ τόν παπᾶ Δημήτριο «ἄν
ἀληθής ἡ κατηγορία» καί ὁ παπᾶ Δημήτρης «ἀπαντᾶ ὅτι Πρόεδρος Ἐπιτροπῆς δέν γνω-
ρίζει περί τοιαύτης κατηγορίας»892.
Στίς 10 Νοεμβρίου 1920 ὁ Ἐπίσκοπος στέλνει στόν ὑποδιοικητή (Χαλκιδικῆς) αἴτη-
ση «ἐπιτροπῆς γυναικῶν Βαρβάρας, ἵνα δοθῇ αὐταῖς ἄδεια ἐράνων πρός οἰκοδ(ομήν) πα-
ρεκκλησίου ἐν Βαρβάρᾳ καί παρακαλεῖται νά σταλῇ εἰς Νομαρχίαν ἐγκρινομένης τῆς
οἰκοδ(ομῆς) ὑπό τῆς ἐπισκοπῆς». Ὁ Ἐπίσκοπος στή στήλη «Παρατηρήσεις» σημειώνει:
«Ἐδόθη ἡ ἄδεια»893.
Στίς 10 Νοεμβρίου 1920 ὁ Ἐπίσκοπος ἐπικυρώνει «συμβόλαιον, διʼ οὗ Κοινότης Ρε-
βενικίων, ἀναθέτουσα Κ. Τζάτζῳ καί Ζαφειρούδᾳ νά συνάψῃ δάνειον 10 χιλ. δραχμῶν
ἀπό τήν Μονήν Βατοπαιδίου, δίδει αὐτῆς ὡς ὑποθήκην τήν ἀγέλην τῆς Παναγίας. Τό δά-
νειον θά χρησιμεύσῃ πρός ἀποπεράτωσιν τοῦ ὑδραγωγείου τῆς Κοινότητος»892.
Στίς 17 Νοεμβρίου 1920 ὁ Μητροπολίτης Ἀθηνῶν Μελέτιος διαβιβάζει στόν ἐπίσκοπο
«διαμαρτυρίαν αὐτοῦ διά τήν παρά τούς κανόνας καί νόμους παῦσιν του ἐκ τῆς Κυ-
βερνήσεως»895.
Στίς 30 Νοεμβρίου 1920 οἱ Μητροπολίτες Πελαγωνίας, Δράμας, Ρεθύμνης καί Δρυϊ-
νουπόλεως (Ἀθῆναι) ζητοῦν ἀπό τόν Ἐπίσκοπο νά ἀναθέσει σʼ αὐτούς νά διαμαρτυρη-
θοῦν καί ἐκ μέρους του «καί ἀποδοκιμάσαι τηλεγράφημα Πατριαρχείου πρός Βασιλέα,
διʼ ἧς(;) ἔλαβεν τοῦτο παρʼ αὐτοῦ παραίτησιν ὑπέρ τοῦ συμφέροντος τοῦ ἔθνους από τοῦ
θρόνου»896.
Στίς 5 Δεκεμβρίου 1920 ὁ παπᾶ Ἰωάννης Βαρᾶνος τῆς Λιαρίγκοβης ἀγγέλλει στόν
Ἐπίσκοπο «ὅτι ἡ κοινότης ζητεῖ ψάλῃ δοξολογίαν τήν 6ην τρέχοντος». Ὁ Ἐπίσκοπος τήν
ἴδια ἡμέρα ἀπαντᾶ στόν παπᾶ Ἰωάννη: «ψαλέτω δοξολογία ἐπί ἐπανόδῳ Βασιλέως»897.
Στίς 20 Δεκεμβρίου 1920 οἱ Ἐπίτροποι τῆς Μονῆς Παντοκράτορος (Ἁγίου Ὄρους)
ζητοῦν ἀπό τόν Ἐπίσκοπο «νά χειροτονηθῇ διάκονος καί ἱερεύς ὁ μοναχός Θεοδόσιος,
Κελλίον Παναγίας Καζάνκη». Στίς 10 Ἰανουαρίου 1921 ὁ Ἐπίσκοπος ἐκδίδει «Ἔγγραφον
χειροτονίας τοῦ Θεοδοσίου εἰς Διάκονον καί πρεσβύτερον»898.
Στίς 29 Δεκεμβρίου 1920 ὁ Ἐπίσκοπος ἐκδίδει «Διοριστήριον, διʼ οὗ διορίζονται ἐπί-
τροποι ναοῦ λιαριγκόβης Β. Ἀλεξάνδρου (πρ.), Δημ. Μπογιατζῆς (ταμ.), Παν. Ταμβάκης
(γραμ.), Ἀλ. Νίκου, Δ. Νεραντζῆς, Ἰω. Ἰαννούση(ς), Ἰω. Σαμαρᾶς καί Βασ. Τρομπούκης»899.
Σημειώσεις:
799. Βλ. Α.Ε.Ι.Α.Ο., Πρωτ. 1020 (1070). 818. Βλ. Α.Ε.Ι.Α.Ο., Πρωτ. ἀρ. 1046 (1096).
800. Βλ. Α.Ε.Ι.Α.Ο., Πρωτ. ἀρ. 1023 (1073). 819. Βλ. Α.Ε.Ι.Α.Ο., Πρωτ. ἀρ. 1047 (1097).
801. Βλ. Α.Ε.Ι.Α.Ο., Πρωτ. ἀρ. 1024 (1074). 820. Βλ. Α.Ε.Ι.Α.Ο., Πρωτ. ἀρ. 1048 (1098).
802. Βλ. Α.Ε.Ι.Α.Ο., Πρωτ. ἀρ. 1028 (1078). 821. Βλ. Α.Ε.Ι.Α.Ο., Πρωτ. ἀρ. 1056 (1106).
803. Βλ. Α.Ε.Ι.Α.Ο., Πρωτ. 1030 (1080). 822. Βλ. Α.Ε.Ι.Α.Ο., Πρωτ. ἀρ. 1054 (1104).
804. Βλ. Α.Ε.Ι.Α.Ο., Πρωτ. ἀρ. 1031 (1081). 823. Βλ. Α.Ε.Ι.Α.Ο., Πρωτ. ἀρ. 1055 (1105).
805. Βλ. Α.Ε.Ι.Α.Ο., Πρωτ. ἀρ. 1041 (1021). 824. Βλ. Α.Ε.Ι.Α.Ο., Πρωτ. ἀρ. 1060 (1110).
806. Βλ. Α.Ε.Ι.Α.Ο., Πρωτ. ἀρ. 1032 (1082). 825. Βλ. Α.Ε.Ι.Α.Ο., Πρωτ. ἀρ. 1058 (1108).
807. Βλ. Α.Ε.Ι.Α.Ο., Πρωτ. ἀρ. 1033 (1083). 826. Βλ. Α.Ε.Ι.Α.Ο., Πρωτ. ἀρ. 1059 (1109).
808. Βλ. Α.Ε.Ι.Α.Ο., Πρωτ. ἀρ. 1035 (1085). 827. Βλ. Α.Ε.Ι.Α.Ο., Πρωτ. ἀρ. 1067 (1117).
809. Βλ. Α.Ε.Ι.Α.Ο., Πρωτ. ἀρ. 1034 (1084). 828. Βλ. Α.Ε.Ι.Α.Ο., Πρωτ. ἀρ. 1061 (1111).
810. Βλ. Α.Ε.Ι.Α.Ο., Πρωτ. ἀρ. 103 (108). 829. Βλ. Α.Ε.Ι.Α.Ο., Πρωτ. ἀρ. 1062 (1112), καί
811. Βλ. Α.Ε.Ι.Α.Ο., Πρωτ. ἀρ. 1036 (1086). Δημ. Θ. Κύρου, 1. Τό Ἡμερολόγιο τοῦ Γεωργίου
812. Βλ. Α.Ε.Ι.Α.Ο., Πρωτ. ἀρ. 1040 (1090). Παναγιώτη Γεωργιάδη. [Καταγραφή τῶν ἱστο-
813. Βλ. Α.Ε.Ι.Α.Ο., Πρωτ. ἀρ. 1039 (1089). ρικῶν καί δραματικῶν γεγονότων τῶν ἐτῶν 1914-
814. Βλ. Α.Ε.Ι.Α.Ο., Πρωτ. ἀρ. 1043 (1093). 1926 στήν Ἑλλάδα καί τῶν παράλληλων γεγονότων
815. Βλ. Α.Ε.Ι.Α.Ο., Πρωτ. ἀρ. 1042 (1092). στή Λιαρίγκοβη, σχετικῶν ἤ ἄσχετων μέ τά Πανελ-
816. Βλ. Α.Ε.Ι.Α.Ο., Πρωτ. ἀρ. 1044 (1094). λαδικά] ΑΡΝΑΙΑ, τχ. 114/Ἰαν.-Μάρτ. 2017, σσ. 4-5,
817. Βλ. Α.Ε.Ι.Α.Ο., Πρωτ. ἀρ. 1045 (1095). καί 2. Ὁμότιτλο, Ἀρναία 2018, σσ. 53-55.
11
830. Βλ. Α.Ε.Ι.Α.Ο., Πρωτ. ἀρ. 1065 (1115). νεσίου τῆς Θεοτόκου, (8 Σεπτεμβρίου) στό ὁποῖο
831. Βλ. Α.Ε.Ι.Α.Ο., Πρωτ. ἀρ. 1066 (1116). εἶναι ἀφιερωμένος ὁ ναός τοῦ Μαχαλᾶ.
832. Βλ. Α.Ε.Ι.Α.Ο., Πρωτ. ἀρ. 1068 (1118). 872. Βλ. Α.Ε.Ι.Α.Ο., Πρωτ. ἀρ. 1180.
833. Βλ. Α.Ε.Ι.Α.Ο., Πρωτ. ἀρ. 1045 . Ἡμέρα πα- 873. Βλ. Α.Ε.Ι.Α.Ο., Πρωτ. ἀρ. 1176.
ραλαβῆς τοῦ ἐγγράφου ἀπό τήν ἐπισκοπή ἦταν ἡ 874. Βλ. Α.Ε.Ι.Α.Ο., Πρωτ. ἀρ. 1177.
21η Ἰουνίου. 875. Βλ. Α.Ε.Ι.Α.Ο., Πρωτ. ἀρ. 1179. Ἡ ἀποπε-
834. Βλ. Α.Ε.Ι.Α.Ο., Πρωτ. ἀρ. 1071 (1121). ράτωση ἀναφέρεται στό ἐξωκκλήσι τῆς Ἁγ. Πα-
835. Βλ. Α.Ε.Ι.Α.Ο., Πρωτ. ἀρ. 1072 (1122). ρασκευῆς Λιαριγκόβης, τό ὁποῖο θεμελειώθηκε τό
836. Βλ. Α.Ε.Ι.Α.Ο., Πρωτ. ἀρ. 1073 (1123). 1903 (βλ. σχετικά: Δημ. Ι. Κύρου, Τό ἐξωκκλήσι τῆς
837. Βλ. Α.Ε.Ι.Α.Ο., Πρωτ. ἀρ. 1080 (1130). Ἁγίας Παρασκευῆς Ἀρναίας. Ἡ ὑπεραιωνόβια
838. Βλ. Α.Ε.Ι.Α.Ο., Πρωτ. ἀρ. 1074 (1124). ἐπιβλητική παρουσία-δεσποτεία του στό ὁμώνυ-
839. Βλ. Α.Ε.Ι.Α.Ο., Πρωτ. ἀρ. 1075 (1125). μο ἄλσος. (Ἀπό τό ξύλινο παράπηγμα τοῦ 1880 στό
840. Βλ. Α.Ε.Ι.Α.Ο., Πρωτ. ἀρ. 1077 (1125). πέτρινο περικαλλές οἰκοδόμημα τοῦ 1903-1904),
841. Βλ. Α.Ε.Ι.Α.Ο., Πρωτ. ἀρ. 1079 (1129). Ἀρναία 2017, σσ. 31 καί 45-46 (Σημ. 79-80). Ὁλό-
842. Βλ. Α.Ε.Ι.Α.Ο., Πρωτ. ἀρ. 1081 (1131. κληρος ὁ τίτλος τοῦ Σωματείου εἶναι «Ἕνωσις
843. Βλ. Α.Ε.Ι.Α.Ο., Πρωτ. ἀρ. 1082 (1132) καί Ἑλληνίδων Λιαριγκόβης Η ΑΓΙΑ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ», γιά
1085 (1135). τό ὁποῖο βλ., Δημ. Θ. Κύρου, Τό Σωματεῖο «Ἕνω-
844. Βλ. Α.Ε.Ι.Α.Ο., Πρωτ. ἀρ. 1082 (1083) σις Ἑλληνίδων Λιαριγκόβης Η ΑΓΙΑ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ».
(1133). Ἡ ἵδρυση τό 1918, τό Καταστατικό καί τά πρῶτα
845. Βλ. Α.Ε.Ι.Α.Ο., Πρωτ. ἀρ. 1084 (1134). μέλη του. (Πληροφορίες ἀπό τρία ἀνέκδοτα
846. Βλ. Α.Ε.Ι.Α.Ο., Πρωτ. ἀρ. 1085 (1135) καί Ἔγγραφα τοῦ Ἱστορικοῦ Ἀρχείου Μακεδονίας),
1082. ΑΡΝΑΙΑ, τχ. 99/Ἀπρ.-Ἰούν. 2013, σσ. 10-15.
847. Βλ. Α.Ε.Ι.Α.Ο., Πρωτ. ἀρ. 1090 (1140) καί 876. Βλ. Α.Ε.Ι.Α.Ο., Πρωτ. ἀρ. 1178.
1133. 877. Βλ. Α.Ε.Ι.Α.Ο., Πρωτ. ἀρ. 1181.
848. Βλ. Α.Ε.Ι.Α.Ο., Πρωτ. ἀρ. 1092 (1183) καί 878. Βλ. Α.Ε.Ι.Α.Ο., Πρωτ. ἀρ. 1182.
1082. 879. Βλ. Α.Ε.Ι.Α.Ο., Πρωτ. ἀρ. 1183.
849. Βλ. Α.Ε.Ι.Α.Ο., Πρωτ. ἀρ. 1093 (1143). 880. Βλ. Α.Ε.Ι.Α.Ο., Πρωτ. ἀρ. 1184.
850. Βλ. Α.Ε.Ι.Α.Ο., Πρωτ. ἀρ. 1094 (1144). 881. Βλ. Α.Ε.Ι.Α.Ο., Πρωτ. ἀρ. 1187.
851. Βλ. Α.Ε.Ι.Α.Ο., Πρωτ. ἀρ. 1149. 882. Βλ. Α.Ε.Ι.Α.Ο., Πρωτ. ἀρ. 1185.
852. Βλ. Α.Ε.Ι.Α.Ο., Πρωτ. ἀρ. 1151. 883. Βλ. Α.Ε.Ι.Α.Ο., Πρωτ. ἀρ. 1186.
853. Βλ. Α.Ε.Ι.Α.Ο., Πρωτ. ἀρ. 1169. 884. Βλ. Α.Ε.Ι.Α.Ο., Πρωτ. ἀρ. 1188.
854. Βλ. Α.Ε.Ι.Α.Ο., Πρωτ. ἀρ. . 885. Βλ. Α.Ε.Ι.Α.Ο., Πρωτ. ἀρ. 1192.
855. Βλ. Α.Ε.Ι.Α.Ο., Πρωτ. ἀρ. 1154. 886. Βλ. Α.Ε.Ι.Α.Ο., Πρωτ. ἀρ. 1189.
856. Βλ. Α.Ε.Ι.Α.Ο., Πρωτ. ἀρ. 1155. 887. Βλ. Α.Ε.Ι.Α.Ο., Πρωτ. ἀρ. 1190.
857. Βλ. Α.Ε.Ι.Α.Ο., Πρωτ. ἀρ. 1157. 888. Βλ. Α.Ε.Ι.Α.Ο., Πρωτ. ἀρ. 1191.
858. Βλ. Α.Ε.Ι.Α.Ο., Πρωτ. ἀρ. 1158. 889. Βλ. Α.Ε.Ι.Α.Ο., Πρωτ. ἀρ. 1193.
859. Βλ. Α.Ε.Ι.Α.Ο., Πρωτ. ἀρ. 1159. 890. Βλ. Α.Ε.Ι.Α.Ο., Πρωτ. ἀρ. 1200.
860. Βλ. Α.Ε.Ι.Α.Ο., Πρωτ. ἀρ. 1160. 891. Βλ. Α.Ε.Ι.Α.Ο., Πρωτ. ἀρ. 1198.
861. Βλ. Α.Ε.Ι.Α.Ο., Πρωτ. ἀρ. 1161. 892. Βλ. Α.Ε.Ι.Α.Ο., Πρωτ. ἀρ. 1201.
862. Βλ. Α.Ε.Ι.Α.Ο., Πρωτ. ἀρ. 1164 καί 1158. 893. Βλ. Α.Ε.Ι.Α.Ο., Πρωτ. ἀρ. 1194 καί 1163.
863. Βλ. Α.Ε.Ι.Α.Ο., Πρωτ. ἀρ. 1163, καί Κων. 894. Βλ. Α.Ε.Ι.Α.Ο., Πρωτ. ἀρ. 1195.
Πεύκου, Ἡ Βαρβάρα τῆς Μακεδονίας καί ἡ γύρω 895. Βλ. Α.Ε.Ι.Α.Ο., Πρωτ. ἀρ. 1199. Ὁ Μελέ-
περιοχή στήν τροχιά τῶν αἰώνων, Θεσσαλονίκη τιος Μεταξάκης ἀρχιεράτευσε ὡς Μητροπολίτης
2019, σ. 37 (ὅπου δημοσιεύεται τό κεφάλαιο μέ τίτ- Ἀθηνῶν ἀπο τόν Μάρτιο τοῦ 1918 ἕως τόν Νο-
λο: «Ἀρχαία ἐκκλησία Ἅγιος Γεώργιος (Παλιοκ- έμβριο τοῦ 1920.
κλησιά)». 896. Βλ. Α.Ε.Ι.Α.Ο., Πρωτ. ἀρ. 1197.
864. Βλ. Α.Ε.Ι.Α.Ο., Πρωτ. ἀρ. 1165. 897. Βλ. Α.Ε.Ι.Α.Ο., Πρωτ. ἀρ. 1196.
865. Βλ. Α.Ε.Ι.Α.Ο., Πρωτ. ἀρ. 1168 (δέν ση- 898. Βλ. Α.Ε.Ι.Α.Ο., Πρωτ. ἀρ. 1205.
μειώνονται οἱ ἀριθμοί 1166 καί 1167), 1017 καί 1067. 899. Βλ. Α.Ε.Ι.Α.Ο., Πρωτ. ἀρ. 1202, καί Δημ.
866. Βλ. Α.Ε.Ι.Α.Ο., Πρωτ. ἀρ. 1170. Θ. Κύρου, 1. Ἐκκλησιαστικοί Ἐπίτροποι τοῦ Ἐνο-
867. Βλ. Α.Ε.Ι.Α.Ο., Πρωτ. ἀρ. 1171. ριακοῦ καί Μητροπολιτικοῦ Ναοῦ Ἁγίου Στεφάνου
868. Βλ. Α.Ε.Ι.Α.Ο., Πρωτ. ἀρ. 1172. Ἀρναίας (1835-1947). (Μιά πρώτη καί πρόχειρη κα-
869. Βλ. Α.Ε.Ι.Α.Ο., Πρωτ. ἀρ. 1173. ταγραφή), ΑΡΝΑΙΑ, τχ. 77/Ὀκτ.-Δεκ. 2007, σ. 19, καί
870. Βλ. Α.Ε.Ι.Α.Ο., Πρωτ. ἀρ. 1174. 2. Ὁ Ἱερός Μητροπολιτικός Ναός τοῦ Ἀγίου Στε-
871. Βλ. Α.Ε.Ι.Α.Ο., Πρωτ. ἀρ. 1175, Ἡ ἀνα- φάνου Ἀρναίας, Ἀρναία 2008, σ. 55.
φερόμενη «πανήγυρις» ἀφορᾶ στήν ἑορτή τοῦ Γε-
12
ΚΑΤΑΓΡΑΦΗ ΑΡΧΕΙΩΝ
Τοῦ Δημ. Θ. Κύρου
Θεολόγου-Φιλολόγου
Σ
τήν Ἀρναία ὑπάρχουν ἀρκετά Ἀρχεῖα παλιῶν ἑλληνικῶν Ἐγγράφων (στήν πλειοψηφία τους
οἰκογενειακά). Ἡ στήλη αὐτή καταγράφει-καταλογογραφεῖ κατά χρονολογική σειρά ὅσα
ἀπʼ αὐτά ἔχουν ἐντοπισθεῖ καί ἐνδιαφέρουν.
Συνεχίζουμε μέ τήν καταγραφή - καταλογογράφηση τοῦ Ἀρχείου Ἐγγράφων τοῦ Γεωργίου
Γάκη τοῦ Κωνσταντίνου.
14
Ἱερομόναχος Χρύσανθος, σφραγίζεται μέ τή Μοναστηριακή σφραγίδα, ὅπως στά προηγούμενα
τρία ἔγγραφα, ἔχει ἀριθμό Πρωτοκόλλου 24 καί εἶναι δακτυλογραφημένο].
7. Ἔνσταση, Ἀρναία 9 Δεκεμβρίου 1941, φ. 1, 200Χ302.
Ἡ «ἐπί τῶν ἐνστάσεων Ἐπιτροπή» ἀποτελούμενη ἀπό τούς 1) Ἐμμ. Πολογιώργη, Εἰρηνοδί-
κη Ἀρναίας, ὡς Πρόεδρο, 2) Δημ. Πετρόπουλο, Διευθυντή Ταμείου Ἀρναίας καί 3) Ἀνδρέα
Ἀβρονιδάκη παντοπώλη7 στήν Ἀρναία ὡς μέλη, ἀφοῦ συνεδρίασε στό Κατάστημα τῆς Οἰκονο-
μικῆς Ἐφορείας Ἀρναίας στίς 9 Δεκεμβρίου 1941 μέ τήν παράσταση τοῦ Γραμματέα τῆς Ἐπι-
τροπῆς Γεωργίου Πλατοκούκη, Ἐφορ(ιακοῦ) Γραμματέος καί τοῦ Οἰκονομικοῦ Ἐφόρου Ἀρναί-
ας Ἰωάνννη Τραυλοῦ, «ἵνα δικάσῃ τήν ἀπό 3 Φεβρουαρίου 1941 ἔνστασιν τῆς Ἱερᾶς Μονῆς
Ἰβήρων Ἀγίου Ὄρους» μέ τήν παράσταση τοῦ Γεωργίου Γάκη, «κατά τῆς ὑπʼ ἀριθμ 144
ἐγγραφῆς ἐν τῷ συμπληρωματικῷ καταλόγῳ τοῦ φόρου ἐπιμισθουμένων γαιῶν ἀφορώσης τήν
φορολογικήν περίοδον 1940/41 καί διʼ ἧς ἐνστάσεως καί διά τούς ἐν αὐτῇ ἐκτεθειμένους λό-
γους ἐζητήσατο τήν ἀποδοχήν ταύτης», ἀφοῦ ἄκουσε τόν εἰσηγητή δικαστή Εἰρηνοδίκη
Ἄρνης Ἐμμ. Πολογιώργη, πού πρότεινε «τά ἐν τῷ σκεπτικῷ» καί τόν Οἰκονομικό Ἔφορο
Ἀρναίας, πού πρότεινε τήν ἀπόρριψή της, ἀφοῦ εἶδε τή δικογραφία καί σκέφθηκε «κατά τόν
νόμον», γιʼ αὐτό γιά τούς λόγους, πού ἀναφέρονται στό σκεπτικό, «δέχεται ἐν μέρει τήν
ἔνστασιν καί διατάσσει ὅπως ἐκπεσθῶσιν ἐκ τοῦ ποσοῦ τῶν ἐγγραφῶν» γιά διάφορες περιπτώ-
σεις.
[Τό Ἔγγραφο ὑπογράφουν: «Ὁ Πρόεδρος καί Εἰσηγητής Ἐμμ. Πολογιώργης» καί «ὁ Γραμ-
ματεύς Γ. Πλατοκούκης» καί τό σφραγίζουν μέ τήν ὑπηρεσιακή σφραγίδα, ἡ ὁποία εἶναι στρογ-
γυλή καί κυκλικά ἀναγράφεται ὁ λογότυπος: «ΒΑΣΙΛΕΙΟΝ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ - ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΕΦΟ-
ΡΕΙΑ ΑΡΝΑΙΑΣ». Εἶναι ἔντυπο καί τά κενά συμπληρώνονται χειρόγραφα μέ πράσινη μελάνη. Ἡ
Ἀπόφαση τῆς Ἐπιτροπῆς ἔχει τόν ἀριθμό 10. Ὑπάρχει ὑδατόσημο μέ τή λέξη: «ΥΠΗΡΕΣΙΑΣ»].
8. Ὑπηρεσιακό Ἔγγραφο («Ἀνακοίνωσις»), Ἀρναία 9 Φεβρουαρίου 1942, φ. 1, 173Χ250.
Τό Ταμεῖον Εἰσπράξεων Ἀρναίας ἀνακοινώνει στήν Ἱερά Μονή Ἰβήρων «ὅτι κατά τό τρέχον
Οἰκονομικόν ἔτος ἐβεβαιώθη» στό Ταμεῖο σέ βάρος της «ποσόν δραχμῶν 26.363» γιά χρέος
της «πρός τό Δημόσιον ἐκ φόρου ἐκμισθουμένων γαιῶν τοῦ Οἰκονομικοῦ ἔτους 1940/41 κατα-
βληθέν εἰς 4 ἴσας τριμηνιαίας δόσεις ἐντός τῶν μηνῶν Ἀπριλίου, Ἰουλίου, Ὀκτωβρίου ἐ.ἔ. καί
Ἰανουαρίου». Κάτω ἀπό τήν ἡμερομηνία τοῦ Ἐγγράφου καί μέσα σέ πλαίσιο ἀναγράφεται χει-
ρόγραφα τό σύνολο τοῦ χρέους (26.426 δρχ.) καί κάτω ἀπό τήν ἀναγραφή αὐτή σημειώνεται
χειρόγραφα (ἄλλο χέρι) μέ κόκκινη μελάνη: «Παρακαλεῖσθε τό συντομώτερον διά τήν ἀποστο-
λήν τῶν χρημάτων».
[Τό Ἔγγραφο ἔχει ἀριθ. χρημ(ατικοῦ) Καταλ(όγου) 783 καί εἶναι ἀνυπόγραφο (δέν ὑπογρά-
φει ὁ Διευθυντής τοῦ Ταμείου), ἀλλά σφραγίζεται μέ τήν ὑπηρεσιακή σφραγίδα, πού εἶναι
15
στρογγυλή μέ τόν κυκλικό λογότυπο: «ΒΑΣΙΛΕΙΟΝ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ-ΤΑΜΕΙΟΝ ΑΡΝΑΙΑΣ» καί τό
ἐθνόσημο στό κέντρο, στή δίπλωση τοῦ χαρτιοῦ γιά τήν ἀποστολή. Τό Ἔγγραφο εἶναι ἔντυπο
καί τά κενά συμπληρώνονται χειρόγραφα.
9. Ἐπιστολή, Ἱ. Μ. Ἰβήρων, 24 Φεβρουαρίου 1942, φ. 1 (φ. 1β΄ κενό), 205Χ260.
Ἡ Ἱερά Μονή Ἰβήρων γράφει στόν Γ. Γάκη ὅτι τοῦ στέλνει Ἀνακοίνωση τοῦ Ταμείου Ἀρναί-
ας ἀπό 9-2-1942, μέ τήν ὁποία καθορίζεται σέ βάρος τῆς Μονῆς τό ποσό 26.426 δρχ. «διά χρέος
Αὐτῆς πρός τό Δημόσιον ἐκ φόρου ἐκμισθουμένων γαιῶν τοῦ Οἰκονομικοῦ ἔτους 1940-1941»
(βλ. προηγούμενο Ἔγγραφο) καί τόν παρακαλεῖ νά κάνει γνωστό σʼ αὐτήν «ἐάν πρόκειται περί
ὑποχρεώσεως καταβολῆς τοῦ ὡς ἄνω φόρου τῆς Κοινότητος Νεοχωρίου Χαλκιδικῆς» καί σʼ
αὐτήν τήν περίπτωση τόν παρακαλεῖ νά στείλει «εἰς τήν ἐν λόγῳ Κοινότητα Νεοχωρίου τήν
ἐσώκλειστον ἀνακοίνωσιν πρός ἔγκαιρον ἐξόφλησιν αὐτῆς».
[Τό Ἔγγραφο μέ ἀρ. Πρωτοκόλλου 40 καί σφραγισμένο μέ τή Μοναστηριακή σφραγίδα
(ὅπως στά προηγούμενα Ἔγγραφα) ὑπογράφεται ἀπό τούς Ἐπιτρόπους τῆς Μονῆς Προηγου-
μένους Μισαήλ καί Πορφύριο καί Γέροντα Ἱλαρίωνα. Εἶναι δακτυλογραφημένο].
10. Ἐπιστολή, Ἱ. Μ. Ἰβήρων, 28 Φεβρουαρίου 1942, φ. 1 (φ. 1β΄ κενό), 215Χ285.
Ἡ Ἱ. Μ. Ἰβήρων ἀναφερόμενη στό ἀπό 10-12-1941 γράμμα τοῦ Γ. Γάκη καί στό ἀπό 8-12-1941
γράμμα της πρός αὐτόν στέλνει σʼ αὐτόν τήν μέ ἀρ. 10 ἐσώκλειστη ἔνστασή της «κατά τῆς φο-
ρολογητέας ποσότητος ἐκμισθουμένων γαιῶν», πού ἀσκήθηκε ἀπό αὐτήν μέ ἐντολή τῆς
Μονῆς καί τόν ἐξουσιοδοτεῖ νά κάνει ἔφεση «κατά τῆς ἐν λόγῳ ἐνστάσεως» καί νά ἐνεργήσει
ὅ,τι πρέπει πρός τό συμφέρον της.
[Τό Ἔγγραφο μέ ἀριθμό Πρωτοκόλλου 43 καί σφραγισμένο μέ τή Μοναστηριακή σφραγίδα
(ὅπως στά προηγούμενα Ἔγγραφα) ὑπογράφεται ἀπό τούς Ἐπιτρόπους τοῦ προηγούμενου
Ἐγγράφου).
11. Πληρεξούσιον Ἱ. Μ. Ἰβήρων, 7 Μαρτίου 1942, φ. 1 (φ. 1β΄ κενό), 216Χ285.
Οἱ Ἐπίτροποι τῆς Ἱ. Μ. Ἰβήρων Προηγούμενος Μισαήλ, Προηγούμενος Πορφύριος καί Γέ-
ρων Ἱλαρίων διορίζουν καί ἀποκαθιστοῦν «εἰδικόν πληρεξούσιον» τόν Γεώργιο Γάκη, κάτοικο
Ἀρναίας «μέ τήν εἰδικήν ἐντολήν, ὅπως ἐγείρῃ ἔφεσιν κατά τῆς ὑπʼ ἀριθ. 10 ἀποφάσεως περί
τῆς φορολογητέας ποσότητος ἐκμισθουμένων γαιῶν» τῆς Μονῆς, καί θεωροῦν τίς πράξεις
του «ἀπό τοῦδε ἐγκύρους καί νομίμους».
[Τό Ἔγγραφο ἔχει ἀρ. Πρωτοκόλλου 55, ὑπογράφεται ἀπό τούς ἀναφερόμενους Ἐπιτρό-
πους καί σφραγίζεται μέ τή Μοναστηριακή σφραγίδα, ὅπως στά προηγούμενα Ἔγγραφα.].
12. Ἐπιστολή, Ἱ. Μ. Ἰβήρων, 18 Σεπτεμβρίου 1942, φ. 1, 216Χ286.
Ἡ Ἱ. Μ. Ἰβήρων ἀπαντώντας σέ ἐπιστολή τοῦ Γ. Γάκη κάνει γνωστό σʼ αὐτόν ὅτι ἔχοντας
ὑπόψει «ἀπόφασιν τῆς τελευταίας Δισενιαυσίου Ἱερᾶς Συνάξεως Ἁγίου Ὄρους», μέ τήν ὁποία
ἀνατέθηκε στόν Μοναχό Συμεών Κωνσταμονίτη «ἡ μελέτη τοῦ πολυθρυλλήτου ζητήματος τοῦ
1/5 τῆς συγκυριαρχίας τοῦ Δημοσίου ἐπί τῶν κτημάτων καί γαιῶν τῶν Ἱερῶν Μονῶν τοῦ Ἁγίου
Ὄρους, τό πόρισμα τῆς ὁποίας θά ὑποβληθῇ εἰς τήν Ἱεράν Κοινότητα, ἥτις θά συγκαλέσῃ ἐπί
τούτῳ ἔκτακτον Διπλῆν Ἱεράν Σύναξιν, προκειμένου νʼ ἀποφασίσῃ ὁριστικῶς ἐπί τοῦ ζητήμα-
τος τούτου μέ τήν προϋπόθεσιν, ὅπως αἱ Ἱεραί Μοναί μή ἐνεργῶσιν ἰδιαιτέρως διά τήν ἐξαγο-
ράν τοῦ 1/5, ἀλλά νά καταβληθῇ ἀπό κοινοῦ προσπάθεια ἐκ μέρους τῆς Ἱερᾶς Κοινότητος, καί
ἐν ἀναμονῇ τοῦ τελικοῦ ἀποτελέσματος τῆς ὡς ἄνω ἐνεργείας, καί δεδομένου, ὅτι ἡ προθε-
σμία διήκει μέχρι τέλους Αὐγούστου 1943 τῆς ἐξαγορᾶς τοῦ 1/5», ἀναβάλλει καί ἡ Μονή «τήν
ἐξαγοράν τοῦ 1/5 τῶν δασῶν “Ζέπκο” καί “Νταμπίζ”»8. Πιό κάτω ἡ Μονή εὐχαριστεῖ τόν Γ. Γάκη
γιά τό ἐνδιαφέρον του γιά τά συμφέροντά της διαβεβαιώνοντάς τον ὅτι, ἄν συμφέρει στή Μο-
νή νά ἀναλάβει αὐτός τήν ἐξαγορά τοῦ 1/5 εὐχαρίστως θά τοῦ τήν ἀναθέσουν. Στό τέλος ἡ
Μονή κάνει γνωστό στόν Γ. Γάκη ὅτι ἡ ἐνοικίαση τῶν ἀγροκτημάτων τῶν Πυργουδίων9 λήγει
στίς 24 Αὐγούστου 1943 καί ὅτι «ἡ ξυλεία τῆς ἐλάτης ἤρχισεν ἤδη νά καταβιβάζεται εἰς τήν πα-
ραλίαν καί,ἅμα ἡ συγκέντρωσις λάβῃ πέρας», θά τόν εἰδοποιήσουν νά τήν παραλάβει.
[Τό Ἔγγραφο μέ ἀρ. Πρωτοκόλλου 212 καί σφραγισμένο μέ τή Μοναστηριακή σφραγίδα,
ὅπως στά προηγούμενα Ἔγγραφα, ὑπογράφουν οἱ Ἐπίτροποι τῆς Μονῆς Προηγούμενοι Μι-
σαήλ, ἀ.α. Προηγούμενος Κοσμᾶς, καί Πορφύριος καί Γέρ(ων) Ἱλαρίων.
Μετά τίς ὑπογραφές τῶν Ἐπιτρόπων καταγράφεται τηλεγράφημα τῆς Μονῆς πρός τόν Γ.
16
Γάκη ἀναφερόμενο σέ τιμές σίτου καί καυσοξύλων μέ τήν παράκληση νά ἔχει ἀπάντησή του.
Τό τηλεγράφημα ὑπογράφει «ὁ Γραμματεύς Ἀρσένιος» τῆς Μονῆς καί τό σφραγίζει μέ τή μι-
κρή στρόγγυλή σφραγίδα τοῦ Ἐγγράφου ἀρ. 4].
13. Ἐπιστολή, Ἱ. Μ. Ἰβήρων, 15 Νοεμβρίου 1945, φ. 1 (φ. 1β΄ κενό), 197Χ299.
Ἡ Ἱ. Μ. Ἰβήρων μέ ἐπιστολή της εὐχαριστεῖ τόν Γ. Γάκη γιά τό ἐνδιαφέρον, πού ἔδειξε, καί
τίς ἐνέργειές του «διά τήν λαθροϋλοτομίαν» στό δάσος της «Νταμπίτς» γιά τήν ὁποία ἔγραψε
στόν δασοφύλακά της «νά ἐνεργήσῃ τά δέοντα». Ἐπίσης ἀναφέρεται καί σέ ἄλλα θέματα ὑλο-
τομίας τῆς ξυλείας, πού ἐνδιαφέρει τόν Γ. Γάκη.
[Τό Ἔγγραφο εἶναι δακτυλογραφημένο καί τό ὑπογράφουν οἱ Ἐπίτροποι Προηγούμενος Μισαήλ,
Χρύσανθος Ἱερομόναχος καί Γ(έρων) Μιχαήλ. Σφραγίζεται μέ τή Μοναστηριακή σφραγίδα, ὅπως
στά προηγούμενα Ἔγγραφα, καί ἔχει ἀριθμό Πρωτοκόλλου 279].
Σημειώσεις:
1. Ἡ Ἱερά Μονή τῶν Ἰβήρων βρίσκεται στήν Ἀρναιώτη Γεωργίου Κ. Γάκη, ΑΡΝΑΙΑ, τχ.
παραθαλάσσια ΒΑ πλευρά τῆς Χερσονήσου 101/Ὀκτ.-Δεκ. 2013, σσ. 18-19).
τοῦ Ἁγ. Ὄρους καί τιμᾶται στήν ἑορτή τῆς 3. Ἡ τοποθεσία «Ζέπκο» βρίσκεται στή ΒΑ
Κοίμησης τῆς Θεοτόκου. Ἱδρύθηκε τόν 10ο παραλιακή Χαλκιδική ἀνάμεσα στά χωριά
αἰώνα μετά τήν ἵδρυση τῶν Μονῶν Μεγίστης Ὀλυμπιάδα καί Στρατώνι, ὅπου σώζονται τά
Λαύρας καί Βατοπαιδίου. Τό Καθολικό τῆς ἐρείπια μιᾶς παλαιοχριστιανικῆς βασιλικῆς,
Μονῆς κτίσθηκε τόν 11ο αἰ. Μέσα στόν περίβο- διαστάσεων 17χ29 μ., ἀφιερωμένης στόν Ἅγιο
λο τῆς Μονῆς ὑπάρχουν ἀρκετά παρεκκλήσια, Νικόλαο.
σημαντικότερο εἶναι αὐτό πού φυλάσσει τήν 4. Ἡ τοποθεσία «Παπάδες» βρίσκεται στήν
εἰκόνα τῆς Παναγίας τῆς Πορταΐτισσας, δίπλα περιοχή ἀνάμεσα στήν τοποθεσία «Ζέπκο» καί
στήν παλιά πόρτα. Ἐπίσης στόν περίβολο τῆς στήν Ὀλυμπιάδα.
Μονῆς βρίσκονται συστεγαζόμενα τό Σκευο- 5. Ὁ Δημήτριος Θυμιατής καταγόταν ἀπό τό
φυλάκιο καί ἡ Βιβλιοθήκη μέ 2.000 περίπου χωριό Στρατονίκη τῆς Χαλκιδικῆς.
χειρόγραφους κώδικες, πολλοί ἀπό τούς ὁποί- 6. Γ. = Γέρων (δηλ. ὁ μή ἱερομόναχος, πού
ους φωτογραφήθηκαν καί καταλογογραφήθη- ἦταν μέλος τῆς Μοναστηριακῆς Σύναξης).
καν ἀπό τό Πατριαρχικό Ἵδρυμα Πατερικῶν 7. Ὁ Ἀνδρέας Ἀβρονιδάκης γεννήθηκε περί-
Μελετῶν, μέ τό ὁποῖο συνεργαζόταν ὁ γρά- που τό 1900. Ὑποθέτουμε ὅτι δέν ἦταν Ἀρναι-
φων. ώτης καί ὅτι ἦρθε καί κατοίκησε στήν Ἀρναία
2. Ὁ Γεώργιος Γάκης τοῦ Κωνσταντίνου γεν- γύρω στό 1930 ἀσκώντας τό ἐπάγγελμα τοῦ
νήθηκε τό 1892. Δέν καταγράφεται στό «Μη- παντοπώλη (κατά τό ἔγγραφο). Οἱ παραπάνω
τρῷον τῶν Ἀρρένων τῆς Κοινότητας Ἀρναίας ὑποθέσεις ἐξάγονται ἀπό τό γεγονός ὅτι δέν
τοῦ Νομοῦ Χαλκιδικῆς καταρτισθέν τό 1925» ὁ καταγράφεται στούς ἐκλογικούς καταλόγους
ἴδιος, ἀλλά καταγράφεται μόνο ὅτι ἀπόκτησε 4 τῶν ἐτῶν 1914 καί 1927, οὔτε καταγράφεται ὁ
παιδιά, τόν Κωνσταντῖνο (1923), τόν Θωμᾶ ἴδιος στό «Μητρῷον τῶν Ἀρρένων...», ὅ.π.,
(1925), τόν Εὐάγγελο (1926) καί τόν Ἀθανάσιο ἀλλά καταγράφεται τό 1935 ὁ γιός του Ἐμμα-
(1929) (δέν γνωρίζουμε τή σύζυγό του). Ἐπί- νουήλ τοῦ Ἀνδρέα καί τῆς Ἐριφύλης.
σης δέν καταγράφεται στόν Ἐκλογικό Κατάλο- 8. Τό δάσος Νταμπίζ ἤ Νταμπίτς ἤ Ταπίτζι
γο τοῦ 1914 ἀλλά μόνο στόν ἀνέκδοτο τοῦ βρίσκεται στό ἀνατολικό τμῆμα τῆς περιοχῆς
1927. Σύμφωνα μέ τίς παραπάνω πληροφορίες μέ τό ὄνομα «Πιάβιτσα» (ἡ ὁποία παλιότερα
ὑποθέτουμε ὅτι δέν καταγόταν ἀπό τή Λιαρίγ- ἦταν χωριό), τοῦ ὁποίου (δάσους) ἡ Μονή Ἰβή-
κοβη καί ὅτι ἦρθε ἐδῶ πρίν ἀπό τό 1923. Στό ρων ἐμφανίζεται ὡς κάτοχος (μέ ἔκταση 6.680
ἐπάγγελμα ἦταν ἔμπορος δασικῶν προϊόντων. στρέμματα), (βλ. Κωνσταντίνου Θ. Χιούτη, Ἡ
Τό σπίτι του ἦταν πίσω ἀπό τόν «ξενώνα Ἀλε- Πιάβιτσα τῶν Σιδηροκαυσίων καί τό ἐξωκκλήσι
ξάνδρου». Τό ἐπώνυμο Γάκης δέν συναντιέται τοῦ Ἁγ. Ἀθανασίου, Θεσσαλονίκη 2012, σ. 34).
στήν Ἀρναία. (Περισσότερα γιʼ αὐτόν βλέπε: 9. Ἡ περιοχή «Πυργούδια» πιθανόν νά βρί-
Δημ. Θ. Κύρου, Ἡ διαδικασία εἰσόδου στό σκεται στήν ἴδια τοποθεσία μέ τούς «παπάδες»
Ἅγιον Ὄρος στά χρόνια τῆς Γερμανοβουλγα- ἐπειδή ἐκεῖ σώζονται τά ἐρείπια τριῶν πυργί-
ρικῆς κατοχῆς (1941-1944). Ἡ περίπτωση τοῦ σκων.
17
ΤΟ ΗΜΕΡΟΛΟΓΙΟ ΤΟΥ ΒΕΝΙΖΕΛΙΚΟΥ ΑΞΙΩΜΑΤΙΚΟΥ
ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥ ΡΕΝΤΗ1 (ΑΠΟΣΠΑΣΜΑ 1916)
Εἰσαγωγή-Ὑπομνηματισμός-Παρουσίαση: Δ.Θ. Κύρου, Φιλολόγου
ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ
Π
ρίν ἀπό ἀρκετόν καιρό ὁ κ. Στρατῆς Ἰω. Ἀναγνώστου ἀπό τή Μυτιλήνη, φιλόλογος, ἱστορι-
κός ἐρευνητής καί ἀνεψιός τοῦ μακαριστοῦ Μητροπολίτη Ἱερισσοῦ, Ἁγίου Ὄρους καί
Ἀρδαμερίου κυροῦ Νικοδήμου μοῦ ἔστειλε ἕνα δακτυλογραφημένο ἱστορικό κείμενο 10
σελίδων, μέ τόν τίτλο: «Ἀπόσπασμα ἐκ τοῦ ἡμερολογίου τοῦ ἀνθυπολοχαγοῦ Ρέντη Ἀλεξάν-
δρου», γιά ἐνημέρωση καί δημοσίευση στό περιοδικό «ΑΡΝΑΙΑ», ἄν εἶναι ἀποδεκτό καί ἐνδιαφέ-
ρον. Τό κείμενο-ἀπόσπασμα ἀναφέρεται στά γνωστά «ἐν πολλοῖς» γεγονότα τοῦ Ἐθνικοῦ
Διχασμοῦ στή Χαλκιδική (καί κυρίως στή Γαλάτιστα, στόν Πολύγυρο καί στή Λιαρίγκοβη). Ὅμως
τό κείμενο καταγράφει κάποια συμπληρωματικά γεγονότα καί ἀξίζει νά δημοσιευθεῖ. Γιʼ αὐτό,
λοιπόν, μέ τίς εὐχαριστίες στόν ἀποστολέα ἀγαπητό συνάδελφο Στρατῆ Ἀναγνώστου, παρου-
σιάζεται παρακάτω αὐτούσιο τό κείμενο, πού ἔχει ὡς ἑξῆς:
6 Σεπτεμβρίου 1916. – Διαταγὴ τοῦ λοχαγοῦ Κονδύλη τὸ ἀπόσπασμα νὰ εἶναι ἕτοιμον πρός
ἐκκίνησιν διά Λιαρίγκοβαν2.
5τη πρωϊνή. – Διαταγή ρωφήματος, συγκέντρωσις στό σχολεῖον3, καιρός βροχερός. Τήν στιγ-
μήν ἐκείνην καταφθάνει ἔκτακτος ἀγγελειαφόρος (καί ἀφθορμήτως ἐκ Γαλατίστης), ὅστις μοί
ἀφηγεῖται παράδοξα ὄντως γεγονότα. Οἱ στρατεύσιμοι Γαλατίστης περί τούς 300 καθοδηγού-
μενοι προφανῶς ὑπό μυστικῶν συμβούλων, ἐστασίασαν αἰχμαλωτίσαντες διά δόλου τήν ἐκ 15
ἀνδρῶν φρουράν, ἥν εἶχεν ἐγκαταλείψει ὁ λοχαγός Κονδύλης καί τούς χωροφύλακας μέ τόν
ἐνωμοτάρχην, συνέλαβον τόν Ἀρδαμερίου Ἰωακείμ4, καί ἠπείλουν πάντα ὅστις θʼ ἀντέδρα εἰς
τάς ἐνεργείας των. Ἐζήτησα νά συνδεθῶ τηλεφωνικῶς μέ τήν Γαλάτιστα, ἀλλά κατέστη ἀδύ-
νατον, ἐξ οὗ ἐπείσθην ὅτι ἡ ἀφήγησις τοῦ αὐθορμήτως ἐνεργήσαντος ἀγγελειαφόρου εἴχοντο
ἀληθείας. Ἀνέφερον ἀμέσως εἰς τόν λοχαγόν (εὑρισκόμενον ἀκόμη εἰς τό ξενοδοχεῖον του) καί
ἀφʼ οὗ ἐπείσθη ὅτι ὄντως ἔτσι εἶχον τά πράγματα, διέταξε τό ἀπόσπασμα νά ἑτοιμασθῆ διά Γα-
λάτισταν. Ἐγκαταλείψαμεν εἰς Πολύγυρον μίαν δύναμιν ἐκ 30 ἀνδρῶν ὑπό τόν ὑπολοχαγόν Ψα-
ρούλην πρός φύλαξιν τοῦ ταμείου, τό ὁποῖον εἶχεν παραλάβει ὁ ἐν λόγῳ ἀνθυπολοχαγός καί μέ
τούς ὑπολοίπους ἄνδρας ἐξεκινήσαμεν διά Γαλάτισταν ὑπό βροχήν.
Ἄφιξις εἰς Ρεσιτνίκια5, διημέρευσις πρός συλλογήν πληροφοριῶν καί λόγῳ τῆς βροχῆς. –
Ἀπεστάλη ἔκτακτος ἔμπιστος ἀγγελειαφόρος εἰς Θεσσαλονίκην μέ ἔγγραφον τοῦ λοχαγοῦ, εἰς
ὅ ἐξιστορεῖ τήν κατάστασιν καί ζητεῖ ἐνισχύσεις.
Τήν 6την ἀπογευματινήν ἐξήλθομεν τοῦ χωρίου καί κατευλίσθημεν εἰς τόν μεταξύ Ρεσιτ-
νικίων καί Γαλατίστης χῶρον, ἐγκαταστήσαντες προφυλακάς. Ἐπελθούσης τῆς νυκτός ἀπε-
στάλη εἰς Γαλάτισταν ὁ λοχίας Ἀρσένης, μετά τοῦ δεκανέως τοῦ ἱππικοῦ...6, ὅστις δηλώσας
πλήρη μετάνοιαν διά τήν ἀνόητον πρᾶξιν του καί μεθʼ ὅρκου βεβαιώσας ὅτι ὄχι μόνον ἀσπάζε-
ται τό κίνημα ἀλλά τίθεται εἰς τήν διάθεσιν τοῦ λοχαγοῦ, ἐζήτησε νʼ ἀποσταλῆ, μέ κίνδυνον τῆς
ζωῆς του, εἰς Γαλάτισταν ἵνα πείση τούς συμπατριῶτας του νά μή ἀντιτάξουν ἀντίστασιν διά τό
συμφέρον αὐτῶν τῶν ἰδίων καί τῆς κωμοπόλεως.– Πράγματι ἀνεχώρησαν μέ ἐπιστολήν τοῦ Κον-
δύλη εἰς τήν ὁποίαν συνίστα πατρικώτατα νά συνέλθουν καί νά μή γίνουν ἀφορμή νά χυθῆ αἷμα
κ.λ.π. Ἐν ἀναμονῇ τῆς ἐπιστροφῆς τῶν ἀπεσταλέντων διενυκτερεύσαμεν ἀνάψαντες πυράς
λόγῳ τοῦ ὑπερβολικοῦ ψύχους.
7 Σεπτεμβρίου 1916. –5τη πρωϊνή: οἱ ἀπεσταλμένοι δέν ἐπέστρεψαν. – Ἐλήφθη ἡ ἀπόφασις
τό ἀπόσπασμα νά προχωρήση πρός κατάληψιν ἐπικαίρων σημείων. Κατελήφθη τό ΒΔ. Γαλατίστης
ὕψωμα7 τήν 6την. Χωρικός ἀπεσταλμένος τῶν στασιαστῶν ἔφερε μίαν ἐπιστολήν, ἥτις μεταξύ
τῶν ἄλλων ἐξωφρενικῶν μᾶς ἔλεγεν ὅτι μᾶς ἐπιτρέπουν νά φύγωμεν ἀνενόχλητοι διά Θεσ/νίκην,
18
ἀλλά μέ τά ὅπλα ἀνηρτημένα καί τήν κάννην ἐστραμμένην πρός τήν γῆν. Πρό τῶν παραλογισμῶν
τούτων καί ἀφʼ οὗ ἐπείσθη ὁ λοχαγός Κονδύλης ὅτι δέν ἦτο δυνατόν νά γίνῃ ἄλλως, μέ διέταξε
νά παραλάβω 10 ἄνδρας καί νά βαδίσω πρός τήν δυτικήν παρυφήν τοῦ χωρίου. Τόν ἀνθ/γόν Ἀνα-
γνωστόπουλον μέ ἑτέρους 10 ἄνδρας τήν Α. παρυφήν καί τόν λοχίαν ...8 μέ ἑτέρους 10 εἰς τό μέ-
σον κρατήσας τήν ὑπόλοιπον δύναμίν ἐκ 40 ἀνδρῶν παρʼ αὐτῷ. Κατηρχόμην τό πρανές (τελείως
ἀκάλυπτον καί γυμνόν) πρός κατάληψιν θέσεων πρός τήν Δ. παρυφήν τοῦ χωρίου, ὅτε ἐδέχθην
ἀπό ἀποστάσεως 80 μέτρων ἐκ τῆς Β.παρυφῆς τοῦ χωρίου πυρά ὁμαδικά (διά νά μᾶς ἐξαπατή-
σουν εἶχον συγκεντρωθεῖ περί τά 50 ἄτομα ἐκτός τοῦ χωρίου, εἰς τήν Β. παρυφήν, ὡς νά ἐπερί-
μεναν νά μᾶς ὑποδεχθοῦν καί διά συνθήματος διεσκορπίσθησαν καί ἤρχισαν οἱ πυροβολισμοί).
Εὐτυχῶς οὐδείς τῶν ἀνδρῶν ἔπαθέ τι καί ἀμέσως εἰς διαταγήν μου ἀκροβολίσθησαν καί ἤρχισεν
ἡ μάχη. –Τό αὐτό συνέβη εἰς τόν Ἀναγνωστόπουλον καί λοχίαν, οἵτινες ὅμως, ἀφʼ ἑνός δέν εἶχον
προχωρήσει πολύ καί ἀφʼ ἑτέρου τό ἔδαφος ἦτο κεκαλυμμένον. – Ὁ Κονδύλης ἐκ τῶν θέσεών
του, ἀντιληφθείς τήν κατάστασιν, διέταξε πυρά ὁμαδόν κατά τῶν ἐντός τῆς κωμοπόλεως στα-
σιαστῶν, τά ὁποῖα, ἄν ὄχι τί ἄλλο, ἐπέφερον ἕνα ἠθικόν κλονισμόν, ὁ ὁποῖος ἐξεδηλώθη διά τῆς
παύσεως πρός στιγμήν τοῦ πυρός ἐκ μέρους των, δώσας καιρόν εἰς ἐμέ νά τακτοποιήσω καλλί-
τερον τούς ἄνδρας μου. Συγχρόνως ἔστειλεν ἀγγελειαφόρους νʼ ἀνακαλέσῃ τά τμήματα παρʼ
αὐτῷ. Ὁ Ἀναγνωστόπουλος καί ὁ λοχίας ἀνεκλήθησαν, ἐγώ ὅμως δέν ἔλαβον τήν δ/γήν, διότι
ἦτο ἀδύνατον εἰς τόν ἀγγελιαφόρον νά προχωρήσῃ μέχρις ἐμοῦ λόγῳ τοῦ ἀκαλύπτου τοῦ ἐδά-
φους καί οὕτω παρέμεινα εἰς τήν θέσιν μου ἀντιμετωπίζων ὅλην τήν δύναμιν τῶν στασιαστῶν ἐξ
100 ἀνδρῶν περίπου, ἥτις εἶχεν μείνει πρός φρούρησιν τῆς κωμοπόλεως. Ἡ ὑπόλοιπος δύναμις
ἐκ 200 περίπου καί 50-60 οἵτινες ἔφθασαν ἐκ Βάβδου9 μέ ἐπί κεφαλῆς τόν Σνάπαλον10, ἐπετέθη-
σαν κατά τοῦ ἀποσπάσματος Κονδύλη ἐκ 50 περίπου ἀνδρῶν. Ἡ θέσις μου καθίστατο ἀπό στιγμῆς
εἰς στιγμήν δύσκολος, διότι καίτοι ἐμαχόμην ἐπί μίαν ὥραν περίπου χωρίς νά χάσω οὔτε ἕνα
ἄνδρα, αἴφνης μοῦ τραυματίζονται δύο ἄνδρες σοβαρῶς. Τούς ἐπέδεσα προχείρως, τόν ἕνα μέ
μανδύλι καί τόν ἄλλον μέ τό ὑποκάμισό μου, τό ὁποῖον ἔσχισα, ἐπῆρα τό ὅπλον τοῦ ἑνός καί ἔβαλ-
λον καί ἐγώ ὡς ἁπλοῦς στρατιώτης. Ἀλλʼ αὐτή δέν ἦτο λύσις, διότι ὅσον ἐχρόνιζεν ὁ ἀγών θά ἐδί-
δετο καιρός εἰς τούς στασιαστάς νά μᾶς ξεκάνουν ἕναν ἕναν. Διέταξα ἐφʼ ὅπλου λόγχην καί μέ
τό ἐμπρός ὅλοι οἱ ἄνδρες συσπειρούμενοι περί ἐμέ θά κατελαμβάνομεν τό πρῶτον σπίτι εἰς τό
ὁποῖον εἶχα διατάξει φωτιά εἰς ὅσους μείνουν μέ τήν ἐλπίδα τῆς τρομοκρατήσεως. Ὄντως ἡ κί-
νησις ἐξετελέσθη θαυμασίως, ἐφθάσαμεν τήν Β. παρυφήν ἄνευ οὐδεμιᾶς ἀπωλείας καίτοι βαλ-
λόμενοι ἐξ ἐγγυτάτης ἀποστάσεως. Ὁ στρατιώτης Φανουράκης, ταχύτερος τῶν ἄλλων, ἔφθασε
σέ μιᾶ ἀχυροκαλύβα καί πρίν ἐγώ προλάβω νά διατάξω φωτιά, ἡ καλύβα ἐκαίετο. Φλόγαι ἀνεπή-
δησαν τρομακρατήσασαι τούς εἰς τάς πλησίον οἰκίας εὑρισκομένους κατοίκους (γυναικόπαιδα
καί γέροντες) καί ἐπέφερον τό ἀποτέλεσμα, ὅπερ ἀνέμενον ἐκ τῆς φωτιᾶς. Ὅλος ὁ κόσμος
αὐτός ἀλλόφρων ἐξῆλθε τῶν οἰκιῶν νομίζοντες ὅτι ἐγένετο ἡ ἀρχή τῆς ἀπειλῆς τοῦ Κονδύλη
(ὅτι, δηλαδή, ἐν περιπτώσει ἀντιστάσεως θά ἐκαίετο ἡ Γαλάτιστα). Αὐτό μᾶς ἔσωσεν. –Συνέλα-
βον πάντας τούτους καί ἐπί ἀπειλῇ ὅτι θά φονευθοῦν, ἐάν ἐξηκολούθουν οἱ στασιασταί νά κτυ-
ποῦν, ἔστειλα τούς ἄνδρας ἐξ αὐτῶν μέ ἐντολάς πρός τούς στασιαστάς: 1) νά καταπαύσουν οἱ
πρό τοῦ μετώπου μου πυροβολισμοί καί νά παραδωθοῦν, 2) νά μοῦ φέρουν ἀμέσως τούς αἰχμα-
λώτους στρατιώτας καί χωροφύλακας, 3) νʼ ἀπελευθερώσουν τόν δεσπότην καί 4) ἄλλοι ἐξ αὐτῶν
νά σπεύσουν πρός τούς μαχομένους κατά τοῦ Κονδύλη, ἵνα παύσουν μαχόμενοι καί νά παραδο-
θοῦν διότι ἐν ἐναντίᾳ περιπτώσει θά ἔκαιον τήν πόλιν. Ὅλα τʼ ἀνωτέρω ἐξετελέσθησαν μέ ἀκρί-
βεια καί ταχύτητα ὅσην ἐπέβαλλεν ἡ κατάστασις. Ἅπαντες οἱ κάτοικοι τῆς πόλεως συνε-
κεντρώθησαν εἰς τό σημεῖον αὐτό. Οἱ πρό τοῦ μετώπου μου στασιασταί, παρουσιαζόμενοι καθʼ
ὁμάδας, παρεδίδοντο δικαιολογούμενοι ὅτι παρεσύρθησαν κ.λπ. Μετά παρέλευσιν 1/4 ἔπαυσαν
οἱ πυροβολισμοί πρός τό μέρος τοῦ Λοχαγοῦ παραδοθέντων πάντων ἐκτός ἐλαχίστων, οἵτινες
μετά τῆς δυνάμεως Σναπάλου ὑπεχώρησαν πρός Βάβδον καί μετά 1/8 ὥραν ἔφθασαν εἰς ὅ μέρος
εὑρισκόμην εἰς φάλαγγα κατά τετράδας. Ἡ πρώτη μου φροντίς ἦτο ἡ περίθαλψις τῶν τραυμα-
τιῶν μας 2 στρατιωτῶν. Ἐκάλεσα τόν ἰατρόν Ζαφειρόπουλον11 (ὁποῖος εὑρίσκετο ἀποκεκλει-
σμένος ὑπό τῶν στασιαστῶν ὡς ἀντιφρονῶν), ὁ ὁποῖος τούς παρέσχε τάς πρώτας βοηθείας.
Εὐτυχῶς τά τραύματα καίτοι σοβαρά δέν εἶναι θανατηφόρα. Ἐκ τῶν στασιαστῶν ἐφονεύθησαν
19
3 καί 3 φονευμένοι ἐκ τῶν ἀθώων κατοίκων καί τραυματίαι 12. Ὁ Λοχαγός Κονδύλης παρατάξας
πάντας τούς παραδοθέντας στασιαστάς ὁμίλησε πρός αὐτούς διʼ ἐνθέρμου προσλαλιᾶς ἐνθου-
σιάσας τούς πάντας, οἵτινες μέ ἐκδηλώσεις πλήρους μετανοίας ὁρκίσθησαν ὅτι προσχωροῦν εἰς
τήν ἐπανάστασιν ἕτοιμοι νά χύσουν τό αἷμα των. Ἦτο δέ εἰλικρινής ἡ μετάνοια αὐτή, διότι ὄντως
ἔχυσαν ἡρωϊκῶς τό αἷμα των οἱ πλεῖστοι ἐξ αὐτῶν εἰς τά πεδία τῶν μαχῶν. Ἀρχίζει νά νυκτώνη.
Ἡ τάξις ἔχει ἀποκατασταθεῖ πλήρως. Τηλεγραφικῶς ἀνήγγειλα εἰς Θεσ/νίκην (εὐτυχῶς δέν εἶχε
καταστραφεῖ ἡ γραμμή) τό ἀποτέλεσμα τῆς μάχης κατόπιν δ/γῆς τοῦ Κονδύλη, ζητῶν τήν ἀπο-
στολήν αὐτοκινήτων πρός παραλαβήν τῶν στρατευσίμων εἰς οὕς ἐγένετο ἀμέσως τό φύλλον πο-
ρείας καί ἱματισμόν καί ὁπλισμόν διά τήν ἐνίσχυσιν τοῦ ἀποσπάσματος ἐξ αὐτῶν τῶν ἰδίων (τῶν
ἐμπνεόντων μεγαλειτέραν ἐμπιστοσύνην) τῇ ὑποδείξῃ τοῦ Μητροπολίτου12 καί τοῦ ἰατροῦ Ζα-
φειροπούλου13. 30 ἐξ αὐτῶν ἐκρατήθησαν.
8 Σεπτεμβρίου 1916. – Ἀνάπαυσις. Διανομή ἱματισμοῦ καί ὁπλισμοῦ.
9 Σεπτεμβρίου 1916. – Ἀνάπαυσις. Τήν 11ην πρωϊνήν ὁ ἀνθ/γός Ψαρούλης ἐκ Πολυγύρου
μʼ ἐκάλεσεν εἰς τό τηλέφωνον ἐπειγόντως. Μοῦ ἀνεκοίνωσε δέ τά κάτωθι: Ὁ ἐκ Βάβδου Γρη-
γόριος Σνάπαλος μετά τῶν ὑπʼ αὐτόν, ὑποχωρήσας ἐκ Γαλατίστης, συνηντήθη μετά τῶν στρα-
τευσίμων Πολυγύρου καί ἀπεφάσισαν νά κτυπήσουν τόν ἀνθ/γόν Ψαρούλην, διά νά τοῦ πάρουν
τό ταμεῖον. Διά νά κατασκοπεύση τάς ὑπαρχούσας δυνάμεις εἰς Πολύγυρον ἔγραψε μίαν ἐπι-
στολήν πλαστήν ὡς προερχομένην δῆθεν ἐκ τῆς κοινότητος Βάβδου, ἐν ᾖ ἐζήτουν δῆθεν ὁδη-
γίας παρά τοῦ Μητροπολίτου Πολυγύρου14 ὡς πρός τήν στάσιν των ἀπέναντι τῆς ἐπαναστάσεως
καί ὡς κομιστής ὁρίζετο ὁ ἴδιος κ.λπ. Παρουσιάσθη εἰς τόν Δεσπότην, ὁ ὁποῖος, πιστεύσας εἰς
τά γραφόμενα, ἔδωκεν ἐπιστολήν πρός τόν ἴδιον διά τήν κοινότητα Βάβδου, εἰς τήν ὁποίαν συ-
νεβούλευσε τούτους νά μή φέρουν οὐδεμίαν ἀντίστασιν κ.λπ. Λαβών τήν ἐπιστολήν ὁ Σνάπα-
λος καί βεβαιωθείς περί τῆς δυνάμεως τῆς παραμεινάσης ἐν Πολυγύρῳ, ἐπανῆλθεν εἰς τούς
συντρόφους του συγκεντρωμένους εἰς μίαν χαράδραν μεταξύ Βάβδου-Πολυγύρου. Ὁ Δεσπό-
της15 θελήσας μετά παρέλευσιν 2 ὡρῶν περίπου νά μεταβῇ εἰς Βάβδον αὐτοπροσώπως, διά νά
συστήσῃ εἰς τούς κατοίκους νά δεχθοῦν τήν ἐπανάστασιν κ.λπ., συνήντησε τό σῶμα τοῦ Σνα-
πάλου. Ἀντιληφθείς τό τέχνασμα ἐπέστρεψεν ἀμέσως εἰς Πολύγυρον καί εἰδοποίησε τόν
ἀνθ/γόν Ψαρούλην νά λάβῃ τά μέτρα του κ.λπ. (Περισσοτέρας λεπτομερείας ἐπί τοῦ ἀντικει-
μένου τούτου δύναται νά δώσῃ ὁ Λοχαγός Κονδύλης ἐκ τῆς γενομένης δίκης ἐν Πολυγύρῳ, εἰς
ἥν δέν παρέστην). –Ἀμέσως εἰδοποίησα τόν Λοχαγόν, ἀσθενοῦντα, τήν ἡμέραν ἐκείνην, ὁ
ὁποῖος μοῦ ἔδωσεν διαταγήν ἐπικηρύξεως τοῦ ἀντάρτου ἀντί 2 χιλ. δραχμῶν. Κατόπιν συνεν-
νοήσεως μέ τόν Δεσπότην, ἀπεφασίσθη νʼ ἀναθέσω εἰς τόν στρατιώτην Χασάπην (ἐκ Γαλατίστης
ἐξ ἐκείνων τούς ὁποίους ἐκρατήσαμεν) νά φονεύσῃ τόν Σνάπαλον. Ὁ Χασάπης ἀνέλαβεν εὐχα-
ρίστως καί ἔφυγε διά τήν ἐκτέλεσιν.
10 Σεπτεμβρίου 1916. –Ὁ Κονδύλης οἰκουρεῖ ἐκ πυρετοῦ. –Ὥρα 8η πρωϊνή. Ὁ κλητήρ τῆς
ἐπισκοπῆς μᾶς εἰδοποιεῖ ὅτι ὁ Σνάπαλος εὑρίσκεται ἐντός τοῦ καφενείου τῆς πλατείας. Ἑτοι-
μάζομαι νά μεταβῶ πρός σύλληψίν του. Ὁ Δεσπότης μοῦ συνιστᾶ νά πάρω δύναμιν ἀρκετήν
διότι, ὡς ἔλεγεν, ὁ Σνάπαλος ἦτο διαβολάνθρωπος. Προτιμῶ νά πάω μόνος μου ἀκριβῶς διά τόν
λόγον τοῦτον. Εἰσέρχομαι εἰς τό καφενεῖον καί παραγγέλω καφέν. Κατέλαβον θέσιν πλησίον τῆς
θύρας, ὥστε νά μπορῆ νά ἐξέλθῃ κανείς, καί ἐρωτῶ, ἄν εἶναι κανείς ἀπό τό Βάβδο (εἰς ἐμέ ἦτο
τελείως ἄγνωστος ὁ Σνάπαλος). “Ἐγώ κ. Ρέντη” φωνάζει κάποιος ἀπό μιᾶ γωνιά. “Πῶς λέγεσαι;”
“Σνάπαλος Γρηγόριος, κ. Ρέντη, καί ἦλθα ἐπίτειδες διά σᾶς, γιατί θέλω νά σᾶς ἀνακοινώσω ἐμπι-
στευτικά πράγματα”. Βεβαιωθείς πλέον ὅτι ὁ Σνάπαλος ἦτο ἐκεῖ καί ἀδύνατον νά μοῦ διαφύγῃ,
τόν παρεκάλεσα νά μοῦ ἐπιτρέψη (ἱλαρότης εἰς τό καφενεῖον) νά πιῶ τόν καφέ μου καί ἔπειτα
μοῦ λέγει, ἔχω πάντοτε τήν προσοχήν μου εἰς αὐτόν μέ τό πιστόλι στό χέρι εἰς τσέπην τῆς πε-
ρισκελίδος. Τέλος ἐσηκώθην καί ἐκάλεσα τόν Σνάπαλον ἔξω τοῦ καφενείου μέ τόν σκοπόν νά
τόν ὁδηγήσω ἀσφαλῶς εἰς τήν ἐπισκοπήν. Ἐξελθών ὁ Σνάπαλος ἤρχισε νά μοῦ λέγη ὅτι προ-
σχωρεῖ εἰς τό κίνημα, ὅτι εἶναι ἐπαναστάτης κ.λπ. (καί αὐτά ὅλα διότι εἶχεν ἀντιληφθεῖ πλέον
ὅτι ὅλα μᾶς εἶναι γνωστά). Τόν διέκοψα καί τοῦ εἶπα νά πᾶμε στήν ἐπισκοπήν νά τά ποῦμε, γιατί
ἐδῶ δέν εἶναι τό μέρος κατάλληλον. Ἐδυστρόπησεν ὀλίγον, ἀλλά πρό τῆς ἀπειλῆς τοῦ περι-
στρόφου μου ἐβάδισε πρός τήν ἐπισκοπήν ἀκολουθούμενος ἐκ τοῦ συστάδην. Ὁ Δεσπότης τρί-
20
βων τά μάτια του δέν ἐπίστευεν ὅτι συνελήφθη ὁ Σνάπαλος. Ἐξῆλθεν στήν σκάλα νά μᾶς προ-
ϋπαντήσῃ. Ἀνέρχεται πρῶτος ὁ Σνάπαλος καί ἀκολουθῶ ἐγώ. Εἰς τήν ἄνω βαθμίδα (ἐκ τῶν 10)
φθάνει ὁ Σνάπαλος καί γονατίσας θέλει νά φιλήσῃ τό χέρι τοῦ Δεσπότη, ἀλλά τό χέρι ἐκεῖνο ἀντί
νά δοθῇ γιά φίλημα, κατέφερεν ἕνα ἰσχυρό ῥάπισμα κατά τοῦ Σναπάλου ὁ ὁποῖος ἀνατραπείς
παρέσυρε καί ἐμέ καί ἔτσι κατρακυλοῦντας καί οἱ δύο ἐφθάσαμεν εἰς τήν τελευταίαν βαθμίδα.
Εὐτυχῶς οὐδέν ἔπαθον ὁ δέ Σνάπαλος δέν ἀπεπειράθη νά φύγῃ. Τόν ἔκλεισα εἰς ἕνα δωμάτιον
καί ἀνέφερον εἰς τόν Λοχαγόν τά κατά Σνάπαλον. Μετά πρόχειρον ἐξέτασιν ἐνεκλείσθη εἰς τό
κρατητήριον ἐν αὐστηρᾷ ἀπομονώσει.
11 Σεπτεμβρίου 1916. –Κατόπιν δ/γῆς τοῦ Λοχαγοῦ μετέβην εἰς Θεσ/νίκην διά τήν παραλα-
βήν ἵππων διά τούς ἀξιωματικούς τοῦ ἀποσπάσματος.
12 Σεπτεμβρίου 1916. –Εἰς Θεσσαλονίκην.
13 Σεπτεμβρίου 1916. – Ἐπιστροφή εἰς Γαλάτισταν μετά 4 ἵππων.
14 Σεπτεμβρίου 1916. – Ἀνάπαυσις.
15 Σεπτεμβρίου 1916. – Ἀνάπαυσις. Ὁ Λοχαγός ἀνεχώρησεν εἰς Πολύγυρον συμπαραλαβών
τόν Σνάπαλον. Παρέμεινα εἰς Γαλάτισταν μετά 30 ἀνδρῶν ἐν ἀναμονῇ διαταγῶν τοῦ λοχαγοῦ.
16 Σεπτεμβρίου 1916. – Ἀνάπαυσις. 3τη ἀπογευματινή. Τηλεφωνική διαταγή τοῦ λοχαγοῦ
μοῦ γνωρίζει ὅτι ὁ Σνάπαλος δικασθείς ὑπό τοῦ ἐκτάκτου Στρατοδικείου, κατεδικάσθη παμψη-
φεί εἰς τόν διʼ ἀγχόνης θάνατον, ἥτις ἐξετελέσθη εἰς τήν πλατεῖαν τοῦ Πολυγύρου16.
[Ἡ συνέχεια καί τό τέλος στό ἑπόμενο τεῦχος]
ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ
1. Γιά τόν ἀνθυπολοχαγό Ἀλέξανδρο Ρέντη Εἰρηναίου τό 1906 καί, ἀφοῦ λειτούργησε γιά
(ἀνῆκε στό 44ο Σύνταγμα Πεζικοῦ) ἔχουμε μό- πολλά χρόνια, ἀπό τό 1908 ἕως τό 1974, στεγά-
νο τίς παρακάτω πληροφορίες: Στίς 11 Δεκεμ- ζει τό Δημαρχεῖο Πολυγύρου.
βρίου 1915 καταγγέλλεται ἀπό τόν Ἐπίσκοπο 4. Ὁ Ἐπίσκοπος Ἀρδαμερίου Ἰωακείμ
Ἱερισσοῦ καί Ἁγίου Ὄρους Σωκράτη στόν Στρουμπής ἀρχιεράτευσε στήν ἐπισκοπή Ἀρδα-
Ὑπουργό Στρατιωτικῶν «ὡς δέρων καί μα- μερίου από τόν Ἰούνιο τοῦ 1911 μέχρι τίς 24 Φε-
στιγῶν κατά τήν ἐπίταξιν καί ἀπαιτῶν τροφήν βρουαρίου 1922 μετατιθέμενος στήν Μητρό-
αὐτοῦ καί στρατιωτικῶν». (Βλ. Ἀρχεῖο Ἐπι- πολη Κορυτσᾶς. (Βλ. Ἀποστόλου Ἀθαν. Γλαβί-
σκοπῆς Ἱερισσοῦ καί Ἁγίου Ὄρους, Βιβλίο να, Ἀρχιερεῖς τῆς ἐπισκοπῆς Ἀρδαμερίου, ΜΑ-
Πρωτοκόλλου ἀρ. 690) καί στίς 4 Φεβρουαρίου ΚΕΔΟΝΙΚΑ, τμ. Κ΄, Θεσσαλονίκη 1980, σ. 26).
1916 ὁ Ἐπίσκοπος Ἱερισσοῦ Σωκράτης τόν 5. Ρεσιτνίκια εἶναι τό χωριό Ἅγιος Πρόδρο-
ἐνημερώνει ὅτι ὁ «Δεκανεύς Νικ. Ζαχαράκης μος τῆς Χαλκιδικῆς.
ἐκ Ρεβενικίων εἰς οἰκίαν εἰσελθών βίᾳ ἔλαβεν 6. Τό κενό ὑπάρχει στό κείμενο.
20 ὀκ. γέννημα» καί τόν παρακαλεῖ «νά φρον- 7. Πρόκειται γιά τό ὕψωμα ἀνάμεσα στή Γα-
τίσῃ περί διατροφῆς στρατιωτῶν». (Βλ. Ἀρχεῖο λάτιστα καί στό Μοναστήρι τῆς Ἁγίας Ἀναστα-
Ἐπισκοπῆς Ἱερισσοῦ καί Ἁγίου Ὄρους, Βιβλίο σίας τῆς Φαρμακολυτρίας.
Πρωτοκόλλου, ἀρ. 702). [Δημοσίευση τῶν πα- 8. Τό κενό ὑπάρχει στό κείμενο.
ραπάνω πληροφοριῶν βλ. Δημ. Θ. Κύρου, Ὁ 9. Ὁ Βάβδος εἶναι ὀρεινό χωριό κοντά στή
Ἐπίσκοπος Ἱερισσοῦ καί Ἁγίου Ὄρους Σωκρά- Γαλάτιστα.
της (Σταυρίδης) (1911-1944), ΑΡΝΑΙΑ, τχ. 134 10. Πρόκειται γιά τόν Βαβδινό Γρηγόριο Ἀ.
/Ἰαν. Μάρτ. 2022, σσ. 9 καί 10]. Συνάπαλο ἤ Σινάπαλο (ἡ γραφή Σνάπαλος τοῦ
2. Τό στρατιωτικό ἀπόσπασμα τοῦ λοχαγοῦ δακτυλογραφημένου κειμένου εἶναι λαθεμέ-
Γ. Κονδύλη βρισκόταν ἀπό τίς ἀρχές Σεπτεμ- νη), ὁ ὁποῖος γεννήθηκε τό 1881. Κατά τό σχο-
βρίου στόν Πολύγυρο. λικό ἔτος 1894-1895 φοίτησε στήν Ἀστική
3. Τό ἀναφερόμενο σχολεῖο εἶναι τό Δημο- Σχολή Λιαριγκόβης ὄντας ὀρφανός, σύμφωνα
τικό Σχολεῖο Πολυγύρου, πού κτίσθηκε μέ μέ τό «Μαθητολόγιον τῆς ἑλληνικῆς ὀρθοδό-
πρωτοβουλία τοῦ Μητροπολίτη Κασσανδρείας ξου Κοινότητος Λιαριγκόβης», πού φυλάσσε-
21
ται στό Δημοτικό Σχολεῖο Ἀρναίας. Τά ὑπόλοι- 16. Ἡ ἐκτέλεση ἔγινε μέ ἀγχόνη (τόν κρέ-
πα εἶναι γνωστά ἀπό τό παρουσιαζόμενο κείμε- μασαν!) στόν πλάτανο στή θέση Κουρού (πού
νο. ὑπάρχει μέχρι σήμερα). Τό πτῶμα του κρεμό-
11. Πρόκειται -προφανῶς- γιά τόν ἰατρό Ζα- ταν ὅλη τήν ἡμέρα μέ σκοπό νά τρομοκρατη-
φείριο Ἰ. Ζαφειρόπουλο ἤ τόν ἰατρό Μιλτιάδη θοῦν οἱ κάτοικοι καί νά προσχωρήσουν στό
Ζαφειρόπουλο ἤ τόν ἰατρό Ἄγγελο Ζαφειρό- Κίνημα τῆς Ἐθνικῆς Ἄμυνας. («Τῆς Ἀμύνης τά
πουλο, οἱ ὁποῖοι συμμετεῖχαν στόν Μακεδονι- παιδιά» κρέμασαν τόν Βαβδινό!). (Βλ. ἐνδεικτι-
κό Ἀγώνα (1904-1908), προσφέροντας ὡς κά Μ. Βολανάκη, Συμβολή εἰς τήν Ἱστορίαν...
ἰατροί ἀνεκτίμητες ὑπηρεσίες στήν πατρίδα Ἡ τρομακτική τραγωδία τῆς Χαλκιδικῆς ὅταν
τους τή Γαλάτιστα. [Γιʼ αὐτούς βλ. Ἀστερίου Γ. τό 1916 ἐπέρασεν ἀπʼ ἐκεῖ ὡς τυφών ὁ Γεώρ-
Καραπατάκη, Τό Μοναστήρι τοῦ Ἁγίου Νικο- γιος Κονδύλης. Ἀπό μίαν ἐπίσημον ἔκθεσιν,
λάου στή Γαλάτιστα τῆς Χαλκιδικῆς, ΧΡΟΝΙΚΑ ἐφημ. «ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ», φ. 4962/21-11-1935, Ν.
ΤΗΣ ΧΑΛΚΙΔΙΚΗΣ, τχ. 42-43 (1987-1988), σ. 87, Τ. Γερακάρη, Σελίδες ἐκ τῆς συγχρόνου Ἱστο-
καί Δημ. Θ. Κύρου, Ὁ Μακεδονικός Ἀγώνας ρίας, Ἀθῆναι 1936, τμ. Α΄, σσ. 209-212, Γ. Κ.
καί ἡ Χαλκιδική, ΧΡΟΝΙΚΑ ΤΗΣ ΧΑΛΚΙΔΙΚΗΣ, Αἰκατερινάρη, Ἡ Χαλκιδική στόν Ἐθνικό Διχα-
τχ. 48-49 (2003), σ. 284]. σμό (1916-1917). Ἐπίσημα Ἔγγραφα καί Μαρ-
12. Ἀναφέρεται στόν Ἐπίσκοπο Ἀρδαμερί- τυρίες, ΠΟΛΥΓΥΡΟΣ, τχ. 13/Νοέμ.-Δεκ. 2002,
ου Ἰωακείμ (βλ. Σημ. 4), ὁ ὁποῖος τότε δέν ἦταν σσ. 25-26, καί Δημ. Θ. Κύρου, 1. Τό Ἡμερολόγιο
Μητροπολίτης, διότι ἡ Ἐπισκοπή Ἀρδαμερίου, τοῦ Γεωργίου Παναγιώτη Γεωργιάδη (Κυριά-
ἔγινε μέ προαγωγή, ὅπως καί ἡ Ἐπισκοπή κου). [Καταγραφή τῶν ἱστορικῶν καί δραμα-
Ἱερισσοῦ καί Ἁγίου Ὄρους, Μητρόπολη τόν τικῶν γεγονότων τῶν ἐτῶν 1914-1924 στήν
Ὀκτώβριο τοῦ 1924. Ἑλλάδα καί τῶν παράλληλων γεγονότων στήν
13. Βλ. Σημ. 11. Λιαρίγκοβη (Ἀρναία) σχετικῶν ἤ ἄσχετων μέ τά
14. Ἀναφέρεται στόν Μητροπολίτη Κασ- πανελλαδικά], Ἀρναία 2018, σ. 18, καί 2. Ὁ
σανδρείας Εἰρηναῖο, πού εἶχε ἕδρα τόν Πολύ- Ἐθνικός Διχασμός (Βασιλικοί-Βενιζελικοί) καί
γυρο. [Ἡ ἕδρα τῆς Μητρόπολης ἀρχικά ἦταν τά τραγικά γεγονότα τῆς Λιαρίγκοβης (Ἀρναί-
στήν κωμόπολη Βάλτα (σημ. Κασσάνδρεια) καί ας) (1916-1917), Ἀρναία 2021, σσ. 230-231
τό 1870 μεταφέρθηκε στόν Πολύγυρο, βλ. (ὅπου δημοσιεύεται σέ φωτοτυπία τό σχετικό
Ἀποστ. Ἀθ. Γλαβίνα, ὅ.π., σ. 222]. ἀπόσπασμα τῆς Ἔκθεσης (βλ. α΄ παραπομπή
15. Βλ. Σημ. 14. στήν παροῦσα Σημείωση).
22
ΙΣΤΟΡΙΚΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ
ΓΙΑ ΤΗ ΛΙΑΡΙΓΚΟΒΗ ΑΠΟ ΤΟ ΑΡΧΕΙΟ
(ΚΑΤΑΣΤΙΧΑ ΛΗΨΟΔΟΣΙΑΣ)
ΤΗΣ ΙΕΡΑΣ ΜΟΝΗΣ ΚΑΡΑΚΑΛΛΟΥ
ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΟΡΟΥΣ
Γράφει ὁ Δημ. Θ. Κύρου
Θεολόγος-Φιλόλογος
ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ
1. Περισσότερα γιά τή Μονή βλ., Σωτήρη Ἀρναία 2008, σσ. 271.
Καδᾶ, Τό Ἅγιον Ὄρος. Τά μοναστήρια καί οἱ 5. Βλ. «Κατάστιχον ληψοδοσίας τῆς Ἱ.
θησαυροί τους, Ἀθήνα, 1980, σσ. 95-96. Μονῆς Καρακάλλου ἀπό τό ἔτος 1809 ἕως
2. Γιά τήν ἐρευνητική ἐπίσκεψη στή Μονή 1864», σ. 147.
βλ. «ΑΡΝΑΙΑ» τχ. 119/Απρ.-Ἰούν. 2018, σ. 37. 6. Βλ. «Κατάστιχον ληψοδοσίας...», σ. (;).
3. «Κατάστιχον ληψοδοσίας τῆς Ἱ. Μονῆς 7. Βλ. «Κατάστιχον ληψοδοσίας...», σ.
Καρακάλλου ἀπό τό ἔτος 1809 ἕως 1864», 151.
τόμ. Α΄, σ. 98. 8. Βλ. «Κατάστιχον ληψοδοσίας...», σ.
4. Γιά τόν Ναό αὐτόν βλέπε ἐνδεικτικά: 153.
Δημ. Θ. Κύρου, Ὁ Ἱερός Μητροπολιτικός 9. Δέν γνωρίζω ἄλλα βιογραφικά του στοι-
Ναός τοῦ Ἁγίου Στεφάνου Ἀρναίας. Μιά συγ- χεῖα.
κλονιστική καί ἐντυπωσιακή περίπτωση (Ἡ 10. Ζευγαρᾶς ἤ ζευγᾶς ἤ ζευγηλάτης ὀνο-
Ἱστορία-Τό Ἀρχεῖο-Ἡ καταστροφή-Ἡ ἀπο- μάζεται αὐτός πού ἔχει στήν ἰδιοκτησία του
κατάσταση-Οἱ ἀνασκαφές καί ὁ ἀποκαλυ- ἤ χρησιμοποιεῖ στή γεωργική ἐργασία του
φθείς ἀρχαιολογικός θησαυρός), ὅπως κα- (κυρίως στό ὄργωμα τῆς γῆς) ζεύγη (ζευγά-
ταγράφεται στό περιοδικό «ΑΡΝΑΙΑ» <1988- ρια) βοδιῶν ἤ ἀλόγων.
2007>, Ἔκδοση τῆς Ἱερᾶς Μητροπόλεως 11-12. Δέν γνωρίζω ἄλλα βιογραφικά στοι-
Ἱερισσοῦ, Ἁγίου Ὄρους καί Ἀρδαμερίου, χεῖα τους.
24
ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΕΣ ΑΝΑΜΝΗΣΕΙΣ
ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΘΝΙΚΗ ΑΝΤΙΣΤΑΣΗ
ΚΑΤΑ ΤΩΝ ΓΕΡΜΑΝΟΒΟΥΛΓΑΡΩΝ ΚΑΤΑΚΤΗΤΩΝ
ΤΗΣ ΠΑΤΡΙΔΑΣ ΜΑΣ
(Ὅπως τίς καταγράφει σέ ἀνέκδοτο χειρόγραφο Ἡμερολόγιό του
ὁ Ἀρναιώτης ἀντιστασιακός Ἀστέριος Σαμαρᾶς)1
Π ρόσφατα (στίς ἀρχές Αὐγούστου τοῦ 2022) ὁ γιός τοῦ ἀναμνησιογράφου κ. Γρη-
γόριος Σαμαρᾶς μοῦ πρόσφερε γιά δημοσίευση στό περιοδικό «ΑΡΝΑΙΑ» ἕνα σχο-
λικοῦ τύπου τετράδιο 38 φύλλων (76 σελίδων) διαστάσεων 17χ24,5 ἑκ. Οἱ σελίδες 1-37,
40, 42, 44, 46, 48, 50, 52, 54, 56, 58, 60 καί 62-76 εἶναι ἄγραφες ἐνῶ γραμμένες μέ τό κεί-
μενο τῶν ἀναμνήσεων εἶναι οἱ σελίδες 38, 39, 41, 43, 45, 47, 49, 51, 53, 55, 57, 59 καί 61,
δηλ. οἱ γραμμένες σελίδες εἶναι 13.
Γίνεται ἀντιληπτό ὅτι τά καταγραφόμενα γεγονότα ἀναφέρονται στόν τελευταῖο
χρόνο τῆς κατοχῆς, ἀφοῦ οἱ Βούλγαροι ἦρθαν στή Χαλκιδική τόν Ἰούλιο τοῦ 1943.
Ὁ καταγραφέας τῶν γεγονότων στήν ἀρχή ἀπευθύνεται στούς συντρόφους του
(ἄνδρες καί γυναῖκες), πού πῆραν μέρος στήν Ἐθνική Ἀντίσταση, ὀργανωμένοι στό
Ἐθνικό Ἀπελευθερωτικό Μέτωπο (Ε.Α.Μ.) καί στό στρατιωτικό σκέλος του, στόν Ἑλλη-
νικό Λαϊκοαπελευθερωτικό Στρατό (Ε.Λ.Α.Σ.), ἐπειδή οἱ κατακτητές Γερμανοί - Ἰταλοί
- Βούλγαροι «ἔκαιγαν καί σκότωναν ἀπʼ ὅπου περνοῦσαν μέ τήν βοήθεια ὡρισμένων μι-
σθοφόρων προδοτῶν».
Στή συνέχεια ἀναφέρεται στήν ἐπικρατοῦσα στήν Ἀρναία κατάσταση καί στή βοή-
θεια πού πρόσφεραν στήν Ἀρναία δύο Γερμανοί ἀξιωματικοί, ὁ Ὄτο καί ὁ Βίλη, γιά τήν
ἀποφυγή δυσάρεστων γεγονότων ἀπό τήν πλευρά τῶν κατακτητῶν.
Μετά ἡ καταγραφή ἀναφέρεται στήν ἀπόφαση τεσσάρων Ἀρναιωτῶν (τοῦ κατα-
γραφέα καί τριῶν ἄλλων) νά συμμετάσχουν ὡς ἐθελοντές στόν Ε.Λ.Α.Σ., μέ ἀρχηγό
τόν Μεγαλοπαναγιώτη Παπαγεωργίου, ὁ ὁποῖος, ὅπως γράφει, ὁ Ἀστ. Σαμαρᾶς εἶχε με-
γάλη δράση «κατά τῶν Γερμανοβουλγάρων μέ πολλά χτυπήματα, αἰχμαλώτους καί λά-
φυρα πολεμικά», μέ μοναδικό σκοπό τήν Ἀπελευθέρωση.
Αὐτούσιες οἱ ἀναμνήσεις τοῦ Ἀστερίου Σαμαρᾶ ἔχουν, ὅπως παρακάτω:
«Ἀγαπητοί σύντροφοι καί συντρόφισσες, ἀγωνιστές τῆς Ἐθνικῆς Ἀντίστασης ΕΛΑΣ
μέ ἕνα λάμδα. Ἑλληνικός Λαϊκοαπελευθερωτικός Στρατός, ΕΑΜ - Ἐθνικό Ἀπελευθε-
ρωτικό Μέτωπο καί ἄλλα πολλά ἀγωνιστικά πατριωτικά ἑλληνικά τμήματα σέ πόλεις,
κωμοπόλεις καί χωριά ἀνεξαρτήτου ἡλικίας για τήν Ἀπελευθέρωσιν τῆς πατρίδος μας
ἀπό τούς βάρβαρους κατακτητές Γερμανο-Ἰταλο-Βουλγάρους. Ἔκαιγαν καί σκότω-
ναν ἀπʼ ὅπου περνοῦσαν μέ τήν βοήθεια ὡρισμένων Μασκοφόρων προδοτῶν Μαῦρα
Κοράκια μέ νύχια γαμψά, πού τραγουδούσαμε στόν Ἀγῶνα τῆς λευτεριᾶς.
Ἡ Ἀρναία ἀποτέλεσε ἐξαίρεσιν ἀπό τέτοια φρικιαστικά βασανιστήρια, φωτιά καί
σκοτωμούς. Γιατί εἴχαμε δύο μόνιμους ἀξιωματικούς, τόν Ὄτο καί τόν Βίλη2, πού ταί-
ριασε νά εἶναι ἀπό αὐτούς, πού τήν προδοσία τήν δέχονταν ἀλλά τόν προδότη τόν σκό-
τωναν ἤ τόν θεωροῦσαν ἀπό σημεῖο μέχρι καί ἐχθρό τους. Ὅταν ὅμως ἦρθαν μιά
διμοιρία Βουλγάρων τά πράγματα ἄλλαξαν3. Κατέλαβαν τό Δημοτικό Σχολεῖο, στό προ-
αύλειο, γύρω στό Ἡρῶον ἔστησαν πολυβόλα, ἔρευνες στά σπίτια ὀδύνη ψυχική ὁ κό-
σμος κάθε ἡμέρα.
25
Μιά Κυριακή κάναμε βόλτα ἔξω ἀπό τό χωριό τέσσερις φίλοι, ὁ σκοπός μας συζή-
τηση μέ θέμα νά πᾶμε ἐθελοντές στόν ΕΛΑΣ, μέ Ἀρχηγό τόν Παναγιώργη στήν Βόρειο
Χαλκιδική, καταγωγή του ἡ Μεγάλη Παναγιά. Δραστηριότατος κατά τῶν Γερμανο-
βουλγάρων μέ πολλά χτυπήματα, αἰχμαλώτους καί λάφυρα πολεμικά. Τήν ἐπαύριο Δευ-
τέρα τό πρωΐ ξεκινᾶμε καί πᾶμε στόν Κάκαβο, τοποθεσία βουνό μεγάλο καί πολύ
δασωμένο, μέ ποτάμι. Πληροφορία ὅτι βρίσκεται ἐκεῖ μέ τούς Ἐλασίτες τόν Στρατό
του. Μᾶς ὑποδέχθηκε μέ ἀγκαλιές καί συγκίνηση, ἐπί ἕνα δεκάλεπτο περίπου γιά τόν
σκοπό τοῦ Ἐλασίτικου Ἀγῶνα γιά τήν Ἀπελευθέρωση τῆς πατρίδος μας. Ἀπό ἐκείνη τή
στιγμή ἑνωθήκαμε καί μεῖς οἱ τέσσερις ἐθελοντές στή Δύναμη τοῦ Παπαγιώργη, γί-
ναμε Ἐλασίτες Στρατιῶτες μέ ἕνα μοναδικό σκοπό τήν Ἀπελευθέρωση.
Μεσολάβησαν πέντε ἡμέρες. Διαταγή ὅλη ἡ Δύναμη τοῦ ΕΛΑΣ τῆς Βορείου Χαλ-
κιδικῆς νά συγκεντρωθοῦν στήν Ἁγία Παρασκευή, τοποθεσία τῆς Ἀρναίας ἐντός τῆς
ἡμέρας. Οἱ τέσσερις φίλοι, πού ἀποφασίσαμε γιά τόν πατριωτικό, γιά τόν ἔνδοξο αὐτόν
Ἀγώνα, εἴμασταν οἱ ἑξῆς: 1) Τρικαλιώτης Γεώργιος ἤ Βαγγιάς τοῦ Θεοδώρου4, 2) Σα-
μαρᾶς Ἀστέριος τοῦ Γρηγορίου, 3) Τσόχας Δημήτριος τοῦ Ἰωάννου5, 4) Κριαρῆς Ἀστέ-
ριος τοῦ Ἀντωνίου6.
Ξεκινήσαμε σούρουπο, ἀφοῦ μᾶς κατέταξαν σέ Λόχους καί μᾶς ἔδωσαν ἀπό ἕνα ἀτο-
μικό ὅπλο, Μάνλιχερ, ὅσοι δέν εἴχαμε, μέ δύο καπεταναίους ἑλληνοπόντιους ἀρχηγούς,
τόν καπετάν Βάσο καί τόν καπετάν Νίκο. Σέ δέκα λεπτά περίπου σέ χαμηλή φωνή ὁ κα-
πετάν Βάσος μᾶς ἀνακοινώνει ὅτι Ἀπόφαση τοῦ Ἀρχηγείου τῆς 7ης (ἕβδομης) Μεραρχίας
ὁ δικός μας ὁ Λόχος πηγαίνει πρός ἐνίσχυσιν τοῦ Δεκάτου ἐνάτου Συντάγματος ΕΛΑΣ
τοῦ Ραφτούδη, περιοχή Σοχοῦ Σερρῶν7 Νιγρίτης. Περνᾶμε τή Μαραθοῦσα8 καί σταματᾶμε
ἔξω ἀπό τή Ν. Ἀπολλωνία, τό λεγόμενο Γριμποτζιάκι9. Ξεκουραστήκαμε, φάγαμε καί σέ
μισή ὥρα περίπου Ἀνακοίνωση, γύρω στή μία ἡ ὥρα μετά τά μεσάνυχτα θά περάσομε
τή Βόλβη λίμνη μέ βάρκες. Ἔτσι καί ἔγινε, ἀφοῦ ὑπῆρξε συνεννόηση μέ τίς τοπικές ὀργα-
νώσεις τοῦ ΕΑΜ, ἔλεγχος στό δρόμο καί τό ξεκίνημα στίς 1.15 περίπου.
Χαράγματα βρίσκομε τόν Ραυτούδη στή διασταύρωση Σοχοῦ-Νιγρίτα. Ὅλη τήν
ἡμέρα εἴμασταν στό δάσος ὁ Λόχος μας, δέν κάναμε τίποτα, οὔτε περιπολίες, εἴμα-
σταν πάρα πολύ κουρασμένοι ἀπό τή διαδρομή Ἀρναία-περιοχή Νιγρίτας.
Τήν ἐπαύριο τό πρωΐ κάναμε Σουηδική10, ἕως ὅτου γίνει τό ρόφημα. Ξαφνικά
ἀκοῦμε τή φωνή τοῦ Ραυτούδη, πού εἶδε μέ τά κυάλια μία φάλαγγα Γερμανική 7 ἑπτά
φορτηγά καί μία κούρσα μέ κατεύθυνση τόν δρόμο τῆς Νιγρίτης: «Τά ὅπλα σας πίσω
ἀπό τόν λόφο νά μή μᾶς δοῦνε». Αὐτοί ὅμως εἶδαν τίς κινήσεις μας ἕως ὅτου νά βά-
λουμε τά μπουφάν καί πάρουμε τά ὅπλα. Ἕνα βλῆμα ὅλμου πού ἔρριξαν ἐξοστρακί-
στηκε καί βρῆκε ἕνα μικρό τεμάχιο στόν ὦμο τοῦ καπετάν Νίκου καί ἔτρεχε αἷμα.
Ἔβλεπε νά καθοδηγεῖ τούς στρατιῶτες ἕρποντας μέ τήν κοιλιά πίσω στόν μεγάλο
Λόφο καί ὄχι τό τραῦμα του.
Ἡ φάλαγγα ἔφυγε γιά τήν Νιγρίτα. Κατέστρεψε τό ἐργοστάσιο ἠλεκτροφωτισμοῦ
τελείως. Στήν ἐπιστροφή ἀφοῦ πέρασαν γέφυρες τίς ἀνατίναξαν. ῾Ο Ραυτούδης μέ
τούς Ἀρχηγούς τοῦ Λόχου μας ἀποφάσισαν καί κύκλωσαν τό μέρος πού θά περνοῦσαν
ὑποχρεωτικῶς στή Διασταύρωση Σούλβα Νιγρίτης-Σοχοῦ. Διαταγή μόλις ἡ φάλαγγα
βρισκόταν στή μέση τοῦ κυκλώματος, μέ τό σύνθημα «πῦρ στά Λάστιχα καί τίς Μηχα-
νές». Τό ἀποτέλεσμα 3 τρία φορτηγά ἀπό τά 7 γεμᾶτα μέ κιβώτια, τά Λάφυρα, τά πυ-
ρομαχικά ὅπλα, ἀτομικά μικρά μεγάλα, φυσίγγια σέ πολλά κιβώτια, αὐτόματα
πολυβόλα, ὄλμους, χειροβομβίδες καί πολλά ἄλλα μέ τόν φόβο μήπως ἀνατιναχθοῦν
τά αὐτοκίνητα μέ τά πυρομαχικά τά ἐγκατέλειψαν καί πῆγαν στά ἄλλα τέσσερα, γιά νά
γλυτώσουν ρίχνοντας πάρα πολλές φωτοβολίδες, φεύγοντας ὁλοταχῶς πίσω γιά τόν
Σωχό.
Ἦρθαν 2 μεγάλα αὐτοκίνητα τῆς Μεραρχίας καί τά φορτώσανε. 3 τρεῖς ὧρες κρά-
τησε, διότι ὡρισμένα κιβώτια ἦταν πάρα πολύ βαρειά, χρειαζότανε κόπος πολύς καί
κουμάντο καλό.
26
Στό διάστημα τῶν πυροβολισμῶν πού κράτησε περίπου μία ὥρα καί κάτι γινόταν
χαμός, διότι κατέβηκαν καί αὐτοί ὡρισμένοι πρηνηδόν11 στά ἄκρα τοῦ δρόμου καί πυ-
ροβολοῦσαν μέ ὅπλα καί χειροβομβίδες μέ προφύλαξη. Ἄλλα βαρειά ὅπλα δέν μπο-
ροῦσαν νά μεταχειριστοῦν ἔτσι ὅπως ἦταν φορτωμένοι. Στό μετερίζι πού εἴμασταν μέ
τόν Γιῶργο Τρικαλιώτη-Βαγγιά ἀκούστηκε θόρυβος καί οἱ κορυφές ἀπό ἕνα πουρνάρι
φουντω(τό) νά κουνιῶνται καί προτείναμε τά ὅπλα καί σέ κλάσματα δευτερολέπτων
πέφτουν μπροστά μας δύο ὅπλα, τό ἕνα αὐτόματο καί τό ἄλλο μονό, πού στήν κάνη
μπροστά εἶχε στριμωγμένο ἄσπρο μαντηλάκι, πού σήμαινε ὅτι παραδίνονται. Βλέπουμε
μπροστά μας 2 δύο Στρατιῶτες ἄοπλοι μέ τά χέρια ἀνάτασης. Παίρνουμε τά ὅπλα τους,
ἐγώ μπροστά μέ τό αὐτόματο, στή μέση οἱ Γερμανοί καί πίσω μέ τά ὅπλα τά δύο ὁ Τρι-
καλιώτης καί πᾶμε στό Ἀρχηγεῖο, τούς εἴπαμε τό γεγονός πῶς ἔγινε. Ἄρχισε ἡ ἔρευνα
στά ἀτομικά τους εἴδη καί στό ἕνα βρήκανε, σέ μικρό τσεπάκι βρέθηκε, διπλωμένο στά
τέσσερα ἕνα χαρτί, πού φαινότανε ἐπίσημο; ἐρωτηματικό, τί ἦταν αὐτό; Ἦταν Ὀργα-
νωμένος στό ΕΑΜ μέ ὅλα τά στοιχεῖα του, ὅταν στή Μυτιλήνη ἕνα διάστημα (ἦταν)
στρατιώτης Γερμανός!... Αὐτό οὔτε στά παραμύθια. Καί ὅμως ἀληθινό. Ἀξιοπερίεργο!...
Τήν ἐπαύριο Διαταγή τοῦ Μεράρχου ἀπο τό χωριό Στεφανινά12, πού ἦταν τό Γρα-
φεῖο του μέ τό Ἐπιτελεῖο του, ὅσοι Ἐλασίτες-Στρατιῶτες, πού βρισκόταν σέ μικρή ἀπό-
σταση ἀπό τό χωριό Στεφανινά νά περάσουν ἀπό τό Γραφεῖο του κατʼ ἄνδρα γιά τά
στοιχεῖα τους καί μία ἤ δύο ἐρωτήσεις. Μέσα σʼ αὐτούς πού περάσανε ἤμασταν καί
μεῖς μέ τόν Τρικαλιώτη, πού μᾶς εἶπε νά περιμένουμε στό διπλανό Γραφεῖο. Ἀπό τότε
μᾶς εἶχε κοντά του, ὅπου καί ἄν πήγαινε, ὅπου καί ἄν βρισκόταν. Πέρασαν δύο ἡμέρες,
ἦρθε καί τό πρωΐ πού ἦρθε στό Γραφεῖο του, μέ βρῆκε ἐκεῖ καί μοῦ ἀνακοινώνει πολύ
σύντομα. Σύντροφέ μου Σαμαρᾶ, μαζί μέ τόν Πασιᾶ θά πᾶτε στά Γιακίνια χωριό, σημε-
ρινό Ἀσκός13, νά φέρετε μέ κάρο ἕναν τραυματισμένο βαρειά, πιλότο Ἀμερικάνο, πού
χτυπήθηκε μέ ἀντιαεροπορικό Γερμανικό καί βρίσκεται ἐκεῖ σέ σπίτι ἡ Τοπική Ὀργά-
νωσή μας τοῦ ΕΑΜ-ΕΛΑΣ. Τόν πήραμε, τόν βάλαμε σέ κάρο στενόμακρο, κυκλοφο-
ροῦσαν τότε πολλά ἀπό αὐτά, πού τά ἔσερνε ἕνα ἄλογο ἤ μουλάρι. Τόν παραδώσαμε
στή Μεραρχία στά Στεφανινά. Βρήκαμε ἕνα ἀγροτικό σπίτι κάπως καλό, ἡ σκάλα καί τό
27
Ἀναγκαῖο ἔξω στό προαύλιο. Τόν ἀνέβαζα καί τόν κατέβαζα στήν πλάτη μου 2 δύο
μέτρα καί κάτι ὕψος. Μοῦ λένε, θά τόν προσέχεις πολύ καλά μέρα-νύχτα, μοῦ δώσανε
καί Λεξικό γιά τά στοιχειώδη, ψωμί, τυρί, φροῦτα, καλημέρα, καληνύχτα κ.λ.π. Αὐτό τό
μαρτύριο συνεχίστηκε 17 ἡμέρες. Ἔρχεται τό πρωΐ ἕνας ἀξιωματικός Σύντροφος καί
μοῦ λέγει. Σέ θέλει ὁ Ἀρχηγός, θά παραμείνω ἐγώ ἕως ὅτου γυρίσεις. Μοῦ ἀνακοινώ-
νει ὁ ᾽Αρχηγός τό ἑξῆς: «Σύντροφε Σαμαρᾶ, θά σοῦ ἀναθέσω μιά ἀποστολή, ἡ ὁποία
εἶναι κουραστική καί κάπως ἐπικίνδυνη. Σκέφθηκα καί ἀποφάσισα γιά σένα σέ ἀντοχή
καί ἐμπιστοσύνη. Θά πάρεις τόν τραυματία πιλότο μέ προορισμό τήν Ἀρναία Χαλκι-
δικῆς, τήν γενέτειρά σου. Ἡ μεταφορά γιά αὐτόν θά εἶναι ἕνα Γαϊδούρι Γεροδεμένο.
Καλύτερα στό ὕψος, ἄν θελήση νά κατεβῆ μία δύο φορές στή διαδρομή, αὐτά ἔως τό
χωριό Μόδι14. Ἐκεῖ θά σέ περιμένει ἕνας ὀργανωμένος Ἐλασίτης μέ τό ἄλογό του
μέχρι τό Στανό15. Θά γυρίση ἀμέσως πίσω μέ τό ἄλογό του, ἐσύ μέ τόν τραυματία θά
πᾶτε στήν Ἀρναία μέ Αὐτοκίνητο. Θά σᾶς περιμένει ἐκεῖ, καί ἐάν δέν εἶναι θά τό περι-
μένετε ἐσεῖς γιά λίγο. Συζήτηση καθόλου μέ κανέναν. Στήν Ἀρναία θά ζητήσης τοῦ
Ἀδάμ Καραστέργιου τό σπίτι16. Εἶναι ἐνημερωμένοι καί Ἀγωνιστές. Θά τούς χαιρετί-
σης, ἐσύ θά πᾶς στό σπίτι σου νά ξεκουραστῆς, νά κοιμηθῆς καί τό πρωΐ πίσω στά Στε-
φανινά. Νά εἶσαι βέβαιος ὅτι τό ταξίδι σου θά εἶναι ὀργανωμένο. Μασλάρ (Ραιδεστός)17
- Βαμβακές18 - Κάτω Μπισίκι19 καί Μόδι ἔξω πού περνάει ὁ δρόμος Ἀγωγιάτικος θά ὑπάρ-
χουν ἄνθρωποι δικοί μας μέ ἐφόδια».
Τό πρωΐ πρίν ξημερώση ξεκίνησα γιά πίσω 15 ὧρες δρόμο Ἀρναία -Στεφανινά.
Ἐπειδή ἔλλειπε ὁ Μέραρχος πῆγα στό σπίτι πού μέναμε μέ τόν τραυματία, τούς παρα-
κάλεσα, ἐάν ἔχουν τήν καλοσύνη νά μείνω ἕνα βράδυ ἕως αὔριο τό πρωΐ νά ξεκου-
ραστῶ, γιατί εἶμαι πολύ κουρασμένος.
Εὐχαρίστως μέ δέχθηκαν μέ καλοσύνη, ἀφοῦ μέ πρόσφεραν πρωϊνό μέ τσάϊ τοῦ
βουνοῦ, τούς εὐχαρίστησα καί τούς χαιρέτισα φεύγοντας. Γύρω στίς 9 παρά τό πρωΐ
πῆγα στό Γραφεῖο, ὅπου εἶχε πάει ὁ Μέραρχος, μέ καλωσώρισε καί μέ ρώτησε πῶς πέ-
ρασα στήν Ἀποστολή καί τοῦ ἀπαντῶ: «Ἐκτός τήν κούραση τῶν 30 ὧρῶν ποδαρό-
δρομο, ὅλα τά μπρός πίσω ὅλα ἔγιναν, ὅπως μοῦ τά εἴπατε συναγωνιστά Ἀρχηγέ».
Ἀφοῦ μέ συνεχάρη, μοῦ εἶπε: «Σήμερα ἕως αὔριο τό πρωΐ θά πᾶς στή Σκηνή σου στό
Κρεβάτι σου γιά ὕπνο καί ξεκούραση. Θά μείνη μόνον ὁ Τρικαλιώτης».
Ἀφοῦ περάσανε 11 ἡμέρες μέ τόν γυρισμό τῆς Ἀποστολῆς μου ἀπό τήν Ἀρναία,
Ἀνακοίνωση: «Αὔριο τό πρωΐ μετακινεῖται ἡ Μεραρχία μέ ὅλο τό Ἐπιτελεῖο της μέ προ-
ορισμό τήν Ἀρναία, μέ τρία αὐτοκίνητα μεγάλα, τρία τζίπ καί Ἱππικό». Φτάνομε στήν
Ἀρναία, πού μείναμε μόνο 5 ἡμέρες, καί μείναμε στό σπίτι τοῦ Παπαδήμου στό Καρί Πα-
ζάρι20 τό Ἀρχηγεῖο τῆς Μεραρχίας μέ Ἀρχηγό καί Μέραρχο τόν Παπαθανασίου Ἰωάννη.
Ἐμεῖς μέ τόν Γιῶργο πήγαμε στά σπίτια μας σάν ἐπισκέπται οὔτε μία ὥρα. Δέν μείναμε
στούς δικούς μας, ἡ θέση μας ἦταν ἔξω ἀπό τό Γραφεῖο του μέ κλειστή τήν πόρτα καί,
ὅταν ἐρχόταν κανείς καί ζητοῦσε προσωπικά τόν Ἀρχηγό, ἀνοίγαμε τήν πόρτα, τό λέ-
γαμε στόν Μέραρχο, ἀφοῦ κρατούσαμε τό ὀνοματεπώνυμο καί μᾶς ἔλεγε νά περάση
ἤ ὄχι».
ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ
1. Ὁ Ἀστέριος Σαμαρᾶς γεννήθηκε τό τό «Ξενοδοχεῖον Ἄρνη». Τό 1997 ἐπιχορή-
1920 (βλ. «Μητρῷον τῶν Ἀρρένων τῆς Κοι- γησε τήν κατασκευή ὑποστέγου στή δυτική
νότητας Ἀρναίας καταρτισθέν ἐν ἔτει 1925». πλευρά τοῦ Ἱ. Μητροπολιτικοῦ Ναοῦ Ἁγ. Στε-
Εἶχε ἀσχοληθεῖ μέ διάφορα ἐπαγγέλματα μέ φάνου Ἀρναίας σέ ἀντικατάσταση τοῦ πα-
τελευταῖο τό ἐπάγγελμα τοῦ ξενοδόχου μέ λαιότερα ὑπάρχοντος (βλ. «Μικρές εἰδή-
28
σεις» στήν ΑΡΝΑΙΑ, τχ. 35 / Ἀπρ. Ἰούν. 1997, 8. Ἡ Μαραθοῦσα εἶναι χωριό τοῦ Νομοῦ
σ. 9, Δ.Θ. Κύρου. Ἡ ἱστορική πορεία τοῦ Χαλκιδικῆς καί ἀπέχει 20 περίπου χλμ. ἀπό
Ἱεροῦ Μητροπολιτικοῦ Ναοῦ Ἁγίου Στεφά- τήν Ἀρναία (Δυτικά).
νου Ἀρναίας (1812- 5.9.2005). (Περιληπτική 9. Ἡ Νέα Ἀπολλωνία (παλαιότερα τουρ-
καί ἔκτακτη παρουσίαση ἱστορικῶν στοιχεί- κιστί Γριμπουτζιάκ) εἶναι κωμόπολη τοῦ
ων), ΑΡΝΑΙΑ, τχ. 67-68 / Ἀπρ. Σεπτ. 2005, σσ. Νομοῦ Θεσσαλονίκης, κοντά στή Μαρα-
6 καί 46 καί Ἀστ. Καραστέργιου, Ὁ Μητρο- θοῦσα (15 χλμ.).
πολιτικός Ναός τοῦ Ἁγίου Στεφάνου Ἀρναί- 10. Ἐννοεῖ σουηδική γυμναστική.
ας: Ἀρχιτεκτονικά στοιχεῖα, ΑΡΝΑΙΑ, τχ. 70 11. Πρηνηδόν: Μέ πρηνή στάση, δηλ. μέ
(Ἰαν.-Μάρτ. 2006, σ. 15). Πέθανε τόν Μάρτιο τό πρόσωπο πρός τό ἔδαφος.
τοῦ 2005. 12. Τά Στεφανινά εἶναι χωριό τοῦ Νομοῦ
2. Οἱ δύο αὐτοί Γερμανοί ἀναφέρονται Θεσσαλονίκης, 13 χλμ. Β. τῆς Βαμβακιᾶς
μέ καλά λόγια μέχρι σήμερα ἀπό τούς κα- (βλ. σημ. 18).
τοίκους τῆς Ἀρναίας. 13. Τό χωριό Ἀσκός ἀνήκει στό Νομό
3. Ὅταν ἦρθαν οἱ Βούλγαροι οἱ κάτοικοι Θεσσαλονίκης καί βρίσκεται ἀπέναντι καί
τῆς Ἀρναίας εἶχαν καί ἄλλον, πολύ καλύτε- βόρεια ἀπό τή λίμνη Βόλβη (9 χλμ.). Φαίνε-
ρο βοηθό, τόν Ἅγιο Κοσμᾶ τόν Αἰτωλό, ὁ ται ἀπό πολλά σημεῖα τῆς Ἀρναίας, ἀπʼ ὅπου
ὁποῖος στίς 23 Ἰουλίου 1943, τή μέρα πού φαίνεται καί τμῆμα τῆς λίμνης.
ἔμπαιναν στήν Ἀρναία οἱ Βούλγαροι, ἐμφα- 14. Τό χωριό Μόδι ἀνήκει στό Νομό
νίσθηκε σέ γυναίκα τῆς Ἀρναίας, τή Σουλ- Θεσσαλονίκης, ἀνατολικά, κοντά στήν
τάνα Τρικαλιώτη, καί τῆς εἶπε νά μή φοβᾶται Ἀπολλωνία (Παζαρούδα).
τούς Βουλγάρους, διότι δέν θά πειράξουν 15. Τό χωριό Στανός βρίσκεται 9 χλμ.
τούς Ἀρναιῶτες [βλ. ἐνδεικτικά: Ἀρχιμ. Χρυ- βόρεια τῆς Ἀρναίας.
σοστόμου Μαϊδώνη, 1. Ψυχή καί Χριστός σᾶς 16. Ὁ Ἀδάμος Καραστέριος τοῦ Ἀστε-
χρειάζεται, Ἀρναία, χ.χ., σσ. 72-73 καί 81, ρίου γεννήθηκε τό 1916 (βλ. «Μητρῷον τῶν
ὅπου ἀναγράφεται ὅτι ἡ ἐμφάνιση ἔγινε τό Ἀρρένων...»).
1942 (Αὔγουστο), καί 2. Οἱ Ἅγιοί μας. Οἱ το- 17. Τό χωριό Μασλάρ τώρα ὀνομάζεται
πικοί Ἅγιοι τῆς Μητροπόλεως Ἱερισσοῦ, Ἀρέθουσα καί βρίσκεται στά Στεφανινά (5
Ἀρναία, χ.χ. σ. 135]. Στόν τόπο τῆς ἐμφάνι- χλμ. νότια).
σης τοῦ Ἁγ. Κοσμᾶ, στόν Γκόμπελο, γίνεται 18. Βαμβακές ἤ Βαμβακιά. Χωριό πού
κάθε χρόνο στίς 22/23 Ἰουλίου Ἀγρυπνία. βρίσκεται περίπου 5 χλμ. δυτικά τῆς Ρεντί-
4. Ὁ Τρικαλιώτης ἤ Βαγγιᾶς Γεώργιος νας.
γεννήθηκε τό 1920 (βλ. «Μητρῷον τῶν 19. Τά Κάτω Μπισίκια πιθανότατα ταυτί-
Ἀρρένων...» ), ὅπου ἀναγράφεται πρῶτα τό ζονται μέ τό χωριό Μικρή Βόλβη.
ἐπώνυμο Βαγγιᾶς. 20. Πρόκειται γιά τό σωζόμενο σπίτι τοῦ
5. Ὁ Τσόχας Δημήτριος τοῦ Ἰωάννη παπᾶ Ἀγγέλου Παπαδήμου, τό 1ο (τώρα)
γεννήθηκε τό 1920 (βλ. «Μητρῷον τῶν πρός τήν βόρεια ἔξοδο τῆς πλατείας, πού
Ἀρρένων...»). παλιότερα ὀνομαζόταν (ἀλλά καί ὀνομάζε-
6. Ὁ Κριαρῆς Ἀστέριος τοῦ Ἀντωνίου ται ἀκόμα καί τώρα ἀπό πολλούς κατοίκους)
γεννήθηκε τό 1921 (βλ. «Μητρῷον τῶν Καρί Παζάρ (τουρκική ἔκφραση, πού σημαί-
Ἀρρένων...»). Ἦταν ἀδελφός τοῦ Γεωργίου νει νυφοπάζαρο). Στό σπίτι αὐτό ἔμεναν οἱ
Κριαρῆ (πού γεννήθηκε τό 1911). Ὁ πατέ- ἀείμνηστοι διδάσκαλοι Μαυρουδῆς Παπα-
ρας τους Ἀντώνιος Κριαρῆς καταγόταν ἀπό θανασίου, (καί λαογράφος) καί Αἰκατερίνη
τά Χανιά τῆς Κρήτης καί συγκαταλέγεται Κατσαροῦ μέ τά παιδιά τους Ἠλέκτρα, Αἰμι-
στούς Μακεδονομάχους τῆς Ἀρναίας λία καί Γεώργιο († 1995). (Περισσότερα γιά
(1904-1908). τόν παπᾶ-Ἄγγελο Παπαδῆμο βλ. Γεωργ. Μ.
7. Ἡ κωμόπολη Σοχός (ἤ Σωχός) ἀνήκει Παπαθανασίου, Ἐπιστολή, ΑΡΝΑΙΑ, τχ. 3/
τώρα στόν Νομό Θεσσαλονίκης. Βρίσκεται Ἰαν. Φεβρ. 1989, σ. 6).
βόρεια τῶν λιμνῶν Κορώνειας (Ἁγ. Βασι-
λείου) καί Βόλβης 25 καί 20 χιλιόμετρα πε-
ρίπου από τήν κάθε μιά.
29
ΟΤΑΝ Ο ΑΠΟΓΟΝΟΣ ΤΙΜΑ ΤΟΝ ΣΥΓΓΕΝΗ ΠΡΟΓΟΝΟ ΤΟΥ!
Μ έ πολλή χαρά καί συγκίνηση δημοσιεύουμε πιό κάτω τό «ἀπό καρδιᾶς» γραμ-
μένο ποίημα, τό ὁποῖο μᾶς ἔστειλε ὁ συμπατριώτης καί συμπολίτης μας κ.
Βασίλειος Λουκοβίτης τοῦ Ἀγγέλου, καί μέ τό ὁποῖο τιμᾶ τόν ἀγωνιστή καί νεκρό
τοῦ ἑλληνοϊταλικοῦ πολέμου τοῦ 1940/1941 θεῖο του, τόν εὔζωνο Γεώργιο Λου-
κοβίτη τοῦ Βασιλείου, ὁ ὁποῖος «πολεμώντας γιά τήν Ἑλλάδα φονεύθηκε στίς 9-
12-1940 στό Πόγραδετς τῆς Βορείου Ἠπείρου, ἐτῶν 26, ἀπό Ἰταλούς φασίστες»!!!
Ἄς το διαβάσουμε μέ συγκίνηση,
ὅπως ἀκριβῶς μᾶς τό ἔστειλε πρό-
σφατα, ἀλλά γραμμένο στίς 9-12-
1989:
Ἐνημερωτικά σημειώνουμε ὅτι
τό περιοδικό «ΑΡΝΑΙΑ» δημοσίευσε
τή φωτογραφία τοῦ ἥρωα Γεωργίου
Λουκοβίτη στό ἐξώφυλλο τοῦ τεύ-
χους 65/Ὀκτ.-Δεκ. 2004.
Γιά ἄλλες σχετικές πληροφορίες
γιʼ αὐτόν, βλ.: Δημ. Θ. Κύρου, 1. Οἱ
Ἀρναιῶτες πεσόντες στόν Ἑλληνοϊ-
ταλικό πόλεμο (1940-1941). Μέ βάση
τά στοιχεῖα τοῦ Γενικοῦ Ἐπιτελείου
Στρατοῦ), Ἠ ΑΡΝΑΙΑ ΤΗΣ ΜΑΚΕΔΟ-
ΝΙΑΣ, τχ. 57/Ὀκτ.-Δεκ. 2002, σσ. 3-4,
καί 2. Ἡ συμμετοχή τῆς Ἀρναίας
στόν Ἑλληνοϊταλικό Πόλεμο τοῦ
1940-1941. (Ὀνόματα καί ἀφηγήσεις
συμμετεχόντων Ἀρναιωτῶν. Μιά
πρώτη καταγραφή), ΑΡΝΑΙΑ, τχ.
65/Ὀκτ.-Δεκ. 2004, σσ. 5 (ἀρ. 22) καί
10 (σημ. 15 καί 16), καί (Γ.Μ. Παπαθα-
νασίου), 1. Ἐκεῖνοι δέν γύρισαν...,
ἐφημ. «ΑΝΤΙΛΑΛΟΙ ΤΗΣ ΑΡΝΑΙΑΣ»,
φ. 13/Ὀκτ. 1977, σ. 1 καί 2. 1940-1944, ἕνα ΟΧΙ: Μοῖρα τοῦ λαοῦ, ὅ.π., φ. 54/Σεπτ.-
Ὀκτ. 1982, σ. 1. Τέλος, πρέπει νά σημειωθεῖ ὅτι τό ὄνομά του καταγράφεται στόν
πίνακα τῶν ὑπέρ πατρίδος πεσόντων τέκνων τῆς Ἀρναίας, ὁ ὁποῖος ΥΠΗΡΧΕ (καί
δέν γνωρίζουμε πότε καί ἄν ΞΑΝΑΫΠΑΡΞΕΙ μετά τήν ἀποκαθήλωσή του λόγω προ-
ηγηθέντων ἐργασιῶν ἀποκατάστασης) στόν δυτικό τοῖχο τοῦ ἐξωκκλησίου τῆς
Ἁγίας Παρασκευῆς Ἀρναίας. (Φωτογραφία τῶν ὀνομάτων βλ. στό περιοδικό «ΑΡ-
ΝΑΙΑ» τχχ. 25, Ὀκτ.-Δεκ. 1994, σ. 12, καί 58/Ἰαν.-Μάρτ. 2003, σ. 23, καί στό βιβλίο
τοῦ Δ.Θ. Κύρου, Τό ἐξωκκλήσι τῆς Ἁγίας Παρασκευῆς Ἀρναίας. Ἡ ὑπεραιωνόβια
ἐπιβλητική παρουσία-δεσποτεία του στό ὁμώνυμο ἄλσος. (Ἀπό τό ξύλινο παρά-
πηγμα τοῦ 1880 στό πέτρινο περικαλλές οἰκοδόμημα τοῦ 1903-1904), Ἀρναία 2017,
σ. 34).
30
ΜΝΗΜΗ ΤΩΝ ΑΓIΩΝ ΑΝΑΡΓΥΡΩΝ – ΑΠΕΛΕΥΘΕΡΩΣΗ ΤΗΣ ΑΡΝΑΙΑΣ
ΑΠΟ ΤΟΥΣ ΤΟΥΡΚΟΥΣ ΤΟ 1912*
Ἔ χουμε τήν χαρά, τήν τιμή καί τήν εὐλογία νά γιορτάζουμε μέ μεγαλοπρέπεια δύο ση-
μαντικά γεγονότα τοῦ τόπου μας, τήν ἑορτή τῆς μνήμης τῶν Ἁγίων Ἀναργύρων Κοσμᾶ
καί Δαμιανοῦ ἀλλά καί τήν ἑκατοστή δέκατη ἐπέτειο τῆς Ἀπελευθέρωσης τῆς Ἀρναίας ἀπό
τόν Τουρκικό ζυγό.
Θεωρώντας πώς εἶναι ἱερό χρέος μας νά θυμόμαστε τά γεγονότα ἐκεῖνα πού κατέστη-
σαν δυνατή τήν ἀπελευθέρωση τοῦ τόπου μας καί μᾶς χάρισαν τήν εἰρήνη καί τήν ἐλευθε-
ρία πού δέν εἶναι καί δέν θά πρέπει νά θεωροῦνται αὐθύπαρκτες καί αὐτονόητες ἔννοιες,
θά σταθοῦμε στά κυριότερα γεγονότα τοῦ χρονικοῦ της Ἀπελευθέρωσης μέσα ἀπό τό βιβλίο
τοῦ θεολόγου – φιλολόγου καί ἀκούραστου ἐρευνητῆ, συμπατριώτη μας κ. Δημητρίου Κύρου.
Ὁ Ὀκτώβριος καί ὁ Νοέμβριος ἦταν οἱ καθοριστικοί μῆνες γιά τήν ἀπελευθέρωση τῆς
Χαλκιδικῆς ἀπό τόν Τουρκικό ζυγό.
Στίς ἀρχές τοῦ Ὀκτώβρη τμήματα προσκόπων ἀποβιβάστηκαν στή Χαλκιδική. Σ’ αὐτά
ἐνσωματώνονται καί ντόπιοι πού διώχνουν τίς Τουρκικές φρουρές καί ἐξασφαλίζουν τήν
τάξη.
Τότε λοιπόν, στίς 15 Ὀκτωβρίου ὁ Μελαζίμης τοῦ Ἰσβόρου (τῆς σημερινῆς Στρατονί-
κης) ἔφυγε μέ 40 στρατιῶτες. Στή συνέχεια πέρασε ἀπό τή Λιαρίγκοβη (σημερινή Ἀρναία)
καί ἀφοῦ πῆρε τήν ἐκεῖ χωροφυλακή, κατευθύνθηκε πρός τά τουρκοκρατούμενα χωριά τοῦ
κάμπου τῆς Μαραθούσας.
Τήν ἴδια μέρα ἡ χωροφυλακή τῶν Ρεβενικίων πανικοβλημένη ἀναχώρησε γιά τήν Θεσ-
σαλονίκη. Ἐνδιάμεσος σταθμός ἦταν ἡ Λιαρίγκοβη ,ὅπου κατέλυσαν στό πανδοχεῖο τοῦ Ἀλε-
ξάνδρου, στό χοροστάσι. Ὅμως σῶμα ἀνταρτῶν μέ ἀρχηγό τόν Γιάννη Ράμναλη πολιόρκησε
τό ξενοδοχεῖο καί τούς ἀνάγκασε νά παραδοθοῦν.
Οὐσιαστικά μετά ἀπό τά γεγονότα αὐτά ἡ Λιαρίγκοβη ἦταν ἐλεύθερη ὅπως καί ὅλα τά
χωριά τῆς Βόρειας Χαλκιδικῆς.
Στή συνέχεια τμήματα τοῦ Ἑλληνικοῦ Στρατοῦ, πού ἀπελευθέρωσαν τή Θεσσαλονίκη
στίς 26 Ὀκτωβρίου, ἀναχώρησαν στίς 31 τοῦ ἴδιου μήνα γιά Χαλκιδική. Διοικητής τους ὁ
ταγματάρχης Γεώργιος Κολοκοτρώνης, ἐγγονός τοῦ ἀγωνιστῆ τοῦ ’21. Ὅταν ἔφτασαν στή
Γαλάτιστα, ὁ Κολοκοτρώνης διέταξε τόν Ἀνθυπολοχαγό Ἰωάννη Ἀλεξάκη μέ τόν Οὐλαμό του,
νά κατευθυνθοῦν πρός τό Ἅγιο Ὅρος. Στίς 2 Νοεμβρίου ξεκίνησαν καί λίγο ἔξω ἀπό τόν Ἅγιο
Πρόδρομο ἐνσωματώθηκαν στήν πορεία ὁ Διοικητής τοῦ 1ου Λόχου, Ὑπολοχαγός Λυμπέρης
Καλοπόθος μέ τούς ἄντρες του. Κατευθύνθηκαν πρός τή Λιαρίγκοβη μέσω τοῦ Χολομώντα,
πού τίς μέρες ἐκεῖνες ἦταν δύσβατος λόγω τῶν ἀντίξοων καιρικῶν συνθηκῶν. Ὁ Οὐλαμός τοῦ
Ἀλεξάκη ἔφτασε τό ἀπόγευμα ἔξω ἀπό τή Λιαρίγκοβη, ὅπου σταμάτησε γιά ἀνασυγκρό-
τηση. Τό μήνυμα εἶχε φτάσει στήν κωμόπολη καί παρά τίς δυσμενεῖς καιρικές συνθῆκες,
ἱερεῖς, δάσκαλοι, μαθητές καί πλῆθος κόσμου ἔσπευσαν νά τούς ὑποδεχτοῦν. Ὁ Ἀνθυπο-
λοχαγός Ἰωάννης Ἀλεξάκης μετέφερε στό ἐνθουσιασμένο πλῆθος τό χαρμόσυνο μήνυμα τῆς
Ἀπελευθέρωσης τῆς περιοχῆς. Αὐτό ἀκριβῶς τό γεγονός ἀποτυπώνεται μέ κάθε λεπτομέ-
* Ὁμιλία πού ἐκφωνήθηκε τήν 1η Νοεμβρίου στόν Ἱερό Ναό Ἁγίων Ἀναργύρων Κοσμᾶ καί
Δαμιανοῦ γιά τούς ἑορτάζοντες καί γιά τήν ἑκατοστή δέκατη ἐπέτειο τῆς Ἀπελευθέρωσης
τῆς Ἀρναίας ἀπό τούς Τούρκους.
31
ρεια στό μνημεῖο τῆς Ἀπελευθέρωσης πού ἔχει ἀνεγερθεῖ στήν εἴσοδο τῆς Ἀρναίας, στόν
τόπο δηλαδή πού ἔγινε ἡ ὑποδοχή τοῦ Ἰωάννη Ἀλεξάκη καί τοῦ Οὐλαμοῦ του ἐκείνη τήν
ἱστορική ἡμέρα. Τό «ἐν λόγω» μνημεῖο ἀποπερατώθηκε μέ τή σύμπραξη τῆς Νομαρχιακῆς
Αὐτοδιοίκησης Χαλκιδικῆς, τοῦ Δήμου Ἀρναίας, τῆς Μητρόπολης, τοῦ Συνδέσμου Ἐφέδρων
Ἀξιωματικῶν Χαλκιδικῆς καί τῆς Πολιτιστικῆς καί Ἐπιμορφωτικῆς Ἑταιρείας Ἀρναίας.
Πρός τιμήν τοῦ Ἀνθυπολοχαγοῦ Ἀλεξάκη, ἕνας δρόμος τῆς πόλης μας πῆρε τό ὄνομά
του.
Ἐπίσης, ἡ Πολιτιστική καί Ἐπιμορφωτική Ἑταιρεία Ἀρναίας, ἀδελφοποιήθηκε μέ τόν
ἀντίστοιχο Πολιτιστικό Σύλλογο τῆς γενέτειρας τοῦ Ἀλεξάκη, στούς Ἔξω Ποτάμους τοῦ
Λασιθίου τῆς Κρήτης.
Ὅλα τά προλεχθέντα ἀποτελοῦν «ἐν συντομίᾳ» τό χρονικό του μεγαλειώδους γεγονό-
τος τῆς Ἀπελευθέρωσης τῆς Ἀρναίας τό 1912, πού ἀπό τό 1985 κι ἔπειτα ἔχει καθιερωθεῖ
ἡ 1η Νοεμβρίου ὡς ἡμέρα ἑορτασμοῦ τῆς ἐνσωμάτωσης τῆς Ἀρναίας στό ὑπόλοιπο Ἑλληνικό
κράτος.
Σήμερα, 110 χρόνια μετά, 110 χρόνια μετά, πού ἡ ἱστορία φαίνεται νά ἐπαναλαμβά-
νεται μέ τίς προκλήσεις τῶν γειτόνων μας «διά στόματος» τοῦ ἡγέτη τους νά γίνονται κα-
θημερινά ὅλο καί πιό ἔντονες, τούς κατοίκους τῶν ἀκριτικῶν περιοχῶν τῆς πατρίδας μας
νά δέχονται συνεχεῖς προκλήσεις, πού τό μεταναστευτικό στή χώρα μας δέν βρίσκει λύση,
110 χρόνια λοιπόν μετά ἔχουμε ἀνάγκη περισσότερο ἀπό ποτέ νά ἀποτίσουμε φόρο τιμῆς
σέ ὅλους αὐτούς τούς ἀθάνατους ἥρωες ἀλλά καί νά συνδέσουμε τή νίκη αὐτή μέ τή βοήθεια
τῶν Ἁγίων Ἀναργύρων Κοσμᾶ καί Δαμιανοῦ πού γιορτάζουμε σήμερα.
Ὁ Κοσμᾶς καί ὁ Δαμιανός μέ καταγωγή ἀπό τήν Ἀσία διδάχτηκαν ἀπό μικρή ἡλικία
ἀπό τή μητέρα τους, τή Θεοδότη, τήν Ὀρθόδοξη Χριστιανική Πίστη. Τά δύο ἀδέλφια σπού-
δασαν πολλές ἐπιστῆμες, ὅμως ἐπέλεξαν νά ἐπιδοθοῦν στήν ἰατρική χωρίς νά ἀμοίβονται.
Θεράπευσαν τίς ἀσθένειες πολλῶν ἀνθρώπων, χωρίς νά παίρνουν χρήματα, ἐξ οὗ καί ἡ ὀνο-
μασία Ἀνάργυροι. «Ἅγιοι Ἀνάργυροι καί θαυματουργοί, ἐπισκέψασθε τάς ἀσθενείας ἡμῶν,
δωρεάν ἐλάβετε, δωρεάν δότε ἡμῖν». Πλήρως ἀποδίδεται ἡ ἰδιότητά τους στό παραπάνω
ἀπολυτίκιο τῶν Ἁγίων Ἀναργύρων. Ἔτσι, ταπεινά ἀφοῦ ἔζησαν ὅλη τους τή ζωή, πέθαναν
εἰρηνικά καί θάφτηκαν στήν τοποθεσία Φερεμά τῆς Ἀσίας.
Οἱ ἀρετές τῶν Ἁγίων Ἀναργύρων ἐνσαρκώνονται σέ αὐτόν ἐδῶ τόν ναό, πού ὡς τόπος
λατρείας, ἁπαλύνει ὅλους τούς πονεμένους καί θεραπεύει ὅσους ἐπικαλοῦνται τή χάρη καί
τή βοήθειά τους.
Αὐτά τά θαυμαστά φαίνεται, πώς ἀφουγκράστηκαν καί οἱ γυναῖκες τῆς Ἀρναίας, πού
ἀπ’ τό 1911 ἄρχισαν νά ὀργανώνονται, γιά νά συγκροτηθοῦν ἐπίσημα σέ σῶμα τό 1918,
ἱδρύοντας τό 1ο Γυναικεῖο Σωματεῖο στήν Ἀρναία μέ τήν ἐπωνυμία «Ἕνωσις Ἑλληνίδων Λια-
ριγκόβης “ἡ Ἁγία Παρασκευή”», μέ προτροπή τοῦ τότε Μητροπολίτη Ἱερισσοῦ καί Ἁγίου
Ὅρους Σωκράτη Σταυρίδη. Στόχοι τοῦ Σωματείου ἦταν νά βοηθήσει τή σχολική μόρφωση,
νά ἐργαστεῖ καί νά βελτιώσει τίς συνθῆκες διαβίωσης στόν τόπο, νά βελτιώσει τή θέση τῆς
γυναίκας στήν κοινωνία, νά αὐξήσει τήν οἰκονομική της παραγωγή καί νά φροντίσει γιά τήν
κοινωνική φιλανθρωπία.
Οἱ γυναῖκες λοιπόν τῆς Ἀρναίας ἐκείνης τῆς ἐποχῆς ἦταν δυναμικές καί ἀποφασιστι-
κές. Γκρέμισαν μέ τά ἴδια τους τά χέρια, μέ μόχθο καί προσωπική ἐπίπονη ἐργασία τό κτή-
ριο, πού στέγαζε τήν Τουρκική Ἀστυνομία ἀλλά προγενέστερα λειτουργοῦσε ὡς σχολεῖο, γιά
νά γίνει, ἀκριβῶς ἐδῶ, ἡ ἀνέγερση τοῦ ναοῦ τῶν Ἁγίων Ἀναργύρων. Μέ τήν καθοριστική τους
παρέμβαση συνέβαλλαν στή διαμόρφωση καί τόν καθαρισμό τοῦ χώρου, γιά νά θεμελιωθεῖ
ὁ ναός. Ἔτσι, ὁ ναός θεμελιώθηκε τό 1919 καί ἀποτελεῖ δεῖγμα περίλαμπρης Βυζαντινῆς
ἀρχιτεκτονικῆς, σταυροειδοῦς μέ τροῦλο, πού σχεδιάστηκε ἀπό τόν ἀκαδημαϊκό Ἀναστά-
σιο Ὀρλάνδο, σπουδαῖο ἐρευνητή τῆς Ἑλληνικῆς Ἀρχιτεκτονικῆς καί ἕναν ἀπό τούς θεμε-
32
λιωτές τῆς Βυζαντινῆς τέχνης στήν Ἑλλάδα. Ὁ ναός αὐτός ἁγιογραφήθηκε ἀπό μοναχούς
τοῦ Ἁγίου Ὄρους μέ τοιχογραφίες καθαρά ἀναγεννησιακές. Μέ τό πέρασμα τῶν χρόνων ὁ
ναός λειτούργησε ὡς Προσκύνημα, ἀλλά καί ὡς γυναικεία καί ἀνδρική Ἱερά Μονή.
Ὅλα αὐτά ἀναφέρονται σέ ἕνα ἔντυπο ἀφιέρωμα τοῦ Συλλόγου Γυναικών Ἀρναίας πού
ἐπιμελήθηκαν μέ πολλή ἀγάπη τά μέλη τοῦ Διοικητικοῦ μας Συμβουλίου.
Συνεπῶς, ἡ βοήθεια τῶν Ἁγίων Ἀναργύρων σέ συνδυασμό μέ τή γυναικεία θέληση καί
ἄοκνη διακονία ὡς ὀφειλή πρός τό πρόσωπο τῆς Παναγίας ἀλλά καί τῆς ἐκκλησίας, τῆς κο-
ρωνίδας τῆς πίστης μας, πού κάθε γυναικεία ὀντότητα, θέλω νά πιστεύω, αὐθύπαρκτα ταυ-
τίζεται μαζί τους, συνέτειναν στήν ἀποπεράτωση τοῦ ναοῦ.
Σέ μία κοινωνία, πού ἡ βία, ὁ ὑποβιβασμός τῆς ἀνθρώπινης ζωῆς καί τά σύγχρονα φαι-
νόμενα κοινωνικῆς παθογένειας μᾶς ταλανίζουν καθημερινά μέ ἐπιπτώσεις ὀλέθριες, δέν
ταιριάζει ὁ ἀλληλοσπαραγμός ἀλλά ἡ ἁπλόχερη ἀγάπη τῆς Χριστιανικῆς πίστης, ὅπως
αὐτή τῶν Ἁγ. Ἀναργύρων.
Σέ μία κοινωνία, πού χωλαίνει καί ὁδηγεῖται στό τέλμα, σέ μία ἐποχή, καί συγχωρέστε
με, ἐάν ἀποτελεῖ προσωπική μου πεποίθηση, πού τά πάντα γύρω μας τρέχουν μέ γρήγορους
ρυθμούς καί εἶναι ὑπό ἀμφισβήτηση: ἀξίες, ἰδανικά, θεσμοί, ἡ πίστη μας, οἱ ἀνθρώπινες
σχέσεις, ἔχουμε ἀνάγκη περισσότερο ἀπό ποτέ νά ἔρθουμε κοντά στά ἰδεώδη, στίς ἀξίες,
στίς ἀρχές καί στίς διδαχές τῶν πατέρων τῆς Ἐκκλησίας μας πού στάθηκαν σανίδες σωτη-
ρίας σέ δύσκολες στιγμές τόσο γιά τό γένος ὅσο καί γιά τήν Ὀρθόδοξη Χριστιανική μας
πίστη.
Εὔχομαι ἐνώπιων ὅλων σας, νά γίνουμε κοινωνοί καί ἀρωγοί μίας πολύπλευρης ἀνθρω-
πιστικῆς ἀλλά καί ταυτόχρονα Χριστιανικῆς Παιδείας. Ἡ λέξη «Παιδεία» περικλύει μέσα
της κάτι βαθύτερο, δέν θά πρέπει νά συγχέεται μέ τή στείρα ἀπομνημόνευση γνώσεων, πού
ἔχει ἐπικρατήσει στόν σύγχρονο τεχνοκρατικό πολιτισμό. Ἡ «Παιδεία» εἶναι μία εὐρύτερη
ἔννοια, εἶναι ἡ ἐλευθερία, τά ὅρια τῆς ἐλευθερίας εἶναι ἡ ταπεινότητα, ἡ ἐπιμονή στίς ἀξίες
μας, τό ὅτι δέν εἴμαστε πρός πώληση, τό ὅτι σεβόμαστε τούς συνανθρώπους μας, προ-
στατεύουμε τόν ἀδύναμο, ἀναλαμβάνουμε τίς εὐθύνες μας, ὅταν χρειαστεῖ μέ ὅποιο τίμημα.
Παιδεία εἶναι ὁ δύσκολος δρόμος τῆς ἀξιοπρέπειας καί τῆς ἐντιμότητας.
Κλείνοντας, ὡς γνήσιοι ἀπόγονοι τοῦ Ἀριστοτέλη, τοῦ πατέρα τῆς φιλοσοφίας παγ-
κοσμίως, πού ἔχουμε τήν εὐλογία καί τό προτέρημα νά βρισκόμαστε κοντά στή γενέτειρά
του, ὡς γνήσιοι ἀπόγονοι τῶν Μακεδονομάχων καί τῶν πρωτεργατῶν τῆς Ἐπανάστασης
τῆς Χαλκιδικῆς ἀλλά καί ὡς Χριστιανοί Ὀρθόδοξοι μέ ἀκούσματα ἁγίων, μέ Ἐκκλησία, μέ
Ἑλλάδα, μέ Χριστό καί Παναγία ὀφείλουμε νά διαφυλάξουμε ὅλη αὐτή τήν πολύτιμη παρα-
καταθήκη καί νά τή μεταλαμπαδεύσουμε ἀκέραια, χωρίς προσμίξεις στίς ἑπόμενες γενιές.
Ὀφείλουμε νά δείξουμε καί νά διδάξουμε στούς νεότερους, εἴτε ὡς γονεῖς, εἴτε ὡς δάσκα-
λοι, εἴτε ὡς κληρικοί, εἴτε ὡς μέλη μίας εὐνομούμενης καί δημοκρατικῆς πολιτείας, ἀπό τό
δικό του μετερίζι ὁ καθένας, τήν καθοριστική σημασία τῆς ἀναγνώρισης τῶν ἀγώνων καί
τῶν θυσιῶν τῶν προγόνων μας σέ συνδυασμό μέ τόν ἐνάρετο βίο τῶν Ἁγίων της Ὀρθόδοξης
Χριστιανικῆς Πίστης μας.
Ἄς γίνουμε ἀντάξιοι συνεχιστές καί μιμητές τῶν προγόνων μας, πού θυσιάστηκαν γιά
τό ἀγαθό της ἐλευθερίας καί μιμητές τῶν Ἁγίων Ἀναργύρων πού ἀγογγύστως προσέφεραν
τίς ὑπηρεσίες τους, σέ ὅσους τούς εἶχαν ἀνάγκη.
Ὅλα αὐτά συνέχουν τήν Ἐθνική καί Χριστιανική μας ὀντότητα, γιατί εἴμαστε «ἀπ’ τά
κόκαλα βγαλμένοι τῶν Ἑλλήνων τά Ἱερά» καί αὐτό δέν μπορεῖ νά τό ἀμφισβητήσει κανείς.
Τέλος, ὡς ἄνθρωποι ἔχουμε χρέος ὑπέρτατο νά δοῦμε ψηλά ἀφήνοντας πίσω μας «τά
κακῶς κείμενα», ἐνδυναμώνοντας ἔτσι τό ἐθνικό καί Χριστιανικό μας φρόνημα.
33
Συγκλονιστικά στιγμιότυπα ἀπό τή συμμετοχή
τοῦ Ἀρναιώτη Κωνσταντίνου Μαυρουδῆ Τζιάρα
στή Μικρασιατική ἐκστρατεία
καί στά τραγικά ἀποτελέσματά της.
Γράφει ὁ ἐγγονός του Χρῆστος Ἰωάννου Τσιάρας
Ὁ
Τζιάρας Κωνσταντῖνος γεννήθηκε στήν Ἀρναία
τό 1901. Ἀποφοίτησε ἀπό τό Δημοτικό Σχολεῖο
Ἀρναίας, πού σημαίνει ὅτι γνώριζε γραφή καί
ἀνάγνωση. Ἦταν γνώστης τῆς Ἱστορίας διαβάζοντας
τόν Θουκυδίδη καί βαθιά θρησκευόμενος. Ἐργάστηκε
στό Ἅγιο Ὅρος καί ἔζησε τά περισσότερα χρόνια τῆς
ζωῆς του στήν Ἀρναία. Δημιούργησε οἰκογένεια μέ τήν
Μαρία Στόικου καί ἀπέκτησε 5 παιδιά, τόν Μαυρουδή,
τήν Αἰκατερίνη, τήν Ἀναστασία, τόν Ἰωάννη καί τή Χρυ-
σούλα. Διατηροῦσε κεραμοποιεῖο στήν Ἀρναία στή
θέση Κεραμυδαριά. Ἦταν ἀρκετά δραστήριος καί ἀγα-
πητός στούς κατοίκους τοῦ χωριοῦ καί ὑπηρέτησε σέ
θέσεις, ὅπως ταμίας στόν Δασικό καί Γεωργικό Συνε-
ταιρισμό Ἀρναίας καί ἐκκλησιαστικός ἐπίτροπος γιά
πολλά χρόνια στόν Μητροπολιτικό Ναό τοῦ Ἁγίου Στε-
φάνου. Ἀπεβίωσε τό 1977.
Κατατάχτηκε στόν Ἑλληνικό Στρατό τό 1919. Πα-
ρακολούθησε τή βασική ἐκπαίδευση γιά 3- 4 μῆνες καί στή συνέχεια μεταφέρθηκε στόν πό-
λεμο τῆς Μ. Ἀσίας στήν πρώτη γραμμή. Ἐκεῖ πῆρε μέρος σέ 40 ὀργανωμένες μάχες καί σέ
ἀμέτρητες ἀκανόνιστες. Μάχες πού ξεχώρισαν γιά τόν Μικρασιατικό Πόλεμο ἦταν στίς πόλεις
Ὀσάκ, ἈφιόνΚαραχισάρ, Κιουτάχεια καί Ἐσκί Σεχίρ. Κατά τήν διάρκεια τοῦ πολέμου χρειάστηκε
νά διασχίσει τόν Σαγγάριο Ποταμό 4 φορές ( 2 φορές ἐπιτιθέμενος καί 2 φορές μέ ἄτακτη ὑπο-
χώρηση ). Νά σημειωθεῖ ὅτι ὅλες οἱ μάχες καί ἡ μεταφορά γίνονταν μέ τά πόδια.
Ἀμέτρητες εἶναι οἱ ἱστορίες, πού περιέγραψε στά παιδιά του, γιά νά τούς μεταφέρει τίς
ἄγριες συνθῆκες τοῦ πολέμου καί νά τούς μεταδώσει τόν δημοκρατικό τρόπο ζωῆς καί τήν
εἰρηνική διευθέτηση τῶν προβλημάτων.
Ἀπό μαρτυρίες τοῦ γιοῦ τοῦ Ἰωάννη Τζιάρα, καθόλη τήν διάρκεια τῆς ζωῆς του δέν πέρασε
οὔτε ἕνα βράδυ, πού νά μήν ἔβλεπε ἐφιάλτες καί νά μήν ξυπνοῦσε φωνάζοντας καί ἱδρωμένος.
Αὐτός ἦταν καί ὁ λόγος πού ἀπόφευγε νά κάνει συζητήσεις καί ἀναφορές στούς συγχωριανούς
του, ὅταν τόν ρωτοῦσαν νά τούς πεῖ γεγονότα τοῦ πολέμου.
Ἐνδεικτικά θά περιγράψω μερικά γεγονότα, πού διαδραματίστηκαν στόν πόλεμο. Μέ τή
μεταφορά του στή Μ. Ἀσία τοποθετήθηκε σέ Τάγμα πρώτης γραμμῆς. Ἐκεῖ δυστυχῶς γιά τόν
ἴδιο ἦταν ἄγνωστος μεταξύ ἀγνώστων. Οἱ συνθῆκες ὅμως ἕνωσαν ὅλα τά Ἑλληνόπουλα καί
ἀναπτύχθηκαν φιλίες ζωῆς. Ἔτσι καί ὁ Κωνσταντῖνος Τζιάρας ἀπόκτησε ἀδερφική φιλία μέ 2
στρατιῶτες μεγαλύτερης κλάσης, τοῦ 1916, ὁ ἕνας μέ καταγωγή ἀπό τή Θεσσαλία καί ὁ ἄλλος
ἀπό τήν Θράκη, οἱ ὁποῖοι εἶχαν μεγάλη ἐμπειρία στόν πόλεμο, σέ σχέση μέ τόν 18χρονο Κων-
σταντῖνο. Ἀπό περιγραφές τοῦ ἴδιου σέ ὅλη τή διάρκεια τοῦ πολέμου καθώς καί στήν ὀπισθο-
χώρηση ἦταν ἀχώριστοι. Ἀξιοσημείωτο εἶναι ὅτι, ἐπειδή ὁ Κωνσταντῖνος γνώριζε γραφή,
διατηροῦσε ἀλληλογραφία μεταξύ τῶν ἀρραβωνιασμένων φίλων του μέ τίς γυναῖκες τους, γιατί
αὐτοί δέν γνώριζαν γραφή καί ἀνάγνωση.
Ἐπίσης ὁ Κωνσταντῖνος Τζιάρας κρατοῦσε ἡμερολόγιο γιά τά γεγονότα τοῦ πολέμου κα-
θημερινά. Κατά τήν ἄτακτη ὀπισθοχώρησή του πρός τήν Ἑλλάδα, συνάντησε τόν γιατρό τοῦ
34
Τάγματος ἔφιππο. Τόν ἀναγνώρισε καί ὁ γιατρός τόν συμβούλεψε νά ἀποχωριστεῖ τό ἡμερο-
λόγιο τῶν μαχῶν, γιατί, ἐάν ἀναγνωρίσουν οἱ Τοῦρκοι τί βιβλίο εἶναι αὐτό πού ἔχει μαζί του, θά
ἔχανε τή ζωή του. Δυστυχῶς ἄκουσε τήν συμβουλή τοῦ γιατροῦ καί τό ἀποχωρίστηκε. Εὐτυχῶς
ὅμως γιά μᾶς κατάφερε νά φτάσει στή Σμύρνη καί νά ἐπιστρέψει στήν Ἑλλάδα.
Ξεχωριστή θέση στήν πολεμική περίοδο εἶχε ἡ πράξη ἀνδρείας τοῦ Κωνσταντίνου Τζιάρα,
ὅπου κατά τήν διάρκεια τῆς νύχτας κατάφερε, κατασκόπευσε καί ἀνακάλυψε τήν ὕπαρξη Τουρ-
κικοῦ στρατοῦ. Πιό συγκεκριμένα τό Ἑλληνικό Τάγμα διανυκτέρευσε δίπλα στόν Σαγγάριο πο-
ταμό. Ἀπό τήν ἀπέναντι πλευρά τοῦ ποταμοῦ ἦρθαν Τουρκικά στρατεύματα καί εἶχαν σκοπό νά
ἐπιτεθοῦν στά Ἑλληνικά. Ὁ Κωνσταντῖνος Τζιάρας ἀνακάλυψε τήν ὕπαρξη τοῦ Τουρκικοῦ
στρατοῦ καί μέ κίνδυνο τῆς ζωῆς του πλησίασε τόσο κοντά, ὥστε κατάφερε νά ἀκούσει κά-
ποιες λέξεις Τουρκικές,τις ὁποῖες ἀμέσως ἀνάφερε στόν Διοικητή του. Αὐτό εἶχε ὡς ἀποτέλε-
σμα ὁ Διοικητής τοῦ Τάγματος νά θορυβηθεῖ, γιατί γνωρίζοντας Τούρκικα κατάλαβε ὅτι οἱ
Τοῦρκοι θά ἔκαναν ἐπίθεση στόν Ἑλληνικό στρατό τό ἑπόμενο πρωινό. Ἀμέσως διέταξε τήν
ἔγερση τοῦ Τάγματος καί τήν ἄμεση ὀργάνωση ἐπίθεσης κατά τίς πρῶτες πρωινές ὧρες. Μέ τό
πρῶτο φῶς τῆς ἡμέρας τό Ἑλληνικό Τάγμα πραγματοποίησε μάχη, τήν ὁποία καί κέρδισε. Μετά
τήν ὁλοκλήρωση τῆς κερδισμένης μάχης ὁ Διοικητής τοῦ Τάγματος ἀναγνώρισε τήν πράξη
ἀνδρείας τοῦ Κωνσταντίνου Τζιάρα καί ἔκανε αἴτημα χορήγησης παρασήμου στούς ἀνωτέρους
του. Τά γεγονότα τῆς ἄτακτης ὀπισθοχώρησης πρόλαβαν τίς διαδικασίες καί τό αἴτημα παρέ-
μεινε στή θέση τῆς μάχης ἀλλά καί στίς καρδιές εὐγνωμοσύνης τοῦ Διοικητῆ καί τῶν στρα-
τιωτῶν, πού τούς ἔσωσε τή ζωή.
Κατά τή διάρκεια τῆς ὀπισθοχώρησης συνάντησε τυχαία τόν πρῶτο του ξάδερφο Κων-
σταντῖνο Τζιάρα τοῦ Ἰωάννη. Τόν παρακάλεσε νά τόν ἀκολουθήσει κατά τήν ὀπισθοχώρηση
ἀλλά ἐκεῖνος ἀρνήθηκε καί προτίμησε νά συνεχίσει τήν ὀπισθοχώρησή του μέ τό Τάγμα του.
Δυστυχῶς γιά ἐκεῖνον δέν κατάφερε νά ἐπιστρέψει στήν Ἑλλάδα.
Ἀξέχαστες εἶναι οἱ μαρτυρίες πρός τόν γιό του Ἰωάννη γιά τίς δύσκολες συνθῆκες, πού δια-
δραματίστηκαν κατά τή διάρκεια τοῦ πολέμου. Συμπολεμιστές καί φίλοι ἔπεσαν ἡρωικά στίς
μάχες δίπλα ὁ ἕνας στόν ἄλλο καί πολλές φορές καταλάβαιναν τόν ἄγριο θάνατο μετά τό πέρας
τῆς μάχης, γιατί ὁ ἦχος τῶν σφαιρῶν καί ἡ ἀδρεναλίνη δέν ἦταν ἀρκετή νά συνειδητοποιήσουν
ὅτι ὁ φίλος τους στό μισό μέτρο δίπλα τους ἦταν νεκρός! Μπορεῖ νά ὑπῆρχε γιατρός στό Τάγμα
ἀλλά πολλές πληγές ἀναγκάζονταν νά τίς περιποιοῦνται μόνοι τους μέ τοπικά γιατροσόφια ἀπό
ὅλες τίς περιοχές τῆς Ἑλλάδας, ὅ,τι γνώριζε ὁ καθένας ἀπό τίς γιαγιάδες καί τούς παπποῦδες
τους. Ἀρκετές φορές ἦταν σωτήρια γιά τήν ὑγεία τους, μέχρι νά μεταφερθοῦν στά νοσοκομεῖα.
Ἀφοῦ κατάφερε νά φθάσει στή Σμύρνη ἐπιβιβάστηκε σέ πλοῖο τοῦ Ἑλληνικοῦ στρατοῦ καί
μεταφέρθηκε στόν Πειραιά. Ἀπό ἐκεῖ ἀμέσως μετατέθηκε σέ στρατόπεδο στό Δρέπανο Κοζά-
νης. Ἐκεῖ ἔμεινε ἄλλα 4 χρόνια ὑπηρετώντας τή στρατιωτική του θητεία. Ἀξιοσημείωτο γιά τή
ζωή του εἶναι ὅτι μέ τό πού ἔφθασε στό στρατόπεδο ἀπό τόν Πειραιά πέρασε ἀπό ἰατρικές ἐξε-
τάσεις. Λόγω τῶν κακουχιῶν καί τῶν δυσκολιῶν, πού πέρασε κατά τήν ὀπισθοχώρηση, ὁ ὀργα-
νισμός του ἀδυνάτισε τόσο πολύ πού ἦταν ἀγνώριστα τά χαρακτηριστικά του καί ὡς
ἀποτέλεσμα εἶχε νά βγάλει ἕνα μεγάλο ἀπόστημα ἀριστερά στόν λαιμό του. Βλέποντας ὁ για-
τρός τοῦ στρατοπέδου τόν ἀδυνατισμένο ὀργανισμό του, διέταξε πλήρη ξεκούραση γιά ἕνα
μήνα καί διπλή μερίδα φαγητοῦ πρωί καί βράδυ. Πράγματι μετά ἀπό ἕναν μήνα ὁ ὀργανισμός
του δυνάμωσε καί κατάφερε νά ἐπιζήσει.
Τέλος, γιά νά καταλάβουμε τίς συνθῆκες καί τά τραγικά γεγονότα, πού πέρασαν στή ζωή
τούς οἱ προηγούμενες γενιές Ἀρναιωτῶν, ὅταν ὁ Κωνσταντῖνος Τζιάρας ἀπολύθηκε ἀπό τόν
Ἑλληνικό στρατό μετά ἀπό 7 χρόνια, δηλαδή τό 1926, ἦρθε στό σπίτι τῶν γονιῶν του καί βλέ-
ποντάς τον ὁ ἄρρωστος πατέρας του πρός στιγμήν δέν τόν ἀναγνώρισε. Ἔφυγε ἕνα ἀμού-
στακο ἀθῶο παιδάκι καί γύρισε ἕνας ἄντρας τραυματισμένος ψυχολογικά γιά ὅλη του τή ζωή.
Νά σημειωθεῖ ὅτι τήν ἐπιστροφή του ἀπό τήν Μ. Ἀσία μέσω Σμύρνης στήν Ἑλλάδα ἡ οἰκογέ-
νειά του τήν ἔμαθε μετά ἀπό ἕνα γράμμα πού ἔστειλε ὁ Κωνσταντῖνος, χωρίς νά τοῦ δοθεῖ
οὔτε μία ἡμέρα ἄδεια νά δεῖ τούς δικούς του.
35
ΠΑΙΔΙΚΕΣ ΑΝΑΜΝΗΣΕΙΣ ἀπό τήν Ἀρναία
Γράφει: ὁ Γεώργιος Ι. Ρήγας
«Μόνο ὅ,τι φυλάξεις παιδιάτικο θά μείνει ἀπείραχτο ἀπό τόν χρόνο», ἔλεγε ὁ
Γεώργιος Δροσίνης (1859-1952), ποιητής, λογοτέχνης, ἀκαδημαϊκός.
Μʼ αὐτήν τήν ὑπενθύμιση θέλησα νά περιγράψω μερικές ἀκόμη παιδικές ἀνα-
μνήσεις, ἀφοῦ ἡ «ΑΡΝΑΙΑ» τοῦ κ. Κύρου εἶναι πάντα φιλόξενη.
Εἶναι περιγραφές διάσπαρτες ἀπό πλευρᾶς χρόνου καί σύντομες.
Στά χρόνια μου πολλά παιδιά στεροῦνταν τήν πατρική παρουσία, καθότι ἀρκε-
τοί ξενιτεύονταν γιά ἐργασία καί ποικίλες δραστηριότητες τά δύσκολα ἐκεῖνα χρό-
νια τῶν στερήσεων. Σήμερα μερικά εἶναι ἴδια καί πολλά ἄλλαξαν. Οἱ περισσότεροι
εἶναι παρόντες στήν οἰκογενειακή ἑστία καί αὐτή ἡ παρουσία κάνει τή διαφορά
στήν παιδική ψυχολογία.
Τό Πάσχα ψάλαμε τά ἐγκώμια μέ τήν παιδική χορωδία τῆς ἐκκλησίας τοῦ Ἁγίου
Στεφάνου ὅλες τίς Στάσεις τῶν ἐγκωμίων μέ διευθυντή τόν ἀείμνηστο Ἀνέστη Πα-
παγεωργίου.
• Μιά ντάνα ἀπό καυσόξυλα εἶχα ἑτοιμάσει ἕνα ὁλόκληρο καλοκαίρι στόν Χο-
λομώντα ἐν ἀναμονῇ τοῦ χειμῶνα τοῦ 1948.
Εἶχα καταλάβει μέσα στόν ἐμφύλιο ὅτι ἔπρεπε νά κόβω ξύλα μόνο στίς χαρά-
δρες καί κατηφόρες, μέρη στά ὁποῖα δέν ἔβαζαν νάρκες οἱ ἀντάρτες. Μιά ἡμέρα,
ὅπως εἶχα ἀνέβει μέ τό τελευταῖο φορτίο τῆς ἡμέρας καί κάθισα νά φάω, σέ μικρή
ἀπόσταση ἄκουσα ἕνα μπάμ. Εἶπα, πάει τό πόδι τοῦ στρατιώτη. Νά γιατί ὅλοι σήμε-
ρα μιλοῦν γιά ὁμόνοια, ὁμοψυχία, καί ἑνότητα, ὥστε νά μήν ἐπαναληφθοῦν παρό-
μοια γεγονότα.
Ὅταν, λοιπόν, εἶχε κανονίσει ὁ ἀδερφός
μου μέσω τῆς Μητροπόλεως, νά πάρουμε ἕνα
αὐτοκίνητο τοῦ στρατοῦ, γιά νά μεταφέρουμε τά
ξύλα, η εἰκόνα πού ἀντικρύσαμε ἦταν ἀπογοη-
τευτική. Δέν ὑπῆρχε οὔτε ἕνα ξύλο!
Εἶναι.... ἀπείραχτο ἀπό τό χρόνο!
•Ἔχουν γραφεῖ πολλά γιά τόν παπα-Βασίλη
Πραβήτα ἀπό ἀνθρώπους πού τόν ἔζησαν κατά
τή διάρκεια τῆς ἱερωσύνης του.
Ἄς μοῦ ἐπιτραπεῖ νά γράψω κι ἐγώ κάτι ὡς πα-
λιός συμμαθητής του, ὡς ἀνάμνηση τῶν παι-
δικῶν χρόνων. Στίς δύο τελευταῖες τάξεις τοῦ
Γυμνασίου βλεπόμασταν συχνά. Πήγαινα καί στό
σπίτι του, πότε τόν ἔβρισκα νά περιποιεῖται τά
δυό μεγάλα μουλάρια, πού εἶχαν μέ τόν πατέρα
του -τόν μπάρμπα Ἀναστάση- πότε στό δωμάτιό
του μέ τό περιοδικό «Η ΖΩΗ» στό χέρι καί πότε
νά κάνουμε ἐπαναλήψεις τῶν μαθημάτων μας.
Οἱ ἐκθέσεις του στό σχολεῖο, πάνω σέ ὁποι-
οδήποτε θέμα, ἀπέπνεαν ταπεινότητα καί ἄνθρω-
πο πού πίστευε στόν Χριστό. Ἤρεμος, πράος, Πρωτοπρεσβύτερος
ποτέ δέν τόν εἶδα θυμωμένο ἤ νά ἀντιδρᾶ σέ Βασίλειος Πραβήτας
κάτι, ἄν καί εἶχε δίκαιο. (Ἀρναία 1933-Θεσσαλονίκη 1999)
36
Μετά τήν ἀποφοίτησή μας τά βήματά
μας χώρισαν. Ἤξερε τί ἤθελε, ἀφοῦ ἡ
κλήση του πρός τήν ἱερωσύνη ἦταν φα-
νερή.
Ὡς ἐργαζόμενο φοιτητή μέ βοήθησε
κάνοντας τίς ἀπαραίτητες παρουσίες
στή Γυμναστική τοῦ Πανεπιστημίου, προ-
κειμένου νά δώσω ἐξετάσεις (ἔτσι γινό-
ταν τότε), καί ὅταν τόν «πείραζα» ὅτι
αὐτό ἦταν παράνομο, μέ ἀπαντοῦσε μέ
ἕνα πλατύ χαμόγελο! Εἶναι... ἀπείραχτο
ἀπό τόν χρόνο.
Ὑπηρέτησε τήν Ἐκκλησία μέ αὐτα-
πάρνηση καί ὅλους τούς ἀνθρώπους πού τόν πλησίαζαν. Ὑπῆρξε ὑπόδειγμα κληρι-
κοῦ κατά γενική ὁμολογία.
• Ὅταν βρέθηκα στήν ὑπηρεσία τοῦ μακαριστοῦ Μητροπολίτου Διονυσίου
(1949-1951), θυμάμαι, τό Διονύσιο κουρασμένο καί περιορισμένο λόγω τοῦ ἐμφυ-
λίου πολέμου (1945-1949), ἀρκετά βράδια, μετά τόν ἑσπερινό, ἐπισκέπτονταν τόν
γείτονά του Μανώλη Στρατῆ (ἐκκλησιαστικό ἐπίτροπο στήν ἐκκλησία τοῦ Ἁγίου
Στεφάνου), γιά πνευματικό διάλειμμα.
Μερικές Κυριακές ὁ Διονύσιος παρουσιάζει μιά ἄλλη εἰκόνα κατά τήν διάρκεια
τῆς Θείας Λειτουργίας. Προσκαλοῦσε ἀπό τό Ἅγιον Ὄρος ἕνα Ρῶσο διάκονο, καλ-
λίφωνο. Μέ στεντόρεια ἀλλλά γλυκιά φωνή τά «εἰρηνικά» του ἦταν ἀνεπανάληπτα
καί στην ὑπόλοιπη λειτουργική διαδικασία.
Ἐπίσης, μερικές φορές προσκαλοῦσε τήν φοιτητική χορωδία τοῦ θρησκευτικοῦ
Συλλόγου «ΖΩΗ», ἡ ὁποία μέ τήν τετραφωνία τῆς Εὐρωπαϊκῆς Μουσικῆς προσέδι-
δε ἕνα ἄλλο τόνο κατά τήν διάρκεια τῆς θείας Λειτουργίας. Τά μονοσύλλαβα καί
πολυσύλλαβα, ὅπως «Ἀμήν, Ἀλληλούια, Κύριε ἐλέησον, καί τῷ Πνεύματί σου»,
ὅπως καί στό σύνολο, ἦταν ἐντυπωσιακά σέ μιά ἀσυνήθιστη ἀτμόσφαιρα.
Ἐπίσης, ὅταν τό καλοκαίρι κατασκήνωναν στό ἄλσος τῆς Ἁγίας Παρασκευῆς,
ἐπαναλαμβάνονταν τά ἴδια καί σέ συνδυασμό μέ τό «Ἀγαπητοί, στῶμεν καλῶς»,
πού συνήθιζε νά λέει στό
κήρυγμά του ὁ Διονύσιος,
θυμᾶμαι τήν ἐκλησία τοῦ
Ἁγ. Στεφάνου κατάμεστη.
• Θυμήθηκα τή νοστι-
μιά τοῦ ψωμιοῦ πού ζύ-
μωνε ἡ μητέρα μου, τή
γεύση πού εἶχαν τά κρά-
να, πού μαζεύαμε στίς πα-
ρυφές τοῦ Χολομώντα ἤ
στόν Γκόμπελο καί ὅταν
«μπαρμπολογούσαμε» τίς
καρυδιές. Θεωρῶ ὅτι ἐ-
κεῖνα τά μικρά τῆς τότε
καθημερινῆς ζωῆς μας
καί τῶν παιδικῶν ἀναμνή- Τό χοροστάσι μέ τό Διδακτήριο τοῦ 1871, τό Κωδωνο-
σεων μέ συγκινοῦν μέχρι στάσιο (1882) καί τόν Ἱ.Ναό τοῦ Ἁγ. Στεφάνου (1812).
σήμερα.
37
᾽Ενδιαφέρουσες Εἰδήσεις
(Ὅσες ἀναφέρονται στήν Ἱστορία καί στή Λαογραφία τῆς Ἀρναίας)
Στίς 14-16 Αὐγούστου 2022 πραγματοποιήθηκε στό Kutaisi τῆς Γεωργίας Διεθνές Φεστιβάλ Φω-
τογραφίας μέ τή συμμετοχή φωτογράφων ἀπʼ ὅλο τόν κόσμο.
Ἀνάμεσα στούς συμμετέχοντες ἦταν καί ὁ συμπατριώτης μας καθηγητής τῆς Σχολῆς Καλῶν
Τεχνῶν τοῦ Ἀριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης Γιῶργος Κατσάγγελος, στόν ὁποῖο ἀπο-
νεμήθηκε τό Μεγάλο Βραβεῖο γιά τή συμμετοχή μέ πορτραῖτα τοῦ Ψυχιατρείου Θεσσαλονίκης.
Πρέπει νά σημειωθεῖ ὅτι ὁ Γιῶργος Κατσάγγελος τιμήθηκε μέ Βραβεῖα Φωτογραφίας στή Ρωσία το
2010, στήν Τασκένδη τό 2013, στήν Ἰαπωνία τό 2016, στή Θεσσαλονίκη τό 2019 καί ἀλλοῦ.
Τό 2008 ὡς Κοσμήτορας τῆς Σχολῆς Καλῶν Τεχνῶν Θεσσαλονίκης μετεῖχε ἀπό τό Πανεπιστή-
μιο στήν Ἐπιτροπή ἀνέγερσης τοῦ Ἀνδριάντα τοῦ φιλόσοφου Ἀριστοτέλη τοῦ Σταγειρίτη σέ αὔλειο
χῶρο του.
Τέλος, καί στήν πατρίδα του, τήν Ἀρναία, ἡ προσφορά του ἦταν σημαντική. Συγκεκριμένα: 1. Τό
2002 ἐκδόθηκε ὁ συλλογικός τόμος ἀφιερωμένος στόν Ἱ. Ναό τῶν Ἁγίων Ἀναργύρων, μέ τόν τίτλο:
«Ἱερός Ναός Ἁγίων Ἀναργύρων Ἀρναίας», ὁ ὁποῖος (Ἱ. Ναός) εἶναι ἁγιογραφημένος μέ ἀναγεννη-
σιακῆς τεχνοτροπίας 34 ἁγιογραφίες πολλῶν ἁγίων. Ἡ Ἐκκλησιαστική Ἐπιτροπή τοῦ Ναοῦ ζήτησε
ἀπό τόν Γιῶργο Κατσάγγελο νά φωτογραφήσει τίς ἁγιογραφίες αὐτές γιά τίς ἀνάγκες τῆς παρα-
πάνω ἔκδοσης, στήν ὁποία δημοσιεύθηκαν ὅλες ὁλοσέλιδες καί ἔγχρωμες στίς σελίδες 89-91 καί
94-124· 2. Στά τέλη τῆς 10ετίας τοῦ 1990 ὁ Γιῶργος Κατσάγγελος μέ τή σύζυγό του Ἀναστασία Βα-
λαβανίδου, Ἀρχιτέκτονα Μηχανικό, εἶχε τήν ὅλη ἐπιμέλεια, ὀργάνωση, ὁλοκλήρωση καί παράδοση
τοῦ ἔργου τῆς διαμόρφωσης σέ Ἱστορικό καί Λαογραφικό Μουσεῖο τοῦ Ἀρχοντικοῦ Ἰατροῦ (Για-
τράδικου) τῆς Ἀρναίας, τό ὁποῖο ἐγκαινιάσθηκε στίς 25 Ἰουλίου τοῦ 1990 (βλ. Μικρές Εἰδήσεις-
Εἰδική ἀναφορά, Τό Ἱστορικό καί Λαογραφικό Μουσεῖο Ἀρναίας, «ΑΡΝΑΙΑ», τχ. 44, Ἰούλ.-Σεπτ. 1999,
σσ. 10-11).
ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗ ΕΚΔΗΛΩΣΗ ΣΤΗΝ ΑΡΝΑΙΑ ΓΙΑ ΤΟΝ ΟΣΙΟ ΠΟΡΦΥΡΙΟ ΤΟΝ ΚΑΥΣΟΚΑΛΥΒΙΤΗ
Τό ἀπόγευμα τῆς 1ης Ὀκτωβρίου πραγματοποιήθηκε στό Πολιτιστικό Κέντρο τῆς Ἀρναίας τι-
μητική γιά τόν πρόσφατα ἁγιοκαταταγέντα Ὅσιο Πορφύριο τόν Ἁγιορείτη (Καυσοκαλυβίτη) ἐκδή-
λωση ὑπό τήν αἰγίδα τοῦ Δήμου Ἀριστοτέλη καί εἰδικά τοῦ Ἀριστοτελείου Πνευματικοῦ Κέντρου.
Στήν ἐκδήλωση χορευτικό συγκρότημα ἀπό τή Ρουμανία παρουσίασε χορούς τῆς Χώρας του καί
ἡ Χορωδία τῶν Ἱεροψαλτῶν τῆς Ἱ. Μητροπόλεως Ἱερισσοῦ, Ἁγίου Ὄρους καί Ἀρδαμερίου «ΡΩ-
ΜΑΝΟΣ Ο ΒΑΤΟΠΑΙΔΙΝΟΣ» (καί ὄχι «ΡΩΜΑΝΟΣ Ο ΜΕΛΩΔΟΣ», ὅπως γράφηκε στή σχετική ἀφίσα
καί εἰπώθηκε στήν ἐκδήλωση, χωρίς παρεμβατική διόρθωση) παρουσίασε βυζαντινούς ὕμνους. Στή
συνέχεια μίλησε γιά τόν Ὅσιο Πορφύριο ἡ ὑμνωδός Νεκταρία Καραντζῆ, ἡ ὁποία στό τέλος τρα-
γούδησε καί ἔψαλλε διάφορα δημοτικά καί ἐκκλησιαστικά ἄσματα.
38
ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΟΥ ΕΛΕΝΗΣ ΣΤΟΥΜΠΟΥ:
«ΑΠΟ ΤΗ ΛΑΡΙΓΚΟΒΑ ΣΤΟ ΧΑΪΝΤ ΠΑΡΚ»
Τήν Κυριακή τό μεσημέρι τῆς 30ῆς Ὀκτωβρίου παρουσιάσθηκε τό βιβλίο τῆς ἀρχαιολόγου Ἑλέ-
νης Στούμπου-Κατσαμούρη μέ τόν τίτλο: «Ἀπό τή Λαρίγκοβα στό Χάϊντ Πάρκ», 76 σελίδων, στήν
αἴθουσα «Μητροπολίτης Σωκράτης» τοῦ Δημοτικοῦ Καταστήματος (πρ. Διδακτήριο 1871-1935).
Τό περιεχόμενο τοῦ βιβλίου εἶναι «ἕνα σπινθηροβόλο διήγημα ἄγνωστου συγγραφέα μέ τή
μορφή πραγματικῆς ἱστορίας, δημοσιευμένο σέ ἔγκριτο βρετανικό λογοτεχνικό περιοδικό, ἀφηγεῖται
τή ζωή ἑνός ἐπιτυχημένου Ἕλληνα ἐμπόρου ἀπό τήν Ἀρναία (Λαρίγκοβα) μετά τήν Ἐπανάσταση,
στό Λονδῖνο τῆς βικτωριανῆς ἐποχῆς».
Τήν παρουσίαση ἔκαναν ὁ κ. Γεώργιος Σούσουρας (Κασσανδρινός) καί ἡ συγγραφέας κ. Ἑλένη
Στούμπου.
Στήν ἐκδήλωση παραβρέθηκαν ὁ Πρόεδρος τῆς Κοινότητας Ἀρναίας κ. Ἀγαπητός Κιάτος, ὁ Πρό-
εδρος τοῦ Ἀριστοτελείου Πνευματικοῦ Κέντρου κ. Ἀστ. Τζιτζιρίκας, ὁ πρ. Ἀντιδήμαρχος καί ὁμότι-
μος καθηγητής τοῦ Α.Π.Θ. κ. Χαρ. Λαζαρίδης, δημοτικοί καί κοινοτικοί Σύμβουλοι καί λιγοστοί
κάτοικοι τῆς Ἀρναίας («τί εἶχες, Γιάννη; ...!). Τό βιβλίο πωλεῖται ἀντί 10 εὐρώ.
Πρίν ἀπό λίγον καιρό τό Διοικητικό Συμβούλιο τοῦ Συλλόγου Γυναικῶν Ἀρναίας πραγματοποίησε
τήν ἔκδοση ἑνός σύντομου καί ἔγχρωμου ἐντύπου ἀφιερωμένου στήν Ἀρναία, τή δροσερή καί ὡραία!
Διαβάζοντάς το ὁ ἀναγνώστης ἔστω καί στά γρήγορα ἀντλεῖ πληροφορίες γιά τή μακρόχρονη
ἱστορία τοῦ Γυναικείου Συλλόγου καί τήν ποικιλόμορφη δράση της, ἀλλά καί τήν ἀπαράμιλλη ὀμορ-
φιά τῆς Ἀρναίας, τοῦ τόπου μας, ὁ ὁποῖος (τόπος) παρουσιάζει ἔντονα τή Μακεδονίτικη ἀρχιτεκτο-
νική καί τά λιθόστρωτα σοκάκια του καί στολίζεται ἀπό δύο ὑπέροχα Μουσεῖα, τοῦ Ἱστορικοῦ καί
Λογραφικοῦ Μουσείου καί τοῦ Μουσείου Ὑφαντικῆς, καί δύο ὄμορφους Ἱερούς Ναούς. Ἰδιαίτερη
ἀναφορά γίνεται στόν Ἱερό Ναό τῶν Ἁγίων Ἀναργύρων (1919) καί στόν Ἱερό Μητροπολιτικό Ναό τοῦ
Ἁγίου Στεφάνου (1812), ὁ ὁποῖος ἀποτελεῖ θρησκευτικό προορισμό, ἀφοῦ εἶναι ὁ μοναδικός «ἐν λει-
τουργίᾳ» Ναός, πού τά ἀρχαιολογικά του εὑρήματα τριῶν παλαιοτέρων Ναῶν (τοῦ 5ου, τοῦ 10ου καί
τοῦ 17ου αἰῶνα) εἶναι ὁρετά στά θεμέλιά του μέσω τοῦ γυάλινου δαπέδου.
Τό περιοδικό «ΑΡΝΑΙΑ» συγχαίρει καί ἐπαινεῖ τόν Σύλλογο Γυναικῶν Ἀρναίας γιά τήν ὄμορφη καί
ἐντυπωσικακή ἔκδοση.
39
Η ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΗΣ ΚΕΝΤΡΙΚΗΣ ΠΛΑΤΕΙΑΣ ΤΗΣ ΑΡΝΑΙΑΣ
Ὁ Δῆμος Ἀριστοτέλη δημοπράτησε τό ἔργο πού ἀφορᾶ στή διαμόρφωση τῆς κεντρικῆς
πλατείας μέ προϋπολογισμό 562.000 εὐρώ χρηματοδοτούμενο ἀπό τό Ὑπουργεῖο Ὑποδομῶν
καί Μεταφορῶν.
Συγκεκριμένα τό ἔργο θά περιλαμβάνει σύμφωνα μέ τή δημοσίευση τοῦ Δήμου:
Τή διάστρωση τῶν καλντεριμιῶν μέ φυσική πέτρα Ἀρναίας καί τοῦ δρόμου μέ φυσικό κυ-
βόλιθο ὥστε νά ὑπάρχει ὁμοιογένεια μέ τή γύρω περιοχή ἀλλά ταυτόχρονα καί ὁμαλή κίνηση
τῶν ὀχημάτων. Τή δημιουργία παρτεριῶν μέ χαμηλή φύτευση, κατά μῆκος τοῦ δρόμου, τά ὁποῖα
θά ὁριοθετοῦν τό δρόμο διέλευσης τῶν ὀχημάτων καί τήν τοποθέτηση καθισμάτων κατα-
σκευασμένα ἀπό πέτρα καί ξύλο καστανιᾶς.
Ἰδιαίτερη σημασία δόθηκε στή διαμόρφωση τοῦ χώρου γύρω ἀπό τόν πλάτανο. Θά γίνει
ἀνοιχτή διαμόρφωση μέ διαβαθμίσεις, στήν ὁποία τό τρεχούμενο νερό τῆς πηγῆς θά ρέει σέ
ὕψος πού θά ἐξυπηρετεῖ τή χρήση του ἀπό τούς καθήμενους. Ἐπίσης θά διαμορφωθεῖ ἕνας
χῶρος συγκέντρωσης τῶν κατοίκων γιά τήν πραγματοποίηση ἑορταστικῶν ἐκδηλώσεων.
Τέλος γιά τή σκίαση τῶν καταστημάτων θά τοποθετηθοῦν σύμμεικτης κατασκευῆς βιοκλι-
ματικές πέργκολες, ἀπό ξύλο καστανιᾶς καί μηχανισμό περιστρεφόμενων περσίδων ἀπό ἀλου-
μίνιο.
Μέ βάση τό χρονοδιάγραμμα, τήν Ἄνοιξη θά ἔχει ἀναδειχτεῖ ὁριστικά ἀνάδοχος ἐργολά-
βος καί θά ἔχει συμβασιοποιηθεῖ τό ἔργο, ὥστε νά ξεκινήσουν οἱ ἐργασίες ἀνάπλασης καί ἀντι-
πλημμυρικῆς θωράκισης.
[Σχόλιο τοῦ περιοδικοῦ «ΑΡΝΑΙΑ»: Δημοτικοί ἄρχοντες τῆς Ἀρναίας, προσέξετε πῶς θά
ὑλοποιήσετε τήν προγραμματισμένη καί σχεδιασμένη ἀνάπλαση τῆς Κεντρικῆς Πλατείας τῆς
Ἀρναίας, σκοπός τῆς ὁποίας (ἀνάπλασης) εἶναι νά γίνει ἡ Ἀρναία πιό ὄμορφη, πιό παραδοσιακή
καί πιό τουριστική καί ὄχι νά γίνει πιό ἄσχημη, πιό ἀντιπαραδοσιακή καί πιό ἀντιτουριστική. Ἡ
τυχοῦσα ἀπροσεξία σας θά καταγραφεῖ στίς μαῦρες σελίδες τῆς Ἱστορίας της!!!].
40
καρυδιῶν μέ μέλι. Ἀφοῦ καταναλωθοῦν (φαγωθοῦν) τά προσφερθέντα (χριστόψωμο καί καρυ-
δόμελο) ἡ νοικοκυρά ἀφήνει πάνω στό τραπέζι τό ἀρτοτεμάχιο τοῦ Χριστου καί μιά ποσότητα
μελιοῦ, γιά νά φάει ὁ γεννημένος Χριστός, ἐρχόμενος ἐκεῖ, σύμφωνα μέ τή λαϊκή δοξασία, γιά
νά «μελωθεῖ», δηλαδή νά γλυκανθεῖ, λέγοντας (ἡ νοικοκυρά) τή φράση «μέ τό γλυκό νά ἔρθει
ὁ Χριστός»].
41
ΕΝΑ ΕΠΑΙΝΕΤΙΚΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΡΝΑΙΑ ΔΗΜΟΣΙΕΥΜΑ
ΤΗΣ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑΣ «ΤΟ ΒΗΜΑ» (28 Νοεμβρίου 2021)
ΑΡΝΑΙΑ. Παρα-
δοσιακή κωμόπο-
λη, χτισμένη στίς
βόρειες ἀπολήξεις
τοῦ Χολομώντα σέ
ὑψόμετρο 600 μέ-
τρων. Λιαρίγκο-
βα/η, ἡ παλαιότερη
ὀνομασία της -
εἶναι τό ἀγροτικό
καί ἐμπορικό κέν-
τρο τῆς εὐρύτε-
ρης περιοχῆς. Ἀρ-
χοντικά μακεδο-
νικῆς ἀρχιτεκτο-
νικῆς (ξεχωρίζουν ἐκεῖνα τοῦ Μήτσιου καί Ἀλεξάνδρου), ὄμορφα σπίτια, πλακόστρωτοι καί
λιθόστρωτοι δρόμοι καί σοκάκια στολίζουν τήν κωμόπολη μέ τή μακρά πράδοση στόν ἐκπαι-
δευτικό τομέα, τή βυζαντινή καί τή χορωδιακή μουσική, τήν ὑφαντική καί τή μελισσοκο-
μία. Ἐκεῖ τό Λαογραφικό Μουσεῖο, το ὁποῖο στεγάζεται στό ἀρχοντικό Ἰατροῦ (Γιατράδι-
κο) καί περιλαμβάνει τοπικές ἐνδυμασίες, ὑφαντά, κεντήματα, ἀργαλειό, οἰκιακά σκεύη, γε-
ωργικά καί κτηνοτροφικά ἐργαλεῖα, μελισσοκομικά ἐργαλεῖα, ἐργαλεῖα κεραμικῆς, παλαι-
ές φωτογραφίες κ.ἄ.
ΕΠΙΣΤΟΛΕΣ
• Ἀπό τόν ἐπίτιμο Πρόεδρο τῶν Ἐφετῶν κ. Λάζαρο Κοεμτζόπουλο πήραμε (Θεσσαλονίκη 1/9)
τήν παρακάτω ἐπιστολή:
Ἀγαπητέ κ. Κύρου,
Ἀπό τό τεῦχος 134 τοῦ Περιοδικοῦ «ΑΡΝΑΙΑ» ἡ προσοχή καί τό ἐνδιαφέρον μου ἑστιάστηκαν
στίς ἑξῆς σημαντικές εἰδήσεις:
Ἡ Ἐκλογή τοῦ ἀρχιμανδρίτη Χρυσοστόμου Μαϊδώνη (Ἐκπομπές TV 4E). Τήν ἐκλογή του ἀπό
τήν Ἱ. Σ. τοῦ Πατριαρχείου Ἀλεξανδρείας καί τή χειροτονία ἀπό τόν Πατριάρχη Ἀλεξανδρείας κ.
Θεόδωρο σέ Ἐπίσκοπο στήν ἐπισκοπή Μπουκόβα καί Δυτικῆς Τανζανίας. Ἡ θεία Χάριτι Ἱερουρ-
γία ἀποτελεῖ σημαντικό γεγονός γιά τήν ᾽Ορθοδοξία.
Ἐπίσης, ἡ ἐπιμέλεια τοῦ κ. Χαράλ. Λαζαρίδη, Ὁμ. Καθηγητῆ τοῦ Α.Π.Θ. γιά τήν προκλητική ἐπι-
στολή τοῦ Σκοπιανοῦ κ. Νακόσκι μέ τήν ἱστορική ἀπάντηση τοῦ Μίκη Θεοδωράκη.
Μέ τήν εὐκαιρία αὐτή σᾶς ἀνακοινώνω τήν σχετική Νομολογία τῶν ἀποφάσεων τῶν Δικα-
στηρίων γιά τήν καθέρωση τῆς λεγόμενης «Μακεδονικῆς γλώσσας» κατʼ ἐπιθυμία τῶν Σκο-
πιανῶν, ἡ ὁποία ἐπιχειρήθηκε μέ ἀφετηρία τό Πρωτοδικεῖο Φλωρίνης: Ὁ Ἄρειος Πάγος μέ τήν
ἐμπερίστατη ἀπόφαση 1448/2009 (Εἰσ. Γ. Πετράκης, Πρ. Β. Θάνου-Χριστοφίλου, Δικ. Ε. Τέλλης)
ἔκρινε ὅτι ἡ ἀπό 24/7/2003 νεώτερη αἴτηση τῶν ἐνδιαφερομένων γιά τήν ἀναγνώριση στήν Πόλη
τῆς Φλώρινας Σωματείων μέ σκοπό τήν διατήρηση καί διάδοση «Μακεδονικοῦ πολιτισμοῦ καί
Μακεδονικῆς Γλώσσας» ἀντίκειται στήν Ἑλληνική Δημόσια Τάξη, ὡς ἐπίσης καί στήν Εὐρωπαϊ-
κή Σύμβαση Δικαιωμάτων τοῦ Ἀνθρώπου (Χρ. Ι.Δ/2010/435-38 IV). Ἀπορριπτικές ἦταν καί οἱ ἀπο-
φάσεις τοῦ Πρωτοδικείου Φλώρινας καί τοῦ Ἐφετείου Θεσαλονίκης.
Μέ ἐκτίμηση
Λάζαρος Κοεμτζόπουλος
Σημ. Σύνταξης: Εὐχαριστοῦμε πολύ, ἀγαπητέ κ. Λάζαρε Κοεμτζόπουλε, γιά τήν ἀναφορά σας
στά δύο δημοσιεύματα τοῦ περιοδικοῦ μας καί γιά τήν ἐνημερωτική δικαστική πληροφορία σας
γιά τό φλέγον θέμα τῆς «Μακεδονικῆς γλώσσας», πού ἀνακινοῦν οἰ Σκοπιανοί, οἱ ὁποῖοι ὅμως
πρέπει νά τό χωνέψουν ὅτι «δέν θά τήν πάρουνε ποτέ τή γῆ τῶν Μακεδόνων»! Ἐπίσης εὐχαρι-
στοῦμε καί γιά τή γενναία οἰκονομική συνδρομή σας.
43
Εἶναι σχεδόν μοναδικόν πού μέ κάθε λεπτομέρεια καί χρονολογικῶς παρατίθενται τά ἱστο-
ρικά δεδομένα.
Σᾶς εὐχαριστῶ πού τό περιοδικόν Σας ἀφιλοκερδῶς τό στέλνατε ἀνελλιπῶς εἰς τόν «Ἅγιον
Ἀγαθάγγελον». Κατόπιν καρδιακῆς ἀσθενείας μου διέκοψα τήν ἔκδοσιν τοῦ περιοδικοῦ καί σᾶς
παρακαλῶ νά διαγράψετε τό περιοδικό «Ἅγιος Ἀγαθάγγελος» ἀπό τήν ἀποστολήν.
Εὔχομαι πᾶσαν θείαν εὐλογίαν καί ἐνίσχυσιν ἐν παντί.
Μέ ἀγάπη Χριστοῦ καί εὐχαριστίας
Ἰάκωβος Μοναχός Ἁγιορείτης
***
• Ὁ βουλευτής Θεσσαλονίκης καί
ἱστορικός κ. Κων/νος Γκιουλέκας μᾶς ἔ-
στειλε (Θεσσαλοίκη, Σεπτ. 2022), τό πα-
ρακάτω ἐπιστολικό δελτάριο, εὐχαριστή-
ριο γιά τήν ἀποστολή τῶν βιβλίων μας («Τά
Μαδεμοχωριακά...», «Ὁ Μακεδονομάχος
Ἀγαπητός Πιτούλας...», καί «Ὁ Ἐθνικός
Διχασμός...»):
«Ἀγαπητέ κ. Κύρου. Ἕνα μεγάλο εὐ-
χαριστῶ γιά τήν ἀποστολή τῶν βιβλίων.
Θά τά διαβάσω μέ μεγάλο ἐνδιαφέρον».
• Ἡ Γεννάδειος Βιβλιοθήκη (Ἀθήνα)
εὐχαριστεῖ γιά τήν ἀποστολή τοῦ τχ. 136
τοῦ περιοδικοῦ μας καί παρακαλεῖ νά τῆς
ἀποστείλουμε τό τχ. 135, πού τῆς λείπει,
ὥστε νά συμπληρωθεῖ ἡ σειρά». Τό ἐλ-
λεῖπον τεῦχος στάλθηκε μαζί μέ τό τεῦ-
χος 137.
• Ἡ Βιβλιοθήκη τοῦ Τμήματος Γλώσ-
σας Φιλολογίας καί Πολιτισμοῦ Παρευξεί-
νιων Χωρῶν τῆς Σχολῆς Κλασικῶν καί
Ἀνθρωπιστικῶν Σπουδῶν τοῦ Δημοκρι-
τείου Πανεπιστημίου Θράκης μᾶς εὐχαρι-
στεῖ (Κομοτηνή 30/8) γιά τήν ἀποστολή
τῶν τευχῶν 135 καί 136/2022 τοῦ περιοδι-
κοῦ μας.
44
ΠΡΟΣΚΛΗΣΕΙΣ - ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ
― Τῆς Mητροπόλεως Ἱερισσοῦ, Ἁγίου Ὄρους καί Ἀρδαμερίου γιά τή Χριστουγεννιάτικη γιορ-
τή στή Γαλάτιστα (17/12).
― Τοῦ ΚΑΠΗ Ἀρναίας γιά τήν παρουσίαση τοῦ βιβλίου γιά τό 1821 τῆς Ζαφειρούλας Μυλωνᾶ
(Ἀρναία 11/12).
― Τῆς Κοινότητας Λειβαδίου Θεσσαλονίκης καί τοῦ Ἐκπολιτιστικοῦ Συλλόγου Λειβαδιωτῶν
γιά τήν Ἐπέτειο τοῦ ὁλοκαυτώματος τοῦ Λειβαδίου τό 1821 (Λειβάδι 26/6).
―Τοῦ Παγχαλκιδικοῦ Συλλόγου «Ο ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗΣ» γιά τήν ἐκδήλωση μέ θέμα: «Ἡ Ἐπανά-
σταση τῆς Χαλκιδικῆς Μάϊος-Νοέμβριος», στήν ὁποία θά περιλαμβάνεται καί ἡ σέ πρώτη προβο-
λή τῆς ταινίας: «Καπετάν Χάψας ʻʻΤό λιοντάρι τῆς Χαλκιδικῆςʼʼ» (Πολύγυρος 3/11).
45
Τά χρόνια τῆς Κρήτης (1864-1910), Ἀθήνα 2020, σσ. 333· τόμος Β΄, Ἀνόρθωση καί διπλασιασμός
τῆς Ἑλλάδας - Ἐθνικός Διχασμός (1910-1917), Ἀθήνα 2020, σσ. 335· τόμος Γ΄, Διπλωματικοί
θρίαμβοι - Ἐκλογική ἧττα καί ἐξορία (1917-1928), Ἀθήνα 2020, σσ. 333, καί τόμος Δ΄, Πρωθυ-
πουργός τῆς εἰρήνης καί τῆς ἀνασυγκρότησης - Τό τέλος (1928-1936), Ἀθήνα 2020, σσ. 285.
• Κωνσταντίνου Π. Γκιουλέκα, Ἀπό τήν Ἅλωση ὥς τίς ἡμέρες μας. Ἡ Ἐκκλησία στούς Ἀγῶνες
τοῦ ἔθνους. Ἅγιοι, Ἐθνομάρτυρες, Ἥρωες, Ἀθήνα 2020, σσ. 159.
• Γενικά Ἀρχεῖα τοῦ Κράτους - Ἀρχεῖα Νομοῦ Λακωνίας, Ὅταν οἱ Λάκωνες θυμοῦνται καί διη-
γοῦνται τήν Ἱστορία τῆς ζωῆς καί τοῦ τόπου τους. Ὄψεις τῆς λακωνικῆς ἱστορίας τοῦ 20οῦ
αἰῶνα, (Ἐπιμέλεια Πέννη Γαβαλᾶ. Συνεντεύξεις: Μαντώ Συνοδινοῦ-Πέπη Γαβαλᾶ), Σπάρτη
2018, σσ. 151.
• Ἀθανασίου Ἐ. Καραθανάση, Ἡ Μικρασιατική ἐκστρατεία, ἐμεῖς δέν νικηθήκαμε ποτέ!, Θεσσα-
λονίκη 2022, σσ. 207.
• Συλλόγου Γυναικῶν Ἀρναίας. Ἐνημερωτικό ἔντυπο γιά τήν Ἀρναία.
• Κωνσταντίνου Ἀ. Πεύκου, Ἀναμνήσεις μιᾶς ἄλλης ἐποχῆς, Βαρβάρα Χαλκιδικῆς, 2023, σσ. 508.
46
ΑΠΟΨΕΙΣ-ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ-ΣΧΟΛΙA
ΤΟΥΡΚΑΛΑ ΙΣΤΟΡΙΚΟΣ κίας: «οἱ Τοῦρκοι μαθητὲς δέν διδάσκονται τίπο-
ΚΑΙ ΔΗΜΟΣΙΟΓΡΑΦΟΣ ΕΞΕΥΤΕΛΙΖΕΙ ΕΝΤΟΝΑ τε γιὰ τὸ πόσο βαθιὰ ριζωμένοι εἶναι ὁ ἑλληνισμὸς
ΚΑΙ ΚΑΤΑΛΥΤΙΚΑ ΤΗΝ ΔΙΑΣΤΡΕΒΛΩΜΕΝΗ καί ὁ Χριστιανισμὸς στὶς πόλεις τους. Ἡ Τουρκία,
ΤΟΥΡΚΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ, ΠΟΥ ΔΙΔΑΣΚΕΤΑΙ ἡ ὁποία σήμερα περιέχει τὴ Μικρὰ Ἀσία ἤ τὴν Ἀνα-
ΣΤΑ ΤΟΥΡΚΙΚΑ ΣΧΟΛΕΙΑ! τολία ἐντὸς τῶν συνόρων της, ἔχει περισσότερους
βιβλικοὺς χώρους ἀπὸ ὁποιαδήποτε ἄλλη πε-
Μέσω τῆς ἐκκλησιαστικῆς ἐφημερίδας «ΟΡ-
ριοχὴ στὴ Μέση Ἀνατολὴ ἐκτὸς ἀπὸ τὸ Ἰσραὴλ.
ΘΟΔΟΞΟΣ ΤΥΠΟΣ» (φ. 2412/5-8-2022, σ. 2) ἀντι-
Πολλοὶ Χριστιανοὶ Ἀπόστολοι καί Ἅγιοι, ὅπως ὁ
γράφουμε δύο κείμενα ἀπό τόν ἱστότοπο «ΠΕΝ-
Παῦλος ἀπὸ τὴν Ταρσό, ὁ Πέτρος, ὁ Ἰωάννης, ὁ
ΤΑΠΟΣΤΑΓΜΑ» τήν ἄποψη τῆς τουρκάλας ἱστο-
Τιμόθεος, ὁ Νικόλαος ὁ Μύρων καί ὁ Πολύκαρπος
ρικοῦ καί δημοσιογράφου Uzay bullut γιά τή δι-
ὁ Σμύρνης, μεταξὺ ἄλλων, εἴτε διακονοῦσαν
δασκόμενη στά τουρκικά σχολεῖα διαστρεβλω-
εἴτε ἔζησαν στὴν Τουρκία. Ἡ ἑλληνορθόδοξη κοι-
μένη Ἱστορία τῆς Χώρας της γιά τόν Ἑλληνισμό
νότητα εἶναι ἕνας αὐτόχθονος λαός ποὺ εἶναι νό-
καί τόν Χριστιανισμό σʼ αὐτήν, ἀλλά καί γιά τούς
μιμοι κληρονόμοι τῶν ἐδαφῶν τους, ὅπου κάπο-
προγόνους της Τούρκους.
τε ἦταν ἡ πλειοψηφία. Καὶ ὁ Οἰκουμενικὸς Πα-
Συγκλονιστικαί ἀποκαλύψεις τουρκάλας δη- τριάρχης θεωρεῖται ἀπὸ τὴν Ἐκκλησία ὡς διάδο-
μοσιογράφου: Η ΓΕΝΝΗΜΕΝΗ στήν Τραπεζοῦντα χος τοῦ Ἀποστόλου Ἀνδρέα. Οἱ Τοῦρκοι μαθητές,
καὶ αὐτοεξόριστη ἐδῶ καὶ ἕξι χρόνια Τουρκάλα δη- ὡστόσο δὲν διδάσκονται οὔτε μία λέξη γιὰ αὐτὰ
μοσιογράφος Uzay Bullut ἀποκάλυψε τὰ ἑξῆς ση- τὰ ἱστορικὰ γεγονότα. Διδάσκονται μόνον ὄτι ὁ
μαντικὰ στὸ SigmaLive γιά τήν ἁρπακτικότητα τῆς Χριστιανισμὸς εἶναι «παραμορφωμένη» θρησκεία
Τουρκίας καὶ τὴν στρέβλωση τῆς ἱστορίας: «Εἶμαι καί ὅτι Ἕλληνες καί Ἁρμένιοι ἦταν «προδότες»
μανιώδης ἀναγνώστρια τῆς ἱστορίας. Διαβάζω κατά τήν κατάρρευση τῆς Ὀθωμανικῆς αὐτο-
κάθε εἴδους ἱστορικὲς πηγὲς – τουρκικὲς καὶ μή. κρατορίας καί τὴν ἱδρυτικὴ φάση τῆς τουρκικῆς
Ἔχω ἐρευνήσει ἐκτενῶς τὴν ἱστορία τοῦ ἐξισ- δημοκρατίας».
λαμισμοῦ καὶ τοῦ ἐκτουρκισμοῦ τῆς Ἀνατολίας.
Ἄρα, ξέρω ὅτι οἱ πρόγονοι τῶν περισσότερων ση- ΒΑΡΑΤΕ ΚΑΙ ΜΗ ΡΩΤΑΤΕ!
μερινῶν Τούρκων ἦταν Ἕλληνες, Ἀρμένιοι, Ἀσσύ- Τό Ἑλληνικό Ὑπουργεῖο Ἐξωτερικῶν ἔστει-
ριοι ἤ Ἑβραῖοι. Οἱ Ἕλληνες ἔχτισαν τήν πόλη γέν- λε εὐχετήριο μήνυμα στά Σκόπια γιά τήν γιορτή
νησής μου στήν Τουρκία. Οἱ Ἕλληνες ἔχτισαν τήν τῆς Ἀνεξαρτησίας τῆς «Βόρειας Μακεδονίας»!
Κωνσταντινούπολη, τή Σμύρνη καί πολλές ἄλλες ΟΥΔΕΝ ΣΧΟΛΙΟΝ!!!
πόλεις σέ ὅλη τή Μικρά Ἀσία. Ἀλλά ἐκτέθηκαν σὲ
πολιτικὲς ἀναγκαστικοῦ ἐξισλαμισμοῦ καί ἀκόμη ΧΟΛΕΡΑΪΟΣ ΚΑΙ ΚΟΡΩΝΑΪΟΣ!
καὶ γενοκτονίας στὰ χέρια τῶν Τούρκων. Ἐμεῖς Τί χολέρα, τί κορώνα!!!! Ἰός ἡ μιά, ἰός καί ἡ
οἱ Τοῦρκοι εἴμαστε ἐγγόνια Ἑλλήνων, Ἀρμενίων, ἄλλη!!!
Ἀσσυρίων, Ἑβραίων καὶ Τούρκων. Ὅλοι αὐτοὶ (Στό ἑπόμενο, μᾶλλον, τεῦχος τοῦ περιοδικοῦ
εἶναι πρόγονοί μας καὶ ἡ ἱστορία τῆς ἐξόντωσής θά γραφεῖ ἄρθρο γιά τήν ἀσθένεια τῆς χολέρας
τους εἶναι γεμάτη πόνο καί τρομερὰ ἐγκλήματα. στή 10ετία τοῦ 1910 στή Χαλκιδική).
Ἔτσι, ὅταν γράφω γιὰ τὴν Κύπρο, τὴν Ἑλλάδα ἤ
EΡΩΤΗΜΑ ΣΚΛΗΡΟ!
τὴν Ἀνατολία, κοιτάζω αὐτὰ τὰ θέματα ἀντικει-
Πρός τούς Δημοτικούς Ἄρχοντες
μενικὰ καὶ τὰ μελετῶ ἀπὸ πηγὲς ἀπὸ ὅλες τὶς
τῆς Ἀρναίας!
πλευρὲς –τόσο τουρκικὲς ὅσο καὶ διεθνεῖς. Ὡς ἐκ
τούτων, μπορῶ νὰ δῶ τὶς τρομερὲς ἀδικίες ποὺ
Γιατί δέν στήθηκε ἀκόμα ἡ τιμητική προτομή
ἔχουν ἀπογοητεύσει αὐτοὺς τοὺς ἀνθρώπους στὰ
τοῦ Ἀρναιώτη Μακεδονομάχου Θεοχάρη Γερο-
χέρια τῶν τουρκικῶν καθεστώτων. Αὐτὲς οἱ ἱστο-
γιάννη στήν πρός τιμήν τοῦ γένους του πλατεία,
ρικὲς καὶ τρέχουσες παραβιάσεις πρέπει νὰ ἀπο-
ἀφοῦ ἡ «ἐκ μητρός» ἀρναιώτισα (τοῦ γένους Κα-
καλυφθοῦν καὶ νὰ συζητηθοῦν. Ἡ ἀλήθεια δὲν
τερινάρη) καί συγγενής τῶν Γερογιανναίων κ. Χρι-
φοβᾶται καμία ἔρευνα. Καὶ ἡ ὑπεράσπιση τῶν
στίνα Χριστάρα καί καθηγήτρια τοῦ Πανεπιστημίου
ἀνθρωπίνων δικαιωμάτων δὲν γνωρίζει σύνο-
τοῦ Τορόντο τοῦ Καναδᾶ, χορηγός, ἀγωνιᾶ καί πε-
ρα».
ριμένει τήν ἀπόφαση τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου
Αἱ μεγάλαι ἀλήθειαι τῆς Τουρκάλας δημο- τοῦ Δήμου Ἀριστοτέλη, ἐπί δύο χρόνια περίπου;
σιογράφου: Η ΔΙΑΚΕΚΡΙΜΕΝΗ Τουρκάλα ἱστο- Περιμένουμε-ἀπαιτοῦμε σαφῆ καί γραπτή ἀπάν-
ρικὸς Uzay Bullut τόνισε καί τὰ ἑξῆς γιὰ τὴν τηση!
στρέβλωση τῆς ἱστορίας ἀπὸ μέρους τῆς Τουρ-
47
Ἡ δεύτερη μουχταρική σφραγίδα τῆς Κοινότητας Λιαρίγκοβης 1861/1862.
Δέν ἔχουμε πληροφορίες γιά τό ὄνομα τοῦ Μουχτάρη.
(Εἰκόνα καί πληροφορίες ἀπό τόν Νικ. Ε. Παπαοικονόμου-Δουμπιά).
