Α. ΛΕΟΝΤΙΕΦ: ÄÑÁÓÔÇÑÉÏÔÇÔÁ- ÓÕÍÅÉÄÇÓÇ- ÐÑÏÓÙÐÉÊÏÔÇÔÁ.

ÄÑÁÓÔÇÑÉÏÔÇÔÁ- ÓÕÍÅÉÄÇÓÇ-
(Επιλεγµένες σηµειώσεις απ το βιβλίο: Γιώργος Παπανικολάου)
1

ΑΛΕΞΕΪ ΛΕΟΝΤΙΕΦ

ÄÑÁÓÔÇÑÉÏÔÇÔÁ-
ÄÑÁÓÔÇÑÉÏÔÇÔÁ- ÓÕÍÅÉÄÇÓÇ-
ÓÕÍÅÉÄÇÓÇ-
ÐÑÏÓÙÐÉÊÏÔÇÔÁ.
(Επιλεγµένες σηµειώσεις απ το βιβλίο: Γιώργος Παπανικολάου)

« ›ÌÌÔÈ· ÙÔı ·ÌÙÈÍÂÈÏ›ÌÔı Û·Ì ‰Ò·ÛÙÁÒȸÙÁÙ·Ú.

‘Ô ıÔÍÂflÏÂÌÔ ‰ÂÌ ÊÂÈ Ï›Û· Û ›Ì·Ì ͸ÛÏÔ Ò·„Ï‹Ù˘Ì Í·È „„ÔÌ¸Ù˘Ì ÛÙÔÌ Â·ıÙ¸
ÙÔıÚ.

‘· ·ÌÙÈÍÂÈÏÂÌÈÍ‹ ˜·Ò·ÍÙÁÒÈÛÙÈÍ‹ ÙÁÚ Ò·„Ï·ÙÈ͸ÙÁÙ·Ú ‰ÂÌ ˆ·ÌÂÒ˛ÌÔÌÙ·È ·Ò‹

ϛ۷ ÛÙÁÌ Ò·ÍÙÈÍfi ‰Ò·ÛÙÁÒȸÙÁÙ·.

‘Ô ·ÌÙÈÍÂflÏÂÌÔ ‰ÂÌ ÂflÌ·È Ù¸Ù ·΋ ›Ì· Ò‹„Ï·, ·Î΋ ›Ì· Ò‹„Ï· ÂÌÛ˘Ï·Ù˘Ï›ÌÔ
Ï ÙÔ Ê˘Ìٷ̸ ÔÌ, Ôı ›„ÈÌ ·Ì·„Í·flÔ ì¸Ò„·ÌÔî ÙÔı ¸ÌÙÔÚ ·ıÙÔ˝, ıÔÍÂÈÏÂÌÈÍÔÔÈÁÏ›ÌÔ
·¸ ÙÔ fl‰ÈÔ ÙÔ Ê˘ÙÈ͸ ÒÔÙÛ›Ú ÒÈÌ ·¸ Í‹Ë ÂȉÈÍfi „Ì˘ÛÙÈÍfi (ÂÔÙÈÍfi) ·ˆÔÏÔfl˘ÛÁ.

Ôç óõíåßäçóç ôç èåùñïýóáíå óáí éäéáßôåñç ïõóßá, ðñïéêéóìÝíç ìå áõôüíïìç ýðáñîç, ðïõ ìðïñïýóå
êáé Ýðñåðå íá ìåëåôçèåß êÜíïíôáò áöáßñåóç ôùí óôïé÷åßùí ðïõ ôéò Ýñ÷ïíôáí áð Ýîù, ôçò ðñáêôéêÞò ôùí
êïéíùíéêþí ó÷Ýóåùí ôïõ áôüìïõ êáé ôçò åìðåéñßáò ôçò áëëçëåðßäñáóÞò ôïõ ìå ôá ðñÜãìáôá ôïõ åîùôåñéêïý
êüóìïõ.

Ç Ýííïéá ôïõ íïÞìáôïò: ç áôïìéêÞ óõíåßäçóç äåí ìðïñåß íá áíá÷èåß óå ìéá áðñüóùðç ãíþóç. Åßíáé
ðÜíôïôå óå óõãêéíçóéáêÞ êáôÜóôáóç. Ç óõíåßäçóç äåí åßíáé ìïíÜ÷á ãíþóç áëëÜ êáé ó÷Ýóç.
[Ï÷é ìïíÜ÷á åóùôåñéêÞ ïëïêëÞñùóç áëëÜ êáé ó÷Ýóç ìå ôï åîùôåñéêü].

Ç Ýííïéá ôçò óçìáóßáò: ç óýíäåóÞ ìáò ìå ôçí êïéíùíéêÞ óõíåßäçóç.

Ç ðñïóùðéêüôçôá ãåííéÝôáé äõï öïñÝò: ìéá öïñÜ óôá ôñßá ÷ñüíéá ðïõ ôï ðáéäß áñ÷ßæåé íá óõíäÝåé
ìåôáîý ôïõò ìå óõãêéíçóéáêÞ ìïñöÞ ôéò äéÜöïñåò ó÷Ýóåéò ôçò æùÞò.

Ç ðñïóùðéêüôçôá åßíáé éêáíÞ íá åíåñãÞóåé ðÜíù óôï ðáñåëèüí ìáò, íá åðáíåêôéìÞóåé ïñéóìÝíá
ðñÜãìáôá, í áðïññßøåé Üëëá, ìå ëßãá ëüãéá åßíáé éêáíÞ íá ðåôÜîåé ôï âÜñïò ôçò âéïãñáößáò ôçò.

Ï ìåôáöõóéêüò øõ÷ïëüãïò ÷Üíåé áðü ìðñïóôÜ ôïõ ôï êýñéï áëõóóéäùìá, ôï ðñïóôÝò ôùí
åíäéÜìåóùí ó÷Ýóåùí ôïõ õðïêåéìÝíïõ ìå ôïí ðñáãìáôéêü êüóìï. ÁðïêëåéóôéêÜ óôç äéÜñêåéá ôùí ðñïôóÝò
áõôþí ðáñÜãåôáé ç øõ÷éêÞ áíôáíÜêëáóç ôçò ðñáãìáôéêüôçôáò áðü ôï õðïêåßìåíï.

Ôï íá ìåëåôÜò ìïñöÝò ôçò êïéíùíéêÞò óõíåßäçóçò åßíáé óáí íá áíáëýåéò ôç æùÞ ôçò êïéíùíßáò, ôïõò
ôñüðïõò ðáñáãùãÞò êáé ôï óýóôçìá ôùí êïéíùíéêþí ó÷Ýóåí ðïõ ôç ÷áñáêôçñßæïõí. Ôï íá ìåëåôÜò ôïí áôïìéêü
øõ÷éóìü åßíáé óáí íá áíáëýåéò ôéò êïéíùíéêÝò óõíèÞêåò êáé ôéò óõãêåêñéìÝíåò ðåñéðôþóåéò ðïõ ôõ÷áßíåé óå
êÜèå ìéá áðü áõôÝò.

Ç óõíåßäçóç áíôéðñïóùðåýåé ìéá éäéáßôåñç ìïñöÞ ôïõ øõ÷éóìïý.

Ç øõ÷ïëïãßá äåí ìðïñåß íá ðåñéïñéóôåß óôçí äñáóôçñéüôçôá ôçò óõíåßäçóçò. Å÷åé óáí Ýñãï íá
åîçãÞóåé åðéóôçìïíéêÜ ôïí ðñáãìáôéêü ñüëï ôçò óõíåßäçóçò.

1
 Α. ΛΕΟΝΤΙΕΦ: ÄÑÁÓÔÇÑÉÏÔÇÔÁ- ÓÕÍÅÉÄÇÓÇ- ÐÑÏÓÙÐÉÊÏÔÇÔÁ.
ÄÑÁÓÔÇÑÉÏÔÇÔÁ- ÓÕÍÅÉÄÇÓÇ-
(Επιλεγµένες σηµειώσεις απ το βιβλίο: Γιώργος Παπανικολάου)
2

Ç äñáóôçñéüôçôá áõôÞ (ç áíèñþðéíç åñãáóßá) ÷áñáêôçñßæåôáé áðü ôï ãåãïíüò ðùò õëïðïéåßôáé, ðùò
“åðåêôåßíåôáé” ìÝóá óôï ðñïúüí.

Ôï íá ïíïìÜæåéò äåí åßíáé ôßðïôå Üëëï ðáñÜ íá óõíáãÜãåéò ôçí éäåáôÞ ðëåõñÜ ôùí áíôéêåéìÝíùí.

Ç ãëþóóá äåí åßíáé ï äçìéïõñãüò ôçò óõíåßäçóçò áëëÜ ìéá ìïñöÞ ôçò ýðáñîÞò ôçò.

Ïìùò ïé ðñÜîåéò äåí åßíáé ðáñÜ ïé ìÝèïäïé, ôá ìÝóá ôçò óêÝøçò êáé ü÷é ç ßäéá ç óêÝøç.
Ãé áõôü ôá øõ÷ïëïãéêÜ áðïôåëÝóìáôá ôçò åðéóôçìïíéêÞò êáé ôå÷íéêÞò åðáíÜóôáóçò ðïõ ãåííÜ
áíôéêåéìåíéêÜ ôçí íïçôéêïðïßçóç ôçò áíèñùðéíçò åñãáóßáò, ç óõã÷þíåõóç ó áõôÞ ôçí åñãáóßá ôçò íïçôéêÞò
êáé ÷åéñùíáêôéêÞò äñáóôçñéüôçôáò, åîáñôéþíôáé ü÷é áðü ôçí áõôïìáôéêïðïßçóç ôçò ôå÷íéêÞò ôçò ßäéáò, áëëÜ áð
ôï êïéíùíéêü óýóôçìá ðïõ ìÝóá ó áõôü ëåéôïõñãåß ç ôå÷íéêÞ áõôÞ.
[Η τεχνική είναι η πράξη (το µέσον) µε το οποίο πραγµατοποιούµε τη σκέψη.]

Óôéò óõíèÞêåò ôïõ êáðéôáëéóìïý ç ôå÷íéêÞ áõôÞ äåí êÜíåé ôßðïôå Üëëï ðáñÜ íá ìåôáèÝôåé ôçí ãñáììÞ
ôïõ ÷Üóìáôïò óôçí ðåñéï÷Þ ôçò íïçôéêÞò äñáóôçñéïôçôáò ðïõ ÷ùñßæåé ìÝóá óôéò êáðéôáëéóôéêÝò êïéíùíßåò ôçí
åëßô äçë ôïõò äçìéïõñãïýò ôùí áõôüìáôùí ìç÷áíþí áð áõôïýò ðïõ ôéò êÜíïõí íá êéíïýíôáé.

Ç áíôßëçøç åßíáé Ýíá åíåñãçôéêü ðñïôóÝò.

Äåí åßíáé ôá üñãáíá ôùí áéóèÞóåùí ðïõ áíôéëáìâÜíïíôáé, áëëÜ ï áíèñùðïò ìå ôçí âïÞèåéá ôùí
ïñãÜíùí ôçò áßóèçóçò.
[Ατελείς µορφές ζωής. Τι αντιλαµβάνονται; ]

Ãéá ôï õðïêåßìåíï ç åéêüíá åßíáé êáôÜ êÜðïéï ôñüðï êáôçãüñçìá ôïõ ðñÜãìáôïò.

Ôá áéóèÞìáôÜ ôïõ âñßóêïíôáé ìå ðáñÜäïîï ôñüðï ìåôáöåñìÝíá ìÝóá óôïí êüóìï ôùí åîùôåñéêþí
áíôéêåéìÝíùí êáé åíôïðßæïõí ü÷é ôï óçìåßï óõíÜíôçóçò “âõèïóêïðéïõ-÷åñéþí” áëëÜ ôï óçìåßï óõíÜíôçóçò
“âõèïóêïðßïõ- áíôéëçðôïý áíôéêåéìÝíïõ”.

Ï÷é ìïíÜ÷á ç óêÝøç áëëÜ åðßóçò êáé ç áíôßëçøç ôïõ áíèñùðïõ îåðåñíÜ êáôÜ ðïëý óå ðëïýôï ôç
ó÷åôéêÞ öôþ÷åéá ôçò ðñïóùðéêÞò ôïõ åìðåéñßáò.

Ç åìöÜíéóç ôùí áíôéêåéìÝíùí áõôþí óôïí áíèñùðï åßíáé ç áéóèçôÞ åéêüíá. Ç åìöÜíéóç ôùí
áíôéêåéìÝíùí êáé ü÷é ïé öõóéïëïãéêÝò êáôáóôÜóåéò ðïõ ôéò õðïèÝôïõí(ôéò åìöáíßóåéò).
[Η αισθητή εικόνα (περιέχει αντικείµενα), αλλά στερείται των φυσιολογικών καταστάσεων που
τα υποθέτουν.]

ÊáììéÜ áéóèçôçñéáêÞ ãíþóç äåí åßíáé ðáãéïðïéçìÝíç óôï êåöÜëé ôïõ áíèñùðïõ, äåí âñßóêåôáé ó
áõôü óáí “ïëïÝôïéìï” ðñÜãìá, áëëÜ áðïêëåéóôéêÜ ìå ôñüðï äõíáìéêü.

Ç ðáñÜóôáóç åíüò áíôéêåéìåíïõ ðåñéêëåßíåé üíé ìïíÜ÷á áõôü ðïõ åßíáé ôáõôüóçìï ìÝóá óôá
áíôéêåéìåíá áëëÜ åðßóçò ôéò äéÜöïñåò üøåéò ôïõ áíôéêåéìåíïõ áõôïý ìáæß ìå áõôÝò ðïõ äåí “åðéâÜëëïíôáé”
óôéò Üëëåò ðïõ äåí âñßóêïíôáé óå ó÷Ýóç åîïìïßùóçò äïìéêÞò Þ ëåéôïõñãéêÞò.
Ïé áéóèçôçñéáêÝò ìáò ðáñáóôÜóåéò åßíáé äéáëåêôéêÝò [αντιθετικές] ôï ßäéï üðùò êáé ïé ÝííïéÝò ìáò.

Ï áíèñùðïò äåí âñßóêåé ìïíÜ÷á ìÝóá óôçí êïéíùíßá ôéò åîùôåñéêÝò óõíèÞêåò ðïõ ðñÝðåé íá
ðñïóáñìüóåé ó áõôÝò ôç äñáóôçñéïôçôÜ ôïõ, áëëÜ áõôÝò ïé êïéíùíéêÝò óõíèÞêåò ïé ßäéåò êïõâáëÜíå ìÝóá
ôïõò ôá êßíçôñá êáé ôïõò óêïðïýò ôçò äñáóôçñéïôçôÜò ôïõ, ôá ìÝóá êáé ôïõò ôñüðïõò ôçò, ìå ìéá ëÝîç, ç
êïéíùíßá ðáñÜãåé ôç äñáóôçñéïôçôá ôùí áôüìùí ðïõ ôç óõíèÝôïõí.

Åßíáé áêñéâþò ìå ôç ëåéôïõñãßá ôïõ ðñïóáíáôïëéóìïý ðïõ ç áíÜãêç ãßíåôáé Ýíá øõ÷ïëïãéêü
áíôéêåéìåíï.
Áõôü äåí ãßíåôáé ðáñÜ ýóôåñá áð ôç óõíÜíôçóÞ ôïõ ìå ôï áíôéêåéìåíï ðïõ ôïõ áíôéóôïé÷åß êáé ç
áíÜãêç ãßíåôáé ãéá ðñþôç öïñÜ éêáíÞ íá ðñïóáíáôïëßæåôáé êáé íá ðñïóáñìüæåé ôç äñáóôçñéïôçôá.

2
 Α. ΛΕΟΝΤΙΕΦ: ÄÑÁÓÔÇÑÉÏÔÇÔÁ- ÓÕÍÅÉÄÇÓÇ- ÐÑÏÓÙÐÉÊÏÔÇÔÁ.
ÄÑÁÓÔÇÑÉÏÔÇÔÁ- ÓÕÍÅÉÄÇÓÇ-
(Επιλεγµένες σηµειώσεις απ το βιβλίο: Γιώργος Παπανικολάου)
3

Ïé åîùôåñéêÝò ðñÜîåéò ðñïçãïýíôáé áðü ôéò åóùôåñéêÝò ðñÜîåéò.

Ôá åîùôåñéêá ðñïôóÝò åóùôåñéêïðïéïýíôáé, ìåôáµïñöþíïíôáé åéäéêÜ, åìðëïõôßæïíôáé,

ëïãéêïðïéïýíôáé, ìéêñáßíïõí êáé êõñßùò áðïêôïýí ìéá éêáíüôçôá áíÜðôõîçò ðïõ îåðåñíÜ ôï ðåäßï ôùí
äõíáôïôÞôùí ôçò åîùôåñéêÞò äñáóôçñéïôçôáò.

Ç óõíåßäçóç åßíáé ç óõí-ãíþóç, óôç óçìáóßá ðùò ç áôïìéêÞ óõíåßäçóç äåí ìðïñåß íá õðÜñîåé ðáñÜ
ìå ôçí ðáñïõóßá ôçò êïéíùíéêÞò óõíåßäçóçò êáé ôçò ãëþóóáò ðïõ áðïôåëåß ôï ðñáãìáôéêü ôçò õðüóôñùìá.
ÌÝóá óôï ðñïôóÝò ôçò õëéêÞò ðáñáãùãÞò ïé áíèñùðïé ðáñÜãïõí åðßóçò ôç ãëþóóá ðïõ åßíáé ü÷é
ìïíÜ÷á ìÝóï åðéêïéíùíßáò áëëÜ êáé öïñÝáò óçìáóéþí êïéíùíéêÜ åðåîåñãáóìÝíùí ðïõ åßíáé
óôáèåñïðïéçìÝíåò ó áõôÞí.

Áðïìïíþíïõìå áð ôçí êßíçóç ôçò äñáóôçñéïôçôáò ìüíï ìéá áð ôéò óõíéóôáìÝíåò ôçò: ôçí áöïìïßùóç
áð ôï Üôïìï ôùí ôñüðùí óêÝøçò ðïõ åðåîåñãÜóôçêå ç áíèñùðüôçôá. Ïìùò áõôü äåí êáëýðôåé ðáñÜ ôç
ãíùóôéêÞ äñáóôçñéïôçôá: ïýôå ôï ó÷çìáôéóìü ôçò, ïýôå ôç ëåéôïõñãßá ôçò.

Áðü øõ÷ïëïãéêÞ Üðïøç, ç óêÝøç (êáé ãåíéêÜ ç áôïìéêÞ óõíåßäçóç) äåí ðåñéïñßæåôáé óôéò ëïãéêÝò
äéåñãáóßåò êáé óôéò óçìáóßåò ðïõ ìÝóá ó áõôÝò åßíáé êñõóôáëëùìÝíåò.
Ïé óçìáóßåò áðü ìüíåò ôïõò äåí ãåííïýí ôç óêÝøç áëëÜ ôçí áíåîáñôçôïðïéïýí, ìå ôïí ßäéï ôñüðï
ðïõ ôï åñãáëåßï äåí ãåííÜåé ôçí ðñÜîç áëëÜ ôçí áíåîáñôçôïðïéåß. [απ τον άνθρωπο, απ τις φυσικές του
ικανότητες.]. [PC: και απ τις πνευµατικές.]

[Ανεξαρτητοποίηση της σκέψης απ τον άνθρωπο: το πνεύµα καθ εαυτό.]

Ç åîùôåñéêç êáé ç åóùôåñéêç äñáóôçñéïôçôá Ý÷ïõí ôïýôï ôï êïéíü: êáé ïé äõï áíåîáñôçôïðïéïýí (óáí
åíäéÜìåóá) ôéò ó÷Ýóåéò ôïõ áíèñùðïõ ìå ôïí êüóìï ðïõ ìÝóá ôïõ ðñáãìáôþíåôáé ç æùÞ.

ÓÞìåñá õðÜñ÷åé ìéá ðñïóÝããéóç üëï êáé óôåíþôåñç ôçò åóùôåñéêÞò êáé ôçò åîùôåñéêÞò
äñáóôçñéïôçôáò: ç öõóéêÞ åñãáóéá ðïõ ðñáãìáôþíåé ôçí ðñáêôéêÞ ìåôáìüñöùóç ôùí õëéêþí áíôéêåéìåíùí
“íïçôéêïðïéåßôáé” ðåñéóóüôåñï, óõíåðÜãåôáé ôçí åêôÝëåóç ðïëýðëïêùí íïçôéêþí ðñÜîåùí. [τη στιγµή της
εκτέλεσης, απ το ίδιο το πρόσωπο.]
Õðáñîç ìüíéìùí ðåñáóìÜôùí ìå áíôßèåôç êáôåýèõíóç: ôçò åóùôåñéêÞò äñáóôçñéïôçôáò óå
åîùôåñéêç.

Áõôü ðïõ äéáêñßíåé ïõóéáóôéêÜ ìéá äñáóôçñéïôçôá áðü ìéá Üëëç åßíáé ç äéáöïñÜ ôùí áíôéêåéìåíùí
ôçò. Ãéáôß åßíáé ôï áíôéêåéìåíï ôçò äñáóôçñéïôçôáò ðïõ ôçò ðñïóäßíåé ôïí ðñïóáíáôïëéóìü ôçò.

Ôï áíôéêåéìåíï ôçò äñáóôçñéïôçôáò åßíáé ôï ðñáãìáôéêü ôçò êßíçôñï. Ìðïñåß íá åßíáé ôüóï õëéêü üóï
êáé éäåáôü.

Ïé ïõóéáóôéêÝò óõíéóôáìÝíåò ôùí áíèñùðéíùí äñáóôçñéïôçôùí åßíáé ïé ðñÜîåéò ðïõ ôéò

ðñáãìáôþíïõí.
ÏíïìÜæïõìå ðñÜîç Ýíá ðñïôóÝò ðïõ âñßóêåôáé êÜôù áð ôçí ðáñÜóôáóç ôïõ áðïôåëÝóìáôïò ðïõ
ðñÝðåé íá öôÜóåé äçë Ýíá ðñïôóÝò ðïõ õðüêåéôáé óå óõíåéäçôü óêïðü.

Ç áíÜãêç éêáíïðïéåßôáé ü÷é áðü ôá åíäéáìåóá áðïôåëÝóìáôá áëëÜ áðü ôç ìåñßäá ôïõ ðñïúüíôïò ôçò
ïìáäéêÞò äñáóôçñéïôçôáò.

Ç äéÜêñéóç ôùí óêïðþí êáé ï ó÷çìáôéóìüò ôùí ðñÜîåùí ðñïêáëïýí Ýíá åßäïò áðï÷ùñéóìïý ôùí
ëåéôïõñãéþí ðïõ ðñïçãïýìåíá Þôáí óõãêå÷õìÝíá ìÝóá óôï êßíçôñï.
ÖõóéêÜ ôï êßíçôñï äéáôçñåß åî ïëïêëÞñïõ ôçí ðáñùèçôéêÞ äéåãåñôéêÞ ôïõ ëåéôïõñãßá. Áëëï ðñÜãìá
åßíáé ç ëåéôïõñãßá ôïõ ðñïóáíáôïëéóìïý. Ïé ðñÜîåéò ðïõ ðñáãìáôùíåé ç äñáóôçñéïôçôá ðåôõ÷áßíïíôáé êÜôù
áð ôçí åðßäñáóç ôïõ êéíÞôñïõ ôçò, áëëÜ ðñïóáíáôïëßæïíôáé ðñïò Ýíá óêïðü.

Ç äñáóôçñéïôçôá êáé ç ðñÜîç áíôéðñïóùðåýïõí áõèåíôéêÝò ðñáãìáôéêüôçôåò ðïõ äåí óõìðßðôïõí

ìåôáîý ôïõò. Ìéá êáé ç ßäéá ðñÜîç ìðïñåß íá ðñáãìáôïðïéçèåß áðü äéáöïñåôéêÝò äñáóôçñéïôçôåò, ìðïñåß íá
ðåñÜóåé áðü ìéá äñáóôçñéïôçôá óå ìéá Üëëç, åêäçëþíïíôáò Ýôóé ôç ó÷åôéêÞ áíåîáñôçóßá ôçò.
[η δυνατότητα αφαίρεσης, απεµπλοκής απ την πραγµατικότητα, απ τη δράση.]

3
 Α. ΛΕΟΝΤΙΕΦ: ÄÑÁÓÔÇÑÉÏÔÇÔÁ- ÓÕÍÅÉÄÇÓÇ- ÐÑÏÓÙÐÉÊÏÔÇÔÁ.
ÄÑÁÓÔÇÑÉÏÔÇÔÁ- ÓÕÍÅÉÄÇÓÇ-
(Επιλεγµένες σηµειώσεις απ το βιβλίο: Γιώργος Παπανικολάου)
4

Ôï óõíåéäçôü êßíçôñï ðáßæåé ôï ñüëï ôïõ ãåíéêïý óêïðïý.

Ïé óêïðïß äåí åðéíïïýíôáé. ÐáñïõóéÜæïíôáé ìå ôéò áíôéêåéìåíéêÝò óõíèÞêåò.

Ï ðñïóäéïñéóìüò êáé ç óõíåéäçôïðïßçóç ôùí óêïðþí äåí åßíáé óå êáììéÜ ðåñßðôùóç ìéá áõôüìáôç
óôéãìéáßá åíÝñãåéá, áëëÜ Ýíá ðñïôóÝò ó÷åôéêÜ ìáêñý åðéäïêéìáóßáò ôùí óêïðþí áðü ôçí ðñÜîç, ðïõ óôç
äéÜñêåéÜ ôïõ áðïêôÜ Ýíá óõãêåêñéìÝíï ðåñéå÷üìåíï.
[η πράξη καθορίζει τους σκοπούς; Παρεµβαίνει στους σκοπούς;]

Ï óêïðüò ìðïñåß íá åßíáé áöçñçìÝíïò äçë íá Ý÷åé áöáéñåèåß áð áõôÞ ôçí êáôÜóôáóç, áëëÜ ü÷é ç
ðñÜîç ôïõ. Ãé áõôü ðáñÜëëçëá ìå ôçí áíáöïñéêÞ ðëåõñÜ ôης (áõôü ðïõ ðñÝðåé íá öôÜóåé) ç ðñÜîç Ý÷åé åðßóçò
ìéá ðëåõñÜ åíåñãçôéêÞ (ðùò, ìå ðïéü ôñüðï ìðïñåß íá åðéôåõ÷èåß ï óêïðüò) ðïõ åßíáé êáèïñéóìÝíç ü÷é áð
ôïí ßäéï ôïí óêïðü, áëëÜ áð ôéò óõãêåêñéìÝíåò óõíèÞêåò ôçò ðñáãìÜôùóçò.

ÏíïìÜæïõìå åíÝñãåéåò ôá ìÝóá ïëïêëÞñùóçò ôçò ðñÜîçò.

Ïé ðñÜîåéò áíáöÝñïíôáé óôï óêïðü, ïé åíÝñãåéåò óôéò óõíèÞêåò.
Ìç óýìðôùóç ôùí ðñÜîåùí êáé ôùí åíåñãåéþí.

Ôï üñãáíï, ôï åñãáëåßï åßíáé Ýíá õëéêü áíôéêåéìåíï ðïõ ìÝóá ó áõôü åßíáé áðïêñõóôáëëùìÝíá
áêñéâþò ôá ìÝóá, ïé åíÝñãåéåò êáé ü÷é ïé ðñÜîåéò êáé ïé óêïðïß.
[το ίδιο εργαλείο χρησιµεύει σε διαφορετικές συνθήκες…]
[PC: εσύ θα κάνεις πράξεις. Οι ενέργειες θα γίνονται αυτόµατα απ το PC. Θα πράττεις χωρίς
να ενεργείς. Μετά: Θα θέτεις σκοπούς…]

Ï ó÷çìáôéóìüò ôùí åíåñãåéþí ãßíåôáé åíôåëþò äéáöïñåôéêÜ áðü ôïí ó÷çìáôéóìü ôïõ óêïðïý, äçë
áðü ôç ãÝííåóç ôùí ðñÜîåùí.

Ð÷ áìðñáãéÜñéóìá áõôïêéíçôïõ. Óôçí áñ÷Þ ó÷çìáôßæåôáé óáí ðñÜîç ðïõ õðüêåéôáé áêñéâþò ó áõôü ôïí
óêïðü. Óôç óõíÝ÷åéá ðåñéëáìâÜíåôáé óå ìéá Üëëç ðñÜîç (ïäÞãçìá), ãßíåôáé Ýíá áðü ôá ìÝóá ãéá íá åêôåëåóôåß
ç ðñÜîç ïäçãÞìáôïò. Ï óêïðüò ôïõ äåí åßíáé ðéá äéá÷ùñéóìÝíïò. Ôþñá êÜíåé êÜôé ôï äéáöïñåôéêü.
ÃåíéêÜ ç ôý÷ç ôùí åíåñãåéþí åßíáé áñãÜ Þ ãñÞãïñá íá ãßíïíôáé ëåéôïõñãßåò ôçò ìç÷áíÞò.
Ç åíÝñãåéá áõôÞ ùóôüóï ðïôÝ äåí áðïêüâåôáé áðü ôçí ðñÜîç, üðùò äåí áðïêüâåôáé ç ðñÜîç áðü ôç
äñáóôçñéïôçôá. Ïôáí ç åíÝñãåéá-åñãáóßá åêôåëåßôáé áðü ìç÷áíÞ, ðñáãìáôþíåé áêüìç ôçí ðñÜîç ôïõ
õðïêåéìÝíïõ.
[Μάρξ: Αυτοµατοποιούνται εκείνα τα τµήµατα της εργασιακής διαδικασίας…
Η µηχανή ξεκινάει απ το µέσο της εργασίας κι όχι απ την εργασία.]

Ç äñáóôçñéïôçôá åßíáé Ýíá ðñïôóÝò ðïõ ÷áñáêôçñßæåôáé áðü óôáèåñÝò ìåôáìïñöþóåéò.

ÐáñÜãåôáé åðßóçò Ýíá êïììÜôéáóìá Þ áíôßèåôá ìéá åðÝêôáóç ôùí åíïôÞôùí ôùí øõ÷éêþí åéêüíùí.
Åßíáé ïé ïëüêëçñåò ëÝîåéò êáé áêüìá ðñïôÜóåéò ðïõ ãßíïíôáé ãé áõôü ïé åíüôçôåò ôçò áíôßëçøçò.

Ôá åñãáëåßá(ìÝóá) êáé ïé åíÝñãåéåò äåí åßíáé ôßðïôå Üëëï ðáñÜ ïé åîùôåñéêÝò êéíçôéêÝò êáé íïçôéêÝò
(ð÷ ëïãéêÝò) åíÝñãåéåò ðïõ åßíáé áðïèçêåõìÝíåò, îåêáèáñéóìÝíåò ìÝóá óôïí åãêÝöáëï.

Ç áíÜëõóç ôçò äñáóôçñéïôçôáò óôï øõ÷ïöõóéïëïãéêü åðßðåäï ãßíåôáé ìå ôáõôü÷ñïíç áöáßñåóç ôïõ
ðñïóäéïñéóìïý ôçò óáí óýóôçìá ðïõ îåðåôÜãåôáé áðü ôéò êïéíùíéêÝò ó÷Ýóåéò.

Ç óõãêåêñéìÝíç äñáóôçñéïôçôá üðùò ïé øõ÷éêÝò åéêüíåò äåí ðáñÜãïíôáé áðü ôïí åãêåöáëï,
áðïôåëïýí ôç ëåéôïõñãßá ôïõ ðïõ óõíßóôáôáé íá ôéò ðñáãìáôþíåé äéáìÝóïõ ôùí ïñãÜíùí ôïõ ðñáãìáôéêïý
õðïêåéìÝíïõ.

Ç äñáóôçñéïôçôá ôçò åñãáóßáò åíôõðþíåôáé ìÝóá óôï ðñïúüí ôçò. [παραγωγή αξίας…]

4
 Α. ΛΕΟΝΤΙΕΦ: ÄÑÁÓÔÇÑÉÏÔÇÔÁ- ÓÕÍÅÉÄÇÓÇ- ÐÑÏÓÙÐÉÊÏÔÇÔÁ.
ÄÑÁÓÔÇÑÉÏÔÇÔÁ- ÓÕÍÅÉÄÇÓÇ-
(Επιλεγµένες σηµειώσεις απ το βιβλίο: Γιώργος Παπανικολάου)
5

Äåí åßíáé ç åéêüíá ðïõ åêôõðþíåôáé ìÝóá óôï ðñïúüí, åßíáé ç äñáóôçñéïôçôá, ôï õëéêü ðñïúüí ðïõ
êïõâáëÜ áíôéêåéìåíéêÜ ìÝóá ôçò. [Πίνακας ζωγραφικής…?]

ÏëéêÜ ôõöëùìÝíïé êáé áêñùôçñéáóìÝíïé áðü ôá äõï ÷Ýñéá ìéíáäüñïé: Ý÷áóáí åðßóçò ôçí éêáíüôçôá
ôçò áíôßëçøçò ôçò áöÞò ôùí áíôéêåéìåíùí. ÓôåñçìÝíç áðü ôïí ïðôéêü Ýëåã÷ï, ç ëåéôïõñãßá áõôÞ äåí
áðïêáôáóôáßíåôáé. [αντίληψη αποκοµµένου µέλους του σώµατος?]
Ç áíáðïäïãõñéóìÝíç ïðôéêÞ åéêüíá äåí áíáöÝñåôáé Üìåóá óôïí õëéêü áíôéêåéìåíéêü êüóìï.
Óôï åðßðåäï ôçò óõíåßäçóçò ôï õðïêåßìåíï åßíáé éêáíü íá äéáöïñïðïéåß ôçí áíôßëçøç ôïõ
ðñáãìáôéêïý êüóìïõ áðü ôï åóùôåñéêü öáéíïìåíéêü ôïõ ðåäßï.
Ç éêáíüôçôá íá äéáöïñïðïéåßôáé ôï öáéíïìåíéêü ðåäßï ôùí “ìå óçìáóßá” óõãêåêñéìÝíùí åéêüíùí
áðïôåëåß ïëïöÜíåñá ôçí áðïêëåéóôéêÞ éäéáéôåñüôçôá ôçò áíèñùðéíçò óõíåßäçóçò, ðïõ ÷Üñç ó áõôÞ ï
áíèñùðïò äåí âñßóêåôáé ðéá õðïôáãìÝíïò óôéò áéóèçôÝò åíôõðþóåéò, üôáí áõôÝò ðáñáìïñöþíïíôáé áðü ôéò
ôõ÷áßåò óõíèÞêåò ôçò áíôßëçøçò.

Óôïí áíèñùðï ïé áéóèçôçñéáêÝò åéêüíåò áðï÷ôïýí ìéá êáéíïýñãéá ðïéüôçôá, ðïõ åßíáé ï ìå óçìáóßá
÷áñáêôÞñáò ôïõò.

Ç ãëþóóá, áí êáé öïñÝáò óçìáóéþí, äåí åßíáé ï äçìéïõñãüò ôïõò. ÊÜôù áðü ôéò óçìáóßåò õðÜñ÷ïõí
ïé ôñüðïé äñÜóçò ðïõ Ý÷ïõí êáëëéåñãçèåß êïéíùíéêÜ.

Ïé óçìáóßåò ðáñéóôÜíïõí ìåôáó÷çìáôéóìÝíåò êáé áðïêñõóôáëëùìÝíåò ìÝóá óôç äïìÞ ôçò ãëþóóáò
ôçí éäåáôÞ ìïñöÞ ýðáñîçò ôïõ óõãêåêñéìÝíïõ êüóìïõ, ôùí éäéïôÞôùí ôïõ, óõíäÝóåùí êáé ó÷Ýóåùí, üðùò ôéò
áðïêáëýðôåé ôï óýíïëï ôçò êïéíùíéêÞò ðñáêôéêÞò.

Ç äñáóôçñéïôçôá ôïõ áíèñùðïõ äåí áëëÜæåé óôï éóôïñéêü åðßðåäï, óôç ãåíéêÞ äïìÞ ôçò, óôç
ìáêñïäïìÞ ôçò.
Áõôü ðïõ áëëÜæåé ñéæéêÜ åßíáé ï ÷áñáêôÞñáò ôùí ó÷Ýóåùí áíÜìåóá óôïõò óêïðïýò êáé ôá êßíçôñá
ôçò äñáóôçñéïôçôáò.

Áð ôçí ðëåõñÜ ôçò óõíåßäçóçò ç ëåéôïõñãßá ôùí êéíÞôñùí åßíáé íá áîéïëïãÞóïõí ôç óçìáóßá ãéá ôï
õðïêåßìåíï ôùí áíôéêåéìåíéêþí óõíèçêþí êáé ôùí ðñÜîåþí ôïõ ìÝóá ó áõôÝò ôéò óõíèÞêåò, íá ôïõò äüóåé
Ýíá ðñïóùðéêü íüçìá, ðïõ äåí óõìðßðôåé áð åõèåßáò ìå ôç óýëëçøç êáé êáôáíüçóç ôçò áíôéêåéìåíéêÞò
[κοινωνικής] óçìáóßáò ôïõò (ìç óýìðôùóç ôùí íïçìÜôùí êáé ôùí óçìáóéþí).

Õößóôáíôáé Þäç óôá æþá äõï ðëåõñÝò ôçò áéóèçôéêüôçôáò.

Ç áéóèçôéêüôçôá ôùí æþùí äåí áðï÷ùñßæåé ôéò éäéüôçôåò ôéò åîùôåñéêåò ôïõ áíôéêåéìåíïõ áðü ôçí
éêáíüôçôÜ ôïõò íá éêáíïðïéïýí áõôÞ Þ åêåßíç ôçí áíÜãêç [αναγκαίο αντικείµενο]. Ùóôüóï áí ç áíôßëçøç ôçò
åîùôåñéêçò ðëåõñÜò ôïõ áíôéêåéìåíïõ áðü ôï æþï åßíáé áîå÷þñéóôç áð ôéò áíÜãêåò ôïõ, áõôü äåí óçìáßíåé
ðùò õðÜñ÷åé óýìðôùóç áíÜìåóÜ ôïõò. Áíôßèåôá, óôç äéÜñêåéá ôçò åîÝëéîçò ç óýíäåóç áíÜìåóá óôï
áíôéêåéìåíï êáé ôéò áíÜãêåò ãßíåôáé ëßãï-ëßãï üëï êáé ðéï ñåõóôÞ êáé áðïêôÜ åîáéñåôéêÞ ðïëõðëïêüôçôá êáé
ìÝíåé ìïíÜ÷á ç ìç äõíáôüôçôá íá ôéò áðï÷ùñßóåéò.

Ïé óçìáóßåò äéáèëïýí ôá áíôéêåéìåíá ãéá ôï Üôïìï áíåîÜñôçôá áðü ôéò ó÷Ýóåéò ôïõò ìå ôç æùÞ ôïõ,
ìå ôéò áíÜãêåò ôïõ êáé ôá êßíçôñÜ ôïõ.

Ó áíôßèåóç ìå ôéò óçìáóßåò, ôá ðñïóùðéêÜ íïÞìáôá, êáèþò êáé ôï áéóèçôü õöÜäé ôçò óõíåßäçóçò
äåí Ý÷ïõí “õðåñáôïìéêÞ”, “ü÷é øõ÷ïëïãéêÞ” ýðáñîç.

Ïé óçìáóßåò äåí ðáñïõóéÜæïíôáé óôï Üôïìï óáí áíôéêåéìåíá “óå âéôñßíá” ðïõ äåí Ý÷åé ðáñÜ íá
äéáëÝîåé áíÜìåóÜ ôïõò: áõôÝò ðáñåìâáßíïõí åíåñãçôéêÜ.

5
 Α. ΛΕΟΝΤΙΕΦ: ÄÑÁÓÔÇÑÉÏÔÇÔÁ- ÓÕÍÅÉÄÇÓÇ- ÐÑÏÓÙÐÉÊÏÔÇÔÁ.
ÄÑÁÓÔÇÑÉÏÔÇÔÁ- ÓÕÍÅÉÄÇÓÇ-
(Επιλεγµένες σηµειώσεις απ το βιβλίο: Γιώργος Παπανικολάου)
6

[η κοινωνική παρέµβαση… η παρέµβαση του «απόλυτου πνεύµατος», του θεού?]

ÁõôÞ ç åóùôåñéêÞ êßíçóç ôçò áôïìéêÞò óõíåßäçóçò ãåííÞèçêå áð ôç óõãêåêñéìÝíç êßíçóç ôçò
äñáóôçñéïôçôáò ôïõ áíèñùðïõ, ðùò ôï äñÜìá ôçò áôïìéêÞò ôïõ óõíåéäçóçò ìåôáöñÜæåé ôï äñÜìá ôçò
ðñáãìáôéêÞò ôïõ æùÞò.

Áõôü ðïõ ïíïìÜæïõìå óõãêéíÞóåéò åßíáé öáéíüìåíá ðïõ áíáäýïíôáé óôçí åðéöÜíåéá ôïõ óõóôçìáôïò
ôçò óõíåéäçóçò. Ãé áõôü ôá óõíáéóèÞìáôá äåí áðïêáëýðôïõí áðü ìüíá ôïõò ôç öýóç ôïõò óôï õðïêåßìåíï.

..Ç ìïíáäéêÞ ðñáãìáôéêÞ ëåéôïõñãßá ôïõò åßíáé íá ôïõ åðéóçìáßíïõí ôï ðñïóùðéêü íüçìá ôùí
óõìâÜíôùí.

ÊÜèå äéáöïñåôéêÞ øõ÷ïëïãéêÞ ìåëÝôç ôçò ðñïóùðéêïôçôáò, ôåóôïëïãéêÞ Þ êëéíéêÞ, óôçñßæåôáé

ðÜíôïôå ìå óáöÞ Þ ü÷é ôñüðï óå ìéá èåùñçôéêÞ ãåíéêÞ áíôßëçøç.

Ï ðïëéôéóìüò ðïõ åíóáñêþíåôáé êáé åîáôïìéêïðïéåßôáé ó áõôïýò [στους λαούς] äåí áðïôåëåß ôüóï
ðïëý áõôü ðïõ åßíáé ðñïóùðéêü óôïí áíèñùðï, áëëÜ áíôßèåôá áõôü ðïõ äåí åßíáé ðñïóùðéêü, üðùò ãéá
ðáñáäåéãìá, ç ãëþóóá, ïé ãíþóåéò, ïé ðñïêáôáëÞøåéò êëð.

Ï ðïëéôéóìüò, áí êáé âÝâáéá åíóáñêùìÝíïò ìÝóá óôá Üôïìá, åßíáé áíôéêåßìåíï ôçò éóôïñßáò, ôçò
êïéíùíéïëïãßáò áëëÜ ü÷é ôçò øõ÷ïëïãßáò.

Ï ñüëïò äåí åßíáé ç ðñïóùðéêïôçôá, áëëÜ ðåñéóóüôåñï ç åéêüíá ðïõ ðßóù ôçò êñýâåôáé.

Íá îåöýãïõìå áð ôçí éäÝá ðùò ç ðñïóùðéêïôçôá åßíáé ôï ðñïúüí ôçò óõíïëéêÞò äñÜóçò äéáöüñùí
äõíÜìåùí.

Ó áíôßèåóç ìå ôï Üôïìï, ç ðñïóùðéêïôçôá ôïõ áíèñùðïõ üðùò áêñéâþò ç óõíåéäçóÞ ôïõ, ìå êáíÝíá
ôñüðï äåí ðñïõðÜñ÷ïõí áð ôç äñáóôçñéïôçôÜ ôïõ, ãåííéïýíôáé áð ôç äñáóôçñéïôçôá.

Ç Ýííïéá ôïõ áôüìïõ åêöñÜæåé ôçí áäéáéñåôüôçôá, ôçí åíüôçôá êáé ôïõò ÷áñáêôÞñåò ðïõ äéáêñßíïõí
Ýíá óõãêåêñéìÝíï õðïêåßìåíï áðü Ýíá Üëëï.

ÊáíÝíá ðáèïëïãéêü ðñïôóÝò äåí ìðïñåß íá êáôáëÞîåé óå äé÷áóìü ôïõ áôüìïõ.

Åßíáé ïé ôñïðïðïéÞóåéò ôùí Ýìöõôùí éäéïôÞôùí ôïõ áíèñùðïõ ðïõ ãåííÜíå ôçí ðñïóùðéêïôçôá.
Ç ðñïóùðéêïôçôá åßíáé ó÷çìáôéóìüò ðïõ ÷áñáêôçñßæåé ôïí áíèñùðï êáé äåí ìðïñïýìå íá ôïí
èåùñÞóïõìå óáí ðñïúüí ôçò ðñïóáñìïóôéêÞò ôïõ äñáóôçñéïôçôáò.
Ôï ãåãïíüò ðùò ïñéóìÝíá ÷áñáêôçñéóôéêÜ ôïõ áíèñùðïõ óáí Üôïìï ìåôáó÷çìáôßæïíôáé, äåí åßíáé ç
áéôßá, áëëÜ ç óõíÝðåéá ôïõ ó÷çìáôéóìïý ôçò ðñïóùðéêïôçôáò ôïõ.

Áí êáé ç ëåéôïõñãßá ôïõ íåõñéêïý óõóôçìáôïò áðïôåëåß áíáãêáßá ðñïûðüèåóç ôçò áíÜðôõîçò ôçò
ðñïóùðéêïôçôáò, ï ôýðïò ôïõ íåõñéêïý óõóôçìáôïò äåí åßíáé óå êáììéÜ ðåñßðôùóç ï “óêåëåôüò” ðïõ ðÜíù
ôïõ “äïìåßôáé” ç ðñïóùðéêïôçôá.
[η απελευθέρωση απ τις φυσικές προϋποθέσεις (ικανότητες)].

...Ï öåôé÷éóìüò íá áðïäßäïõìå óôçí ßäéá ôç öýóç ôïõ áôüìïõ êáé ôçí éäéüôçôá íá åßíáé
ðñïóùðéêïôçôá.

Ïðïéá êé áí åßíáé ç ìïñöïöõóéïëïãéêÞ ïñãÜíùóç, ïé áíÜãêåò êáé ôá åíóôéêôá ôïõ áôüìïõ, äåí
áðïôåëïýí ðáñÜ ôéò ðñïûðïèÝóåéò ôçò áíÜðôõîÞò ôïõ êáé ðáýïõí íá åßíáé ôï äõíáìéêü êßíçôñï áð ôç óôéãìÞ
ðïõ ôï Üôïìï áñ÷ßæåé íá äñá, íá åíåñãåß.

6
 Α. ΛΕΟΝΤΙΕΦ: ÄÑÁÓÔÇÑÉÏÔÇÔÁ- ÓÕÍÅÉÄÇÓÇ- ÐÑÏÓÙÐÉÊÏÔÇÔÁ.
ÄÑÁÓÔÇÑÉÏÔÇÔÁ- ÓÕÍÅÉÄÇÓÇ-
(Επιλεγµένες σηµειώσεις απ το βιβλίο: Γιώργος Παπανικολάου)
7

Ç ðñáãìáôéêÞ âÜóç ôçò ðñïóùðéêïôçôáò äåí âñßóêåôáé óôçí áíáæÞôçóç äïóìÝíùí ãåííåôéêþí
ðñïãñáììÜôùí áð ôçí áñ÷Þ, ïýôå ìÝóá óôá ìõóôéêÜ ôùí éêáíïôÞôùí êáé êëßóåùí äïóìÝíùí áð ôç öýóç, ïýôå
áêüìá ìÝóá óôéò óõíÞèåéåò, ôéò ãíþóåéò êáé ôçí åðßêôçôç ãíþóç (ìáæß êáé ôï åðÜããåëìá), áëëÜ ìÝóá óôï
óõóôçìá äñáóôçñéïôçôáò ðïõ ðñáãìáôþíåôáé áð áõôÝò ôéò ãíþóåéò êáé ôéò éêáíüôçôåò.
Ð÷ ôï ãåãïíüò ðùò Ýíá ðñüóùðï áóêåß ôï åðÜããåëìá ôïõ ôå÷íéêïý äåí ìáò ëÝåé ôßðïôá áðü ìüíï
ôïõ ãéá ôçí ðñïóùðéêïôçôá ôïõ.
[Η βάση της προσωπικότητας είναι κοινωνική]

Óôç äéÜñêåéá ôçò áíÜðôõîçò ôïõ õðïêåßìåíïõ ïé äéáöïñåôéêÝò äñáóôçñéïôçôåò ôïõ ìðáßíïõí óå
éåñáñ÷çìÝíåò ó÷Ýóåéò.

Ç éäÝá ðùò ïé óõíäÝóåéò áíÜìåóá óôéò äñáóôçñéïôçôåò Ý÷ïõí ôç ñßæá ôïõò ìÝóá óôçí åíüôçôá êáé
ïëüôçôá ôïõ õðïêåéìÝíïõ äåí åðéâåâáéþíåôáé ðáñÜ óôï åðßðåäï ôïõ áôüìïõ.
Óôï åðßðåäï áõôü (åðßðåäï ôïõ æþïõ, ôïõ íåïãÝííçôïõ) ç óýíäåóç ôùí äñáóôçñéïôçôùí êáé ôùí
óõíáöåéþí ôïõò ðñïóäéïñßæïíôáé áðü ôéò éäéüôçôåò ôïõ õðïêåéìÝíïõ.
Ïé éåñáñ÷çìÝíåò ó÷Ýóåéò ôùí äñáóôçñéïôçôùí ðïõ ÷áñáêôçñßæïõí ôçí ðñïóùðéêïôçôá äåí Ý÷ïõí
êáììéÜ ó÷Ýóç ìå ôéò êáôáóôÜóåéò ôïõ ïñãáíéóìïý. Ïé éåñáñ÷ßåò áõôÝò ðñïÝñ÷ïíôáé áðü ôç äéêÞ ôïõò
áíÜðôõîç.

Ç áíÜðôõîç, ï ðïëëáðëáóéáóìüò ôùí ìïñöþí äñáóôçñéïôçôáò ôïõ áôüìïõ äåí ëýíåôáé ìå Ýíá áðëü
ðëÜôáéìá ôùí êáôáãñáììÝíùí ó÷çìÜôùí ôïõ. Ôáõôü÷ñïíá áõôÜ êåíôñþíïíôáé ãýñù áðü ìåñéêÝò ìïñöÝò áðü
ïõóéáóôéêÝò äñáóôçñéïôçôåò ðïõ õðïôÜóóïõí ôéò Üëëåò.

Äåí åßíáé ç óõíåéäçóç ðïõ óõíéóôÜ ôçí ðñþôç âÜóç ôçò äéáäéêáóßáò áíÜðôõîçò ôçò ðñïóùðéêïôçôáò,
ç óõíåßäçóç äåí êÜíåé ôßðïôå Üëëï ðáñÜ íá ôçí åíäéáìåóïðïéåß, íá ôç óõíïøßæåé.

Ïé õðïêåéìåíéêÝò óõãêéíÞóåéò, ïé âïõëÞóåéò, ïé åðéèõìßåò êëð äåí åßíáé êßíçôñá, áíßêáíåò áðü ìüíåò
ôïõò íá ãåííÞóïõí ìéá ðñïóáíáôïëéóìÝíç äñáóôçñéïôçôá.
Ôï êýñéï øõ÷ïëïãéêü ðñïâëçìá óõíßóôáôáé óôï íá êáôáëÜâïõìå ôï ôé åßíáé ôï áíôéêåéìåíï ôçò
èÝëçóçò, ôçò åðéèõìßáò êëð.

Ïé óõãêéíÞóåéò äåí åëÝã÷ïõí ôç äñáóôçñéïôçôá, åßíáé ôï áðïôÝëåóìá, åßíáé ï ìç÷áíéóìüò ôçò

êßíçóÞò ôçò.
ÐáñïõóéÜæïíôáé óáí óõíÝðåéá ôçò åðéêáéñïðïßçóçò ôùí êéíÞôñùí (ôçò áíÜãêçò) êáé ðñéí ôç ëïãéêÞ
äéáêñßâùóç ôçò äñáóôçñéïôçôáò ôïõ áðü ôï õðïêåéìåíï.

Ïé óõãêéíÞóåéò áöïñïýí ôç äñáóôçñéïôçôá êáé ü÷é ôéò ðñÜîåéò Þ ôéò äéåñãáóßåò ðïõ ôéò
ðñáãìáôþíïõí.
Ãé áõôü ôá ßäéá ðñïôóÝò ðïõ ðñáãìáôþíïõí ôéò äéÜöïñåò äñáóôçñéïôçôåò ìðïñïýí í áðïêôÞóïõí Ýíá
óõãêéíçóéáêü ÷ñùìáôéóìü äéáöïñåôéêü êáé áêüìá áíôßèåôï.
Ð÷ ç ðñÜîç ôïõ öôáñíßóìáôïò áðü ìüíç ôçò, äçë áðïìïíùìÝíç ;áðü ïðïéáäÞðïôå ó÷Ýóç, ðñïêáëåß
áò ðïýìå åõ÷áñßóôçóç. Ùóôüóï Ýíá åíôåëþò äéáöïñåôéêü óõíáßóèçìá äïêéìÜæåé ï Þñùáò ó Ýíá áðüóðáóìá
ôïõ ÔóÝ÷ùö, üôáí öôáñíßóôçêå óôï èÝáôñï. ÄïêéìÜæåé Ýíá óõíáßóèçìá ôñüìïõ ðïõ ôïí ïäçãåß óå ìéá óåéñÜ
ðñÜîåéò ðïõ êáôáëÞãïõí óôï èÜíáôï.
Áêüìá ç ðåôõ÷çìÝíç åêôÝëåóç ìéáò ðñÜîçò äåí óõíáêïëïõèåßôáé ðÜíôïôå áðü èåôéêÞ óõãêßíçóç,
ìðïñåß áêüìá íá ãåííÞóåé Ýíá áñíçôéêü óõíáßóèçìá, åðéóçìáßíïíôáò Ýôóé ðùò áðü ôçí Üðïøç ôïõ êõñßáñ÷ïõ
êéíÞôñïõ ãéá ôçí ðñïóùðéêïôçôá ç åðéôõ÷ßá åßíáé øõ÷ïëïãéêÜ ìéá Þôôá.

Ç äéáöïñåôéêüôçôá êáé ç ðïëõðëïêüôçôá ôùí óõãêéíçóéáêþí êáôáóôÜóåùí ðñïÝñ÷ïíôáé áðü ôï

äé÷áóìü ôçò ðñùôáñ÷éêÞò áéóèçôéêüôçôáò, üðïõ ìÝóá ó áõôÞ ïé ãíùóôéêÝò êáé óõãêéíçóéáêÝò óôéãìÝò åßíáé
áðïìïíùìÝíåò.
Ï äé÷áóìüò áõôüò äåí óçìáßíåé ðùò ïé óõãêéíçóéáêÝò êáôáóôÜóåéò áðïêôïýí ìéá áíåîÜñôçôç ýðáñîç
áðü ôïí óõãêåêñéìÝíï êüóìï.

Ïé óõãêéíçóéáêÝò êáôáóôÜóåéò Ý÷ïõí óôïí áíèñùðï ôçí éóôïñßá ôïõò êáé ôçí áíÜðôõîÞ ôïõò.
Ó÷çìáôßæïõí ôÜîåéò êáé åðßðåäá ëåéôïõñãéêÜ äéáöïñåôéêÜ (áøéèõìßåò, êýñéåò óõãêéíÞóåéò, äéáèÝóåéò).
Ìéá ìçôÝñá ìðïñåß íá èõìþóåé óïâáñÜ ìå ôï ðáéäß ôçò (áøéèõìßá), äß÷ùò ãé áõôü íá ðÜøåé íá ôï
áãáðÜ ïýôå óôéãìÞ(óõíáßóèçìá).

7
 Α. ΛΕΟΝΤΙΕΦ: ÄÑÁÓÔÇÑÉÏÔÇÔÁ- ÓÕÍÅÉÄÇÓÇ- ÐÑÏÓÙÐÉÊÏÔÇÔÁ.
ÄÑÁÓÔÇÑÉÏÔÇÔÁ- ÓÕÍÅÉÄÇÓÇ-
(Επιλεγµένες σηµειώσεις απ το βιβλίο: Γιώργος Παπανικολάου)
8

Ôï ðñþôï äïóìÝíï ôçò áíèñùðéíçò äñáóôçñéïôçôáò åßíáé ç ìç óýìðôùóç ôùí êéíÞôñùí êáé ôùí
óêïðþí.
Ôá êßíçôñá äåí åßíáé ìïíùìÝíá áð ôç óõíåßäçóç. Áêüìá êé üôáí ôï õðïêåéìåíï äåí Ý÷åé óõíåéäçóç
ãéá ôá êßíçôñá, äçë üôáí äåí ìðïñåß íá êáôáíïÞóåé áõôü ðïõ ôï óðñþ÷íåé íá åêôåëÝóåé ïñéóìÝíåò ðñÜîåéò, ôá
êßíçôñá äåí áíôáíáêëþíôáé øõ÷ïëïãéêÜ ëéãüôåñï ó áõôÝò ôéò ðñÜîåéò, áëëÜ ìå ìïñöÞ éäéáßôåñç, ôç ìïñöÞ ôïõ
óõãêéíçóéáêïý ÷ñùìáôéóìïý ôùí ðñÜîåùí.
Áõôüò ï óõãêéíçóéáêüò ÷ñùìáôéóìüò (ç ÝíôáóÞ ôïõ, ç õðïãñÜììéóÞ ôïõ êáé ç ÷áñáêôçñéóôéêÞ
ðïéüôçôÜ ôïõ) åêðëçñþíåé ìéá åéäéêÞ ëåéôïõñãßá ðïõ áðáéôåß íá äéáêñßíïõìå ôçí Ýííïéá ôùí óõãêéíÞóåùí áðü
ôçí Ýííïéá ôçò ðñïóùðéêÞò óçìáóßáò [νόηµα]. Ï áðï÷ùñéóìüò ôïõò äåí åßíáé ðñùôáñ÷éêüò.
Óôéò ðñùôáñ÷éêÝò âáèìßäåò ôçò áíÜðôõîçò, ôá áíôéêåéìåíá ôçò áíÜãêçò åßíáé Üìåóá õðïãñáììéóìÝíá
áð ôç óõãêßíçóç. Ç ìç óýìðôùóÞ ôïõò äåí ðáñïõóéÜæåôáé ðáñÜ óáí óõíÝðåéá ôïõ äé÷áóìïý ôùí ëåéôïõñãéþí
ôùí êéíÞôñùí.
Áõôüò ï äé÷áóìüò åîáñôéÝôáé áðü ôï ãåãïíüò ðùò ç äñáóôçñéïôçôá ãßíåôáé áíáãêáóôéêÜ ðïëý
ðáñùèçôéêÞ, ìå ðïëëáðëÜ äçë êßíçôñá.

ÏñéóìÝíá êßíçôñá áíáöåñüìåíá óôç äñáóôçñéïôçôá ôçò ðñïóäßíïõí ôáõôü÷ñïíá Ýíá ðñïóùðéêü
íüçìá (äéáìïñöùôéêÜ ìå óçìáóßá êßíçôñá).
Áëëá ðïõ óõíõðÜñ÷ïõí ì áõôÜ ðáßæïõí ôï ñüëï äéåãåñôéêþí ðáñáãüíôùí (èåôéêþí Þ áñíçôéêþí) êáé
äåí Ý÷ïõí äéáìïñöùôéêÞ íïçìáôéêÞ åíÝñãåéá(êßíçôñá äéåãÝñóåéò).

ÕðÜñ÷åé ìéá éåñáñ÷çìÝíç ó÷Ýóç ôùí êéíÞôñùí.

Ïôáí ìéá äñáóôçñéïôçôá ðïõ Ý÷åé Ýíá óçìáíôéêü ðñïóùðéêü íüçìá ãéá ôï õðïêåéìåíï ðñïóêñïýåé
óôç äéÜñêåéá ôçò åêôÝëåóÞò ôçò óå êÜðïéá áñíçôéêÞ äéÝãåñóç ðïõ ðñïêáëåß Ýôóé ìéá äõíáôÞ óõãêßíçóç, ôï
ðñïóùðéêü íüçìá ôçò ðñÜîçò äåí ôñïðïðïéåßôáé êáèüëïõ.

Ïé éåñáñ÷çìÝíåò ó÷Ýóåéò ôùí êéíÞôñùí äåí ðñïóäéïñßæïíôáé ïýôå áðü ôç ó÷åôéêÞ èÝóç ôïõò ìå ôéò
âéïëïãéêåò áíÜãêåò, ïýôå ìå ôç âáèìßäá ôçò äéåãåñôéêÞò êáé ãåíåóéïõñãïý éêáíüôçôáò ôçò áøéèõìßáò.
Ðñïóäéïñßæïíôáé áðü ôéò óõíäÝóåéò ôçò äñáóôçñéïôçôáò ôïõ õðïêåéìåíïõ Ýôóé üðùò ó÷çìáôßæïíôáé
ìå ôç ìåóïëÜâçóÞ ôïõò êáé åßíáé Ýôóé ó÷åôéêÝò.

ÌÝóá óôç äïìÞ ìéáò äñáóôçñéïôçôáò Ýíá êßíçôñï ìðïñåß íá åêðëçñþóåé ëåéôïõñãßá äéáìüñöùóçò
íïÞìáôïò êáé óå ìéá Üëëç äïìÞ, ìéá óõìðëçñùìáôéêÞ ëåéôïõñãßá äéÝãåñóçò. Ïìùò ôá êßíçôñá äéáìïñöùôÝò
íïÞìáôïò ðáßñíïõí ðÜíôïôå ðéï õøçëÞ éåñáñ÷éêÞ èÝóç, áêüìá êé áí äåí åßíáé Üìåóá ãåíåóéïõñãÜ áøéèõìßáò.
Ðáßæïíôáò Ýíá ñüëï äéåõèõíôéêü óôç æùÞ ôçò ðñïóùðéêïôçôáò, ìðïñïýí íá ðáñáìåßíïõí áóõíåßäçôá
êáé íá ìçí ðáñïõóéÜæïíôáé Üìåóá ìå ôç óõãêéíçôéêüôçôÜ ôïõò.

Ôá êßíçôñá ðïõ äåí óõëëáìâÜíïíôáé áð ôç óõíåéäçóç Ý÷ïõí ôïí ßäéï êáèïñéóìü üðùò êÜèå øõ÷éêÞ
áíôáíÜêëáóç, äçë ôçí ðñáãìáôéêÞ æùÞ, ôç äñáóôçñéïôçôá ôïõ áíèñùðïõ ìÝóá óôïí áíôéêåéìåíéêü êüóìï. Ôï
áóõíåßäçôï êáé ôï óõíåéäçôü äåí âñßóêïíôáé óå áíôßèåóç. Äåí åßíáé ðáñÜ äõï ìïñöÝò êáé åðßðåäá äéáöïñåôéêá
ôçò øõ÷éêÞò áíôáíÜêëáóçò.

Áí õðÜñ÷åé áíáãêáóôéêÜ óõíåéäçôïðïßçóç ôùí óêïðþí êáé ðñÜîåùí ðïõ áíôáðïêñßíïíôáé ó áõôÞ ôçí
óõíåéäçôïðïßçóç, äåí ãßíåôáé ôï ßäéï ìå ôç óõíåéäçôïðïßçóç ôùí êéíÞôñùí ôïõò.

Ì áõôü Þ åêåßíï ôïí ôñüðï ôï óõãêåêñéìÝíï ðåñéå÷üìåíï ôùí êéíÞôñùí åßíáé ðÜíôïôå áíôéëçðôü,
ðáñáóôÜóéìï.
Áëëï ðñÜãìá åßíáé ç óõíåéäçôïðïßçóç ôïõ áíôéêåéìåíïõ óáí êßíçôñï.
Ôá êßíçôñá äåí áðïêáëýðôïíôáé óôç óõíåéäçóç ðáñÜ áíôéêåéìåíéêÜ ìå ôçí áíÜëõóç ôçò
äñáóôçñéïôçôáò, ôçò äõíáìéêÞò ôçò.
Ïìùò õðïêåéìåíéêÜ äåí åêäçëþíïíôáé ðáñÜ Ýììåóá, ìå ìïñöÞ åðéèõìßáò, èÝëçóçò, ðåðïßèçóçò ãéá
Ýíá óêïðü.

[κίνητρα που δηµιουργούνται απ τη δραστηριότητα και δεν συλλαµβάνονται απ τη συνείδηση].

ÌïíÜ÷á ôï éäåáôü êßíçôñï (äçë ôï êßíçôñï ðïõ âñßóêåôáé Ýîù áðü ôïõò öïñåßò ôïõ åîùôåñéêïõ
ðåäßïõ, åßíáé éêáíü íá õðïôÜîåé ðñÜîåéò ðïõ Ý÷ïõí åîùôåñéêá êßíçôñá ìå áíôßèåôï ðñïóáíáôïëéóìü.

Ìéá áèÝëçôç ðñÜîç, ðáñùèçôéêÞ, åßíáé ìéá ìïñöÞ áðñüóùðç, áí êáé äåí ìðïñïýìå íá ìéëÞóïõìå ãéá
áðþëåéá ôçò èÝëçóçò, ðáñÜ óå ó÷Ýóç ìå ôçí ðñïóùðéêïôçôá (äåí ìðïñïýìå íá ÷Üóïõìå áõôü ðïõ Ý÷ïõìå).

8
 Α. ΛΕΟΝΤΙΕΦ: ÄÑÁÓÔÇÑÉÏÔÇÔÁ- ÓÕÍÅÉÄÇÓÇ- ÐÑÏÓÙÐÉÊÏÔÇÔÁ.
ÄÑÁÓÔÇÑÉÏÔÇÔÁ- ÓÕÍÅÉÄÇÓÇ-
(Επιλεγµένες σηµειώσεις απ το βιβλίο: Γιώργος Παπανικολάου)
9

Ç èÝëçóç äåí åßíáé ïýôå ç ðçãÞ, ïýôå áêüìá ç âÜóç ôçò ðñïóùðéêïôçôáò, äåí åßíáé ðáñÜ ìéá áð ôéò
åêäçëþóåéò ôçò.
Áõôü ðïõ óõãêñïôåß ôçí ðñáãìáôéêÞ âÜóç ôçò ðñïóùðéêïôçôáò åßíáé ç éäéáßôåñç äïìÞ ôïõ óõíüëïõ
ôùí äñáóôçñéïôçôùí ôïõ õðïêåéìåíïõ.

Áñ÷éêÜ õðÜñ÷åé ï ðåñéïñéóìÝíïò êýêëïò ôùí ðñïóþðùí êáé áíôéêåéìåíùí ôïõ Üìåóïõ ðåñßãõñïý
ôïõ. Áñãüôåñá áñ÷ßæåé í áíáêáëýðôåé ìéá ðñáãìáôéêüôçôá ðïõ âñßóêåôáé ðïëý ðéï ðÝñá áðü ôá üñéá ôçò
ðñáêôéêÞò ôïõ äñáóôçñéïôçôáò êáé áðü ôéò Üìåóåò ó÷Ýóåéò ôïõ.
Ôï áëçèéíü ðåäßï ðïõ ðñïóäéïñßæåé áðü äù êáé ðåñá ôç äñÜóç ôïõ äåí åßíáé áðëÜ ðáñüí, áëëÜ
õðÜñ÷ïí, ðïõ õðÜñ÷åé áíôéêåéìåíéêÜ Þ êáììéÜ öïñÜ áðïêëåéóôéêÜ ìå öáíôáóôéêü ôñüðï.
Ç ãíþóç áõôÞ ðáßæåé Ýíá ðïëý óçìáíôéêü ñüëï óôïí ó÷çìáôéóìü ôùí êéíÞôñùí. Óå Ýíá ïñéóìÝíï
åðßðåäï áíÜðôõîçò ôùí êéíÞôñùí åßíáé áñ÷éêÜ ìïíÜ÷á “ãíùóôÜ”, äõíáôÜ, äåí äéåãåßñïõí áêüìá ðñáãìáôéêÜ
êáììéÜ ðñÜîç.

Ï ó÷çìáôéóìüò ôçò ðñïóùðéêïôçôáò äåí ìðïñåß í áíá÷èåß áðïêëåéóôéêÜ óôç ìÜèçóç, óôç ìåôáâßâáóç
ãíþóåùí.

Ïé ðñÜîåéò áäéÜêïðá ðëïõôéæüìåíåò îåðåñíÜíå ôá üñéá ôùí äñáóôçñéïôçôùí ðïõ áõôÝò

ðñáãìáôþíïõí êáé Ýñ÷ïíôáé óå áíôßèåóç ìå ôá êßíçôñá ðïõ ôéò ãÝííçóáí.

Ïé åóùôåñéêåò êéíçôÞñéåò äõíÜìåéò ôçò äéáäéêáóßáò áíÜðôõîçò ôçò ðñïóùðéêïôçôáò îåðçäÜíå áðü
ôïí áñ÷éêü äé÷áóìü ôùí ó÷Ýóåùí ôïõ õðïêåéìåíïõ ìå ôïí êüóìï, áðü ôç äéðëÞ ìåóïëÜâçóÞ ôïõò ìå ôçí õëéêÞ
äñáóôçñéïôçôá êáé ìå ôçí åðéêïéíùíßá.

Ç ðñïóùðéêïôçôá ãåííéÝôáé äõï öïñÝò: ìéá ðñþôç öïñÜ üôáí åêäçëþíåôáé ìå ìïñöÝò êáèáñÝò óôï
ðáéäß ï ðïëõ ðáñùèçôéêüò ÷áñáêôÞñáò êáé ç éåñáñ÷çìÝíç õðïôáãÞ ôùí ðñÜîåþí ôçò êáé ìéá äåýôåñç öïñÜ
üôáí åìöáíéæåôáé ç óõíåéäçôÞ ðñïóùðéêïôçôá.

Äåí áñêåß ðéá ôï üôé ç øõ÷éêÞ áíôáíÜêëáóç, ç óõíåßäçóç, ðñïóáíáôïëßæåé ôéò ðñÜîåéò ôïõ
õðïêåéìåíïõ, ðñÝðåé åðßóçò íá áíôáíáêëÜ åíåñãçôéêÜ ôçí éåñáñ÷ßá ôùí äåóìþí ôïõò, ôï ðñïôóÝò õðáãùãÞò
ôùí êéíÞôñùí ôïõò. Áõôü áíáãêÜæåé óå ìéá éäéáßôåñç åóùôåñéêç êßíçóç ôç óõíåéäçóç.
Áíáêáëýðôïõìå ôþñá ìéá êßíçóç ðïõ âñßóêåôáé ìÝóá óå ìéá Üëëç äéÜóôáóç.
Óõíßóôáôáé óôçí áìïéâáßá ó÷Ýóç ôùí êéíÞôñùí: ïñéóìÝíá áðü áõôÜ õðïôÜóóïõí ôá Üëëá, ïñéóìÝíá
áíôßèåôá êáôñáêõëïýí óôï åðßðåäï ôùí õðïôáãìÝíùí êéíÞôñùí.
Ç áíÜäõóç ôçò êßíçóçò áõôÞò ðñïêáëåß ôçí áíÜäõóç ôïõ óõóôçìáôïò ôùí óõíäÝóåùí áíÜìåóá óôá
ðñïóùðéêÜ óÞìáôá: ôçí áíÜäõóç ôçò ðñïóùðéêïôçôáò.

Åíþ óôá ðñïçãïýìåíá óôÜäéá ç êïéíùíßá óõëëáìâÜíåôáé äéáìÝóïõ ó÷Ýóåùí ðïõ áäéÜêïðá
äéåõñýíïíôáé ìå ôïí ðåñéãõñï êáé åðüìåíá ïõóéáóôéêÜ êÜôù áðü ôéò ðñïóùðïðïéçìÝíåò ìïñöÝò ôïõò, áðü äù
êáé ðåñá ç êáôÜóôáóç áõôÞ áíáôñÝðåôáé: ôá ðñüóùðá ôïõ ðåñéãõñïõ âëÝðïíôáé üëï êáé ðåñéóóüôåñï äéáìÝóïõ
ôùí áíôéêåéìåíéêùí êïéíùíéêþí ó÷Ýóåùí.
[διαµέσου του χρήµατος…η ανωτερότητα αυτού του τρόπου εκτίµησης].

Åôóé ïé áðáéôÞóåéò ôùí åíçëßêùí áêüìá êáé ôùí ðéï óôåíþí ðñïóþðùí äåí äéáôçñïýí ôç
äéáìïñöùôéêÞ íïçìáôéêÞ åíÝñãåéÜ ôïõò ðáñÜ ìå ôçí ðñïûðüèåóç íá ìðïõí óå ìéá ðáñùèçôéêÞ êïéíùíéêÞ
óöáßñá ðéï ðëáôåéÜ, ðïõ ç ÝëëåéøÞ ôçò ðñïêáëåß Ýíá öáéíüìåíï “øõ÷ïëïãéêÞò áíôáñóßáò”.
Áõôü óçìáßíåé ðùò ôï åíäüìõ÷ï, ôï ðñïóùðéêü ðåñíÜ óå äåýôåñï ðëÜíï.

Åôóé áð ôç óôéãìÞ ðïõ áíôéìåôùðßæåé ôçí ôáîéêÞ äéÜñèñùóç äåí âñßóêåôáé áðëÜ ìÝóá ó áõôÞ, áëëÜ
ôïðïèåôåßôáé ï ßäéïò áð ôç ìéá Þ ôçí Üëëç ðëåõñÜ ôïõ ïäïöñÜãìáôïò.

(Óå êÜèå êáìðÞ ôçò æùÞò ôïõ áéóèÜíåôáé ðùò ðñÝðåé íá áðåëåõèåñùèåß áðü êÜôé, íá åðéâåâáéþóåé
êÜôé óôïí åáõôü ôïõ)...êé üëá áõôÜ ðñüêåéôáé íá ôá êÜíåé, äåí ðñüêåéôáé ìïíÜ÷á íá õðïóôåß ôéò åðéäñÜóåéò ôïõ
ðåñßãõñïõ.

ÔåëéêÜ ôï ðåñåëèüí ôïõ õðïêåéìåíïõ, ïé åíôõðþóåéò, ôá óõìâÜíôá êáé ïé ðñïçãïýìåíåò ðñÜîåéò ôïõ
äåí ðáñåìâáßíïõí êáèüëïõ óáí áäñáíåßò êïßôåò ôçò åìðåéñßáò ôïõ. Ãßíïíôáé áíôéêåéìåíï ôçò ó÷Ýóçò ôïõ ìå
ôïí êüóìï êáé áðü äù ç åðßäñáóç ôïõò ðÜíù óôçí ðñïóùðéêïôçôá ôñïðïðïéåßôáé. Åíá ìÝñïò ÷Üíåé ôç óçìáóßá
ôïõ, Ýíá Üëëï ðáßñíåé ôç óçìáóßá ðïõ äåí ôçí åß÷å äéáêñßíåé ìÝ÷ñé ôþñá).
ÏñéóìÝíá óôïé÷åéá ðáýïõí íá õðÜñ÷ïõí ãé áõôü øõ÷ïëïãéêÜ.

9
 Α. ΛΕΟΝΤΙΕΦ: ÄÑÁÓÔÇÑÉÏÔÇÔÁ- ÓÕÍÅÉÄÇÓÇ- ÐÑÏÓÙÐÉÊÏÔÇÔÁ.
ÄÑÁÓÔÇÑÉÏÔÇÔÁ- ÓÕÍÅÉÄÇÓÇ-
(Επιλεγµένες σηµειώσεις απ το βιβλίο: Γιώργος Παπανικολάου)
10

Ç åðáíåêôßìçóç ôïõ ðáñåëèüíôïò ïäçãåß ôïí áíèñùðï íá áðåëåõèåñùèåß áðü ôï âÜñïò ôçò
âéïãñáößáò ôïõ.

Ïé ìåôáìïñöþóåéò ðïõ ïöåßëïíôáé óôï ðáñåëèüí ôçò ðñïóùðéêïôçôáò äåí ðáñÜãïíôáé áð ôç

óõíåßäçóç, ç óõíåßäçóç ôéò åíäéáìåóïðïéåß, äçë ÷ñçóéìåýåé óáí åíäéÜìåóü ôïõò. ÐáñÜãïíôáé áð ôéò ðñÜîåéò
ôïõ õðïêåéìÝíïõ.

Ç Üðïøç ðùò ç ðñïóùðéêïôçôá åßíáé ôï ðñïúüí ôçò âéïãñáößáò äåí åßíáé éêáíïðïéçôéêÞ. Äéêáéþíåé ìéá
áíôßëçøç ìïéñáßá ãéá ôïí áíèñùðéíï ðñïïñéóìü(ãéá ôïí öéëéóôáßï ôï ðáéäß ðïõ Ýêëåøå èá ãßíåé êëÝöôçò). Ç
áíôßëçøç áõôÞ ðáñáäÝ÷åôáé âÝâáéá ôç äõíáôüôçôá ðùò áëëÜæåé êáôé óôïí áíèñùðï, áëëÜ ìïíÜ÷á ìå ôçí
åîùôåñéêÞ ðáñÝìâáóç ðïõ ôçí áðáëëÜóóåé áðü ôï âÜñïò ôïõ âéþìáôïò. Åßíáé ç áíôßëçøç ôùí ðñùôåßùí ôçò
ôéìùñßáò ðÜíù óôç ìåôÜíïéá, ôçò áíôáìïéâÞò ðÜíù óôéò ðñÜîåéò ðïõ áõôÞ âñáâåýåé.
...Ôï ðáñåëèüí ôïõ äåí åéóÝñ÷åôáé ïìïéïìïñöá ìÝóá óôï ðáñüí ôïõ, ìÝóá óôç ìíÞìç ôçò
ðñïóùðéêïôçôáò.
Ç ðñáãìáôéêüôçôá äåí äéåõñýíåôáé ìïíÜ÷á ðñïò ôçí êáôåýèõíóç ôïõ ðáñåëèüíôïò, áëëÜ åðßóçò
ðñïò ôçí êáôåýèõíóç ôïõ ìÝëëïíôïò. Ç ðñïïðôéêÞ æùÞò ðïõ îáíïßãåôáé óôïí áíèñùðï äåí åßíáé ìïíÜ÷á ôï
ðñïúüí ôçò áíôáíÜêëáóçò ðïõ ðñïçãåßôáé, áëëÜ ôï ÷áñáêôçñéóôéêü ôïõ áíèñùðïõ.

Ïé ó÷Ýóåéò ôçò ðñïóùðéêïôçôáò ìå ôïí êüóìï ìðïñïýí íá åßíáé ðéï öôù÷Ýò áð áõôÝò ðïõ ìáò
äßíïíôáé áð ôéò åîùôåñéêåò óõíèçêåò Þ áíôßèåôá íá ôéò îåðåñíÜíå êáôÜ ðïëý óå ðëïýôï.

Ïé äñáóôçñéïôçôåò ðïõ óõãêñïôïýí ôá èåìÝëéá ôçò ðñïóùðéêïôçôáò ðåñéêëåßïõí åðßóçò ôéò

èåùñçôéêÝò äñáóôçñéïôçôåò.

Ç âáèìßäá éåñÜñ÷çóçò ôùí äñáóôçñéïôçôùí, ôùí êéíÞôñùí ôçò, åßíáé ðïëý ìåôáâëçôÞ, áíåîÜñôçôç
áðü ôéò äéáóôÜóåéò ôçò âÜóçò ôçò ðñïóùðéêïôçôáò, ðïõ ó÷çìáôßæåôáé áðü ôéò ó÷Ýóåéò ìå ôïí ðåñßãõñï.

Áêüìá êé áí õðÜñ÷åé Ýíáò êõñßáñ÷ïò Üîïíáò æùÞò ðïëý êáèáñüò ó Ýíáí áíèñùðï äåí ìðïñåß íá
åßíáé ï ìïíáäéêüò. Ôï ãåãïíüò ðùò ôåßíåé ó Ýíáí óêïðü,ó Ýíá éäåáôü, äåí áðïêëåßåé êáé äåí áðïññïöÜ
êáèüëïõ ôéò Üëëåò æùôéêÝò ó÷Ýóåéò ôïõ áíèñùðïõ ðïõ ìå ôç óåéñÜ ôïõò äçìéïõñãïýí êßíçôñá äéáìïñöùôéêÜ
íïÞìáôïò. Ç ðáñùèçôéêÞ óöáßñá ôçò ðñïóùðéêïôçôáò Ý÷åé ðÜíôïôå ðïëëÜ êõñßáñ÷á êßíçôñá.

Ïé Üîïíåò ôùí äéáöüñùí êéíÞôñùí ôçò æùÞò ðïõ áñ÷éêÜ âñßóêïíôáé óå ðáñÜèåóç, óôç óõíÝ÷åéá
áñ÷ßæïõí íá Ý÷ïõí åóùôåñéêÝò ó÷Ýóåéò.

Ç äïìÞ ôçò ðñïóùðéêïôçôáò äåí áíÜãåôáé ïýôå óôïí ðëïýôï ôùí ó÷Ýóåùí ôïõ áíèñùðïõ ìå ôïí
êüóìï, ïýôå óôç âáèìßäá ôçò éåñÜñ÷éóÞò ôïõò: áõôü ðïõ ôçí ÷áñáêôçñßæåé åßíáé ç óõíÜöåéá ôùí äéáöüñùí
óõóôçìáôùí áðü ðñáãìáôéêÝò ó÷Ýóåéò ðïõ Ý÷ïõí ó÷çìáôéóôåß êáé ðïõ ìðáßíïõí óå ðÜëç.
ÁñìïíéêÞ ðñïóùðéêïôçôá äåí óçìáßíåé êáèüëïõ ðñïóùðéêïôçôá ÷ùñßò åóùôåñéêç ðÜëç.
Ç åóùôåñéêç áõôÞ ðÜëç ãßíåôáé êáììéÜ öïñÜ åðéêõñßáñ÷ç.

Ïé õðïäïìÝò ôçò ðñïóùðéêïôçôáò, üðùò ç éäéïóõãêñáóßá, ïé áíÜãêåò êáé ïé êëßóåéò, ïé óõãêéíÞóåéò

êáé ôá åíäéáöÝñïíôá, ôá çèéêÜ ÷áñáêôçñéóôéêÜ êëð äåí åîáöáíßæïíôáé, áëëÜ åìöáíéæïíôáé äéáöïñåôéêá : ìåñéêÝò
ìå ìïñöÞ ðñïûðïèÝóåùí, Üëëåò ìå ôá áðïôåëÝóìáôÜ ôïõò êáé ìå ìåôáâïëÝò ðïõ ðáñÜãïíôáé óôç äéÜñêåéá ôçò
áíÜðôõîçò ôçò ðñïóùðéêïôçôáò áðü ôçí áëëáãÞ ôçò èÝóçò ôïõò ìÝóá ó áõôÞí.

Óôçí áñ÷Þ ôï õðïêåéìåíï åíåñãåß ãéá íá äéáôçñÞóåé ôçí ýðáñîÞ ôïõ., óôï ôÝñìá ôçò êßíçóçò ôï
õðïêåéìåíï äéáôçñåß ôçí ýðáñîÞ ôïõ ãéá íá åíåñãåß.

Ç ðñïóùðéêïôçôá äåí ìðïñåß í áíáðôõ÷èåß ìÝóá óôá ðëáßóéá ôçò êáôáíÜëùóçò, ç áíÜðôõîÞ ôçò
óõíåðÜãåôáé áíáãêáóôéêά ôçí ìåôáôüðéóç ôùí áíáãêþí ðñïò ôç äçìéïõñãßá, ðïõ ìïíÜ÷á áõôÞ äåí ãíùñßæåé
üñéá.

Ìåñéêïß öôÜíïõí ìÝ÷ñé ôçí åîïìïßùóç ôçò áñ÷Þò “óýìöùíá ìå ôéò áíÜãêåò ôïõ” ìå ôï ðÝñáóìá óå
ìéá êïéíùíßá õðåñÜöèïíçò êáôáíÜëùóçò.
Îå÷íÜíå ðùò ðáñÜãåôáé ôüôå áíåîÜñôçôá ìéá ìåôáìüñöùóç ôçò õëéêÞò êáôáíÜëùóçò, ðùò ç
äõíáôüôçôá ãéá üëïõò íá éêáíïðïéïýí ôéò áíÜãêåò ôïõò áêõñþíåé ôçí åóùôåñéêç áîßá ôùí ðñáãìÜôùí ðïõ
ôéò éêáíïðïéïýí.

10
 Α. ΛΕΟΝΤΙΕΦ: ÄÑÁÓÔÇÑÉÏÔÇÔÁ- ÓÕÍÅÉÄÇÓÇ- ÐÑÏÓÙÐÉÊÏÔÇÔÁ.
ÄÑÁÓÔÇÑÉÏÔÇÔÁ- ÓÕÍÅÉÄÇÓÇ-
(Επιλεγµένες σηµειώσεις απ το βιβλίο: Γιώργος Παπανικολάου)
11

Ç áôïìéêÞ óõíåéäçóç äåí åßíáé ìïíÜ÷á ìåôÜ ôç ãíþóç, Ýíá óýóôçìá óçìáóéþí êáé åðßêôçôùí åííïéþí.
Ç óõíåéäçóç ÷áñáêôçñßæåôáé áðü ìéá åóùôåñéêç êßíçóç. ÌïíÜ÷á ìÝóá ó áõôÞ ôçí êßíçóç ïé ãíþóåéò âñßóêïõí
ôç óçìáóßá ôïõò ôçí áíôéêåéìåíéêÞ êáé ôçí ðñáãìáôéêüôçôÜ ôïõò.

×ñåéÜæåôáé íá äéáêñßíïõìå ôç ãíþóç ôïõ åáõôïý áðü ôç ëÞøç óõíåéäçóçò åáõôïý.

Ç óõíåéäçóç ôïõ åáõôïý, ç óõíåéäçôïðïßçóç ôïõ “åãþ” åßíáé ôï áðïôÝëåóìá, ôï ðñïúüí ôçò
åîÝëéîçò ðïõ áíèñùðïõ óáí ðñïóùðéêïôçôáò.

ÓõíÞèùò óêåðôüìáóôå ðùò ï áíèñùðïò åßíáé Ýíá êÝíôñï ðïõ åóôéÜæåé ôéò åîùôåñéêåò ðñÜîåéò êáé
áð üðïõ áêôéíïâïëïýí ïé Üîïíåò ôùí óõíäÝóåùí ôïõ, ïé áëëçëåðéäñÜóåéò ìå ôïí åîùôåñéêü êüóìï: åßíáé ôï
åãþ ôïõ.
Ïé äéÜöïñåò äñáóôçñéïôçôåò ôïõ õðïêåéìåíïõ äéáóôáõñþíïíôáé êáé “êïõìðþíïíôáé” ìåôáîý ôïõò ìå
áíôéêåéìåíéêÝò ó÷Ýóåéò áðü ôç öýóç ôïõò êïéíùíéêÝò.
Åßíáé áêñéâþò ïé êüìðïé áõôïß ôùí äñáóôçñéïôçôùí êáé ç éåñáñ÷ßá ôïõò ðïõ ó÷çìáôßæïõí ôï ìõóôéêü
êÝíôñï ôçò ðñïóùðéêïôçôáò ðïõ ïíïìÜæïõìå åãþ.
Ôï êÝíôñï áõôü åßíáé ôïðïèåôçìÝíï ü÷é ìÝóá óôï Üôïìï, óôçí åðéöÜíåéá ôçò åðéäåñìßäáò ôïõ, áëëÜ
ìÝóá óôï åßíáé ôïõ.

Ôï ðñüâëçìá ôïõ «åãþ» ôïõ ανθρώπου åßíáé Ýíá áðü áõôÜ ðïõ îåöåýãïõí áð ôçí øõ÷ïëïãéêÞ
áíÜëõóç.

ÐáñïõóéÜæïõí ôçí ðñïóùðéêïôçôá óáí ðïëõðëïêïðïéçìÝíï Üôïìï áðü ôçí êïéíùíßá êáé ü÷é
ìåôáìïñöùìÝíï áð áõôÞí, äçë üôé áðïêôá ìÝóá ó áõôÞí êáéíïýñãéåò óõóôçìáôéêÝò éäéüôçôåò.
Áêñéâþò êÜôù áðü áõôÝò ôéò éäéüôçôåò ôéò “õðåñáéóèçôÝò” åßíáé ðïõ ôï Üôïìï áðïôåëåß ôï
áíôéêåéìåíï ôçò øõ÷ïëïãéêÞò åðéóôÞìçò.

Åðßðåäá ìåëÝôçò ôïõ áíèñùðïõ: âéïëïãéêü åðßðåäï ðïõ ðáñïõóéÜæåôáé óáí öõóéêü ïí, ìå óÜñêá êáé
ïóôÜ.
Øõ÷ïëïãéêü åðßðåäï: ðïõ ðáñïõóéÜæåôáé óáí åìøõ÷ùìÝíç äñáóôçñéïôçôá.
Êïéíùíéêü åðßðåäï: ó áõôü åêäçëþíåôáé óáí íá ðñáãìáôùíïíôáé ïé áíôéêåéìåíéêÝò ó÷Ýóåéò, ôï
éóôïñéêü ðñïôóÝò.

(Ôá ìïíôÝëá ôçò êõâåñíçôéêÞò êáé ôùí êáèïëéêþí ìáèçìáôéêþí).

Ôá ìïíôÝëá áõôÜ åßíáé ðñáãìáôéêÜ éêáíÜ íá óõãêñßíïõí ìåôáîý ôïõò öáéíüìåíá ðïóïôéêÜ
äéáöïñåôéêá, áëëÜ áðïêëåéóôéêÜ ðÜíù ó Ýíá ïñéóìÝíï åðßðåäï áöáßñåóçò, ðïõ óôï åðßðåäï áõôü ç éäéïìïñößá
ôùí öáéíïìÝíùí áõôþí êáèþò êáé ïé ìåôáó÷çìáôéóìïß ïñéóìÝíùí óå Üëëá åîáöáíßæïíôáé.

Ç óõíåéäçóç äåí ìðïñåß íá óõíá÷èåß áðü ôç óêÝøç ãéáôß ç óõíåéäçóç äåí ðñïóäéïñßæåôáé áðü ôç
óêÝøç áëëÜ áðü ôï åßíáé : áð ôçí ðñáãìáôéêÞ æùÞ ôïõ áíèñùðïõ.

Ç óõíåéäçóç ðñÝðåé í áðïêáëõöèåß øõ÷ïëïãéêÜ áðü ôá äéêÜ ôçò ÷áñáêôçñéóôéêÜ. ÐñÝðåé íá

êáôáíïçèåß ü÷é ìïíÜ÷á óáí ãíþóç áëëÜ êáé óáí ó÷Ýóç, óáí ðñïóáíáôïëéóìüò.

Ç äéäáóêáëßá êáé ç åêðáßäåõóç Ý÷ïõí óáí áðïóôïëÞ ü÷é ìïíÜ÷á íá äþóïõí óôï ðáéäß ãíþóåéò áëëÜ
êáé íá ôïõ äéáìïñöþóïõí ôïí ðñïóáíáôïëéóìü ôçò ðñïóùðéêïôçôáò ôïõ, ôç óôÜóç ôïõ áðÝíáíôé óôçí
ðñáãìáôéêüôçôá.

Íá ðëçóéÜóïõìå ôçí áíáôñïöÞ êáé ôçí äéäáóêáëßá ðñþôá áð üëá áð ôçí óêïðéÜ ìéáò áðáßôçóçò ðïõ
áöïñÜ ôïí áíèñùðï(ôé áíèñùðï íá äéáìïñöþóïõìå) êáé ü÷é ìïíÜ÷á áð ôçí óêïðéÜ ìéáò áðáßôçóçò ãéá ôçí
åðéäåîéüôçôá, ôçí éêáíüôçôá, ôéò éäÝåò, ôá óõíáéóèÞìáôá ( ðïéÝò äåîéüôçôåò, ðïéÝò éäÝåò, ðïéÜ óõíáéóèÞìáôá
ðñÝðåé í áðï÷ôÞóåé).

Áõôü ðïõ óêÝðôåôáé ï áíèñùðïò áõôü ðïõ áéóèÜíåôáé êáé áõôü ðïõ ðéóôåýåé öáßíåôáé íá åîáñôéÝôáé
áðü ôç óêÝøç ôïõ, áðü ôá óõíáéóèÞìáôá ôïõ êáé áðü ôéò ðåðïéèÞóåéò ôïõ.
Ïìùò äåí åßíáé ç óêÝøç ðïõ óêÝðôåôáé, ôá óõíáéóèÞìáôá ðïõ áéóèÜíåôáé, ïé ðåðïéèÞóåéò ðïõ
ðéóôåýåé. Åßíáé ï áíèñùðïò ðïõ óêÝðôåôáé, áéóèÜíåôáé êáé ðéóôåýåé (óêÝðôåôáé ôïí áíèñùðï).
[Σκέφτοµαι το νόηµα των σκέψεων, των πεποιθήσεων, των συναισθηµάτων. Όχι καθαρές
σκέψεις, καθαρά συναισθήµατα κλπ. ∆εν υπάρχουν.]

11
 Α. ΛΕΟΝΤΙΕΦ: ÄÑÁÓÔÇÑÉÏÔÇÔÁ- ÓÕÍÅÉÄÇÓÇ- ÐÑÏÓÙÐÉÊÏÔÇÔÁ.
ÄÑÁÓÔÇÑÉÏÔÇÔÁ- ÓÕÍÅÉÄÇÓÇ-
(Επιλεγµένες σηµειώσεις απ το βιβλίο: Γιώργος Παπανικολάου)
12

Ç áãùãÞ ôùí óõíáéóèçìÜôùí ìðïñåß íá ãåííÞóåé ôçí áðëÞ áéóèçìáôéêüôçôá (ç ðñùôáãùíßóôñéá

îåóðÜ óå êëÜììáôá óôï èÝáôñï ãéá ôá âÜóáíá ôùí öôù÷þí ôç óôéãìÞ ðïõ ï áìáîÜò ôçò ðÜãùíå áð Ýîù íá ôçí
ðåñéìÝíåé áðü Ýíá êñýï ìüíï ãéá ëýêïõò).
Ï áíèñùðïò ðñÝðåé íá âñßóêåôáé ìÝóá óôç æùÞ êáé êñßíåôáé áðü ôï ôé åßíáé åöïäéáóìÝíïò ãéá ôï
óêïðü áõôü, ðïéÝò ðñÝðåé íá åßíáé ïé ãíþóåéò ôïõ, ç óêÝøç ôïõ êëð.

Ôé áíôéëáìâÜíåôáé ôï ðáéäß ìÝóá óôï ó÷ïëéêü õëéêü; ðùò ôï áíôéëáìâÜíåôáé;

Öáßíåôáé ðùò ôï ðáéäß ðïõ ôçí ðñïóï÷Þ ôïõ Ý÷åé ôñáâÞîåé áõôü ôï ó÷ïëéêü õëéêü Ý÷åé áêñéâþò
óõíåéäçóç ãé áõôü ôï õëéêü. Óôçí ðñáãìáôéêüôçôá ôï ðñïâëçìá åßíáé ðïëý ðéï ðïëýðëïêï.

Ôï ðñïâëçìá ôïõ áíôéêåéìåíïõ ôçò óõíåéäçóçò.

ÁðáíôÜíå óõ÷íÜ ó áõôü ëÝãïíôáò ðùò åßíáé ôï áíôéêåéìåíï ôçò ðñïóï÷Þò ðïõ ãßíåôáé áíôéêåéìåíï
ôçò óõíåéäçóçò.
Åßíáé áäýíáôïí íá èõìçèïýìå èåëçìáôéêÜ áõôü ðïõ äåí Ý÷ïõìå óõëëÜâåé ìå ôç óõíåéäçóç.
Ãéá íá ðñïóäéïñßóïõìå áí êÜðïéï öáéíüìåíï Ýãéíå êôÞìá ôçò óõíåéäçóçò ÷ñåéÜæåôáé íá ôï ëÜâïõìå
õðüøç ìáò. Ç ðñïûðüèåóç åßíáé íá ìðïñÝóïõìå íá ôï áíáðáñáãÜãïõìå ìå ôç èÝëçóÞ ìáò.
Ôï ðñáãìáôéêü áíôéêåéìåíï ôçò óõíåéäçóçò ôïõ õðïêåéìåíïõ åîáñôéÝôáé áðü ôç öýóç ôùí ðñÜîåþí
ôïõ, áð ôç öýóç ôçò äñáóôçñéïôçôÜò ôïõ.

Ç áíôßëçøç äåí åßíáé ðÜíôïôå óõíäåäåìÝíç ìå ôç ëÞøç óõíåéäçóçò (áíÜìåóá óôï áíôéëçðôü êáé ôï
óõíåéäçôü ðåñéå÷ïìåíï äåí õðÜñ÷åé Üìåóç óýìðôùóç).

ÕðïêåéìåíéêÜ óôçí Üìåóç åíäïóêüðçóç ôï áíôéëçðôü êáé ôï óõíåéäçôü äåí åßíáé Üìåóá
äéáöïñïðïéÞóéìá.
Áð ôç óôéãìÞ ðïõ ñùôÜù ôïí åáõôü ìïõ áí Ý÷ù óõíåéäçóç åíüò öáéíïìÝíïõ, ôï ôåëåõôáßï áõôü
ãßíåôáé áíôéêåéìåíï ôçò óõíåéäçóÞò ìïõ. Åßíáé áõôü ôï øõ÷ïëïãéêü ãåãïíüò ðïõ äçìéïõñãåß ôçí áõôáðÜôç ìéáò
Üìåóçò óýìðôùóçò ôïõ áíôéëçðôïý ìå ôï óõíåéäçôü. Óôçí ðñáãìáôéêüôçôá ç óöáßñá ôïõ óõíåéäçôïõ åßíáé
ó÷åôéêÜ ðåñéïñéóìÝíç.
Ç ðñáãìáôéêüôçôá åíåñãþíôáò ðÜíù óôï õðïêåéìåíï ìðïñåß í áíôáíêëáóôåß áð áõôü óôéò éäéüôçôÝò
ôçò, óôéò óõíÜöåéÝò ôçò êáé óôéò ó÷Ýóåéò ôçò êáé ç áíôáíÜêëáóç áõôÞ ìðïñåß íá ãßíåé ôï åíäéÜìåóï ôçò
äñáóôçñéïôçôáò ôïõ õðïêåéìåíïõ, üìùò ôï õðïêåéìåíï ìðïñåß ðáñ üëá áõôÜ íá ìçí óõíåéäçôïðïéÞóåé ôçí
ðñáãìáôéêüôçôá áõôÞ.
(Ç õðïêåéìåíéêÞ åéêüíá ôçò ðñáãìáôéêüôçôáò ðáñ üëï ðïõ ðáñùèåß êáé ðñïóáíáôïëßæåé ôç
äñáóôçñéïôçôá ôïõ õðïêåéìåíïõ ìðïñåß ôáõôü÷ñïíá íá ìçí ôïõ Ý÷åé “ðáñïõóéáóôåß”).
ÁõôÞ ç ìç ðáñïõóéáóìÝíç ðåñéï÷Þ ìÝóá óôïí øõ÷éóìü åßíáé åîáéñåôéêÜ ðëáôåéÜ.
ÊÜèå øõ÷ïëïãßá ðïõ ðåñéïñßæåé ôï áíôéêåéìåíï ôçò ìåëÝôçò ôçò êáé êÜíåé ðáñáäåêôÜ ìüíïí ôá
öáéíüìåíá ôçò åíäïóêüðçóçò óôåñåßôáé áðü ðñáãìáôéêüôçôá, åßíáé ôå÷íçôÞ.

Ôï ðåñéå÷üìåíï ðïõ “ðáñïõóéÜæåôáé” óôï õðïêåéìåíï, äçë ðïõ åßíáé åðéêáéñïðïéçìÝíï áð ôç

óõíåéäçóç, åßíáé Ýíá ðåñéå÷üìåíï ðïõ ðéÜíåé ìéá åîáéñåôéêÜ êáèïñéóìÝíç èÝóç ìÝóá óôç äïìÞ ôçò
äñáóôçñéïôçôáò ôçò, äçë ðùò åßíáé ôï áíôéêåéìåíï ôçò åîùôåñéêçò Þ ôçò åóùôåñéêÞò ôçò äñÜóçò ï Üìåóïò
óêïðüò ôçò äñÜóçò áõôÞò.

Åíá áðü ôá ðñïôóÝò ðïõ áðïôåëåß ìåñïò ôçò äïìÞò ôçò äñáóôçñéïôçôáò åßíáé ç ðñÜîç. Ç ðñÜîç
åßíáé Ýíá ðñïôóÝò ðñïóáíáôïëéóìÝíï ðñïò Ýíá óêïðü ðáñùèçìÝíç ü÷é áðü ôïí óêïðü ôïí ßäéï ôçò ðñÜîçò
áëëÜ áðü ôï óõíïëéêü êßíçôñï ôçò äñáóôçñéïôçôáò ðïõ ðñáãìáôþíåé áõôÞ ç ðñÜîç.
Áõôü ðïõ ðéÜíåé ìÝóá óôç äïìÞ ôçò äñáóôçñéïôçôáò ôç èÝóç ôïõ óêïðïý ìéáò éäéáßôåñçò ðñÜîçò
ðñÝðåé áíáãêáóôéêÜ íá ðáñïõóéÜæåôáé óôï õðïêåéìåíï óáí íá Ý÷åé áíôáíáêëáóôåß áðü ôï ßäéï ôï õðïêåéìåíï
óôç ó÷Ýóç ôïõ ìå ôï êßíçôñï ôçò äñáóôçñéïôçôáò ôïõ, ðñÝðåé ëïéðüí ôï õðïêåéìåíï íá Ý÷åé ëÜâåé óõíåéäçóç.
[ο σκοπός έγινε µέσο].
Åôóé ôï ðñïâëçìá íá îÝñïõìå áí êÜðïéï ðåñéå÷üìåíï ìðáßíåé Þ äåí ìðáßíåé óôï ðåäßï ôçò
óõíåéäçóçò äåí ëýíåôáé óå óõíÜñôçóç ìå áõôü ôï ßäéï ôï ðåñéå÷üìåíï.
Áõôü äåí åîáñôéÝôáé áðü ôá äéáöÝñïíôá, ôéò êëßóåéò Þ óõãêéíÞóåéò ôïõ õðïêåéìåíïõ ðïõ
áíôéëáìâÜíåôáé, áëëÜ ðñïóäéïñßæåôáé áðü ôç èÝóç ðïõ ðéÜíåé ôï ðåñéå÷üìåíï áõôü ìÝóá óôç äïìÞ ôçò
äñáóôçñéïôçôáò.

Ôï áíôéëçðôü ðåñéå÷üìåíï ãéá íá ãßíåé ãåãïíüò ôçò óõíåéäçóçò ÷ñåéÜæåôáé íá ðéÜóåé ìÝóá óôç äïìÞ
ôçò äñáóôçñéïôçôáò ôïõ õðïêåéìåíïõ ôç èÝóç ôïõ Üìåóïõ óêïðïý ôçò ðñÜîçò êáé Ýñ÷åôáé Ýôóé óå êáôÜëëçëç
ó÷Ýóç ìå ôï êßíçôñï ôçò äñáóôçñéïôçôáò áõôÞò.

12
 Α. ΛΕΟΝΤΙΕΦ: ÄÑÁÓÔÇÑÉÏÔÇÔÁ- ÓÕÍÅÉÄÇÓÇ- ÐÑÏÓÙÐÉÊÏÔÇÔÁ.
ÄÑÁÓÔÇÑÉÏÔÇÔÁ- ÓÕÍÅÉÄÇÓÇ-
(Επιλεγµένες σηµειώσεις απ το βιβλίο: Γιώργος Παπανικολάου)
13

Ôï ìïíáäéêü ìÝóï ãéá íá óõãêñáôçèåß Ýíá ïðïéïäÞðïôå ðåñéå÷üìåíï óáí áíôéêåéìåíï ôçò
óõíåéäçóçò åßíáé íá åíåñãïýìå óå ó÷Ýóç ìå ôï ðåñéå÷üìåíï áõôü.
Ç óôáèåñüôçôá ôçò äñáóôçñéïôçôáò åßíáé óõíÜñôçóç ôçò äñáóôçñéïôçôáò áõôÞò.

Ôï ãåãïíüò ôïõ ôñáâÞãìáôïò ôçò ðñïóï÷Þò ôïõ ðáéäéïý ðÜíù óå Ýíá áíôéêåéìåíï ð÷ äåß÷íïíôÜò ôï,
ìðïñåß íá ôïõ õðïâÜëëåé ìéá ðñùôáñ÷éêÞ áíôßäñáóç ðñïóáíáôïëéóìïý, ðïõ èá óâÞóåé ìüíç ôçò áí ôï
áíôéêåéìåíï áõôü äåí åßíáé óõíäåäåìÝíï ìå êÜðïéá äñáóôçñéïôçôá.
Áí ôï áíôéêåéìåíï áõôü óõãêñáôéÝôáé ìÝóá óôï ðåäßï ôçò ðñïóï÷Þò ôïõ ðáéäéïý åßíáé ãéáôß ôï ðáéäß
ðñÝðåé íá ðñáãìáôïðïéÞóåé êÜðïéá ðñüèåóç, êÜðïéï Ýñãï êáé íá åíåñãÞóåé óå ó÷Ýóç ìå ôï áíôéêåéìåíï áõôü.

Óôçí ðñáãìáôéêüôçôá äåí óõíáíôÜìå ðïôÝ ðñáêôéêÜ êáôÜóôáóç ìç äñáóôçñéïôçôáò óå Ýíá ìáèçôÞ.

ÐáñïõóéÜóôçêáí óôïõò ìáèçôÝò ðßíáêåò ðïõ ðáñéóôÜíïõí ôÜíêò êáé áíôéåñïðïñéêÜ êáíüíéá ãéá íá
ìÜèïõí ôéò ðñÜîåéò ìå ôïí áñéèìï.
Ï ðñþôïò êáé áíôéêåéìåíéêüò óêïðüò åß÷å åðéôåõ÷èåß:íá ôñáâÞîåé ôçí ðñïóï÷Þ ôùí ìáèçôþí.
ÁëëÜ ç äõóêïëßá âñßóêåôáé óôï ðùò ôñáâÞ÷ôçêå ç ðñïóï÷Þ áðü ôïí ðßíáêá (ôñáâÞ÷ôçêáí ðÜíù óôï
áíôéêåéìåíï ôçò ìåëÝôçò ïé ðïóüôçôåò, ïé ó÷Ýóåéò ôçò ðïóüôçôáò;).
ÕðÜñ÷åé ç ëáèåìÝíç õðüèåóç ðùò áí Ýíá áíôéêåéìåíï åìöáíéóôåé ìÝóá óôï “ðåäßï ôçò óõíåéäçóçò”
ôïõ ìáèçôÞ, ï ìáèçôÞò áð ôï ãåãïíüò áõôü Ý÷åé óõíåéäçóç ôïõ êÜèåôé ðïõ åßíáé áíôéêåéìåíéêü ðåñéå÷üìåíï
ìÝóá óôï áíôéêåéìåíï áõôü.

Ïé äéåñãáóßåò åßíáé ïé ôñüðïé, ç ðïñåßá åêôÝëåóçò ôçò ðñÜîçò.

Ïé äéåñãáóßåò äåí áðáíôïýí óå êßíçôñá Þ óå óêïðïýò ôçò ðñÜîçò áëëÜ óôéò óõíèçêåò ðïõ ìÝóá ó
áõôÝò Ý÷åé äïèåß ï óêïðüò, äçë ó Ýíá Ýñãï (ôï Ýñãï åßíáé Ýíáò óêïðüò äïóìÝíïò ìÝóá óå êáèïñéóìÝíåò
óõíèçêåò).
ÊáôÜ êáíüíá ïé äéåñãáóßåò êáëëéåñãïýíôáé êïéíùíéêÜ êáé åßíáé êáììéÜ öïñÜ åíóáñêùìÝíåò ìÝóá óôá
õëéêÜ ìÝóá êáé ôá åñãáëåßá ôçò ðñÜîçò(ð÷ ìÝóá óôï ðñéïíé ç äéåñãáóßá ðñéïíßóìáôïò).
ÊÜèå äéåñãáóßá äåí åßíáé äéåñãáóßá óõíåéäçôÞ.

Ïé áíôéêåéìåíéêÝò éäéáéôåñüôçôåò ðïõ áðïäåß÷íïíôáé ü÷é åðéäåêôéêÝò óõíåéäçóçò ôïõ åëÝã÷ïõ åßíáé
åðßóçò áíåðáñêþò åîïõóéÜóéìåò, ðïëý ðáãéùìÝíåò, óôåñåÝò.
ÁõôÝò áíôßèåôá ðïõ ìðïñïýí íá åëåã÷èïýí áð ôç óõíåéäçóç ðáñïõóéÜæïíôáé ðéï åõêßíçôåò êáé åßíáé
ðéï åýêïëï íá ôñïðïðïéçèïýí ìå ôç èÝëçóç.

ÐñÜîåéò åíäå÷üìåíá óõíåéäçôÝò êáé åëåã÷üìåíåò áð ôç óõíåéäçóç, ðñïêýðôïõí áð ôç ìåôáöïñÜ óå

êáôþôåñá åðßðåäá åíüò ðñïôóÝò ðïõ åß÷å êáëëéåñãçèåß áñ÷éêÜ óå áíþôåñï åðßðåäï, åíþ ïé áóõíåßäçôåò
åóùôåñéêÝò äéåñãáóßåò åßíáé êáëëéåñãçìÝíåò áð åõèåßáò óôá êáôþôåñá åðßðåäá, ôá “åêôåëåóôéêÜ”.

Ãéá íá ìðïñåß Ýíá ðåñéå÷üìåíï íá åëÝã÷åôáé óõíåéäçôÜ åíþ Ýíá Üëëï ðåñéå÷üìåíï õðÜñ÷åé
åðéêáéñïðïéçìÝíï áð ôç óõíåéäçóç, ÷ñåéÜæåôáé ôï åí ëüãù ðåñéå÷üìåíï íá Ý÷åé ðéï ìðñïóôÜ ðéÜóåé ôç èÝóç
ôïõ Üìåóïõ óêïðïý ìÝóá óôç äïìÞ ôçò ðñÜîçò.

Èåùñïýóáí ôç óõíåéäçóç óáí Ýíá åßäïò øõ÷ïëïãéêïý ðáñÜãùãïõ áðïêëåéóôéêÜ ôçò ãíùóôéêÞò
äñáóôçñéïôçôáò ôïõ áôüìïõ êáé ü÷é ôïõ óõíüëïõ ôçò æùÞò ôïõ, óáí ãíþóç êáé ü÷é óáí ó÷Ýóç.

13