ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΚΥΚΛΩΜΑΤΩΝ Γεώργιος Τσιατούχας ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ 2021
ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΚΥΚΛΩΜΑΤΩΝ Γεώργιος Τσιατούχας ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ 2021
ΑΡΧΕΣ ΚΥΚΛΩΜΑΤΩΝ
ΣΤΟΙΧΕΙΑ
ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ
ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ
&
ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟΥ
Γ. Τσιατούχας
Γεώργιος Τσιατούχας
ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ
2021
Αντικείμενο Μαθήματος
• Μοντέλο κυκλώματος
• Αναπαράσταση σήματος
Α ά ή
• Δίκτυα αντιστάσεων
• Νόμοι Kirchhoff
• Ανάλυση κυκλώματος
• Θεωρήματα δικτύων
Ανάλυση μικρού σήματος
• Α άλ ύ ή
• Ανάλυση κατά συχνότητα
• Φίλτρα
2
Βασικές Αρχές Κυκλωμάτων
1
Διδασκαλία
Τετάρτη 15:00 – 17:00
Παραδόσεις Παρασκευή 13:00 – 15:00
Βιβλίο “Θεωρία Κυκλωμάτων και Βασικά Ηλεκτρονικά” –
G. Rizzoni, J. Kearns, Χ. Χρηστίδης, 2018.
Υλικό Διαφάνειες
Ασκήσεις Φροντιστήρια
ή και homeworks
h k
3
Βασικές Αρχές Κυκλωμάτων
Εργαστήριο
Εβδομάδα
1η 2η 3η 4η 5η 6η 7η
8η 9η 10η 11η
Τμήμα Α
Εργ. Κενό Εργ. Κενό Εργ. Κενό Εργ. Κενό Εργ. Κενό Αναπλ
Τμήμα Β
Τμήμα Γ
Κενό Εργ.
Εργ Κενό Εργ.
Εργ Κενό Εργ.
Εργ Κενό Εργ.
Εργ Κενό Εργ.
Εργ Αναπλ
Τμήμα Δ
ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΩΝ ΒΑΣΙΚΩΝ ΑΡΧΩΝ ΚΥΚΛΩΜΑΤΩΝ – 2019
ΤΜΗΜΑΤΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ 1η ΑΣΚΗΣΗ 2η ΑΣΚΗΣΗ 3η ΑΣΚΗΣΗ 4η ΑΣΚΗΣΗ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΟ
4
Βασικές Αρχές Κυκλωμάτων
2
Ψηφιακή Τεχνολογία
• Τεχνολογία
Τεχνολογία 14nm
14nm
• Ρολόι μέχρι 1
Ρολόι μέχρι 1.5GHz
• 72 πυρήνες (cores)
• >10B τρανζίστορ
• 32MB L2 cache
• 20MB διαμοιραζόμενη L3 cache
20MB διαμοιραζόμενη L3 cache
• 16GB
16GB MCDRAM
MCDRAM (embedded)
( )
• 384GΒ κύρια μνήμη στα 2.4GHZ
384GΒ κύρια μνήμη στα 2.4GHZ
• Μέχρι
Μέχρι 260W
260W κατανάλωση ισχύος!
Intel –– Xeon Phi 7290F
Intel
7
Βασικές Αρχές Κυκλωμάτων
Μοντέλο
Μοντέλο MOS
MOS –– Τρανζίστορ Ι x 10
-4
G ID
5 ID kVGS Vt α
S D 4
3
ID (A))
Σύμβολο 2
0 VGS
G 0 0.5 1 1.5
VGS (V)
2 2.5
-4
x 10
6
VGS= 2.5 V
S D ID
5
R ΙD 4
VGS= 2.0 V
ID (A)
Στην πράξη, η αντίσταση R είναι
Στην πράξη, η αντίσταση R 2 VGS= 1.5 V
μια μη γραμμική και χρονικά 1 VGS= 1.0 V
μεταβαλλόμενη αντίσταση ! 0
0 0.5 1 1.5 2 2.5
4
Μοντέλο
Μοντέλο MOS
MOS –– Τρανζίστορ
Τρανζίστορ ΙΙ
ΙΙ
G G
CGS CGD
S D
S CGB D Ron
CSB CDB
CS Roff CD
B
Διασυνδέσεις
Διασυνδέσεις 6
Διασυνδέσεις 5
... ...
Ci‐1 Ri‐1 Ci Ri Ci+1
Διασυνδέσεις 4
Διασυνδέσεις 3
Διασυνδέσεις 2
Διασυνδέσεις 2
Διασυνδέσεις 1
Τρανζίστορ
10
Βασικές Αρχές Κυκλωμάτων
5
Ηλεκτρονική: Μέθοδος Εργασίας
VDD
R1 Q2
iD
Ισοδύναμο κύκλωμα για
Q1 ανάλυση
υi υo
+
RL
R2
–
G1 D1 S2
g m1gs1 g m 2 gs 2
+ υi
υgs1 υo
ro1 υgs2 ro2
RG
RL
S1 G2 D2
11
Βασικές Αρχές Κυκλωμάτων
Μαθήματα Υλικού στο Τμήμα
Μικροεπεξεργαστές
Αρχιτεκτονική Υπολογιστών
Αρχιτεκτονική Υπολογιστών II
II Αρχιτεκτονική Υπολογιστών
Αρχιτεκτονική Υπολογιστών II
Δοκιμή & Αξιοπιστία
Ηλεκτρονικών Συστημάτων
Ψηφιακή Σχεδίαση
Ψηφιακή Σχεδίαση II
II
Ψηφιακή Σχεδίαση
Ψηφιακή Σχεδίαση II
12
Βασικές Αρχές Κυκλωμάτων
6
Βέλτιστη Επιλογή Παρακολούθησης
Ψηφιακή Σχεδίαση I Βασικές Αρχές Κυκλωμάτων
Ηλεκτρονική
Ψηφιακή Σχεδίαση
Ψηφιακή Σχεδίαση ΙΙ
ΙΙ Κυκλώματα VLSI
Κυκλώματα VLSI
Αρχιτεκτονική Υπολογιστών
Αρχιτεκτονική Υπολογιστών II Δοκιμή & Αξιοπιστία
Ηλεκτρονικών Συστημάτων
Αρχιτεκτονική Υπολογιστών
Αρχιτεκτονική Υπολογιστών IIΙ
Μικροεπεξεργαστές
13
Βασικές Αρχές Κυκλωμάτων
Βιβλιογραφία
• Θεωρία Κυκλωμάτων και Βασικά Ηλεκτρονικά
Giorgio Rizzoni, J. Kearns, Χ. Χρηστίδης, Εκδ. Παπαζήση, 2018.
• Αν άλυση Κυκλωμάτων και Σημάτων – I
Giorgio Rizzoni, Εκδ. Παπαζήση, 2005.
• Ανάλυση Ηλεκτρικών Κυκλωμάτων
William Hayat, Jack Kemmerly, Steven Durbin, Εκδ. Τζιόλα, 2016.
• Basic Circuit Theory
Chrales Desoer, Ernest Kuh, Εκδ. McGraw‐ Hill, 1969.
• Foundations of Analog and Digital Electronic Circuits
Anant Agarwal, Jeffrey Lang, Εκδ. Morgan Kaufmann Pub., 2005 .
7
ΕΙΣΑΓΩΓΗ
1ο Κεφάλαιο
Διάρθρωση
1. Ηλεκτρικό κύκλωμα. Ρεύματα – Τάσεις
2. Πηγές ρεύματος – τάσης
Πηγές ρεύματος
3. Νόμοι Kirchhoff
4. Αντιστάσεις – Πυκνωτές – Πηνία
5. Διαιρέτης Τάσης – Ρεύματος
6. Ηλεκτρική Ισχύς
Εισαγωγή 2
1
Ηλεκτρονικό Κύκλωμα
Ένα ηλεκτρονικό κύκλωμα απαρτίζεται από διασυνδεδεμένα ηλεκτρονικά
στοιχεία (όπως αντιστάσεις, πυκνωτές, πηνία, δίοδοι, τρανζίστορ κ.α.)
• Τα ηλεκτρονικά στοιχεία μπορούν να έχουν δύο ή περισσότερους
ακροδέκτες.
δέ
• Σε ένα ηλεκτρονικό κύκλωμα το τμήμα που συνδέεται με δύο ακροδέκτες
ονομάζεται κλάδος ή διακλάδωση (branch).
• Τα σημεία διασύνδεσης μεταξύ των κλάδων καλούνται κόμβοι (nodes).
• Οποιαδήποτε κλειστή σύνδεση κλάδων ονομάζεται σύνθετος βρόχος
(loop). Ο απλός βρόχος (mesh) είναι ένας βρόχος που δεν περιλαμβάνει
άλλους βρόχους.
απλός
βρόχος
κλάδος
σύνθετος
βρόχος 3
κόμβος
Εισαγωγή 3
Ηλεκτρικό Ρεύμα
Ηλεκτρικό Ρεύμα –– Τάση
Το ηλεκτρικό ρεύμα (electrical current) ορίζεται ως ο χρονικός ρυθμός
μεταβολής του φορτίου (q) που διέρχεται μέσα από ένα προκαθορισμένο
εμβαδόν.
dq C coulomb
i ή (ampere)
dt s sec ond
μονάδα μέτρησης
W J joule
υ ή V (volt)
q C coulomb
μονάδα μέτρησης
Εισαγωγή 4
2
Τάση Αναφοράς
Οποιοσδήποτε κόμβος σε ένα κύκλωμα μπορεί να επιλεγεί ως κόμβος
αναφοράς, έτσι ώστε οι τάσεις στους άλλους κόμβους να έχουν ως σημείο
αναφοράς την τάση του συγκεκριμένου κόμβου που ονομάζεται τάση
φ ρ ς ((reference
αναφοράς f voltage).
g )
3
0V
Εισαγωγή γείωση 5
Ιδανικές Πηγές Τάσης και Ρεύματος
(Ανεξάρτητες Πηγές)
i i Ιδανική Πηγή
Ιδανική Πηγή Σταθερού Ρεύματος IS
VS Σταθερής Τάσης Is (DC)
+
(DC)
_
VS υ υ
Μια ιδανική πηγή τάσης παρέχει Μια ιδανική πηγή ρεύματος παρέχει
προκαθορισμένη τάση στα άκρα της προκαθορισμένο ρεύμα σε
ανεξάρτητα από το ρεύμα που τη οποιοδήποτε κύκλωμα συνδεθεί.
διαρρέει.
Η ά ( ύ )
Η τάση (ρεύμα) που παρέχει μια πηγή ρεύματος (τάσης) καθορίζεται από το
έ ή ύ ( ά ) θ ίζ ό
κύκλωμα στο οποίο αυτή συνδέεται.
iS(t)
υS(t) + Ιδανικές Ημιτονικές Πηγές iS(t)
+
_~ υS(t) κύκλωμα (AC) κύκλωμα
_
Εισαγωγή 6
3
Εξαρτώμενες ή Ελεγχόμενες Πηγές
Πηγές τάσης ή ρεύματος των οποίων η έξοδος είναι συνάρτηση κάποιας άλλης
τάσης ή ρεύματος σε ένα κύκλωμα ονομάζονται εξαρτώμενες ή ελεγχόμενες
πηγές (dependent or controlled sources). Διακρίνονται τέσσερις τύποι:
Τύπος Σχέση
• Πηγή τάσης εξαρτώμενη από τάση
VS = μVX
(voltage controlled voltage source – VCVS
VCVS)
VS ΙS
+ • Πηγή τάσης εξαρτώμενη από ρεύμα VS = rIX
_ (current controlled voltage source – CCVS
CCVS)
• Πηγή ρεύματος εξαρτώμενη από τάση IS = gVX
(voltage controlled current source – VCCS
VCCS)
• Πηγή ρεύματος εξαρτώμενη από ρεύμα IS = βIX
(current controlled current source – CCCS
CCCS)
υα R1 _ R4
+
+ παράδειγμα
_ υ2 +
_ R2 υε=2υ2
R5
Εισαγωγή 7
Συμβολισμοί
υb, ib: αντιστοιχούν σε στιγμιαίες τιμές της μεταβαλλόμενης
συνιστώσας τάσης και ρεύματος
VΒ, IIΒ: : αντιστοιχούν
αντιστοιχούν σε τιμές ηρεμίας τάσης και ρεύματος
σε τιμές ηρεμίας τάσης και ρεύματος
(DC τιμές)
υΒ, iΒ: αντιστοιχούν σε ολικές στιγμιαίες τιμές τάσης και ρεύματος
υ
VB Σταθερή (DC) τάση. πλάτος σήματος
+ (Πόλωση)
+ υB(t) = VB+υb(t)
υb Vb
– VB
υB Συνολική τάση
υB
υb Τάση Ηρεμίας
VB
+–
– π.χ.
Μεταβαλλόμενη t
συνιστώσα τάσης υb(t) = Vbsin ωt
υB(t) = VB+υb(t) = VB + Vbsin ωt
Εισαγωγή 8
4
Ανάλυση Δικτύου
Ως ηλεκτρικό δίκτυο (electrical network) ονομάζουμε μια συλλογή
στοιχείων που διαρρέονται από ρεύμα.
Εισαγωγή 9
Νόμος Ρεύματος
Νόμος Ρεύματος Kirchhoff
Kirchhoff
Ο νόμος ρεύματος Kirchhoff (Kirchhoff current law – KCL) εκφράζεται ως
ακολούθως: σε κάθε ηλεκτρονικό κύκλωμα, σε κάθε κόμβο που το
απαρτίζει και σε κάθε χρονική στιγμή, το αλγεβρικό άθροισμα των
ρευμάτων όλων των διακλαδώσεων του κόμβου είναι ίσο με μηδέν.
μηδέν
Ο νόμος είναι απόρροια της αρχής διατήρησης του φορτίου και είναι
ανεξάρτητος των ηλεκτρονικών στοιχείων που απαρτίζουν το κύκλωμα.
i5 N
i1
in 0
n1
i6
i2 i4 i1(t) i2(t) i4(t) i5(t) = 0 t
3 (κόμβος 3)
i3
Εισαγωγή 10
5
Νόμος Τάσης
Νόμος Τάσης Kirchhoff
Kirchhoff
Ο νόμος τάσης Kirchhoff (Kirchhoff voltage law – KVL) εκφράζεται ως
ακολούθως: σε κάθε ηλεκτρονικό κύκλωμα, σε κάθε βρόχο (σύνθετο ή
απλό) που το απαρτίζει και σε κάθε χρονική στιγμή, το αλγεβρικό
άθροισμα των τάσεων όλων των κλάδων του βρόχου είναι ίσο με μηδέν.
μηδέν
Ο νόμος είναι απόρροια της αρχής διατήρησης της ενέργειας και είναι
ανεξάρτητος των ηλεκτρονικών στοιχείων που απαρτίζουν το κύκλωμα.
υ5 + N
−
υ
υ1 − 0
n
+
+ − υ4 + n1
υ6
υ2 −
− υ1(t) υ3(t) + υ4(t) = 0 t
+ 3
−
+ υ3
Εισαγωγή 11
Χαρακτηριστικές Ρεύματος
Χαρακτηριστικές Ρεύματος‐‐Τάσης
i
i
i=g(υ)
+
υ + υ
υ
i‐υ χαρακτηριστική λαμπτήρα
Η σχέση μεταξύ του ρεύματος που διαρρέει έναν κλάδο και της τάσης στα
άκρα του εκφράζεται από την χαρακτηριστική συνάρτηση ή καμπύλη
ρεύματος‐τάσης (i‐υ χαρακτηριστική).
Εισαγωγή 12
6
Η Αντίσταση
Όταν ηλεκτρικό ρεύμα διαρρέει κάποιον αγωγό ή ένα κυκλωματικό
στοιχείο, συναντά κάποια αντίσταση (resistance ‐ R) η οποία εξαρτάται από
τις ηλεκτρικές ιδιότητες του υλικού.
Rρ (ohm)
A σA
μονάδα μέτρησης
1
G S (siemens)
R R
μονάδα μέτρησης
σύμβολο
Εισαγωγή 13
Νόμος του
Νόμος του Ohm
Ohm
Ένα ιδανικό στοιχείο αντίστασης ακολουθεί το νόμο του Ohm:
1
υ(t) R i(t) i(t) υ(t)
i R
i
+ R2 R2 < R1
R=0
R1
υ R
1/R1
_ Γραμμική υ
R
Χρονικά Αμετάβλητη
Αντίσταση
Χαρακτηριστική Ρεύματος – Τάσης
Εισαγωγή 14
7
Συνδέσεις Αντιστάσεων Ι
i0 υ1 _
+ Αντιστάσεις εν σειρά
R1 + R ολ R1 R2
υ0 +_ R2 υ2
_
KVL: υ0 υ1 υ2
i0
Αντιστάσεις εν παραλλήλω
i1 i2
R1 R 2
R ολ
υ0 +_ R1 R2 R1 R 2
KCL: i0 i1 i2
R1 // R2
Εισαγωγή 15
Συνδέσεις Αντιστάσεων ΙΙ
Συνδέσεις Αντιστάσεων ΙΙ
Αντιστάσεις εν σειρά
R1 R2 . . . RΝ N
R R1 R2 ... RN Rn
υ0 +_ n1
Αντιστάσεις εν παραλλήλω
1 1 1 1
...
R ολ R1 R2 RN
υ0 +_ R1 R2 . . . RΝ 1 1
R ολ N
1 1 1
... 1
R1 R 2 RN R
n1 n
Εισαγωγή 16
8
Παράδειγμα:
Παράδειγμα: KCL
KCL
Πρόβλημα:
Πρόβλημα: Υπολογίστε τα ρεύματα ΙS2, Ι4 και I5 στο κύκλωμα του
σχήματος. Δίδεται ότι: ΙS1=2Α, Ι2=3Α και Ι3=2Α.
Λύση:
Λύση: Στο κόμβο x θα ισχύει με βάση τον KCL:
IS1 IS2 I2 0 IS2 I2 IS1 1A
IS2
x
R1 vS2 Στο κόμβο y θα ισχύει με βάση τον KCL:
+
R2 I2 _
I2 I3 I4 0 I4 I2 I3 1A
R4
IS1
y z
vS1 I4 Στο κόμβο z θα ισχύει με βάση τον KCL:
+
_ R3 I3 R5 I5 I4 IS2 I5 0 I5 I4 IS2 0A
end
Εισαγωγή 17
Υπερκόμβοι
Στο προηγούμενο παράδειγμα μπορούμε να κάνουμε την ακόλουθη
παρατήρηση:
IS1 I3 I5 0
Εισαγωγή 18
9
Παράδειγμα:
Παράδειγμα: KVL
KVL
Πρόβλημα:
Πρόβλημα: Υπολογίστε τις τάσεις V1, V4 και V5 στο κύκλωμα του σχήματος.
Δίδεται ότι: VS1=12V, VS2=–4V, V2=2V και V3=6V.
Λύση:
Λύση: Εφαρμόζουμε KVL στους τρεις απλούς βρόχους:
_
+ V1 VS1 V1 V2 V3 0 V1 4 V
x
R1 + vS2
+ V2 VS2 V4 0 V4 6V
R2 V2 _
_
R4
y z V3 V4 V5 0 V5 12V
_
vS1 + V4
+ +
+ R3 V3 R5 V5
_ _ _
end
Εισαγωγή 19
Διαιρέτης Τάσης / Ρεύματος
Διαιρέτης Τάσης
i0 υ1 _ KVL
+
υ0 υ1 υ2 i0R1 i0R2
R1 + υ0 R2
R2 i0 υ2 i0R2 υ0
υ0 _+ υ2 R1 R 2 R1 R2
_ N. Ohm
Προσκείμενη αντίσταση (στα άκρα της οποίας ζητάμε την τάση)
προς το άθροισμα των αντιστάσεων, επί την συνολική τάση.
i0 Διαιρέτης Ρεύματος
KCL
i1 i2 υ0 υ0
i0 i1 i2
R1 R 2
υ0 _+ R1 R2
R R υ R1
υ 0 1 2 i 0 i2 0 i0
R1 R 2 R 2 R1 R 2
N. Ohm
Απέναντι αντίσταση (ως προς εκείνη της οποίας ζητάμε το ρεύμα που τη
διαρρέει) προς το άθροισμα των αντιστάσεων, επί το συνολικό ρεύμα.
Εισαγωγή 20
10
Παράδειγμα: Διαιρέτης Ρεύματος
Πρόβλημα:
Πρόβλημα: Να βρεθεί το ρεύμα i1 στο κύκλωμα του σχήματος.
Δίδεται ότι: R1=10Ω, R2=2Ω, R3=20Ω και IS=4A.
Λύση:
Λύση: Οι αντιστάσεις είναι παράλληλα συνδεδεμένες.
συνδεδεμένες
Συνεπώς, για τις R2 και R3 θα ισχύει:
R R 2 20
R23 2 3 1.82
R2 R 3 22
R23
Από το διαιρέτη ρεύματος που προκύπτει θα ισχύει: i1 iS 0.615A
R1 R23
i1 i2 i3 i1 i23
R1 ΙS R2 R3 ΙS R1 R23
end
Εισαγωγή 21
Ανοικτοκύκλωμα ‐ Βραχυκύκλωμα
Ανοικτοκύκλωμα
0 R2
i 0
R i
υ0 _+ Ropen= υ0 _+ R1 Ropen=
i R1 Βραχυκύκλωμα
0 i
υ0 _+ R2 Rshort=0
Εισαγωγή 22
11
Παράδειγμα: Γέφυρα
Παράδειγμα: Γέφυρα Wheatstone
Wheatstone
C
C
R1 R3
R1 R3
υS _+ A υA υB B υ S _+ A υA υB B
R2 R4
R2 R4
D γέφυρα
γέφυρα D
Wheatstone
Εισαγωγή 23
Γέφυρα Wheatstone
Γέφυρα Wheatstone Ι
Το ζεύγος αντιστάσεων R1 και R2 είναι εν C
σειρά συνδεδεμένο. Το ίδιο ισχύει και
για το ζεύγος
ζ ύ αντιστάσεων
ά R3 και R4.
R4 R1 R3
Εισαγωγή 24
12
Γέφυρα Wheatstone
Γέφυρα Wheatstone ΙΙ
Σε κάθε διαιρέτη τάσης ισχύει: C
R2 R1 R3
A S
R1 R2
υS _+ A υA υB B
R4
B S
R3 R4
R2 R4
Συνεπώς:
ώ D
R2 R4
AB A B S
R1 R 2 R 3 R 4
end
Εισαγωγή 25
Παράδειγμα: Μέτρηση Δύναμης!
Οι μετρητές μηχανικής καταπόνησης χρησιμοποιούνται για τη μέτρηση
δυνάμεων. C
F R1 R3
L
h
R3 +
R2 VS A υA υB B
W −
R2 R4
Οι αντιστάσεις R1
ς και R4 είναι D
προσαρτημένες στην κάτω επιφάνεια!
R1 R 4 R 0 R
Ισχύει:
R2 R 3 R 0 R
Όλες οι αντιστάσεις έχουν την ίδια αρχική τιμή ηρεμίας R0 !
Εισαγωγή 26
13
Μέτρηση Δύναμης Ι
Από τη μηχανική γνωρίζουμε: R R 0 GF
C
F R1 R3
L
h
R1 +
R4 VS A υA υB B
W −
R2 R4
D
όπου F η ασκούμενη δύναμη, G σταθερά και
ε η σχετική επιμήκυνση.
L L R
R0 GF
R0
A L L
L
Εισαγωγή 27
Μέτρηση Δύναμης ΙΙ
C
Σύμφωνα
Σύ φ με την ανάλυση
άλ της γέφυρας
έφ R1 R3
Wheatstone, ισχύει:
+
VS A υA υB B
−
R2 R4
υ AB VS
R2 R4
1
R R 2 R 3 R4
D
R 0 ΔR R 0 ΔR ΔR υ
VS
VS GFεVS F AB
R 0 ΔR R 0 ΔR R 0 ΔR R 0 ΔR R0 GεVS
end
Εισαγωγή 28
14
Επιταχυνσιόμετρα
Accelerometers
υ AB GFεVS GmαεVS
υAB
α
GmεVS
Ο Πυκνωτής
Ο πυκνωτής είναι μια διάταξη που όταν πολωθεί κατάλληλα από ένα
ηλεκτρικό πεδίο μπορεί να αποθηκεύσει ηλεκτρική ενέργεια (εξ αιτίας του
διαχωρισμού ηλεκτρικών φορτίων). Ισοδύναμα μπορεί να αναφερθεί ότι
έ ας πυκνωτής
ένας ής αποθηκεύει
α οθη εύε φορτία.
φορ ία Ο πυκνωτής
ής χαρακτηρίζεται
χαρα ηρίζε α απόα ό την
η
χωρητικότητά του C:
οπλισμός
+ +
C C F (farad) d
_ d A _
μονάδα μέτρησης
σύμβολο
Εισαγωγή 30
15
Γραμμικός Πυκνωτής
Σε κάθε χρονική στιγμή το φορτίο που αποθηκεύεται σε έναν πυκνωτή
δίδεται από την ακόλουθη σχέση, ως συνάρτηση της εφαρμοζόμενης
τάσης:
i q(t) C (t) F V ή C (coulomb
l b)
μονάδα μέτρησης
q
+ C1 > C2
C1
C Γραμμικός
υ Χρονικά Αμετάβλητος C2
q
Πυκνωτής
_ υ
Χαρακτηριστική Φορτίου – Τάσης
dq(t) d(t) 1
i(t) C (t) (0) 0t i(t' )dt '
dt dt C
Εισαγωγή 31
Συνδέσεις Πυκνωτών
Πυκνωτές εν σειρά
1 1 1
C1 C2 C ολ C 1 C 2
υ0 _+
C1 C 2
C
C1 C 2
Πυκνωτές εν παραλλήλω
C1 C2
υ0 _+ C C1 C 2
Εισαγωγή 32
16
Το Πηνίο
Το πηνίο είναι ένα κυκλωματικό στοιχείο που έχει την ικανότητα
αποθήκευσης ενέργειας στο μαγνητικό του πεδίο. Το πηνίο χαρακτηρίζεται
από την αυτεπαγωγή του L:
Φ μαγνητική ροή Φ
+
_
ρεύμα ρεύμα
σύμβολο
Αυτεπαγωγ ή : L H (henry)
μονάδα μέτρησης
Εισαγωγή 33
Γραμμικό Πηνίο
Η μαγνητική ροή δίδεται από την ακόλουθη σχέση:
(t) L i(t) H A ή W (weber)
i μονάδα μ
μ μέτρησης
ρη ης
Γραμμικό
Φ
Χρονικά Αμετάβλητο L1 L1 > L2
+
Πηνίο
L2
υ L Φ
i
_ Χαρακτηριστική Μαγνητικής Ροής – Ρεύματος
d(t) di(t)
(t) L
Η τάση κατά μήκος ενός πηνίου dt dt
δίδεται από το νόμο Faraday: 1
i(t) i(0) 0t (t' )dt '
L
Εισαγωγή 34
17
Συνδεσμολογία Πηνίων
i0
Πηνία εν σειρά
L1 L2
L L 1 L 2
υ0 +
_
i0
Πηνία εν παραλλήλω
1 1 1 L L
L1
i1
L2 i2 L 1 2
υ0 +
_ L ολ L1 L 2 L1 L2
KCL: i0 i1 i2
Εισαγωγή 35
Μνημοαντίσταση (Memristor
Memristor))
Memory Resistor
W (weber)
Φ
+ M1 M1 > M2
M M2
Leon Chua
υ i Memristor (HP Labs 2008 – 50nm)
q
– Φ
Εισαγωγή 36
18
Πραγματικές Πηγές Τάσης
iS iS
rS + rS +
υS _
+ υL RL υS _
+ υL RL=0
_ _
πραγματική
πηγή τάσης
S S
N. Ohm iS iS max
rS RL rS
RL διαιρέτης Ιδανική πηγή τάσης όταν
L R L i S S
rS RL τάσης rS=0
Εισαγωγή 37
Πραγματικές Πηγές Ρεύματος
iL
+ +
iS rS υSυL RL iS rS υS RL=
_ _
πραγματική
πηγή ρεύματος
S rS // RL r
iL iS S iS Ιδανική πηγή ρεύματος όταν
RL RL rS RL
rS=
διαιρέτης ρεύματος
Εισαγωγή 38
19
Ηλεκτρική Ισχύς
Η ισχύς ορίζεται ως το έργο στη μονάδα του χρόνου. Η ηλεκτρική ισχύς
(electric power) που παράγεται ή καταναλώνεται από/σε ένα στοιχείο του
κυκλώματος εκφράζεται ως:
W W q
P υi V A ή W (watt)
t q t
μονάδα μέτρησης
• Παραγόμενη ισχύς:
ισχύς το ηλεκτρικό φορτίο μετατοπίζεται από ένα
χαμηλότερο σε ένα υψηλότερο δυναμικό.
• Καταναλισκόμενη ισχύς:
ισχύς το ηλεκτρικό φορτίο μετατοπίζεται από ένα
υψηλότερο σε ένα χαμηλότερο δυναμικό.
δυναμικό
i i
Καταναλισκόμενη ισχύς: Καταναλισκόμενη ισχύς: υi
+ υ(-i) = (-υ)i = -υi +
υ Κύκλωμα Α Σύμβαση Παθητικού Προσήμου Κύκλωμα Β υ
_ _
Παραγόμενη ισχύς:
Παραγόμενη ισχύς: υi
υ(-i) = (-υ)i = -υi
Εισαγωγή 39
Ilock
Ifan
Itail
Vbat +
RH RT RF RL RB
_
…
Μερική αναπαράσταση ηλεκτρικής καλωδίωσης αυτοκινήτου
Πρόβλημα:
Πρόβλημα: Να βρεθεί το ρεύμα Ibat και η ισχύς Ρ που παρέχει η μπαταρία
του αυτοκινήτου στο ανωτέρω σύστημα. Δίδεται ότι: Vbat=12V,
RH=10ΚΩ,, RT=10ΚΩ,, RF=40ΚΩ,, RL=20ΚΩ,, και RB=20ΚΩ.
Λύση:
Λύση: Οι αντιστάσεις είναι παράλληλα συνδεδεμένες.
Συνεπώς, θα ισχύει:
1
R tot 3.08KΩ
1 1 1 1 1
RH R T RF RL RB
Εισαγωγή 40
20
Ηλεκτρική Καλωδίωση Αυτοκινήτου
Ιbat
Iboard
Ihead
Ilock
Ifan
Itail
Vbat +
RH RT RF RL RB
_
Εισαγωγή 41
21
ΑΝΑΛΥΣΗ ΔΙΚΤΥΟΥ Ι
2ο Κεφάλαιο
Διάρθρωση
1. Ανάλυση Δικτύου
2. Μέθοδος Κομβικών Τάσεων
Μέθοδος Κομβικών Τάσεων
3. Μέθοδος Ρεύματος Απλών Κόμβων
4. Κυκλώματα με Ελεγχόμενες Πηγές
5. Αρχή της Υπέρθεσης ‐ Επαλληλίας
Ανάλυση ∆ικτύου I 2
1
Ανάλυση Δικτύου
Η ανάλυση δικτύου αποσκοπεί στον προσδιορισμό των άγνωστων
ρευμάτων σε κάθε κλάδο και των άγνωστων τάσεων σε κάθε κόμβο ενός
ηλεκτρικού δικτύου. Για την επίτευξή της απαιτείται:
• ο καθορισμός όλων των σχετικών παραμέτρων,
παραμέτρων
• η αναγνώριση των γνωστών και των αγνώστων παραμέτρων,
• η κατάστρωση των απαραίτητων εξισώσεων που συσχετίζουν τις
παραμέτρους και
• η επίλυση των εξισώσεων. 0
υ S υa υd υa
υR1 _ υR3 _
α + b + c υR1 υa υb υab
R1 R3 0
+ + υR2 υb υd υb
υS +
_ R2 υ R4 υ
_ R2 i _ R4
iA B υR3 υb υc υbc
d 0
υR4 υc υd υc
Σημείο Αναφοράς
Ανάλυση ∆ικτύου I 3
Μέθοδος Κομβικών Τάσεων I
Η μέθοδος των κομβικών τάσεων (node voltage method) βασίζεται στον
καθορισμό της τάσης σε κάθε κόμβο σαν μια ανεξάρτητη μεταβλητή.
Ένας κόμβος, συνήθως η γείωση, επιλέγεται ως κόμβος αναφοράς.
Μόλις καθοριστεί η τάση σε κάθε κόμβο, εφαρμόζεται ο νόμος του Ohm για
τον καθορισμό των ρευμάτων στους κλάδους μεταξύ γειτονικών κόμβων.
Με τη μέθοδο αυτή το ρεύμα κάθε κλάδου εκφράζεται σαν συνάρτηση των
τάσεων στα άκρα του και συνεπώς τα ρεύματα δεν υπεισέρχονται στις
εξισώσεις (φυσικά και οι δύο νόμοι του Kirchhoff παραμένουν σε χρήση).
KCL στον b: i1 i2 i3 0
υα υb υα υb υb υc υb υd
N. Ohm i 0
R R1 R2 R3
_ _
i + R1 υb + R3
… υα υd …
… υα υb …
R i1 + i3
i2 R2
_
Ανάλυση ∆ικτύου I
υc … 4
2
Μέθοδος Κομβικών Τάσεων II
Έστω κύκλωμα με n κόμβους. Για την εφαρμογή της μεθόδου ανάλυσης
των κομβικών τάσεων:
Επιλέξτε, αν δεν δίδεται, έναν κόμβο αναφοράς. Η τάση οποιουδήποτε
άλλου κόμβου ορίζεται ως η διαφορά με την τάση του κόμβου αναφοράς.
Προσδιορίστε από τις υπόλοιπες n‐1 κομβικές τάσεις ποιες είναι
εξαρτημένες μεταβλητές (έστω ότι m πηγές τάσεις αντιστοιχούν σε
εξαρτημένες μεταβλητές) και ποιες είναι ανεξάρτητες μεταβλητές (οι τάσεις
των κόμβων που δεν συνδέονται με πηγές τάσης αντιστοιχούν σε
ανεξάρτητες μεταβλητές).
Εφαρμόστε το νόμο ρεύματος του Kirchhoff σε κάθε κόμβο που αντιστοιχεί
σε ανεξάρτητη μεταβλητή παρουσιάζοντας τα σχετικά ρεύματα ως
συνάρτηση των τάσεων στους γειτονικούς κόμβους.
Επιλύστε το γραμμικό σύστημα των n‐1‐m άγνωστων μεταβλητών
(τάσεων).
Ανάλυση ∆ικτύου I 5
Παράδειγμα: Ανάλυση Κόμβων Ι
Πρόβλημα
Πρόβλημα: Να βρεθούν όλα τα άγνωστα ρεύματα και οι τάσεις στο κύκλωμα,
όταν I1=10mA, I2=50mA, R1=1KΩ, R2=2ΚΩ, R3=10KΩ και R4=2KΩ.
Λύση
Λύση: Στο κύκλωμα τρεις κόμβοι από τους οποίους ο ένας είναι ο κόμβος
αναφοράς (γείωση).
(γείωση)
Συνεπώς, δύο ανεξάρτητες μεταβλητές: οι υ1 και υ2.
Γράφουμε τον νόμο KCL στους κόμβους 1 και 2. Οι φορές των
ρευμάτων στις αντιστάσεις επιλέγονται αυθαίρετα.
R3 I1 IR1 IR2 IR3 0 κόμβος 1
υ1 0 υ1 υ2 υ1 υ2
I1 0
R2 R1 R2 R3
υ1 κόμβος 1 κόμβος 2 υ2
IR2 IR3 IR4 I2 0 κόμβος 2
ό β 2
υ1 υ2 υ1 υ2 υ2 0
Ι1 Ι2 I2 0
R2 R3 R4
R1 R4 Παρατήρηση: Ορίσαμε αυθαίρετα με θετικό
πρόσημο τα ρεύματα που εισέρχονται σε έναν
κόμβο και με αρνητικό αυτά που εξέρχονται. Θα
κόμβος αναφοράς
ακολουθούμε μόνιμα αυτή την πρακτική!
Ανάλυση ∆ικτύου I 6
3
Παράδειγμα: Ανάλυση Κόμβων Ι
Ισοδύναμα μπορούμε να γράψουμε:
1 1 1 1 1
κόμβος 1 υ1 υ2 Ι1 1.6υ1 0.6υ2 10
R
1 R2 R 3 R2 R 3
1 1 1 1 1
κόμβος 2 υ1 υ2 I2 0.6υ1 1.1υ2 50
R R
2 R 3 2 R 3 R 4
Ανάλυση ∆ικτύου I 7
Παράδειγμα: Ανάλυση Κόμβων
Παράδειγμα: Ανάλυση Κόμβων ΙΙ
ΙΙ
Πρόβλημα
Πρόβλημα: Να βρεθεί η τάση στα άκρα της R3, όταν I1=2A, I2=3A, R1=2Ω, R2=1Ω,
R3=4Ω και R4=3Ω.
Λύση
Λύση: Στο κύκλωμα τέσσερις κόμβοι. Κόμβος αναφοράς είναι η γείωση.
Συνεπώς, τρεις ανεξάρτητες μεταβλητές: οι υ1 και υ2 και υ3.
Συνεπώς
Γράφουμε τον νόμο KCL στους τρεις κόμβους (οι φορές των ρευμάτων
επιλέγονται αυθαίρετα).
υ3 υ1 υ2 υ1
I1 0 κόμβος 1
R1 R1 R2
υ2 υ1 υ2 0
I2 0 κόμβος 2
R2 IR1 R2 R3
υ2 I2
υ1 υ3
υ3 υ1 υ3 0
I2 0 κόμβος 3
I1 IR2 R1 R4
R3 IR3 R4 IR4
κόμβος αναφοράς
Ανάλυση ∆ικτύου I 8
4
Παράδειγμα: Ανάλυση Κόμβων
Παράδειγμα: Ανάλυση Κόμβων ΙΙ
ΙΙ
Διαχωρίζοντας τις μεταβλητές, ισχύει:
1 1 1 1
κόμβος 1 υ1 υ2 υ3 Ι1 3υ1 2υ2 υ3 4 (1)
1
R R 2 R 2 R 1
1 1 1
κόμβος 2
ό β υ1 υ2 I2 4υ1 5υ2 12 (2)
R2 R 2 R 3
1 1 1 (3)
κόμβος 3 υ1 υ3 I2 3υ1 5υ3 18
R1 1
R R 4
R1 4υ1 12
υ2 (1)
5
R2 IR1 3υ1 18
υ2 I2 υ3
υ1 υ3 5
κόμβος αναφοράς
υ2 0.4 V υ3 5.7V end
Ανάλυση ∆ικτύου I 9
Παράδειγμα: Ανάλυση Κόμβων ΙΙΙ
Πρόβλημα
Πρόβλημα: Να βρεθεί το ρεύμα ΙV που διαρρέει την πηγή τάσης, όταν I=2A, V=3V,
R1=2Ω, R2=2Ω, R3=4Ω και R4=3Ω.
Λύση
Λύση: Στο κύκλωμα τέσσερις κόμβοι. Κόμβος αναφοράς είναι η γείωση.
Υπάρχουν δύο ανεξάρτητες μεταβλητές,
μεταβλητές οι υ1 και υ2, και μία
εξαρτημένη, η υ3, εξ αιτίας της παρουσίας της πηγής τάσης V.
Γράφουμε τον νόμο KCL στους τρεις κόμβους (οι φορές των ρευμάτων
επιλέγονται αυθαίρετα).
V υ3 υ2 υ3 V υ2
R1
υ3 υ1 υ2 υ1
I1 I 0 κόμβος 1
R2 υ2 V R1 R2
υ1 _ + υ3
υ2 υ1 υ2 0
I I2 IV
IV 0 κόμβος 2
R2 R3
R3 I3 R4 I4
υ3 υ1 υ3 0
IV 0 (1) κόμβος 3
κόμβος αναφοράς R1 R4
Ανάλυση ∆ικτύου I 10
5
Παράδειγμα: Ανάλυση Κόμβων Ι
Παράδειγμα: Ανάλυση Κόμβων ΙIIΙ
Ισχύει:
υ υ1 υ3 0 υ1 υ2 υ2 υ3 υ1 υ3
κόμβος 2
(1) IV 3 0
R1 R4 R2 R3 R1 R4
1 1 1 1 1 1
υ1 υ2 υ3 0 12υ1 9υ2 10υ3 0 (2)
R2 R1 R2 R 3 R1 R 4
1 1 1 1
κόμβος 1 υ1 υ2 υ3 Ι 2υ1 υ2 υ3 4 (3)
R1 R 2 R2 R1
R1
Καθώς: υ3 υ2 V
R2 I1
V 12υ1 19υ2 30
υ1 υ2 _ + υ3
2υ1 2υ2 1
I I2 IV
R3 I3 R4 I4 υ1 5.64 V υ2 5.14 V υ3 2.14 V
Ανάλυση ∆ικτύου I 11
Γραμμικές Εξισώσεις Ι
Για την επίλυση συστημάτων των γραμμικών εξισώσεων που συναντούμε κατά την
ανάλυση κυκλωμάτων μπορεί να χρησιμοποιηθεί ο κανόνας του Cramer. Κατά την
εφαρμογή του κανόνα χρησιμοποιείται η έννοια της ορίζουσας.
α11 α12
det(A) α11α 22 α12α 21
α 21 α 22
α 11 α 12 α 13
det(A) α 21 α 22 α 23
α 31 α 32 α 33
Ανάλυση ∆ικτύου I 12
6
Γραμμικές Εξισώσεις ΙΙ
Ένα σύστημα δύο γραμμικών εξισώσεων με δύο αγνώστους μπορεί να
αναπαρασταθεί με την ακόλουθη μορφή πινάκων:
Ο κανόνας του Cramer για την εύρεση των αγνώστων x1 και x2 εφαρμόζεται ως
ακολούθως:
b1 α 12 α 11 b1
b2 α 22 b1α 22 α 12b2 α 21 b2 α 11b2 b1α 21
x1 x2
α 11 α 12 α 11α 22 α 12α 21 α 11 α 12 α 11α 22 α 12α 21
α 21 α 22 α 21 α 22
Ανάλυση ∆ικτύου I 13
Μέθοδος Ρεύματος Απλών Βρόχων Ι
Η μέθοδος ρευμάτων σε απλούς βρόχους (mesh currents) χρησιμοποιεί τα
ρεύματα στους βρόχους σαν ανεξάρτητες μεταβλητές.
Τα ρεύματα των απλών βρόχων επιλέγεται να έχουν φορά αυτή των
δεικτών του ρολογιού.
Μόλις καθοριστεί το ρεύμα σε ένα βρόχο, εφαρμόζεται ο νόμος του
Kirchhoff για τις τάσεις ώστε να προκύψει η επιθυμητή εξίσωση.
Με τη μέθοδο αυτή η τάση κάθε κλάδου εκφράζεται σαν συνάρτηση του
ρεύματος που τον διαρρέει και συνεπώς οι τάσεις δεν υπεισέρχονται στις
εξισώσεις.
KVL: V υ1 υ2 0 V iR1 iR 2 0
+ υ1
_
+ υR −
V R1
R +
i +
_ R2 υ2
i
_
N. Ohm υR i R
Ανάλυση ∆ικτύου I 14
7
Μέθοδος Ρεύματος Απλών Βρόχων II
Μέθοδος Ρεύματος Απλών Βρόχων II
Για την εφαρμογή της μεθόδου ρευμάτων σε απλούς βρόχους :
Καθορίστε με συνέπεια το ρεύμα κάθε απλού βρόχου. Δηλ. τα άγνωστα
ρεύματα στους απλούς βρόχους ορίζονται να ακολουθούν πάντα την
κατεύθυνση
ύθ των δεικτών
δ ώ του ρολογιού
λ ( ύ β
ύ (σύμβαση).
) Τα
Τ γνωστάά ρεύματα
ύ
στους βρόχους (πηγές ρεύματος) ορίζονται να ακολουθούν πάντα την
κατεύθυνση της πηγής ρεύματος.
Σε ένα κύκλωμα με n απλούς βρόχους και m πηγές ρεύματος προκύπτουν
n−m ανεξάρτητες εξισώσεις. Τα άγνωστα ρεύματα στους βρόχους θα είναι
οι n−m ανεξάρτητες μεταβλητές του συστήματος.
Εφαρμόστε το νόμο τάσης του Kirchhoff σε κάθε απλό βρόχο που τον
διαρρέει ένα άγνωστο ρεύμα, γράφοντας κάθε τάση ως συνάρτηση του
ρεύματος ενός ή περισσοτέρων βρόχων.
Επιλύστε το γραμμικό σύστημα των n−m άγνωστων μεταβλητών
(ρευμάτων).
Ανάλυση ∆ικτύου I 15
Παράδειγμα: Ανάλυση Βρόχων Ι
Πρόβλημα
Πρόβλημα: Να βρεθούν τα ρεύματα των απλών βρόχων στο κύκλωμα, όταν
VA=10V, VB=9V, VC=1V, R1=5Ω, R2=10Ω, R3=5Ω και R4=5Ω.
Λύση
Λύση: Ορίζουμε την κατεύθυνση των ρευμάτων στους δύο απλούς βρόχους
σύμφωνα με τη φορά των δεικτών του ρολογιού.
ρολογιού
Συνεπώς, θα έχουμε δύο εξισώσεις (μία για κάθε βρόχο) με δύο
άγνωστα ρεύματα. Εφαρμόζουμε KVL:
R1 R3
VA R1I1 VB R2 I1 I2 0 βρόχος 1
+ V1 –
VΑ VΒ + VC +
– –
+ Ι1 Ι2
– +
R2 V2 R4
–
Ανάλυση ∆ικτύου I 16
8
Παράδειγμα: Ανάλυση Βρόχων Ι
Για τη δεύτερη εξίσωση εργαζόμαστε παρόμοια στον δεύτερο βρόχο,
λαμβάνοντας υπόψιν σε αυτή την περίπτωση την πολικότητα της πτώσης τάσης
στην R2 η οποία ορίζεται σύμφωνα με τη φορά του ρεύματος Ι2.
VB R3I2 VC R 4I2 R2 I2 I1 0 βρόχος 2
βρόχος 2
VΑ VΒ + VC +
– –
+ Ι1 Ι2
– – +
R2 V2 R4 V4 Παρατήρηση:
Παρατήρηση Την πολικότητα της τάσης στα άκρα
μιας αντίστασης την καθορίζει σε κάθε περίπτωση
+ –
η φορά του ρεύματος στον βρόχο όπου
εργαζόμαστε!
end
Ανάλυση ∆ικτύου I 17
Παράδειγμα: Ανάλυση Βρόχων Ι
Παράδειγμα: Ανάλυση Βρόχων ΙII
Πρόβλημα
Πρόβλημα: Να βρεθούν οι τάσεις στους κόμβους a και b, όταν VS1=VS2=110V,
R1=15Ω, R2=40Ω, R3=16Ω και R4=R5=1.3Ω.
Λύση
Λύση: Ορίζουμε την κατεύθυνση των ρευμάτων στους τρεις απλούς βρόχους
σύμφωνα με τη φορά των δεικτών του ρολογιού.
ρολογιού
Συνεπώς, θα έχουμε τρεις εξισώσεις (μία για κάθε βρόχο) με τρία
άγνωστα ρεύματα. Εφαρμόζουμε KVL:
VS1 R 4I1 R1 I1 I3 0 βρόχος 1
R4
a
VS2 R2 I2 I3 R 5I2 0 βρόχος 2
VS1
+ R1 R1 I3 I1 R2 I3 I2 R 3I3 0 βρόχος 3
– Ι1
9
Παράδειγμα: Ανάλυση Βρόχων Ι
Παράδειγμα: Ανάλυση Βρόχων ΙII
Οι λύσεις του συστήματος είναι: I1 17.11A I2 13.57A I3 11.26A
Με βάση το νόμο του Ohm στις αντιστάσεις R1 και R2 και λαμβάνοντας υπόψιν τη
θέση του κόμβου αναφοράς θα ισχύει:
Va 0 Va R1 I1 I3 87.75V
R4
a
VS1 Vb 0 Vb R2 I2 I3 92.40V
+
+ R1
– Ι1
–
Ι3 R3
+
+ Ι2 R2
–
VS2 –
R5 b
end
Ανάλυση ∆ικτύου I 19
Παράδειγμα: Ανάλυση Βρόχων
Παράδειγμα: Ανάλυση Βρόχων ΙΙΙ
ΙΙΙ
Πρόβλημα
Πρόβλημα: Να βρεθούν τα ρεύματα στους απλούς βρόχους, όταν I=0.5A, V=6V,
R1=3Ω, R2=8Ω, R3=6Ω και R4=4Ω.
Λύση
Λύση: Ορίζουμε την κατεύθυνση των ρευμάτων στους τρεις απλούς βρόχους
σύμφωνα με τη φορά των δεικτών του ρολογιού ή των πηγών
ρεύματος.
Στο βρόχο 1 το ρεύμα είναι ήδη γνωστό από την παρουσία της πηγής
ρεύματος, δηλ. Ι1=Ι
=Ι.
Συνεπώς, θα έχουμε δύο εξισώσεις, με δύο άγνωστα ρεύματα.
R4
Εφαρμόζουμε KVL:
R1 Ι3 R3 I1 I βρόχος 1
Ι1 Ι2 +
R2 R1 I3 I1 R 4I3 R 3 I3 I2 0 βρόχος 3
Ανάλυση ∆ικτύου I 20
10
Παράδειγμα: Ανάλυση Βρόχων
Παράδειγμα: Ανάλυση Βρόχων ΙΙΙ
ΙΙΙ
Αντικαθιστώντας τις γνωστές τιμές προκύπτουν οι ακόλουθες εξισώσεις:
14I2 6I3 10
R4
R1 Ι3 R3 Παρατήρηση:
Παρατήρηση Ουσιαστικά, η παρουσία της
γνωστής σταθερής πηγής ρεύματος (Ι)
απλούστευσε σημαντικά την επίλυση του
I _ προβλήματος!
Ι1 Ι2 +
R2
end
Ανάλυση ∆ικτύου I 21
Παράδειγμα: Ανάλυση Βρόχων Ι
Παράδειγμα: Ανάλυση Βρόχων ΙV
V
Πρόβλημα
Πρόβλημα: Να βρεθεί το ρεύμα ΙR4 που διαρρέει την αντίσταση R4, όταν V=1V,
IA=2A, IB=1A, R1=3Ω, R2=4Ω, R3=2Ω και R4=5Ω.
Λύση
Λύση: Στο κύκλωμα τέσσερις απλοί βρόχοι. Ορίζουμε τις φορές των
ρευμάτων σύμφωνα με τη φορά των δεικτών του ρολογιού.
Γράφουμε τον νόμο KVL στους βρόχους.
βρόχους
Επειδή οι βρόχοι 2 και 3 έχουν μια κοινή πηγή ρεύματος, διαχειριζόμαστε αυτούς
τους βρόχους ως ένα βρόχο όπου δεν υπάρχει η πηγή ρεύματος (αλλά με τις
αντιστάσεις κάθε βρόχου να διαρρέονται από το ρεύμα του βρόχου) και γράφουμε
την εξίσωση συσχέτισης της πηγής ρεύματος με τα ρεύματα των δύο βρόχων.
R3
βρόχος 1 V I1R1 I1 I2 R2 0
I3
βρόχοι 2, 3 I2 I1 R 2 I3R 3 I2 I4 R 4 0
R1 IA IR4
V και IA I2 I3 εξίσωση συσχέτισης
+ I1 I2 I4
_
R2 R4 IB βρόχος 4 I4 IB
Ανάλυση ∆ικτύου I 22
11
Παράδειγμα: Ανάλυση Βρόχων Ι
Παράδειγμα: Ανάλυση Βρόχων ΙV
V
Ισοδύναμα μπορούμε να γράψουμε διαχωρίζοντας τις μεταβλητές:
βρόχος 1 V I1R1 I1 I2 R2 0 R1 R 2 I1 R2I2 V
και IA I2 I3 I3 I2 IA
βρόχος 4 I4 IB
R3
R1 R2 I1 R2I2 V
R2I1 R2 R 4 I2 R 3 I2 IA R 4IB 0
I3
IA R1 R2 I1 R2I2 V
V R1
+ R2I1 R2 R 4 R 3 I2 R 4IB R 3IA
_ I1 I2 I4
R2 R4 IB
Ανάλυση ∆ικτύου I 23
Παράδειγμα: Ανάλυση Βρόχων Ι
Παράδειγμα: Ανάλυση Βρόχων ΙV
V
Συνεπώς:
Προκύπτει:
R3 IR4 I2 I4 I2 IB 0.96A
I3
R1 IA IR4
V
+ I1 I2 I4
_
R2 R4 IB
end
Ανάλυση ∆ικτύου I 24
12
Κυκλώματα με Ελεγχόμενες Πηγές
Οι μέθοδοι ανάλυσης (κόμβων ή απλών βρόχων) που περιγράψαμε
μπορούν να εφαρμοστούν και στην περίπτωση που στα υπό ανάλυση
κυκλώματα εμπεριέχονται εξαρτώμενες (ελεγχόμενες) πηγές. Σε αυτή την
περίπτωση εργαζόμαστε ως ακολούθως:
Αρχικά χειριζόμαστε την εξαρτώμενη πηγή ως ιδανική πηγή και
καταστρώνουμε τις εξισώσεις κόμβων ή απλών βρόχων ανάλογα.
Στις εξισώσεις που προκύπτουν υπάρχει και μια εξίσωση που συσχετίζει την
εξαρτημένη πηγή με εκείνη την τάση ή εκείνο το ρεύμα του κυκλώματος
από το οποίο εξαρτάται. Αυτή η εξίσωση καλείται εξίσωση περιορισμού
(constraint equation).
Επιλύουμε τις εξισώσεις ως προς τους αγνώστους.
αγνώστους
Ανάλυση ∆ικτύου I 25
Παράδειγμα: Εξαρτημένες Πηγές Ι
Πρόβλημα
Πρόβλημα: Να βρεθούν οι τάσεις στους κόμβους του κυκλώματος, όταν I=0.5A,
R1=5Ω, R2=2Ω και R3=4Ω. Ισχύει υx = 2υ3
Λύση
Λύση: Στο κύκλωμα τέσσερις κόμβοι. Κόμβος αναφοράς είναι η γείωση.
Επίσης δύο ανεξάρτητες μεταβλητές,
Επίσης, μεταβλητές οι υ και υ3 και μία εξαρτημένη
μεταβλητή η υx.
Γράφουμε τον νόμο KCL στους κόμβους υ και υ3. Οι φορές των
ρευμάτων επιλέγονται αυθαίρετα.
υx υ υ υ3
I 0 κόμβος υ
R1 R2
R1 R2
υx υ υ3 υ υ 3 υ3 0
0 κόμβος υ3
R2 R3
υx i1 I i2 +
+
_ R3 υ3 Επίσης ισχύει η εξίσωση περιορισμού:
_
υx 2υ3 κόμβος υx
κόμβος αναφοράς
Ανάλυση ∆ικτύου I 26
13
Παράδειγμα: Εξαρτημένες Πηγές Ι
Αντικαθιστώντας τη υx προκύπτει:
1 1 2 1
κόμβος υ υ υ3 Ι 0.7υ 0.9υ3 0.5 (1)
R1 R 2 R1 R 2
1 1 1
κόμβος υ3 υ υ3 0 0.5υ 0.75υ3 0 (2)
R2 2
R R 3
υ 5V υ3 3.33V υx 6.66V
R1 R2
υx υ υ3
υx i1 I i2 +
+
_ R3 υ3
_
κόμβος αναφοράς end
Ανάλυση ∆ικτύου I 27
Παράδειγμα: Εξαρτημένες Πηγές ΙΙ
Πρόβλημα
Πρόβλημα: Να βρεθεί ο λόγος υ5/υα (κέρδος τάσης) στο κύκλωμα, όταν R1=1Ω,
R2=0.5Ω, R3=0.5Ω, R4=0.25Ω και R5=0.25Ω. Ισχύει η εξίσωση
περιορισμού: υε=2υ2.
Λύση
Λύση: Ορίζουμε την κατεύθυνση των ρευμάτων στους τρεις απλούς βρόχους
σύμφωνα με τη φορά των δεικτών του ρολογιού.
Συνεπώς, θα έχουμε τρεις εξισώσεις, με τρία άγνωστα ρεύματα.
Εφαρμόζουμε KVL σε κάθε βρόχο:
Ανάλυση ∆ικτύου I 28
14
Παράδειγμα: Εξαρτημένες Πηγές ΙΙ
Ισχύει ότι υ2 = R2(i1–i2) και συνεπώς:
βρόχος 1 R1 R2 i1 R2i2 υα
βρόχος 2 R2 i1 i2 R 3i2 R 4 i2 i3 2R2 i1 i2 0 3R2i1 3R 2 R 3 R 4 i2 R 4 i3 0
R1 i2 R4
Ισχύει: υ5 R 5i3 υ5 0.16 R 5 υα
υα υ5 υ
+
+ _ i3 + 0.16 R 5 0.16 0.25 5 0.04
_ i1 υ2 υ5 υα υα
_ + _
R2 υε=2υ2 R
5
end
Ανάλυση ∆ικτύου I 29
Παρατηρήσεις
• Οι μέθοδοι ανάλυσης που παρουσιάστηκαν στην τρέχουσα ενότητα
είναι γενικές τεχνικές και μπορούν να χρησιμοποιηθούν στην
ανάλυση οποιουδήποτε γραμμικού κυκλώματος πέραν της ανάλυσης
κυκλωμάτων αντιστάσεων.
Ανάλυση ∆ικτύου I 30
15
Αρχή της Υπέρθεσης ή Επαλληλίας
Η αρχή της υπέρθεσης (superposition principle) μπορεί να εφαρμοστεί σε
όλα τα γραμμικά κυκλώματα ως ακολούθως:
Σε γραμμικό κύκλωμα με Ν πηγές, το ρεύμα σε κάθε κλάδο και η
τάση σε κάθε κόμβο δίδεται από το άθροισμα Ν ρευμάτων και Ν
τάσεων αντίστοιχα, όπου κάθε ρεύμα και κάθε τάση υπολογίζεται με
την υπόθεση ότι στο κύκλωμα υπάρχει μόνο μία πηγή κάθε φορά και
όλες οι υπόλοιπες Ν–1 πηγές είναι μηδενισμένες.
υS1 υs2 υS1 υs2
N. Ohm: i iS1 iS2
R R R
υS2 υS2
+ +
_ _
R R R
υS1 i = υS1 iS1 + iS2
+ +
_ _
Ανάλυση ∆ικτύου I 31
Μηδενισμός Πηγών
Ο μηδενισμός μιας πηγής τάσης επιτυγχάνεται βραχυκυκλώνοντας τους
ακροδέκτες της (δηλ. αντικαθίσταται με βραχυκύκλωμα).
Ο μηδενισμός μιας πηγής ρεύματος επιτυγχάνεται ανοικτοκυκλώνοντας
ένα άκρο της (δηλ. αντικαθίσταται με ανοικτοκύκλωμα).
R1 R2 R1 R2 R1 R2
υS υS
+ +
_ _
iS iS
Μηδενισμός πηγής τάσης Μηδενισμός πηγής ρεύματος
Ανάλυση ∆ικτύου I 32
16
Παράδειγμα: Υπέρθεση
Πρόβλημα
Πρόβλημα: Να βρεθεί η τάση στα άκρα της αντίστασης R στο κύκλωμα, όταν
VG=12V, IB=12A, RB=1Ω, RG=0.3Ω, και R=0.23Ω.
Λύση
Λύση: Μηδενίζουμε αρχικά την πηγή τάσης και επιλέγουμε φορές ρευμάτων.
Εφαρμόζουμε KCL στον κόμβο x:
VRI VRI VRI IB
IB 0 VRI 1.38V
RB R G R 1
RB 1 1
RG R
x
RG Μηδενισμός
Μ δ ό RG
+ VG +
RB R VR RB R VRI
IB VG _ IB _
+
_
κόμβος αναφοράς κόμβος αναφοράς
Ανάλυση ∆ικτύου I 33
Παράδειγμα: Υπέρθεση
Ακολούθως, μηδενίζουμε την πηγή ρεύματος και εφαρμόζουμε KCL στο x:
VRV VG VRV VRV
IRB IRG IR 0 0
RB RG R
VG
RG
VRV 4.61V
1 1 1
RB RG R
Σύμφωνα με την αρχή της υπέρθεσης ισχύει: VR VRI VRV 1.38V 4.61V 5.99V
x
IRB IRG IR
RG Μηδενισμός
Μ δ ό RG
+ ΙΒ +
RB R VR RB R VRV
IB VG _ VG _
+ +
_ _
κόμβος αναφοράς κόμβος αναφοράς
end
Ανάλυση ∆ικτύου I 34
17
ΑΝΑΛΥΣΗ ΔΙΚΤΥΟΥ ΙΙ
2ο Κεφάλαιο
Διάρθρωση
1. Μονόθυρα Δίκτυα
2. Θεωρήματα Thevenin – Norton
Θεωρήματα Thevenin
3. Μετασχηματισμοί Πηγών
4. Μεταφορά Μέγιστης Ισχύος
5. Μη Γραμμικά Κυκλωματικά Στοιχεία
6. Ανάλυση Μικρού Σήματος
Ανάλυση ∆ικτύου ΙΙ 2
1
Μονόθυρα Δίκτυα
i
+
υ
ΓΓραμμικόό
Θύρα
_ Δίκτυο
Ακροδέκτες (τερματικά)
Ανάλυση ∆ικτύου ΙΙ 3
Αντιπαράδειγμα ‐‐ Μονόθυρα Δίκτυα
Αντιπαράδειγμα
Μονόθυρο
ρ Πολύθυρο ρ
Μονόθυρο
Γραμμικό Γραμμικό Γραμμικό
Δίκτυο Δίκτυο Δίκτυο
Ανάλυση ∆ικτύου ΙΙ 4
2
Ισοδύναμο Κύκλωμα
Σε πολλές περιπτώσεις κατά την αντιμετώπιση ενός προβλήματος είναι
εξαιρετικά βολική η χρήση ενός κυκλώματος το οποίο είναι ισοδύναμο
αλλά πιο «απλό» σε σχέση με το αρχικό κύκλωμα.
Στο
Σ παράδειγμα
άδ που ακολουθεί,
λ θ ί ο φόρτος
φό των τριών
ώ αντιστάσεων
ά
αντικαθίσταται από μια ισοδύναμη αντίσταση REQ.
1 1 1 1 1 υS
REQ Συνεπώς: i
REQ R1 R2 R 3 1
R1 1 1
R2 R3
REQ
i i
Πηγή Φορτίο Πηγή Φορτίο
υS υS
+ R1 R2 R3 + REQ
– –
Ισοδύναμο Κύκλωμα
Μονόθυρα Δίκτυα Ανάλυση ∆ικτύου ΙΙ (Equivalent Circuit) 5
Θεώρημα
Θεώρημα Thevenin
Thevenin
Ένα μονόθυρο δίκτυο, το οποίο αποτελείται από ιδανικές πηγές τάσης
ή/και ρεύματος και από γραμμικές αντιστάσεις, μπορεί να αναπαρασταθεί
με ένα ισοδύναμο κύκλωμα που αποτελείται από μια ιδανική πηγή τάσης
υT σε σειρά με μια γραμμική αντίσταση RT.
i i
+ υΤ +
Πηγή υ
_
Φορτίο +
–
RΤ υ
_
Φορτίο
Ισοδύναμο κατά
Thevenin Κύκλωμα
Ανάλυση ∆ικτύου ΙΙ 6
3
Θεώρημα
Θεώρημα Norton
Norton
Ένα μονόθυρο δίκτυο, το οποίο αποτελείται από ιδανικές πηγές τάσης
ή/και ρεύματος και από γραμμικές αντιστάσεις, μπορεί να αναπαρασταθεί
με ένα ισοδύναμο κύκλωμα που αποτελείται από μια ιδανική πηγή
ρεύματος iΝ παράλληλα με μια γραμμική αντίσταση RΝ.
i i
+ iN RN +
Πηγή υ
_
Φορτίο υ
_
Φορτίο
Ισοδύναμο κατά
Norton Κύκλωμα
Ανάλυση ∆ικτύου ΙΙ 7
Υπολογισμός Αντιστάσεων R
Υπολογισμός Αντιστάσεων RT ή
ή RRN
• Για τον υπολογισμό της ισοδύναμης αντίστασης κατά Thevenin ή Norton σε ένα
δίκτυο αποτελούμενο από γραμμικές αντιστάσεις και ανεξάρτητες πηγές,
απαιτείται η εύρεση της ισοδύναμης αντίστασης στα τερματικά άκρα του
δικτύου.
• Αυτό επιτυγχάνεται θέτοντας όλες της πηγές του κυκλώματος ίσες με μηδέν και
υπολογίζοντας ακολούθως την ισοδύναμη αντίσταση στα τερματικά άκρα του
δικτύου, αφού αφαιρέσουμε το φορτίο (φόρτο).
• Οι πηγές τάσης μηδενίζονται βραχυκυκλώνοντας τα άκρα τους (αντικαθίστανται
από βραχυκύκλωμα), ενώ οι πηγές ρεύματος μηδενίζονται ανοικτοκυκλώνοντας
ένα άκρο τους (αντικαθίστανται από ανοικτοκύκλωμα).
• Ισχύει ότι RT=RN.
RT ή RN R 3 R1 // R2
Αφαιρούμε την
Αφαιρούμε την
αντίσταση του
R1 R3 a φορτίου RL R1 R3 a
υS υS
+ RL +
– R2 και μηδενίζουμε – R2
b b
την πηγή τάσης
Κύκλωμα Φορτίο Κύκλωμα
Ανάλυση ∆ικτύου ΙΙ 8
4
Εναλλακτικός Υπολογισμός
Εναλλακτικός Υπολογισμός R
RT ή
ή RRN
• Για τον υπολογισμό της ισοδύναμης αντίστασης κατά Thevenin ή Norton, αφού
μηδενίσουμε τις πηγές και αφαιρέσουμε το φορτίο, μπορούμε εναλλακτικά να
θεωρήσουμε μια υποθετική πηγή τάσης υx στα τερματικά άκρα του δικτύου.
• Η πηγή τάσης θα δημιουργήσει ένα ρεύμα ix που θα διαρρέει το νέο κύκλωμα.
• Ο λόγος της τάσης προς το ρεύμα είναι η ζητούμενη αντίσταση.
αντίσταση
υx
R T RN R 3 R1 // R2
ix
Αφαιρούμε την
Αφαιρούμε την
αντίσταση του
a a
R1 R3 φορτίου RL R1 R3 ix
υS υS
+ RL + +
– R2 και μηδενίζουμε – R2 υx –
b
την πηγή τάσης b
Κύκλωμα Φορτίο Κύκλωμα
Ανάλυση ∆ικτύου ΙΙ 9
Παράδειγμα: Αντίσταση
Παράδειγμα: Αντίσταση R
RT ή RN Ι
Πρόβλημα
Πρόβλημα: Να βρεθούν η ισοδύναμη αντίσταση Thevenin / Norton που “βλέπει”
το φορτίο RL, όταν I=5A, R1= R2=R4=20Ω και R3=R5=10Ω.
Λύση
Λύση: Αρχικά αφαιρούμε το φορτίο RL και μηδενίζουμε την πηγή ρεύματος.
Η πηγή ή ρεύματος
ύ μηδενίζεται
δ ίζ
αντικαθιστώντας την με ένα
R3 R5 a
ανοικτοκύκλωμα.
Ι
RL
R1 R2 R4 b Ακολούθως, “κοιτώντας” από τους
ακροδέκτες a και b η ισοδύναμη
αντίσταση είναι:
Παρατήρηση:
Παρατήρηση Η διαδικασία που περιγράψαμε
οδηγεί σε αποτέλεσμα το οποίο είναι
R1 R2 b ανεξάρτητο από το φορτίο!
R4
end
Ανάλυση ∆ικτύου ΙΙ 10
5
Παράδειγμα: Αντίσταση
Παράδειγμα: Αντίσταση R
RT ή RN ΙΙ
Πρόβλημα
Πρόβλημα: Να βρεθούν η ισοδύναμη αντίσταση Thevenin / Norton που “βλέπει”
το φορτίο RL, όταν V=5V, I=1A, R1= R2=R4=2Ω και R3=1Ω.
Λύση
Λύση: Αρχικά αφαιρούμε το φορτίο RL και μηδενίζουμε τις πηγές τάσης και
ρ μ ς
ρεύματος.
Η πηγή τάσης μηδενίζεται
αντικαθιστώντας την με ένα
R1 R3 a βραχυκύκλωμα.
V Ι Η πηγή ρεύματος μηδενίζεται
+ RL αντικαθιστώντας την με ένα
–
R2 R4 b ανοικτοκύκλωμα.
Ακολούθως,
Α λ ύθ “ ώ ” από
“κοιτώντας” ό τους
ακροδέκτες a και b η ισοδύναμη
R1 R3 a αντίσταση είναι:
RT ή RN R 4 // R 3 R1 // R2 1Ω
R2 R4 b
end
Ανάλυση ∆ικτύου ΙΙ 11
Υπολογισμός Τάσης
Υπολογισμός Τάσης Thevenin
Thevenin I
Η ισοδύναμη ιδανική πηγή τάσης κατά Thevenin υT σε ένα δίκτυο
αποτελούμενο από γραμμικές αντιστάσεις και ανεξάρτητες πηγές, έχει
τιμή ίση με την τάση ανοικτού κυκλώματος στα τερματικά άκρα του
δικτύου, όταν δηλ. το φορτίο έχει αφαιρεθεί. Ο υπολογισμός γίνεται ως
ακολούθως:
Αφαιρέστε το φορτίο ώστε να ανοικτοκυκλωθούν τα άκρα του κυκλώματος.
Καθορίστε την τάση υOC στα άκρα του κυκλώματος, εφαρμόζοντας
οποιαδήποτε γνωστή μέθοδο ανάλυσης (π.χ. κομβικών τάσεων ή ρευμάτων
απλών βρόχων).
Η τάση Thevenin είναι: υΤ = υOC. i=0
i
+ υΤ +
Μονόθυρο υOC RΤ
Φορτίο + υΤ = υOC
Δίκτυο _ – _
Ισοδύναμο κατά
Thevenin Κύκλωμα
Ανάλυση ∆ικτύου ΙΙ 12
6
Υπολογισμός Τάσης
Υπολογισμός Τάσης Thevenin
Thevenin II
• Στο κύκλωμα του σχήματος, για τον υπολογισμό της τάσης κατά Thevenin
αφαιρούμε το φορτίο RL, με αποτέλεσμα ο σχετικός κλάδος να ανοικτοκυκλωθεί.
• Συνεπώς, η αντίσταση R3 δεν διαρρέεται από ρεύμα.
• Η τάση στους ακροδέκτες a, b θα είναι ίση με την τάση στα άκρα της αντίστασης
R2.
• Από το διαιρέτη τάσης στον απλό βρόχο που σημειώνουμε ισχύει:
R2
υOC υT υS
R1 R 2
i3=0
Αφαιρούμε την
Αφαιρούμε την
αντίσταση του
R1 R3 a φορτίου RL R1 R3 a
υS υS +
+ + + υOC
–
RL
– υOC _
R2 R2 _
b b
Σύνοψη: Ισοδύναμο κατά Thevenin
Σύνοψη: Ισοδύναμο κατά Thevenin
• Σύμφωνα με τις ενέργειες που παρουσιάσαμε νωρίτερα για την εύρεση της
τάσης και της αντίστασης κατά Thevenin, το ισοδύναμο κύκλωμα κατά Thevenin
προκύπτει ως ακολούθως:
R T R3 R1 // R2
R2
υT υS
R1 R 2
• Τα δύο κυκλώματα είναι ισοδύναμα καθώς ο φόρτος διαρρέεται από το ίδιο
ρεύμα iL:
1 R2 υT
iL υS
R3 R1 / /R2 RL R1 R2 R T RL
R3 R1 // R2
Ισοδύναμο
iL Κύκλωμα κατά iL
a a
υS R1 R3 Thevenin
+ RL + RL
– R2 –
R2 b υS b
R1 R 2
Κύκλωμα Φορτίο Ισοδύναμο Κύκλωμα
Ανάλυση ∆ικτύου ΙΙ 14
7
Παράδειγμα: Ισοδυναμία
Παράδειγμα: Ισοδυναμία Thevenin
Thevenin
Πρόβλημα
Πρόβλημα: Να βρεθεί το ισοδύναμο κατά Thevenin για το κύκλωμα αριστερά των
ακροδεκτών a και b, όταν V=12V, R1=1Ω, R2=R3=10Ω και R4=20Ω.
Λύση
Λύση: Αφαιρούμε το φορτίο RL. Η ζητούμενη τάση Thevenin είναι η υoc.
Εφαρμόζουμε
φ ρμ ζ μ την η τεχνική
χ ή ανάλυσης ης κομβικών
μβ τάσεων.
V υx υx υx υOC 12 υx υx υx υOC
0 0
KCL: R1 R2 R3 1 10 10
υx υOC υOC υx υOC υOC
0 0
R3 R4 10 20
υx υa≡υOC 120 10υx υx υx υOC 0
R3
a 12υx υOC 120
R1 +
2υx 2υOC υOC 0 2υx 3υOC 0
V R2 R4 υOC RL
+ _ Η λύση δίνει:
–
b υx 10.588V υOC υT 7.059V
κόμβος αναφοράς
Ανάλυση ∆ικτύου ΙΙ 15
Παράδειγμα: Ισοδυναμία
Παράδειγμα: Ισοδυναμία Thevenin
Thevenin
Εν συνεχεία, αφαιρούμε και πάλι το φορτίο RL και μηδενίζουμε την πηγή τάσης για
την εύρεση της αντίστασης Thevenin.
Στο κύκλωμα
μ που προκύπτει
ρ ισχύει:
χ
R T R 4 // R 3 (R1 // R2 ) 7.059Ω
Ισοδύναμο Κύκλωμα κατά Thevenin
a R T 7.059Ω
R3
R1
a
R2 R4
+ RL
–
υT 7.059V b
b
end
Ανάλυση ∆ικτύου ΙΙ 16
8
Παράδειγμα: Θ.
Παράδειγμα: Θ. Thevenin
Thevenin
Πρόβλημα
Πρόβλημα: Προσδιορίστε το ρεύμα του φορτίου RL με τη μέθοδο ισοδυναμίας
Thevenin, όταν V=24V, Ι=3Α, R1=4Ω, R2=12Ω και RL=6Ω.
Λύση
Λύση: Αρχικά, αφαιρούμε το φορτίο RL και μηδενίζουμε τις πηγές για την
εύρεση
ρ η της
ης αντίστασης
ης Thevenin.
R1 a iL a
Ι
V R2 RL R1 R2
+
–
b b
κόμβος αναφοράς
Ανάλυση ∆ικτύου ΙΙ 17
Παράδειγμα: Θ.
Παράδειγμα: Θ. Thevenin
Thevenin
Εν συνεχεία, αφαιρούμε και πάλι το φορτίο RL από το αρχικό κύκλωμα και
υπολογίζουμε την τάση ανάμεσα στους ακροδέκτες a και b (υOC) για την εύρεση
της τάσης Thevenin.
V υa υ
I a 0 υa υOC υ T 27V
R1 R2
υa
R1 a iL R1 a
i1 i2
+
Ι Ι
R2 RL R2 υOC
V V
+ + _
– –
b b
κόμβος αναφοράς κόμβος αναφοράς
Ανάλυση ∆ικτύου ΙΙ 18
9
Παράδειγμα: Θ.
Παράδειγμα: Θ. Thevenin
Thevenin
Σύμφωνα με την προηγούμενη ανάλυση, στο ισοδύναμο κύκλωμα κατά Thevenin
θα ισχύει:
υT 27V R T 3
Εφ
Εφαρμόζοντας
όζ το νόμο
ό του Ohm
Oh στο ισοδύναμο
δύ κύκλωμα
ύ λ προκύπτει:
ύ
υT
iL 3A
R T RL
Παρατήρηση:
Παρατήρηση Το πλεονέκτημα στη χρήση ισοδύναμων κυκλωμάτων είναι ότι αυτά ισχύουν ακόμη και
αν αλλάξει το φορτίο!
R1 a iL RΤ a iL
Ισοδύναμο
Φορτίο
Ι υΤ
+ Κύκλωμα
V R2 RL RL
– κατά
+
– Thevenin
κόμβος αναφοράς
b b
end
Ανάλυση ∆ικτύου ΙΙ 19
Υπολογισμός Ρεύματος
Υπολογισμός Ρεύματος Norton I
Norton I
Η ισοδύναμη ιδανική πηγή ρεύματος κατά Norton iN σε ένα δίκτυο
αποτελούμενο από γραμμικές αντιστάσεις και ανεξάρτητες πηγές, έχει
τιμή ίση με το ρεύμα βραχυκυκλώματος των τερματικών άκρων του
δικτύου (δηλ. όταν το φορτίο έχει βραχυκυκλωθεί). Ο υπολογισμός γίνεται
ως ακολούθως:
Αντικαταστήστε το φορτίο με ένα βραχυκύκλωμα ανάμεσα στα άκρα του
κυκλώματος.
Καθορίστε το ρεύμα iSC στον κλάδο του βραχυκυκλώματος, εφαρμόζοντας
οποιαδήποτε γνωστή μέθοδο ανάλυσης.
Το ρεύμα Norton είναι: iN = iSC.
iSC
iSC
iN
Μονόθυρο
Φορτίο RN
Δίκτυο
Ισοδύναμο κατά
Norton Κύκλωμα
Ανάλυση ∆ικτύου ΙΙ 20
10
Υπολογισμός Ρεύματος
Υπολογισμός Ρεύματος Norton II
Norton II
• Στο κύκλωμα του σχήματος, για τον υπολογισμό του ρεύματος κατά Norton
βραχυκυκλώνουμε το φορτίο RL.
• Εφαρμόζουμε την ανάλυση ρευμάτων απλών βρόχων.
• Ισχύει ότι i2 = iSC. Εφαρμόζουμε KVL:
Σύνοψη: Ισοδύναμο κατά Norton
Σύνοψη: Ισοδύναμο κατά Norton
• Σύμφωνα με τις ενέργειες που παρουσιάσαμε νωρίτερα για την εύρεση του
ρεύματος και της αντίστασης κατά Norton, το ισοδύναμο κύκλωμα κατά Norton
προκύπτει ως ακολούθως:
RN R T R 3 R1 // R2
R2
iN υS (βλ. σελ. 8)
R1R 3 R2R 3 R1R 2
R 3 R1 // R2
Ισοδύναμο
iL Κύκλωμα κατά iL
a a
υS R1 R3 Norton
+ RL RL
– R2
R2 b υS b
R1R 3 R 2R 3 R1R2
11
Παράδειγμα: Ισοδύναμο κατά Norton
Ισοδύναμο κατά Norton
Πρόβλημα
Πρόβλημα: Προσδιορίστε το ισοδύναμο κύκλωμα κατά Norton, όταν V=6V, Ι=2Α,
R1=6Ω, R2=3Ω και R3=2Ω.
Λύση
Λύση: Αρχικά, μηδενίζουμε τις πηγές για την εύρεση της αντίστασης Norton.
– +
a a
V R3 R3
Ι
R1 R2 R1 R2
b b
κόμβος αναφοράς
Ανάλυση ∆ικτύου ΙΙ 23
Παράδειγμα: Ισοδύναμο κατά Norton
Ισοδύναμο κατά Norton
Εν συνεχεία, βραχυκυκλώνουμε τους ακροδέκτες a και b του κυκλώματος.
Διακρίνουμε δύο κόμβους. Η πηγή τάσης μεταξύ των δύο κόμβων επιβάλλει :
V υ2 υ1
Εφαρμόζουμε
φ ρμ μ τη
ημμέθοδο των κομβικών
μβ τάσεων. Από KCL έχουμε:
χ μ
υ1 υ2 V Δύο άγνωστοι: i και υ2
Κόμβος 1: I i 0 I i 0
R1 R1 Μας ενδιαφέρει η υ2
υ
υ2 υ2 υ2 υ2 καθώς: iSC 2
Κόμβος 2: i 0 i 0 R3
R2 R3 R2 R 3
υ1 i υ2
– + – +
a a
V R3 V R3
Ι Ι
iSC
R1 R2 R1 R2
b b
κόμβος αναφοράς
Ανάλυση ∆ικτύου ΙΙ 24
12
Παράδειγμα: Ισοδύναμο κατά Norton
Ισοδύναμο κατά Norton
Από την λύση των εξισώσεων προκύπτει:
i 2.5A υ2 3V
υ2
Συνεπώς: iN iSC 1.5A και RN 4 Ω
R3
– +
a a
V R3
iΝ=1.5Α
Ι
RΝ=4Ω
R1 R2
b b
end
Ανάλυση ∆ικτύου ΙΙ 25
Μετασχηματισμοί Πηγών
Ο μετασχηματισμός πηγών μας επιτρέπει ανάλογα με τις ανάγκες να
αντικαταστήσουμε σε ένα κύκλωμα πηγές ρεύματος με πηγές τάσης και το
αντίστροφο, σύμφωνα με τις ισοδυναμίες κατά Thevenin και Norton.
Συνεπώς
Συνεπώς, ένα κύκλωμα με την ισοδύναμη μορφή κατά Norton μπορεί να
αντικατασταθεί με την ισοδύναμη μορφή κατά Thevenin και το αντίστροφο.
Ισχύει η σχέση: υΤ =RΤiΝ ή ισοδύναμα υΤ =RΝiΝ, καθώς RΤ =RN
υT R TiN ή υT RNiN
υΤ iN
Μονόθυρο + RΤ RN
Δίκτυο –
Ισοδύναμο κατά Ισοδύναμο κατά
Thevenin Κύκλωμα Norton Κύκλωμα
Ανάλυση ∆ικτύου ΙΙ 26
13
Παράδειγμα:
Παράδειγμα: Μετασχ
Μετασχ//τισμός Πηγών
• Στο κύκλωμα του σχήματος, το αριστερό τμήμα του κυκλώματος μπορεί να
αντικατασταθεί με το ισοδύναμο κατά Norton.
• Στη νέα αναπαράσταση του κυκλώματος, ο υπολογισμός του ρεύματος iR3 είναι
πιο εύκολος καθώς οι τρεις αντιστάσεις είναι παράλληλες στην πηγή ρεύματος
(έχουμε διαιρέτη ρεύματος).
• Συνεπώς:
1 R3 υ R2
iR3 S υS
1 R1 1 R 2 1 R 3 R1 R1R2 R2R 3 R1R 3
υS
R1 Μετασχηματισμός
υS R3 R3
iR3
R1 iR3
+
–
R2 R1 R2
end
Ανάλυση ∆ικτύου ΙΙ 27
Παράδειγμα:
Παράδειγμα: Μετασχ
Μετασχ//τισμός Πηγών
Πρόβλημα
Πρόβλημα: Προσδιορίστε με μετασχηματισμό των πηγών το ισοδύναμο κύκλωμα
κατά Norton, όταν V1=50V, V2=5V, Ι=0.5Α, R1=100Ω, R2=100Ω, R3=200Ω
και R4=160Ω.
Λύση
Λύση: Καθώς ζητάμε το ισοδύναμο κατά Norton, θα μετασχηματίσουμε τις
πηγές τάσης σε πηγές ρεύματος.
R1 R4
V1 I R3
+ RL
– V2
R2 –
+
Φορτίο
V1
V2 R3
R1 R1 R4 Μετασχηματισμοί
I R3
RL
R2
Ανάλυση ∆ικτύου ΙΙ 28
14
Παράδειγμα:
Παράδειγμα: Μετασχ
Μετασχ//τισμός Πηγών
Αναδιατάσσουμε τα εν παραλλήλω κυκλωματικά στοιχεία για διευκόλυνση.
V1
V2
R1 R1 R3 R4
I R3
RL
R2
Φορτίο
R1 R3 R4
RN R1 // R2 // R 3 R 4 200
R2
Ανάλυση ∆ικτύου ΙΙ 29
Παράδειγμα:
Παράδειγμα: Μετασχ
Μετασχ//τισμός Πηγών
Τέλος, βραχυκυκλώνοντας το φορτίο υπολογίζουμε το ρεύμα κατά Norton ΙΝ.
V1
V2
R1 R1 R3 R4
I R3 ΙΝ
R2
R1 // R2 // R 3 V1 V
Ισοδύναμο κατά Norton IN I 2 5mA
R 4 R1 // R2 // R 3 R1 R 3
ΙΝ
Παρατήρηση:
Παρατήρηση Η χρήση του μετασχηματισμού πηγών
RΝ RL επιτρέπει τη μετατροπή ενός τμήματος του
κυκλώματος σε μια μορφή η οποία διευκολύνει
την εφαρμογή κάποιας επιθυμητής μεθόδου
Κύκλωμα Φορτίο ανάλυσης κυκλωμάτων!
end
Ανάλυση ∆ικτύου ΙΙ 30
15
Μεταφορά Μέγιστης Ισχύος Ι
Τα μοντέλα Thevenin και Norton υποδηλώνουν ότι ένα μέρος της ισχύος
που παράγεται στην πηγή καταναλώνεται εσωτερικά στην ίδια την πηγή.
Τίθεται συνεπώς το ερώτημα: πόση ισχύς μπορεί να μεταφερθεί από την
πηγή στο φορτίο υπό ιδανικές συνθήκες;
Ή εναλλακτικά: ποια πρέπει να είναι η τιμή της αντίστασης του φορτίου
ώστε αυτό να απορροφά τη μέγιστη ισχύ από την πηγή;
PL RL iL2
υ2T
υT PL R
iL RT RL 2 L
R T RL
RΤ iL
υΤ
Πραγματική
Πηγή
RL +
–
RL
Φορτίο
Ισοδύναμο κύκλωμα της
πηγής κατά Thevenin
Ανάλυση ∆ικτύου ΙΙ 31
Μεταφορά Μέγιστης Ισχύος ΙΙ
Για την εύρεση της τιμής της RL για την οποία μεγιστοποιείται η
απορροφούμενη ισχύς PL από την πηγή, παίρνουμε την παράγωγο της
ισχύος ως προς την αντίσταση φόρτου και την εξισώνουμε με το 0. Από τη
λύση της εξίσωσης προκύπτει:
dPL υ2T R T RL 2 2υ2TRL R T RL
dRL R T RL 4
dPL
0 R T RL 2 2RL R T RL 0 RL R T
dRL
RΤ iL
Κανονικοποιημένη ισχύςς
υΤ
PL
+ RL
υ2T –
RL Ισοδύναμο κύκλωμα της
Κανονικοποιημένη αντίσταση πηγής κατά Thevenin
RT Ανάλυση ∆ικτύου ΙΙ 32
16
Φόρτωση Πηγής
Το ρεύμα που διαρρέει το κύκλωμα υπό την παρουσία του φόρτου
προκαλεί πτώση τάσης στην εσωτερική αντίσταση της πηγής, με
αποτέλεσμα η τάση που βλέπει το φορτίο να είναι μικρότερη από την τάση
ανοικτού κυκλώματος της πηγής (ονομαστική τιμή τάσης) υΤ. Το φαινόμενο
καλείται φόρτωση πηγής (source loading).
Παρόμοια σε μια πηγή ρεύματος, η εσωτερική της αντίσταση έχει ως
αποτέλεσμα μόνο ένα μέρος του ρεύματος βραχυκυκλώματος iN
(ονομαστική τιμή ρεύματος) να διαρρέει τελικά το φορτίο.
υL
υL υΤ R TiL iL iN
RN
RΤ iL iL
υΤ + υin _ + iN iin +
+ υL RL υL RL
– _ RN _
Ισοδύναμο κύκλωμα της Ισοδύναμο κύκλωμα της
πηγής κατά Thevenin πηγής κατά Norton
Ανάλυση ∆ικτύου ΙΙ 33
Μη Γραμμικά Κυκλωματικά Στοιχεία
Μέχρι αυτό το σημείο εξετάσαμε κυκλώματα τα οποία συνθέτονται από
γραμμικά κυκλωματικά στοιχεία (αντιστάσεις και πηγές). Στα γραμμικά
μ
κυκλωματικά στοιχεία
χ η περιγραφή
ρ γρ φή της
ης χχαρακτηριστικής
ρ ηρ ής ρ
ρεύματος‐τάσης
μ ς ης
(i‐υ) είναι μια γραμμική σχέση.
Στην πράξη όμως τα κυκλωματικά στοιχεία έχουν μη γραμμικές
χαρακτηριστικές i‐υ.
Σε αυτές τις περιπτώσεις επιχειρούμε να χρησιμοποιήσουμε τα μη
γραμμικά κυκλωματικά στοιχεία σε μια επιλεγμένη περιοχή λειτουργίας
και κάτω από κατάλληλες
η ς συνθήκες
ή ς ώστε η συμπεριφορά
μ ρ φ ρ τουςς (μ (με καλή
ή
προσέγγιση για τα δεδομένα του προβλήματός μας) να είναι γραμμική!
Ακολούθως, θα δείξουμε πως χειριζόμαστε και πως αναλύουμε κυκλώματα
που περιέχουν μη γραμμικά κυκλωματικά στοιχεία.
Ανάλυση ∆ικτύου ΙΙ 34
17
Ανάλυση Μικρού Σήματος I
Γεννήτρια Σήματος
iD
RS iD
+ iD=g(υD)
+
Ιδανική Γεννήτρια Σήματος
VS
υD
υs +
υD
I‐V Χαρακτηριστική Διόδου Καναλισμού
υS(t) = VS + υs(t)
Ανάλυση ∆ικτύου ΙΙ 35
Ανάλυση Μικρού Σήματος II
iD
RS iD
+ iD=g(υD)
+ iD (t) ID id (t)
VS
υD D (t) VD d (t)
υs +
υD
KVL
VS υs (t) R S iD (t) υD (t) R S gυD (t) υD (t) (1)
ο άγνωστος είναι η υD(t)
Ανάλυση ∆ικτύου ΙΙ 36
18
Ανάλυση Μικρού Σήματος III
Προχωράμε αρχικά στη λύση θεωρώντας μόνο την DC πηγή τροφοδοσίας VS δηλ. υs=0
(αρχή της υπέρθεσης)!
iD DC Ανάλυση
RS ID VS
VS VD
RS ID iD=g(υD)
+ RS
+ Σημείο Λειτουργίας
VS
VD
ID (VD, ID)
υs=0
VD VS υD
Έχουν κοινές λύσεις τις τομές
V V
KVL VS R S ID VD ID S D των
RS Ι‐V χαρακτηριστικών
Οι σχέσεις:
ID=g(VD) (2) (VD, ID)
Ανάλυση ∆ικτύου ΙΙ 37
Ανάλυση Μικρού Σήματος IV
Συνεχίζουμε στη λύση του συνολικού προβλήματος.
iD 1
RS iD κλίση :
RS
+ +
VS
υD
υs +
υD
Οι λύσεις της πρώτης σχέσης t είναι
iD
V υs (t) υD (t)
(t) S
ευθείες παράλληλες στην αρχική
RS και οι κοινές λύσεις των δύο εξισώσεων
(3) είναι
iD=g(υD) οι τομές των γραφικών τους t
Ανάλυση ∆ικτύου ΙΙ 38
19
Ανάλυση Μικρού Σήματος V
iD
RS iD
+ + υD(t) = VD + υd(t)
VS
υD iD(t) = ID + id(t)
υs + = g[VD + υd(t)]
(4) υD
Έχουμε υποθέσει ότι |υs| << VS.
Η ανάλυση μικρού σήματος είναι μια
προσεγγιστική μέθοδος της οποίας οι λύσεις είναι έγκυρες
μόνο όταν το πλάτος |υs| του σήματος υs είναι μικρό.
Ανάλυση ∆ικτύου ΙΙ 39
Ανάλυση Μικρού Σήματος VI
iD
RS iD Εφαπτομένη στο ΣΛ
+ +
VS
υD dg
dυ V
υs
D
+
υD
Ανάλυση ∆ικτύου ΙΙ 40
20
Ανάλυση Μικρού Σήματος VII
Και πάλι με βάση την αρχή της υπέρθεσης επικεντρωνόμαστε μόνο στην
παρουσία της υS δηλ. Vs=0. AC Ανάλυση
iD
RS iD
+ υd(t) = RD id(t)
υd RD dg
dυ V
υs
D
+
υD
Στην ουσία προσεγγίζουμε την χαρακτηριστική της διόδου γύρω από το
σημείο λειτουργίας ΣΛ (VD, ID) με μία ευθεία κλίσης:
dg 1
GD (6)
dυ V D
RD
Ανάλυση ∆ικτύου ΙΙ 41
Ανάλυση Μικρού Σήματος VIII
AC Ανάλυση
iD
RS iD
+ υd(t) = RD id(t)
υd RD dg
dυ V
υs
D
+
υD
1
Νόμος Ohm id (t) υs (t)
R S RD RD
υd (t) υs (t) (8)
1 R S RD
Νόμος Ohm id (t) υd (t)
RD (7) (διαιρέτης τάσης)
Ανάλυση ∆ικτύου ΙΙ 42
21
Ανάλυση Μικρού Σήματος IX
iD Γραφική Λύση
RS iD
+ 1
κλίση :
VS RD
υd RD
ID id
υs +
VS υD
Ισοδύναμο κύκλωμα μικρού σήματος
στην περιοχή του σημείου λειτουργίας
(VD, ID) υs
Ανάλυση ∆ικτύου ΙΙ 43
22
ΑΝΑΛΥΣΗ ΔΙΚΤΥΟΥ ΙΙ
ΑΝΑΛΥΣΗ ΔΙΚΤΥΟΥ ΙΙII
2ο Κεφάλαιο
Διάρθρωση
1. Δίθυρα Δίκτυα
2. Παραδείγματα
1
Μονόθυρα Δίκτυα
i
+
υ
ΓΓραμμικόό
Θύρα
_ Δίκτυο
Ακροδέκτες (τερματικά)
Δίθυρα Δίκτυα
i1 i2
+ +
ΓΓραμμικόό
Θύρα 1 υ1 υ2 Θύρα 2
_ Δίκτυο _
Ακροδέκτες (τερματικά)
2
Αναπαράσταση Κυκλωμάτων
Τμηματοποίηση του συνολικού κυκλώματος/συστήματος για την
ευκολότερη ανάλυσή του.
Κύκλωμα / Σύστημα
Θύρα 1 Θύρα 2
i1 i2
+ +
Μονόθυρο Δίθυρο Μονόθυρο
υ1 υ2
Δίκτυο _ Δίκτυο _ Δίκτυο
Αναπαράσταση Κυκλωμάτων
Χρήση των ισοδύναμων πηγών κατά Thevenin και Norton.
Θύρα Εισόδου Θύρα Εξόδου
i1 i2
υS + +
+ RS Δίθυρο
υ1 υ2 RL
– _ Δίκτυο _
Πηγή Σήματος Φορτίο (Φόρτος)
i1 i2
iS RS + +
Δίθυρο
υ1 υ2 RL
_ Δίκτυο _
Θύρα Εισόδου Θύρα Εξόδου
Ανάλυση ∆ικτύου ΙΙI 6
3
Παράμετροι Δίθυρων Δικτυωμάτων
Ένα δίθυρο δικτύωμα χαρακτηρίζεται από 4 μεταβλητές:
V1, I1, V2 και I2.
Ι1 Ι2
Γραμμικό Για γραμμικό δίθυρο, δύο από αυτές μπορούν να
+ +
V Δίθυρο V2 χρησιμοποιηθούν ως μεταβλητές διέγερσης (π.χ. V1, V2)
– 1 Δικτύωμα – και δύο ως μεταβλητές απόκρισης (π.χ. I1, I2).
Έτσι μπορούμε να γράψουμε:
I1 y 11 V1 y 12 V2
I2 y 21 V1 y 22 V2
Λαμβάνοντας υπόψιν ποιες από τις δύο μεταβλητές χρησιμοποιούνται ως
μεταβλητές διέγερσης, διάφορα σύνολα από εξισώσεις και παραμέτρους
μπορούν να χρησιμοποιηθούν για την περιγραφή του δίθυρου.
Οι
Οι yy‐Παράμετροι
Ι1 Ι2
V1 +
Γραμμικό
+ V2 I1 y 11 V1 y 12 V2
Δίθυρο
– Δ ύ
Δικτύωμα – I2 y 21 V1 y 22 V2
Ι1 Ι2
V1 + I1 V1 + I2
y 11 y 21
– V1 V2 0 – V1 V2 0
Ι1 Ι2
I1 + V2 I2 + V2
y 12 y 22
V2 – V2 V1 0 –
V1 0
4
y‐Παράμετροι – Ισοδύναμο Κύκλωμα
+ +
Θύρα Εξόδου
όδου
Θύρα Εισό
– –
I1 Σύνθετη Αγωγιμότητα I2 Διαγωγιμότητα
y 11 y 21
V1 Εισόδου V1 ρ χ μ ς)
((Βραχυκυκλώματος)
V2 0 V2 0
I1 I2 Σύνθετη Αγωγιμότητα
y 12 Διαγωγιμότητα y 22 Εξόδου
V2 V1 0 Ανάδρασης V2 V1 0
Οι z
Οι z‐Παράμετροι
+ +
Ι1
Γραμμικό
Ι2 V1 z11I1 z12I2
V1 Δίθυρο V2
Δ ύ
Δικτύωμα V2 z21I1 z22I2
– –
+ +
Ι1 V Ι1 V
V1 z11 1 z 21 2 V2
I1 I2 0 I1
– I2 0 –
+ +
V Ι2 V Ι2
V1 z12 1 z 22 2 V2
I2 I2 I1 0
I1 0
– –
5
z‐Παράμετροι – Ισοδύναμο Κύκλωμα
I1 z11 z22 I2
Θύρα Εξόδου
όδου
+ +
Θύρα Εισό
– z12I2 z21I1 –
V1 Σύνθετη Αντίσταση V2 Διαντίσταση
z11 z 21
I1 Εισόδου I1 Κυκλώματος)
(Ανοικτού Κυκλώματος)
(Ανοικτού
I2 0 I2 0
V1 Διαντίσταση V2 Σύνθετη Αντίσταση
z12 z 22
I2 Ανάδρασης I2 Εξόδου
I1 0 I1 0
Οι
Οι h
h‐Παράμετροι
Ι2
+
Ι1
Γραμμικό
+ V2 V1 h11I1 h12 V2
V1 Δίθυρο
Δ ύ
Δικτύωμα – I2 h21I1 h22 V2
–
Ι2
+
Ι1 V1 Ι1 I2
V1 h11 h21
I1 V2 0 I1
– V2 0
Ι2
+
V1 + V2 I2 + V2
V1 h12 h22
V2 – V2 –
I1 0 I1 0
–
6
h‐Παράμετροι – Ισοδύναμο Κύκλωμα
+
I1 h11
Θύρα Εξόδου
όδου
+
Θύρα Εισό
V1 Σύνθετη Αντίσταση I2 Κέρδος (Απολαβή)
h11 h21
I1 Εισόδου I1 μ ς
Ρεύματος
V2 0 V2 0
(Βραχυκυκλώματος)
V1 Αντίστροφη I2 Σύνθετη Αγωγιμότητα
h12 h22 Εξόδου
V2 Ενίσχυση V2
I1 0 I1 0
Τάσης
Οι
Οι gg‐Παράμετροι
Ι1
+
V1 + Γραμμικό
I2
I1 g 11 V1 g 12I2
Δίθυρο V2
– Δ ύ
Δικτύωμα V2 g 21 V1 g 22I2
–
Ι1
+
V1 + I V1 + V
g 11 1 g 21 2 V2
– V1 I2 0 – V1 I2 0
–
Ι1
+
I Ι2 V Ι2
g 12 1 g 22 2 V2
I2 I2 V1 0
V1 0
–
7
g‐Παράμετροι – Ισοδύναμο Κύκλωμα
+ g22 I2
Θύρα Εξόδου
όδου
+
Θύρα Εισό
I1 Σύνθετη Αγωγιμότητα V2 Κέρδος (Απολαβή)
g 11 g 21
V1 Εισόδου V1 Τάσης
I2 0 I2 0
(Ανοικτού Κυκλώματος)
I1 Αντίστροφη V2 Σύνθετη Αντίσταση
g 12 g 22 Εξόδου
I2 Ενίσχυση I2
V1 0 V1 0
Ρεύματος
Αναπαράσταση Κυκλωμάτων
Χρήση ισοδύναμων κυκλωμάτων.
Θύρα Εισόδου Θύρα Εξόδου
RS ii1 Ri1 io1 ii2 Ro2 io2
υS Ro1 Ri2
+ + +
+ + υo1 +
– υi1 υ_i2 υo2 RL
_ Aυ1υo1– Ai1ii1
–
Ai2io2 Aυ2υi2 _
Όπου:
Ri1 ≡ h11 Αi1 ≡ h21 Ri2 ≡ 1/g11 Αυ2 ≡ g21
8
Παράδειγμα 1 (I)
Στο δίθυρο δικτύωμα του σχήματος υπολογίστε τις τιμές των h
παραμέτρων. Ακολούθως, σχεδιάστε το ισοδύναμο κύκλωμα με τη χρήση
των παραμέτρων που υπολογίσατε.
Δίδ
Δίδεται ότι: r
ό x 100Ω π=2.5KΩ, r
=100Ω, r 2 5KΩ μ=10ΜΩ, r
10ΜΩ o=100KΩ, g
100KΩ m=40mA/V.
40 A/V
Δίθυρο Δικτύωμα
Β rx rμ
C
+
Θύρα 1 υπ rπ ro Θύρα 2
–
g mυπ
Ε
Παράδειγμα 1 (IΙ
(IΙ)
υ1
h11
i1 υ2 0
Β i1 rx rμ
C
+ +
i1
υ1 υπ rπ ro υ2=0
– –
g mυπ
Ε
9
Παράδειγμα 1 (IΙ
(IΙI)
υ1
h11
i1
Το ισοδύναμο κύκλωμα μετά την απλοποίηση είναι.
υ2 0
Οι rμ και rπ είναι παράλληλα συνδεδεμένες μεταξύ τους.
rπ rμ r r
Νόμος Ohm υ1 i1 rx h11 υ1 rx π μ 2.6KΩ
rπ rμ i1 rπ rμ
Β i1 rx rμ
C
+ +
i1
υ1 υπ rπ ro υ2=0
g m
– –
Ε
Παράδειγμα 1 (IV)
υ1
h12
υ2 i1 0
υ1 υ1 υ π υπ rπ ro + υ2
g mυπ −
– –
Ε
Ακροδέκτες (τερματικά) του μονόθυρου δικτυώματος
Ανάλυση ∆ικτύου ΙΙI 20
10
Παράδειγμα 1 (V)
υ1 Αφαιρώντας τον φόρτο (rx, rπ και rμ), η τάση μεταξύ των
h12
υ2 ακροδεκτών C και Ε είναι ίση με υ2.
i1 0
Συνεπώς υThevenin υ2.
Β rx rμ
C
rπ ro + υ2
g mυπ −
Παράδειγμα 1 (VΙ
(VΙ)
υ1 Αφαιρώντας τον φόρτο (rx, rπ και rμ) και μηδενίζοντας
h12
υ2 τις πηγές θα βρούμε την αντίσταση Thevenin.
i1 0
Η rThevenin υπολογίζεται αν βραχυκυκλώσουμε την πηγή τάσης και
Η r υπολογίζεται αν βραχυκυκλώσουμε την πηγή τάσης και
ανοικτοκυκλώσουμε την πηγή ρεύματος.
Β rx rμ υThevenin = υ2
C
rThevenin = 0
rπ ro + υ2
g mυπ −
11
Παράδειγμα 1 (VIΙ
(VIΙ)
υ1
h12
υ2
Στον κλειστό βρόγχο που σημειώνουμε υπάρχει ένας διαιρέτης
i1 0 τάσης.
rπ υ r
υ1 υ π υ2 h12 1 π 2.5 10 4
rπ rμ υ2 rπ rμ
i1=0
Β rx rμ
C
+ +
υπ rπ Ισοδύναμο κατά υ2
υ1 +
Thevenin −
– –
Ε
Παράδειγμα 1 (VIΙΙ
(VIΙΙ))
i2
h21
i1
Για τον υπολογισμό της h21 θέτουμε υ2=0, δηλ. C και E
υ2 0 βραχυκυκλωμένα. Συνεπώς η ro παραλείπεται.
υπ υπ rπ rμ
Στον κόμβο Χ από KCL έχουμε: i1 υπ i1
rπ rμ rπ rμ
Β i1 rx rμ i2 C
Χ
+ +
i1
υ1 υπ rπ ro υ2=0
– –
g mυπ
Ε
12
Παράδειγμα 1 (ΙΧ
ΙΧ))
i2 Στον κόμβο C από KCL έχουμε:
h21
i1 υ2 0 υπ 1
υπ g m 1
rπ rμ
i2 g m υπ gm i1
rμ rμ rμ rπ rμ
i2 1 rπ rμ
h21 gm 1000
i1 rμ rπ rμ
Β i1 rx rμ i2 C
+ +
i1
υ1 υπ rπ ro υ2=0
– –
g mυπ
Ε
Παράδειγμα 1 (Χ)
i2 Για τον υπολογισμό της h22 ανοικτοκυκλώνουμε τα Β και Ε,
h22
υ2 δηλ. i1=0. Με βάση τον KCL στο C θα ισχύει:
i1 0
i2 g m ir i(r
o r )
13
Παράδειγμα 1 (ΧΙ)
ΧΙ)
i2 r
h22
υ2
Όπως και στην περίπτωση (2) ισχύει ότι:
r r
2
i1 0
(διαιρέτης τάσης)
Συνεπώς KCL:
Συνεπώς KCL:
r ro (r r ) i r ro (r r )
i2 g m 2 2 h22 2 g m
r r ro (r r ) 2 r r ro (r r )
i1=0
Β rx rμ i2 C
h22 2 105 1
+ +
υπ rπ ro υ2
υ1 +
–
– –
g mυπ
Ε
Παράδειγμα 1 (ΧΙΙ
ΧΙΙ))
Β rx rμ
C
+ Αρχικό δίθυρο
υπ δικτύωμα.
Θύρα 1
Θύρα 1 rπ ro Θύρα 2
Θύρα 2
–
gmυπ
Ε
Β i1 h11 i2 C
Ισοδύναμο + +
Θύρα 1 Θύρα 2
κύκλωμα + 1/h22
υ1 υ2
h‐παραμέτρων. h12υ2 – h21i1
– –
Ε end
14
Παράδειγμα 2 (I)
Στο δίθυρο δικτύωμα του σχήματος υπολογίστε την τιμή της y12 παραμέτρου. Οι
τιμές των αντιστάσεων και της διαγωγιμότητας gm είναι γνωστές.
Δίθυρο Δικτύωμα
Β ri r1 r2
C
+
υπ rπ r3 ro
Θύρα 1 Θύρα 2
g mυπ
–
Ε
Παράδειγμα 2 (IΙ
(IΙ)
i1
y 12
υ2 υ1 0 Για τον υπολογισμό της y12 θέτουμε υ1=0, δηλ. B και E
βραχυκυκλωμένα.
Σύμφωνα με τον παρονομαστή στην έκφραση της παραμέτρου,
εφαρμόζουμε μια τάση υ2 ανάμεσα στους ακροδέκτες C και Ε.
Β i1 ri r1 r2
C
+
υ1=0 υπ rπ r3 ro + υ2
–
g mυπ
–
Ε
15
Παράδειγμα 2 (ΙΙ
ΙΙI)
I)
i
y 12 1 Για την απλοποίηση του κυκλώματος θα κάνουμε χρήση του
υ2 υ1 0 θεωρήματος Thevenin.
Η τάση μεταξύ των ακροδεκτών C και Ε είναι ίση με υ2.
Συνεπώς υThevenin υ2.
Γραμμικό κύκλωμα 2 ακροδεκτών Εφαρμογή Θεωρήματος Thevenin
Β i1 ri r1 r2
C
+
υ1=0 υπ rπ r3 ro + υ2
–
g mυπ
–
Ε
Παράδειγμα 2 (IV)
i1
y 12 Η rThevenin υπολογίζεται αν βραχυκυκλώσουμε την πηγή τάσης
υ2 υ1 0 και ανοικτοκυκλώσουμε την πηγή ρεύματος.
Συνεπώς rThevenin = 0.
υ Thevenin υ2 rThevenin 0
Β i1 ri r1 r2
C
+
υ1=0 υπ rπ r3 ro + υ2
–
g mυπ
–
Ε
16
Παράδειγμα 2 (V)
i Εφαρμογή της μεθόδου των ρευμάτων απλών βρόχων.
y 12 1
υ2 υ1 0
Γράφουμε τον KVL στους 3 απλούς βρόχους του κυκλώματος.
Β i1 ri r1 r2
C
+
υ1=0 i1 υπ rπ r3 + υ2
i3 i2 –
–
Ε
Παράδειγμα 2 (VI)
Βρ. 2 υ2 (r2 r3 )i2 r3i3 υ2 (r2 r3 )i2 r3i3
r r
Βρ. 3 r3i2 (r1 rπ r3 )i3 rπ i1 0 r3i2 (r1 rπ r3 ) π i rπ i1 0
rπ
rπ ri rπ ri
Βρ. 1 i3 i1 i3 i1
rπ rπ
Β i1 ri r1 r2
C
+
υ1=0 i1 υπ rπ r3 + υ2
i3 i2 –
–
Ε
17
Παράδειγμα 2 (VII)
υ2 (r2 r3 )i2 r3i3
r r
rπ ri (r1 rπ r3 ) π i rπ
(r1 rπ r3 ) rπ
υ2 (r2 r3 )
rπ i r rπ ri i
i2 i
r 1 3 1
π
1
(r3 r1 ) rπ
(r3 r1 )
rπ ri
i3 i1
rπ
Β i1 ri r1 r2
C
+
υ1=0 i1 υπ rπ r3 + υ2
i3 i2 –
–
Ε
Παράδειγμα 2 (VIII)
i1 1
y 12
υ2 r r
(r1 rπ r3 ) π i rπ
r r
r3 π i (r2 r3 )
rπ
rπ (r3 r1 )
Β i1 ri r1 r2
C
+
υ1=0 i1 υπ rπ r3 + υ2
i3 i2 –
–
Ε
end
18
ΑΝΑΛΥΣΗ ΔΙΚΤΥΟΥ AC
ΑΝΑΛΥΣΗ ΔΙΚΤΥΟΥ AC
3ο Κεφάλαιο
∆ιάρθρωση
1. Χρονικά Εξαρτημένες Πηγές
2. Φάσορες
3. Σύνθετη Αντίσταση
4. Ανάλυση Δικτύων AC
Ανάλυση ∆ικτύου AC 2
1
Χρονικά Εξαρτημένες Πηγές Σήματος
• Στην ηλεκτρονική μας ενδιαφέρουν πηγές που παράγουν χρονικά
εξαρτημένες τάσεις και ρεύματα.
• Μια σημαντική κατηγορία είναι οι πηγές περιοδικών σημάτων και πιο
ειδικά οι ημιτονοειδής πηγές.
πηγές
• Τα ημιτονοειδή σήματα χαρακτηρίζονται από την περίοδο Τ (ή
ισοδύναμα τη συχνότητα f), το πλάτος Α και τη φάση φ.
x(t) A cosωt φ
f = φυσική συχνότητα = 1/Τ σε Hertz (Hz) φ = φάση =2π Δt/Τ σε rad
ω = κυκλική συχνότητα = 2πf σε rad/sec φ = 360 Δt/Τ σε deg
Σύμβολα Χρονικά Εξαρτημένων Πηγών Ημιτονοειδής Πηγή
Ανάλυση ∆ικτύου AC 3
Μέση και
Μέση και RMS Τιμή
RMS Τιμή
Με στόχο την έκφραση της ισχύος μιας χρονικά εξαρτώμενης πηγής
σήματος εισάγουμε τις ακόλουθες έννοιες:
Μέσηη ή DC τιμή
μή ((average
g value))
1 T
x(t) x(t)dt
T 0
o Η μέση τιμή ημιτονικού σήματος x(t)=Acos(ωt) είναι μηδέν.
Ανάλυση ∆ικτύου AC 4
2
Φυσική Σημασία της
Φυσική Σημασία της RMS Τιμής
RMS Τιμής
Η έννοια της RMS τιμής μιας χρονικά εξαρτώμενης (AC) πηγής μας βοηθάει
να απαντήσουμε στο ερώτημα: Πόση πρέπει να είναι η τιμή του ρεύματος
(ενεργός τιμή ‐ Ieff) μιας DC πηγής ώστε η μέση τιμή της ισχύος που
καταναλώνεται σε μ μια αντίσταση
η R να είναι ίση
ημμε τη
ημμέση
η ισχύ
χ η οποία
καταναλώνεται στην ίδια αντίσταση R από την χρονικά εξαρτώμενη πηγή;
1 T 2 1 T2
P(t)
T 0
R iac (t)dt R I2eff Ieff
T 0
iac (t)dt IRMS
Ανάλυση ∆ικτύου AC 5
Μιγαδική Άλγεβρα Ι
Για τη διαχείριση των φανταστικών αριθμών χρησιμοποιείται το στοιχείο j
με την ακόλουθη ιδιότητα:
j2 1 ή j 1
Ι ύ
Ισχύει: j3 j, j4 1, j5 j κ.λ.π.
Ένας μιγαδικός αριθμός Α είναι μια έκφραση της μορφής Α = α+jβ και
αποτελείται από το πραγματικό μέρος α και το φανταστικό μέρος jβ.
α Re A Re(α jβ) και jβ Im A Im(α jβ)
Im (α και β πραγματικοί αριθμοί)
α jβ rθ Από
Α ό την αναπαράσταση
ά στο μιγαδικό
δ ό επίπεδο
ί δ
jβ διαπιστώνουμε ότι:
r
θ β
r α 2 β2 και θ tan 1
Re α
α
μιγαδικό επίπεδο α r cos θ και β r sin θ
Ανάλυση ∆ικτύου AC 6
3
Μιγαδική Άλγεβρα ΙΙ
Μιγαδική Άλγεβρα ΙΙ
Με βάση την προηγούμενη ανάλυση, ισχύει:
A α jβ r cos θ j r sin θ rcos θ jsin θ rθ πολική μορφή
Ο αριθμός
θ ό r καλείται
λ ί μέτρο
έ (ή πλάτος
λά ) και ο αριθμός
θ ό θ καλείται
λ ί γωνία
ί (ή
όρισμα) και συμβολίζονται ως:
Im
α jβ rθ Ο συζυγής
ζ ή μιγαδικός
δ ό του Α = α+jβ
jβ είναι:
ί
jβ
r Α * α jβ
θ
Re
α
Ισχύει: A Α * α jβ α jβ α 2 β2
Ανάλυση ∆ικτύου AC 7
Ταυτότητα του Euler
Ταυτότητα του Euler
Η ταυτότητα του Euler ορίζει το μιγαδικό εκθετικό ως ακολούθως:
e jθ cos θ jsin θ
Ανάλυση ∆ικτύου AC 8
4
Πράξεις Μιγαδικών Αριθμών
Πρόσθεση και αφαίρεση μιγαδικών αριθμών Α1 και Α2:
(α 1 jβ1 ) (α 2 jβ2 ) α 1 α 2 jβ1 β2
(α 1 jβ1 ) r1e jθ r r
1 e jθ φ 1 θ φ
(α 2 jβ2 ) r2 e jφ r2 r2
Ανάλυση ∆ικτύου AC 9
Φάσορες Ι
Χρησιμοποιούμε την αναπαράσταση των ημιτονοειδών σημάτων με
μιγαδικούς αριθμούς, ώστε στην ανάλυση κυκλωμάτων με πυκνωτές και
πηνία να μην απαιτείται η επίλυση διαφορικών εξισώσεων!
Ανάλυση ∆ικτύου AC 10
5
Φάσορες ΙΙ
Συνεπώς, ένα ημιτονοειδές σήμα παριστάνεται με δύο τρόπους:
στη μορφή της αναπαράστασης χρόνου (time domain form)
π.χ. υ(t) A cos(ωt θ) ReAe jωt θ ReAe jωte jθ
στη μορφή της περιοχής συχνοτήτων (frequency domain)
π.χ. V( jω) Ae jθ Aθ
Προσοχή: στην αναπαράσταση στη μορφή της περιοχής συχνοτήτων (ή
φασόρων)
φ ρ ) ο όρος
ρ ς ejωt υπονοείται!
Ae jθ A cos(ωt θ) Aθ
Ανάλυση ∆ικτύου AC 11
Υπέρθεση Σημάτων
Υπέρθεση Σημάτων AC
AC
Στο κύκλωμα του σχήματος, δύο ημιτονοειδείς πηγές ρεύματος σε παράλληλη
συνδεσμολογία οδηγούν ένα φορτίο. Ισχύει στο πεδίο του χρόνου:
iL(t)
Ανάλυση ∆ικτύου AC 12
6
Σύνθετη Αντίσταση
Σύνθετη Αντίσταση –– Εμπέδηση
Οι αντιστάσεις, οι πυκνωτές και τα πηνία στα AC κυκλώματα μπορούν να
περιγραφούν κάτω από το πρίσμα των φασόρων ως μια μιγαδική αντίσταση που
ονομάζεται σύνθετη αντίσταση ή εμπέδηση (impedance) Z.
Η έννοια της
ης σύνθετης
ης αντίστασης
ης δηλώνει
η τη
η συμπεριφορά
μ ρ φ ρ των πυκνωτών και
των πηνίων ως αντιστάσεις των οποίων η τιμή εξαρτάται από τη συχνότητα της
ημιτονοειδούς διέγερσης. Η σύνθετη αντίσταση δεν είναι φάσορας είναι ένας
απλός μιγαδικός αριθμός.
Υπό αυτή την θεώρηση, τα θεωρήματα και οι τεχνικές που παρουσιάστηκαν στην
προηγούμενη ενότητα για δίκτυα αντιστάσεων επεκτείνονται και στα δίκτυα AC.
υS (t) A cos(ωt)
i ((t)) I (j
(jω))
υS(t) + + + VS(jω) +
+ υR(t) R ή υC(t) C ή υL(t) L + VZ(jω) Z
–~ –~
− − − −
Ανάλυση ∆ικτύου AC 13
Αντίσταση
Αντίσταση –– Πυκνωτής –
Πυκνωτής – Πηνίο
Αντίσταση υS (t) A
i(t) cos(ωt) VZ ( jω) A0
Im R R VZ ( jω)
A Z R ( jω) R
I V I( jω) 0 I( jω)
Re R
Σύνθετη Αντίσταση Ωμικής Αντίστασης
Πηνίο υL (t) L
diL (t) 1
iL (t) υL (t)dt
dt L
VZ ( jω) A0
Im 1 A A π VZ ( jω)
iL (t)
L
A cos(ωt)dt sin(ωt)
ωL ωL
cos ωt
2 I( jω)
A
π Z L ( jω)
I( jω)
jωL
V ωL 2
Re Σύνθετη Αντίσταση Πηνίου
I –π/2
1
Ισχύει: j 14
Ανάλυση ∆ικτύου AC j
7
Άεργη Αντίσταση
Η έννοια της σύνθετης αντίστασης καθίσταται
χρήσιμη στην επίλυση προβλημάτων σε
Im κυκλώματα AC καθώς διευκολύνει την
ZR R
εφαρμογή των θεωρημάτων (τεχνικών) που
jωL παρουσιάστηκαν για κυκλώματα DC με τη
διαχείριση των κυκλωματικών στοιχείων ως
ZL π/2 σύνθετες αντιστάσεις.
R
Re
ZR Στη γενική μορφή η σύνθετη αντίσταση ενός
ZC ‐π/2 ZC
1
j
jωC στοιχείου κυκλώματος εκφράζεται ως το
j 1 π
ωC άθροισμα ενός πραγματικού και ενός
ωC ωC 2
φανταστικού μέρους:
Παράδειγμα: Σύνθετη Αντίσταση Ι
Πρόβλημα
Πρόβλημα: Να βρεθούν οι σύνθετες αντιστάσεις μη ιδανικού πυκνωτή και πηνίου.
Λύση
Λύση:
R 1 jωC
1 R
R C Z CR ( jω) R //
jωC R 1 1 jωCR
jωC
Μη ιδανικός
πυκνωτής
L
Z LR ( jω) R jωL
R
Μη ιδανικό
πηνίο
end
Ανάλυση ∆ικτύου AC 16
8
Παράδειγμα: Σύνθετη Αντίσταση
Παράδειγμα: Σύνθετη Αντίσταση ΙΙ
ΙΙ
Πρόβλημα
Πρόβλημα: Να βρεθεί η σύνθετη αντίσταση του σύνθετου κυκλώματος, όταν
ω=104rad/s, R=100Ω, C=10μF και L=10mH.
Λύση
Λύση: j2 = –1
1 R R1 jωCR R1 jωCR
Z CR ( jω) R //
jωC 1 jωCR 1 jωCR 1 jωCR 1 ωCR 2
R C
R1 jωCR
Z oλ ( jω) R jωL Z CR ( jω) R jωL
1 ωCR 2
L
Z oλ ( jω) 101.92 j 90.38
R Επαγωγική σύνθετη
αντίσταση
end
Ανάλυση ∆ικτύου AC 17
Σύνθετη Αγωγιμότητα
Η σύνθετη αγωγιμότητα (admittance) Υ ορίζεται ως το αντίστροφο της σύνθετης
αντίστασης.
Όταν Ζ=R τότε η σύνθετη αγωγιμότητα ισούται με την αγωγιμότητα G (Y=G).
Στη γενικήή περίπτωση
ί ισχύει:
ύ Y = G + jB όπου
ό ποσότητα
ό Β ονομάζεται
ά
επιδεκτικότητα (susceptance).
1 1 1 R j X R j X
Z R j X Y Y
Z R j X R j X R j X R2 X 2
R X
Y j 2
R X 2
2
R X2
R X
Συνεπώς: G και B
R2 X 2 R2 X 2
Ανάλυση ∆ικτύου AC 18
9
Παράδειγμα: Σύνθετη Αγωγιμότητα
Πρόβλημα
Πρόβλημα: Να βρεθούν οι σύνθετες αγωγιμότητες μη ιδανικού πυκνωτή και
πηνίου.
Λύση
Λύση:
R 1 jωCR 1
Z CR ( jω) YCR ( jω) jωC
R C 1 jωCR R R
Μη ιδανικός
πυκνωτής
L
1 R jωL
Z LR ( jω) R jωL YLR ( jω) 2
R jωL R ωL 2
R
Μη ιδανικό
πηνίο
end
Ανάλυση ∆ικτύου AC 19
Ισοδύναμα Κυκλώματα AC
Ισοδύναμα Κυκλώματα AC
Z1 Z2 Z1+Ζ2
Εν σειρά σύνθετες αντιστάσεις
Z1
Εν παραλλήλω σύνθετες αντιστάσεις
1
Z2
1 1
Z1 Z2 1
1 1
Υ1 Υ2 Y1 Y2
Εν σειρά σύνθετες αγωγιμότητες
Εν σειρά σύνθετες αγωγιμότητες
Υ1
Εν παραλλήλω σύνθετες αγωγιμότητες
Υ2 Υ1+Υ2
Ανάλυση ∆ικτύου AC 20
10
Ανάλυση Κυκλωμάτων
Ανάλυση Κυκλωμάτων AC
AC
Η αναπαράσταση των κυκλωμάτων (που περιλαμβάνουν παθητικά στοιχεία R, L, C
και διεγείρονται από ημιτονοειδή σήματα) με τη μορφή των φασόρων και της
σύνθετης
ης αντίστασης
ης μ
μαςς επιτρέπει
ρ να προσδιορίσουμε
ρ ρ μ άγνωστες
γ ς τάσειςς και
άγνωστα ρεύματα στην περιοχή των συχνοτήτων (ανάλυση AC).
Ανάλυση ∆ικτύου AC 21
Παράδειγμα:
Παράδειγμα: AC Ανάλυση Κόμβων
AC Ανάλυση Κόμβων
Πρόβλημα: Εκφράστε το ρεύμα της πηγής ΙS ως συνάρτηση της συχνότητας με
Πρόβλημα
εφαρμογή της μεθόδου ανάλυσης φασόρων στο κύκλωμα, αν τα
μεγέθη της πηγής τάσης, των αντιστάσεων και του πυκνωτή είναι
γνωστά.
iS(t) Λύση
Λύση: Αναπαριστούμε το κύκλωμα με τη μορφή των
φασόρων. Εν συνεχεία, εφαρμόζουμε την ανάλυση
R1 κομβικών τάσεων. Υπάρχουν τρεις κόμβοι.
+ R2 C
~– VS V V V 1 1
υS(t) S V
Z1 Z 2 // Z 3 Z1 Z 2 // Z 3 Z1
R 1 jωC 1
IS
1 1
V 2 V
Z1=R1 V R2 1 jωC R1 R2 1 jωC R1
R 1 jωC
+
~– 2
VS Z2=R2 Z3
1
jωC
κόμβος αναφοράς
Ανάλυση ∆ικτύου AC 22
11
Παράδειγμα:
Παράδειγμα: AC Ανάλυση Κόμβων
AC Ανάλυση Κόμβων
VS jωCR2 1 1 jωCR1R2 R1 R2
V V
R1 R2 R1 R1R2
R1R2 VS R2
V VS
jωCR1R2 R1 R2 R1 R1 R2 jωCR1R2
IS Ισχύει:
V VS V R2 R1 R2 jωCR1R22 VS ( jω)
Z1=R1 IS ( jω) 1
R1 R2 ωCR1R2 R1
2 2
+ R1
~–
VS Z2=R2 1
Z3
jωC
κόμβος αναφοράς
end
Ανάλυση ∆ικτύου AC 23
Παράδειγμα: Ανάλυση Απλών Βρόχων
Πρόβλημα: Εκφράστε τα ρεύματα Ι1(jω) και Ι2(jω) ως συνάρτηση της συχνότητας
Πρόβλημα
με εφαρμογή της μεθόδου ανάλυσης φασόρων στο κύκλωμα, αν τα
μεγέθη της πηγής τάσης, των αντιστάσεων, του πηνίου και του
πυκνωτή είναι γνωστά.
Λύση
Λύση: Αναπαριστούμε το κύκλωμα με τη μορφή των
φασόρων. Εν συνεχεία, εφαρμόζουμε την
R1 L
ανάλυση απλών βρόχων. Υπάρχουν δύο απλοί
+ i (t) i2(t) βρόχοι.
~– 1
υS(t) C R
βρόχος 1 VS ( jω) Z R1I1 ( jω) Z C I1 ( jω) I2 ( jω) 0
2
βρόχος 2 Z C I2 ( jω) I1 ( jω) Z LI2 ( jω) Z R2I2 ( jω) 0
βρόχος 2
ZR1 ZL
+ Ι1(jω) Ι2(jω)
~– Z R1 Z C ZC I1 ( jω) VS ( jω)
Z
VS(jω) C
Z ZR2 C Z C Z L Z R2 I2 ( jω) 0
Ανάλυση ∆ικτύου AC 24
12
Παράδειγμα: Ανάλυση Απλών Βρόχων
Μέθοδος Cramer
VS ( jω) ZC
0 Z C Z L Z R2 Z C Z L Z R2
I1 ( jω) VS ( jω)
Z R1 Z C ZC ZR1 Z C Z C ZL Z R2 Z 2C
ZC Z C Z L Z R2
Z R1 Z C VS ( jω)
ZC 0 ZC
I2 ( jω) V ( jω)
Z R1 Z C ZC Z R1 Z C Z C Z L ZR2 Z 2C S
ZC Z C Z L Z R2
Z R1 R1 Z L jωL
+ Ι1(jω) Ι2(jω)
~–
1
ZC
VS(jω) jωC Z R2 R 2
Ανάλυση ∆ικτύου AC 25
Παράδειγμα: Ανάλυση Απλών Βρόχων
Συνεπώς, με αντικατάσταση των τιμών των σύνθετων αντιστάσεων προκύπτει:
1 jωC jωL R2
I1 ( jω) VS ( jω)
R1 1 jωC1 jωC jωL R2 1 jωC2
1 jωC
I2 ( jω) VS ( jω)
R1 1 jωC 1 jωC jωL R2 1 jωC 2
Z R1 R1 Z L jωL
+ Ι1(jω) Ι2(jω)
~–
1
ZC
VS(jω) jωC Z R2 R 2
end
Ανάλυση ∆ικτύου AC 26
13
Θεωρήματα Thevenin
Θεωρήματα Thevenin – Norton I
Τα θεωρήματα Thevenin και Norton εφαρμόζονται και στα δικτυώματα AC.
• Για τον υπολογισμό της ισοδύναμης σύνθετης αντίστασης κατά Thevenin (ZT) ή
Norton (ZN) σε ένα δίκτυο AC πραγματοποιούμε τις ίδιες ενέργειες με εκείνες για
τα δικτυώματα απλών αντιστάσεων.
• Συνεπώς, αφαιρούμε το φόρτο, θέτουμε όλες της πηγές του κυκλώματος ίσες με
μηδέν και υπολογίζουμε ακολούθως την ισοδύναμη σύνθετη αντίσταση στα
τερματικά άκρα του δικτύου.
• Οι πηγές τάσης μηδενίζονται βραχυκυκλώνοντας τα άκρα τους (αντικαθίστανται
από βραχυκύκλωμα), ενώ οι πηγές ρεύματος μηδενίζονται ανοικτοκυκλώνοντας
ένα άκρο τους (αντικαθίστανται από ανοικτοκύκλωμα).
• Ισχύει ότι ΖT=ΖN.
Z T Z N Z 3 Z 1 // Z 2 Z 4
a Αφαιρούμε τη σύνθετη a
Z1 Z3 αντίσταση του Z1 Z3
VS
φορτίου ZL
+ Z2 ZL Z2 ZT=ZN
~–
Z4 Z4
και μηδενίζουμε
b b
την πηγή τάσης
Ανάλυση ∆ικτύου AC 27
Θεωρήματα Thevenin
Θεωρήματα Thevenin – Norton II
• Για τον υπολογισμό του ισοδύναμου κυκλώματος κατά Thevenin, η πηγή τάσης
Thevenin έχει τιμή ίση με την τάση ανοικτού κυκλώματος στα άκρα όπου
συνδέεται το φορτίο (όταν δηλ. το φορτίο έχει αφαιρεθεί).
• Για τον υπολογισμό του ισοδύναμου κυκλώματος κατά Norton, η πηγή ρεύματος
N t έχει
Norton έ τιμή
ή ίση
ί με το ρεύμαύ βραχυκυκλώματος
β λώ μεταξύ
ξύ των άκρων
ά ό
όπου
συνδέεται το φορτίο (όταν δηλ. το φορτίο έχει αντικατασταθεί από ένα
βραχυκύκλωμα).
V 1 Z 2 //(Z 3 Z 4 )
ISC VS
Z2 Z 3 Z 4 Z 3 Z 4 Z 1 Z 2 //(Z 3 Z 4 )
VOC VT VS
Z1 Z2 ISC IN
Z2
VS
Z 1 ( Z 2 Z 3 Z 4 ) Z 2 (Z 3 Z 4 )
a V a
Z1 Z3 Z1 Z3
VS VS
+ Z2 VOC=VT + Z2 ISC=IN
~– ~–
Z4 Z4
b κόμβος αναφοράς b
Ανάλυση ∆ικτύου AC 28
14
Παράδειγμα: Ισοδύναμο
Παράδειγμα: Ισοδύναμο Thevenin
Thevenin
Πρόβλημα
Πρόβλημα: Να βρεθεί το ισοδύναμο κύκλωμα κατά Thevenin για το κύκλωμα
αριστερά των ακροδεκτών a, b, με δεδομένες τις τιμές των μεγεθών
υS, RS, C και L.
Λύση:
η
Λύση Εμφανίζουμε
μφ μ το κύκλωμα
μ μ με τη
η χρή
χρήσηη σύνθετων αντιστάσεων.
Αφαιρούμε το φορτίο ΖL και μηδενίζουμε την πηγή τάσης.
Η αντίσταση Thevenin θα είναι:
jωL 1 jωC ωL
Z T Z S Z C // Z SL R S RS j
jωL 1 jωC 1 ω2LC
L ZSL
RS ZS
a a
υS VS
+ C RL + ZC ZL
~– ~–
κόμβος αναφοράς κόμβος αναφοράς
b b
Ανάλυση ∆ικτύου AC 29
Παράδειγμα: Ισοδύναμο
Παράδειγμα: Ισοδύναμο Thevenin
Thevenin
Για την εύρεση της τάσης Thevenin αφαιρούμε το φορτίο ΖL. Το κύκλωμα δεν
διαρρέεται από ρεύμα και συνεπώς:
VΤ=VS
ZSL Ισοδύναμο κύκλωμα κατά Thevenin
ZS ZT
a a
VS VS
+ ZC + ZL
~– ~–
κόμβος αναφοράς κόμβος αναφοράς
b b end
Ανάλυση ∆ικτύου AC 30
15
ΑΝΑΛΥΣΗ ΣΥΧΝΟΤΗΤΑΣ
ΑΝ ΑΣ
5ο Κεφάλαιο
Διάρθρωση
1. Φάσμα συχνοτήτων
2. Πεδίο μιγαδικής συχνότητας – Πόλοι &
μηδενικά
3. Συναρτήσεις μεταφοράς – Κέρδος & φάση
4. Διαγράμματα Bode κέρδους & φάσης
Απόκριση Συχνότητας 2
1
Φάσμα Συχνοτήτων
Το φάσμα συχνοτήτων αποτελεί μία περιγραφή ενός σήματος
στο πεδίο των συχνοτήτων. Επιτυγχάνεται μέσω μαθηματικών
εργαλείων (σειρά και μετασχηματισμός Fourier).
Ειδικότερα, η σειρά Fourier επιτρέπει την έκφραση ενός σήματος, που
είναι περιοδική συνάρτηση του χρόνου, ως το άθροισμα ενός άπειρου
αριθμού ημιτόνων των οποίων οι συχνότητες έχουν αρμονική σχέση
μεταξύ τους.
υ Τετραγωνικός Παλμός 4V
T Φάσμα Συχνοτήτων
+V ω0=2π/Τ
1 4V
t 3
V 1 4V
5
1 4V
7
...
4V 1 1
(t) sin 0 t sin 30 t sin 50 t ... ωο 3ωο 5ωο 7ωο ω(rad/s)
3 5
Σειρά Fourier Θεμελιώδης Αρμονικές Συχνότητες
Συχνότητα
Απόκριση Συχνότητας 3
Πεδίο Μιγαδικής Συχνότητας
Πεδίο Μιγαδικής Συχνότητας ss
Ζητούμενο είναι η εύρεση της ενίσχυσης τάσης (ρεύματος) καθώς και της
διαφοράς φάσης μεταξύ εισόδου‐εξόδου ενός κυκλώματος ως συνάρτηση της
μιγαδικής συχνότητας s ή jω, με αναφορά σε ημιτονοειδή σήματα.
Για το σκοπό αυτό πραγματοποιείται ανάλυση στο πεδίο της μιγαδικής
συχνότητας s, όπου η χωρητικότητα αντικαθίσταται από μια σύνθετη
αγωγιμότητα sC (ή ισοδύναμα από μια σύνθετη αντίσταση 1/sC) και η επαγωγή
από μια σύνθετη αντίσταση sL.
Ακολούθως, με τη χρήση των τεχνικών ανάλυσης κυκλωμάτων στη μορφή των
φασόρων που έχουν παρουσιαστεί, βρίσκεται η συνάρτηση μεταφοράς, η οποία
ορίζεται ως ο λόγος του σήματος (τάσης ή ρεύματος) στην έξοδο του
ορίζεται ως ο λόγος του σήματος (τάσης ή ρεύματος) στην έξοδο του
κυκλώματος προς το σήμα (τάσης ή ρεύματος) στην είσοδό του.
2
Παράδειγμα 1
R Διαιρέτης τάσης:
+ 1
Vo (s) sC V (s)
υi(t) ~+ C υo(t) 1 i
‐ R
sC
‐
Θύρα Εξόδου
‐
Δίθυρο Δικτύωμα end
Απόκριση Συχνότητας 5
Παράδειγμα
Παράδειγμα 2
2
Δίθυρο Δικτύωμα
Vo (s) Vi (s)
Ν. Ohm & KCL:
R2 //1 / sC R1 R2 //1 / sC
R1
R2 / sC
Θύρα Εισόδου
V (s) R2 1 / sC
+ T(s) o
Θύρα Εξόδου
Vi(s) +
~‐ R2 Vi (s) R2 / sC
Vo(s)
R1
R2 1 / sC
1/sC
‐
R2 / sC R2 / sC 1 / sCR1
R1 R2 1 / sC R2 / sC R1R2 R1 R2 / sC 1 R1 R2 / sCR1R2
1 / CR1
s R1 R2 / CR1R2
end
Απόκριση Συχνότητας 6
3
Συνάρτηση Μεταφοράς
Γνωρίζοντας τη συνάρτηση μεταφοράς Τ(s) μπορούμε να τη μελετήσουμε για
φυσικές συχνότητες με αντικατάσταση του s με jω. Η συνάρτηση μεταφοράς
Τ(jω) είναι μια σύνθετη ποσότητα και το μέτρο της δίνει την απόκριση μέτρου
(κέρδους) ενώ η γωνία την απόκριση φάσης ενός κυκλώματος.
Γενικά για τα κυκλώματα που μας ενδιαφέρουν η Τ(s) μπορεί να εκφραστεί με
τη μορφή λόγου πολυωνύμων:
Απόκριση Συχνότητας 7
Πόλοι και Μηδενικά
Εναλλακτικά, με παραγοντοποίηση των δύο πολυωνύμων, η συνάρτηση μεταφοράς
Τ(s) μπορεί να εκφραστεί ως:
(s Z 1 ) (s Z 2 ) (s Z m )
T(s) m
(s P1 ) (s P2 ) (s Pn )
όπου Ζ1, Ζ2, …,Ζm είναι οι ρίζες του πολυωνύμου του αριθμητή και P1, P2, …,Pn
είναι οι ρίζες του πολυωνύμου του παρονομαστή.
Τα Ζ1, Ζ2, …,Ζm ονομάζονται μηδενικά της συνάρτησης μεταφοράς και
τα P1, P2, …,Pn ονομάζονται πόλοι της συνάρτησης μεταφοράς ή φυσικές
συχνότητες του συστήματος.
Ο όλ
Οι πόλοι και τα μηδενικά μπορεί να είναι είτε πραγματικοί είτε μιγαδικοί
δ ά ί ί ί ί ί δ ί
αριθμοί. Επειδή τα α, b είναι πραγματικοί, οι μιγαδικοί πόλοι ή μηδενικά πρέπει
να εμφανίζονται σε συζυγή ζεύγη [(x+jy) και (xjy)].
m
Για τιμές του s >> από όλους τους πόλους και τα μηδενικά ισχύει: T(s)
snm
Για να είναι ευσταθές ένα κύκλωμα θα πρέπει οι συντελεστές του παρονομαστή να είναι τέτοιοι ώστε οι ρίζες του παρονομαστή να
έχουν όλες αρνητικά πραγματικά μέρη.
Απόκριση Συχνότητας 8
4
Κέρδος &
Κέρδος & Φάση Συνάρτησης Μεταφοράς
Φάση Συνάρτησης Μεταφοράς
(s Z 1 ) (s Z 2 ) (s Z m )
T(s) m
(s P1 ) (s P2 ) (s Pn )
Αντικαθιστώντας στη συνάρτηση μεταφοράς Τ(s) το s με jω παίρνουμε την T(jω)
η οποία μπορεί να γραφεί στο συμβολισμό των φασόρων ως ακολούθως:
όπου |Τ(jω)| το κέρδος (μέτρο) και Τ(jω) η φάση (γωνία) της T(jω).
Το κέρδος δίδεται από την ακόλουθη σχέση:
( j Z 1 ) ( j Z 2 ) ( j Z m ) 2 Z 12 2 Z 22 2 Z m
2
T( j) m m
( j P1 ) ( j P2 ) ( j Pn ) 2 P12 2 P22 2 Pn2
Η φάση δίδεται από την ακόλουθη σχέση :
αντίστροφο τόξο εφαπτομένης
m n 1
1
T( j) tan tan tan‐1(x) arctan(x)
i1 Z i i1 Pi y = arctan(x) x = tan(y)
Απόκριση Συχνότητας 9
Το Κέρδος
Το Κέρδος ((Μέτρο
Μέτρο) σε d
) σε dΒ
(s Z 1 ) (s Z 2 ) (s Z m )
T(s) m
(s P1 ) (s P2 ) (s Pn )
Όπωςς αναφέρθηκε
φ ρ η νωρίτερα,
ρ ρ , το κέρδος
ρ ς της
ης ανωτέρω
ρ συνάρτησης
ρ η ης μ
μεταφοράς
φ ρ ς
είναι:
( j Z 1 ) ( j Z 2 ) ( j Z m ) 2 Z 12 2 Z 22 2 Z m
2
T( j) m m
( j P1 ) ( j P2 ) ( j Pn ) 2 P12 2 P22 2 Pn2
Συνηθίζουμε να εκφράζουμε το κέρδος σε decibel (dΒ), ως ακολούθως:
m n
T( j) (dB) m (dB) ( j Z i ) (dB) ( j Pi ) (dB)
i1 i1
Απόκριση Συχνότητας 10
5
Απόκριση Συχνότητας Κυκλωμάτων
Γραμμικό Δίθυρο
Δικτύωμα
Συνάρτηση Μεταφοράς Τ(s)
υi=Vi sin ωt +
Vo (s)
+
~ υo=V
Vo sin (ωt+φ)
sin (ωt+φ) T(s) Κέρδος
ρ ς
Vi (s) (μέτρο)
T (s) φ Φάση
(γωνία)
T(s) ή
20 log 10 T(s)
ω1 ω2 ω
Απόκριση Συχνότητας 11
Συναρτήσεις Πρώτης Τάξης
Συχνά, οι συναρτήσεις μεταφοράς που μας απασχολούν έχουν πραγματικούς
πόλους και μηδενικά και μπορούν να γραφούν ως γινόμενο συναρτήσεων
μεταφοράς πρώτης τάξης με την ακόλουθη μορφή:
1s 0
T(s)
s 0
όπου ‐ω0 ο πραγματικός πόλος και η ω0 καλείται συχνότητα πόλου και είναι ίση
με το αντίστροφο της σταθεράς χρόνου του αντίστοιχου δικτύου μονής
σταθεράς χρόνου.
Οι σταθερές α0 και α
Οι σταθερές α και α1 καθορίζουν τον τύπο του δικτύου μονής σταθεράς χρόνου.
καθορίζουν τον τύπο του δικτύου μονής σταθεράς χρόνου
0
Βαθυπερατό δίκτυο πρώτης τάξης: T(s) Κέρδος DC α0/ω0 και ω0 συχνότητα γονάτου ή 3dB
s 0 Μηδενικό στο s=
1s
Υψιπερατό δίκτυο πρώτης τάξης: T(s) Μηδενικό στο s=0
s 0
Απόκριση Συχνότητας 12
6
Δίκτυα Μονής Σταθεράς Χρόνου
Ένα δίκτυο μονής σταθεράς χρόνου – ΜΣΧ συνίσταται (ή μπορεί να
εκφυλιστεί σε ένα τέτοιο) από ένα παθητικό στοιχείο (πηνίο ή
πυκνωτή) και μία ωμική αντίσταση.
Βαθυπερατό Υψιπερατό
Απόκριση Συχνότητας 13
Δίκτυα ΜΣΧ
Δίκτυα ΜΣΧ Βαθυπερατού Τύπου
Απόκριση Συχνότητας 14
7
Δίκτυα ΜΣΧ
Δίκτυα ΜΣΧ Υψιπερατού Τύπου
Απόκριση Συχνότητας 15
Λογαριθμικές Κλίμακες Συχνότητας
Στην αναπαράσταση της απόκρισης του κέρδους και της φάσης
χρησιμοποιούμε λογαριθμική κλίμακα για τη συχνότητα.
Μια τέτοια λογαριθμική κλίμακα δίδεται στο σχήμα που ακολουθεί.
Δεκάδα Οκτάβα
f (Hz)
10 20 50 100 200 500 1000 log
• Μία δεκάδα είναι ένα εύρος συχνοτήτων για τις οποίες ο λόγος της μέγιστης προς
την ελάχιστη είναι 10. Π.χ. το εύρος συχνοτήτων από 2Hz σε 20Hz είναι μία
δεκάδα ενώ το εύρος συχνοτήτων από 50Hz σε 5000Hz είναι δύο δεκάδες.
• Μία οκτάβα είναι ένα εύρος συχνοτήτων για τις οποίες ο λόγος της μέγιστης προς
την ελάχιστη είναι 2. Π.χ. το εύρος συχνοτήτων από 10Hz σε 20Hz είναι μία
οκτάβα ενώ το εύρος συχνοτήτων από 2ΚHz σε 16ΚHz είναι τρεις οκτάβες.
Απόκριση Συχνότητας 16
8
Απόκριση Βαθυπερατών
Απόκριση Βαθυπερατών Δικτύων ΜΣΧ
Δικτύων ΜΣΧ
K
T (s)
1 s /ωο R
Απόκριση Πλάτους
+
+
‐20dB / δεκάδα Vi ~– C Vo
−
Βαθυπερατό Δίκτυο
Μονής Σταθεράς Χρόνου
1 1
ωο
τ RC
Συχνότητα γονάτου ή
‐3 dΒ
‐3 dΒ
Απόκριση Συχνότητας 17
Απόκριση Υψιπερατών
Απόκριση Υψιπερατών Δικτύων ΜΣΧ
Δικτύων ΜΣΧ
Ks
T (s)
s ωο C
Απόκριση Πλάτους
+
+
Vi ~– R Vo
−
1 1
ωο
τ RC
Συχνότητα γονάτου ή
‐3 dΒ
‐3 dΒ
‐45ο / δεκάδα
Απόκριση Φάσης
Απόκριση Συχνότητας 18
9
Παράδειγμα
Παράδειγμα 3
3 (Ι)
Η συνάρτηση μεταφοράς του RC κυκλώματος
Ii(s) + είναι:
R 1/sC 1/C
Vo(s) T(s)
s 1 / RC
−
και έχει ένα πόλο στο s = 1/RC.
Απόκριση Συχνότητας 19
Παράδειγμα
Παράδειγμα 3
3 (ΙΙ
ΙΙ))
Απόκριση Συχνότητας 1 1 1 1
|Τ(jω)| Κέρδους T( j)
1 1
C j (1 / RC) C 2 (1 / RC)2
R C ω 2 (1 / RC)2
R
2 Για ω=0 |Τ(0)|=R ενώ για ω>> |Τ(jω)|1/ωC
1 10 100 1000
ω (log) rad/sec
RC RC RC RC
Απόκριση Συχνότητας 20
10
Παράδειγμα
Παράδειγμα 3
3 (ΙΙΙ
ΙΙΙ))
Im(s)
Στο επίπεδο της μιγαδικής συχνότητας θα έχουμε:
1 1
jω ( j
RC
) RC 1
j d1
jω RC
1 d1
RC θ1
x Re(s) 1
45o
0
j 1
RC
πόλος
1
Συνεπώς:
j
1
T( j)
RC
και T( j) 1
Cd1
Για ω=−1/RC:
1 R
T( j ) και T( j) 45o
RC 2
end
Απόκριση Συχνότητας 21
Διαγράμματα Bode
Διαγράμματα Bode Κέρδους (Ι)
Τα διαγράμματα Bode είναι μια απλή τεχνική για να εξάγουμε προσεγγιστικά
διαγράμματα του κέρδους και της φάσης μιας συνάρτησης μεταφοράς όταν
γνωρίζουμε τους πόλους και τα μηδενικά της.
Έστω η γενική μορφή της συνάρτησης μεταφοράς:
(s Z 1 ) (s Z 2 ) (s Z m )
T(s) m
(s P1 ) (s P2 ) (s Pn )
Αντικαθιστώντας το s με jω, το κέρδος (μέτρο) θα είναι:
( j Z 1 ) ( j Z 2 ) ( j Z m )
T( j) m
( j P1 ) ( j P2 ) ( j Pn )
Εκφράζοντας το κέρδος σε dB θα έχουμε:
m n
T( j) (dB) m (dB) ( j Z i ) (dB) ( j Pi ) (dB)
i1 i1
Απόκριση Συχνότητας 22
11
Διαγράμματα Bode
Διαγράμματα Bode Κέρδους (ΙΙ
Κέρδους (ΙΙ))
Η στρατηγική για τη σχεδίαση των διαγραμμάτων Bode του κέρδους |Τ(jω)| σε
dB είναι απλή και βασίζεται στη σχεδίαση ξεχωριστά κάθε όρου στο δεξί μέρος
της προηγούμενης εξίσωσης και στη συνέχεια με υπέρθεση των γραφημάτων
γγίνεται η εξαγωγή
ξ γ γή του διαγράμματος:
γρ μμ ς
Διαγράμματα Bode
Διαγράμματα Bode Κέρδους (ΙΙΙ
Κέρδους (ΙΙΙ))
Κέρδος (dB)
Η συχνότητα ω=|Ζi| ονομάζεται συχνότητα γονάτου
Στη συχνότητα αυτή εμφανίζεται η μέγιστη
∆ιάγραμμα Bode Κέρδους απόκλιση από την πραγματική καμπύλη,
ίση με 3 db
ίση με 3 db.
κλίση 20dB/dec
πραγματική απόκριση
συχνότητας
20log10|Zi|
20log10ω
Z i dB 3dB
Z i dB
ω (log)
Zi Zi Zi 10 Z i 100 Z i Κέρδος (dB)
100 10 δεκάδα
decade
κλίση 20dB/dec
ω (log)
Όταν Ζi=0 η γραφική αποτελείται από μια μόνο ευθεία, με 0 dB
1 10 100 103 104
κλίση 20dB/dec, η οποία τέμνει τον άξονα 0dB στο ω=1.
Απόκριση Συχνότητας 24
12
Διαγράμματα Bode
Διαγράμματα Bode Κέρδους (Ι
Κέρδους (ΙV
V)
γ) Οι όροι |(jω+Ρi)|dB=20log10|(jω+Ρi)| μπορούν να αναλυθούν ως
ακολούθως:
i.i Για ω<<Ρi ο όρος |jω+Ρi| μπορεί να αντικατασταθεί με το |Ρi| με
αποτέλεσμα για αυτές τις τιμές του ω η γραφική απόδοση είναι μία
οριζόντια ευθεία γραμμή στο επίπεδο 20log10|Ρi|.
ii. Για ω>>Ρi ο όρος |jω+Ρi| μπορεί να αντικατασταθεί με |jω|, που απλά
είναι το ω. Συνεπώς για αυτές τις τιμές του ω η γραφική απόδοση είναι
μία ευθεία γραμμή με κλίση 20dB/dec (λογαριθμική κλίμακα στον x
άξονα).
Απόκριση Συχνότητας 25
Διαγράμματα Bode
Διαγράμματα Bode Κέρδους (
Κέρδους (V
V)
Κέρδος (dB) Pi Pi
100 10 Pi 10 Pi 100 Pi
ω (log)
Pi dB
Pi dB 3dB
-20log10ω
-20log10|Ρi|
πραγματική απόκριση
συχνότητας
Η συχνότητα ω=|Ρi| είναι η
κλίση –20dB/dec συχνότητα γονάτου
Απόκριση Συχνότητας 26
13
Απλοποίηση Διαδικασίας
Με βάση τη γενική μορφή της συνάρτησης μεταφοράς μπορούμε να γράψουμε:
jω
Z 1 ( 1) ( jω Z 2 )...( jω Z m )
( jω Z 1 ) ( jω Z 2 )...( jω Z m ) Z1
T( jω) α m αm
( jω P1 ) ( jω P2 )...( jω Pn ) jω
P1 ( 1) ( jω P2 )...( jω Pn )
P1
Νέα πολλαπλασιαστική σταθερά
jω
( 1) ( jω Z 2 )...( jω Z m )
Z Z1
T( jω) α m 1
P1 jω
( 1) ( jω P2 )...( jω Pn )
P1
Με τη νέα έκφραση της συνάρτησης μεταφοράς, στο διάγραμμα Bode για το
κέρδος, για τον παράγοντα (1+jω/Ζ1) ή τον παράγοντα (1+jω/P1), η ευθεία που
αντιστοιχεί στη μονάδα βρίσκεται πάνω στον άξονα των x (στα 0dB). Έτσι η
σχεδίαση του διαγράμματος Bode απλοποιείται σημαντικά.
Απόκριση Συχνότητας 27
Διαγράμματα Bode
Διαγράμματα Bode Φάσης (Ι)
Έστω και πάλι η γενική παραγοντοποιημένη μορφή της συνάρτησης μεταφοράς:
(s Z 1 ) (s Z 2 ) (s Z m )
T(s) m
(s P1 ) (s P2 ) (s Pn )
Αντικαθιστούμε το s με το jω :
( j Z 1 ) ( j Z 2 ) ( j Z m )
T( j) m
( j P1 ) ( j P2 ) ( j Pn )
Η φάση θα δίνεται από τη σχέση:
m n
T( j) tan1 tan1
i1 Z i i1 Pi
Απόκριση Συχνότητας 28
14
Παράδειγμα
Παράδειγμα 4
4 (Ι)
Έστω κύκλωμα με συνάρτηση μεταφοράς τάσης Τ(s):
s
T(s) 10
(1 s / 10 ) (1 s / 10 5 )
2
Υπάρχει ένα μηδενικό στο s=0. Οι πόλοι είναι στο s = 102 και στο s= 105.
Απόκριση Συχνότητας 29
Παράδειγμα
Παράδειγμα 4
4 (ΙΙ
ΙΙ))
Το σχήμα δείχνει τα ασυμπτωτικά διαγράμματα
Κέρδος (dB) Bode κέρδους για τους διάφορους παράγοντες
∆ιάγραμμα Bode Κέρδους της συνάρτησης μεταφοράς.
80
((1))
(1) Ευθεία γραμμή με κλίση
+20dB/dec
/ που αντιστοιχεί
60 (5) στο μηδενικό s=0.
(2) Καμπύλη που αντιστοιχεί στον
40 πόλο s= 102 και αποτελείται
από δύο ασύμπτωτες που
20 (4) τέμνονται στο ω=102 rad/sec.
(3) Καμπύλη που αντιστοιχεί στον
0 log πόλο s= 105 και αποτελείται
10 1 2 3 4 5
1 10 10 10 10 10 10 10 10 6 7 8 ω (rad/sec) από δύο ασύμπτωτες που
τέμνονται στο ω=105 rad/sec.
–20 (4) Οριζόντια ευθεία για την
(2) (3)
πολλαπλασιαστική σταθερά
–40
10.
(5) Με υπέρθεση (πρόσθεση) των τεσσάρων καμπυλών έχουμε το ασυμπτωτικό
διάγραμμα Bode για το κέρδος του κυκλώματος.
Απόκριση Συχνότητας 30
15
Διαγράμματα Bode
Διαγράμματα Bode Φάσης (
Φάσης (ΙΙ
ΙΙ))
Η στρατηγική για τη σχεδίαση των διαγραμμάτων Bode της φάσης (Τ(jω))
βασίζεται και πάλι στη σχεδίαση ξεχωριστά κάθε όρου στο δεξί μέρος της εξίσωσης
και την εν συνεχεία υπέρθεση των γραφημάτων ώστε να προκύψει το διάγραμμα:
Απόκριση Συχνότητας 31
Διαγράμματα Bode
Διαγράμματα Bode Φάσης (Ι
Φάσης (ΙIIΙ)
Φάση (deg)
90ο 5.7ο
πραγματική φασική απόκριση
συχνότητας
Η μέγιστη απόκλιση του
κλίση +45ο/dec διαγράμματος από την πραγματική
45ο
καμπύλη, στις συχνότητες |Zi|/10 και
10|Zi|, είναι ίση με 5,7ο.
5.7ο
0ο
ω (log)
Zi Zi Zi 10 Z i 100 Z i
100 10 Φάση (deg)
90 o
45o
ω (log)
Όταν Ζi=0 η γραφική είναι παράλληλη στον x‐άξονα στις 90ο. 0 o 1 10 100 103 104 105
Απόκριση Συχνότητας 32
16
Διαγράμματα Bode
Διαγράμματα Bode Φάσης (Ι
Φάσης (ΙV
V)
Απόκριση Συχνότητας 33
Διαγράμματα Bode
Διαγράμματα Bode Φάσης (
Φάσης (V
V)
Φάση (deg) Pi Pi
Pi 10 Pi 100 Pi
0ο 100 10
ω (log)
7ο
5.7
5
κλίση –45ο/dec
–45ο
Η μέγιστη απόκλιση του διαγράμματος από την πραγματική
καμπύλη, στις συχνότητες |Pi|/10 και 10|Pi|, είναι ίση με 5,7ο.
Απόκριση Συχνότητας 34
17
Παράδειγμα 5 (Ι)
Έστω το κύκλωμα του προηγούμενου παραδείγματος με συνάρτηση μεταφοράς
τάσης Τ(s):
s
T(s) 10
(1 s / 10 ) (1 s / 10 5 )
2
Όπως είδαμε, υπάρχει ένα μηδενικό στο s=0 και δύο πόλοι στο s = 102 και
στο s= 105.
Απόκριση Συχνότητας 35
Παράδειγμα
Παράδειγμα 4 (ΙIΙ)
4 (ΙI
Το σχήμα δείχνει τα ασυμπτωτικά διαγράμματα
Φάση (deg) Bode φάσης για τους διάφορους παράγοντες της
∆ιάγραμμα Bode Φάσης συνάρτησης μεταφοράς.
90ο (1)
(1) Ο
Οριζόντια
ζό ευθεία
θ ί στις +90ο
45ο
(4)
που αντιστοιχεί στο μηδενικό
s=0.
0ο log (2) Καμπύλη που αντιστοιχεί στον
10 1 1 10 102 103 10 4 10 5 106 10 7 108 ω (rad/sec) πόλο s=102. Εντοπίζουμε τη
ω συχνότητα ω=102rad/sec και
–45ο φ 3 tan 1 5
(2) (3)
10 τις συχνότητες ω/10=10
–90ο rad/sec και 10ω= 103 rad/sec.
ω
φ 2 tan 1 Σχεδιάζουμε τις τρεις ευθείες.
102
(3) Καμπύλη που αντιστοιχεί στον πόλο s=105. Εντοπίζουμε τη συχνότητα ω=105rad/sec
και τις συχνότητες ω/10=104 rad/sec και 10ω=106 rad/sec. Σχεδιάζουμε τις τρεις
ευθείες.
(4) Με υπέρθεση (πρόσθεση) των τριών καμπυλών έχουμε το ασυμπτωτικό διάγραμμα
Bode για τη φάση του κυκλώματος. end
Απόκριση Συχνότητας 36
18
Παράδειγμα 6 (Ι)
Έστω κύκλωμα με συνάρτηση μεταφοράς τάσης Τ(s):
s
T(s) 109
(10 s) (10 s) (10 4 s)
3
Υπάρχει ένα μηδενικό στο s=0.
Οι πόλοι είναι: s= 10, s= 103 και s= 104.
Απόκριση Συχνότητας 37
Παράδειγμα 6 (
Παράδειγμα 6 (ΙΙ
ΙΙ))
Γράφουμε τα ασυμπτωτικά διαγράμματα Bode κέρδους για
Κέρδος (dB) τους διάφορους παράγοντες της συνάρτησης μεταφοράς.
(1) Ευθεία γραμμή με κλίση
60 ∆ιάγραμμα Bode Κέρδους +20dB/dec που αντιστοιχεί
((1)) στο μηδενικό s=0.
s=0
40 (6) (2) Καμπύλη που αντιστοιχεί στον
πόλο s= 10 και αποτελείται
20 (5) από δύο ασύμπτωτες που
τέμνονται στο ω=10 rad/sec.
log (3) Καμπύλη που αντιστοιχεί στον
10 1 1 10 102 103 10 4 10 5 106 107 108 ω (rad/sec) πόλο s= 103 και αποτελείται
από δύο ασύμπτωτες που
–20 μ
τέμνονται στο ω=103 rad/sec.
/
(2) (3) (4)
(4) Καμπύλη που αντιστοιχεί στον
–40 πόλο s= 104 και αποτελείται
από δύο ασύμπτωτες που
–60 τέμνονται στο ω=104 rad/sec.
(5) Οριζόντια ευθεία για την
(6) Με υπέρθεση (πρόσθεση) των πέντε καμπυλών
πολλαπλασιαστική σταθερά
έχουμε το ασυμπτωτικό διάγραμμα Bode για το
10.
κέρδος του κυκλώματος. Απόκριση Συχνότητας 38
19
Παράδειγμα 6 (Ι
Παράδειγμα 6 (ΙIIΙ)
Γράφουμε τα ασυμπτωτικά διαγράμματα Bode φάσης για
Φάση (deg) τους διάφορους παράγοντες της συνάρτησης μεταφοράς.
∆ιάγραμμα Bode Φάσης
90ο (1) Οριζόντια ευθεία στις +90ο
(1) που αντιστοιχεί στο μηδενικό
45ο (5)
s=0.
(2) Καμπύλη που αντιστοιχεί στον
0ο log
πόλο s= 10.
10 1 10 7 108 ω (rad/sec)
5
1 10 102 103 10 4 10 106
(3) Καμπύλη που αντιστοιχεί στον
–45ο πόλο s= 103.
(4)
(2) (3) (4) Καμπύλη που αντιστοιχεί στον
–90ο
ω ω
πόλο s= 104.
φ2 tan1 φ 4 tan1
–135ο 10 10 4
ω
–180ο φ 3 tan 1
10 3
Απόκριση Συχνότητας 39
20
ΦΙΛΤΡΑ
5ο Κεφάλαιο
Διάρθρωση
1. Φίλτρα διέλευσης χαμηλών συχνοτήτων
1 Φίλ δ έλ λώ ή
2. Φίλτρα διέλευσης υψηλών συχνοτήτων
3. Ζωνοπερατά φίλτρα
Φίλτρα 2
1
Ηλεκτρικά Φίλτρα
Τα ηλεκτρικά φίλτρα είναι κυκλώματα τα οποία μπορούν να εξασθενίσουν (να
μειώσουν) το πλάτος σημάτων σε ανεπιθύμητες συχνότητες, τα οποία συνήθως
οφείλονται σε ηλεκτρικό θόρυβο ή παρεμβολές.
Μη φιλτραρισμένο ημιτονικό σήμα. Φιλτραρισμένο ημιτονικό σήμα.
Φίλτρα 3
Φίλτρα Διέλευσης Χαμηλών Συχνοτήτων
Τα φίλτρα διέλευσης χαμηλών συχνοτήτων (χαμηλοπερατά φίλτρα) επιτρέπουν
σε σήματα χαμηλών συχνοτήτων τα οποία θα εφαρμοστούν στην είσοδό τους να
εμφανιστούν στην έξοδό τους. Σήματα υψηλών συχνοτήτων εξασθενούν.
2
Ανάλυση Χαμηλοπερατού
Ανάλυση Χαμηλοπερατού Φίλτρου Ι
Παρατηρούμε ότι όταν η συχνότητα του σήματος ω μηδενίζεται η τιμή του
μέτρου (κέρδους) της συνάρτησης μεταφοράς είναι μονάδα, δηλ. το φίλτρο
επιτρέπει τη διέλευση όλου του σήματος εισόδου.
1
T( jω) T( jω 0) 1 Vo (jω 0) Vi (jω 0)
1 ωRC 2
Καθώς για μηδενική συχνότητα το ημιτονοειδές σήμα γίνεται DC, το
συγκεκριμένο φίλτρο δεν επηρεάζει τις συνεχείς (σταθερές ‐ DC) τάσεις.
R
̶
1
T( jω)
1 jωRC Φίλτρα 5
Ανάλυση Χαμηλοπερατού
Ανάλυση Χαμηλοπερατού Φίλτρου ΙΙ
Όσο όμως η συχνότητα του σήματος εισόδου αυξάνει, το πλάτος της απόκρισης
συχνότητας ελαττώνεται καθώς ο παρονομαστής αυξάνει ανάλογα με τη
συχνότητα ω. Το πλάτος (μέτρο ή κέρδος) της απόκρισης συχνότητας είναι:
1 1
T( jω)
1 ωRC 2
1 ω / ω 0 2
1
όπου: ω0 η συχνότητα αποκοπής (cutoff frequency)
RC
R
3
Διαγράμματα Πλάτους & Φάσης
Την απόκριση συχνότητας την αναπαριστούμε με δύο διαφορετικές γραφικές
παραστάσεις που δίδουν το πλάτος |Τ| και τη φάση Τ ως συνάρτηση του ω.
|Τ|
Απόκριση (διάγραμμα) πλάτους
Απόκριση (διάγραμμα) πλάτους
0,7
χαμηλοπερατού φίλτρου RC
1
T( jω)
1 jωRC
Τ μοίρες (deg)
ω/ω0 log
Απόκριση (διάγραμμα) φάσης
–45ο
χαμηλοπερατού φίλτρου RC
ω/ω0 log
Φίλτρα 7
Συχνότητα Αποκοπής
Το χαμηλοπερατό φίλτρο του παραδείγματος επιτρέπει τη διέλευση σημάτων
χαμηλών συχνοτήτων ω<<1/RC και φιλτράρει (εξασθενεί) τα σήματα υψηλών
συχνοτήτων ω>>1/RC.
4
Παράδειγμα
Παράδειγμα:: Εξασθένηση Σήματος
Πρόβλημα:
Πρόβλημα Υπολογίστε την απόκριση συχνότητας του κυκλώματος το οποίο
αποτελείται από την πηγή σήματος, το φίλτρο και το φορτίο. Δίδονται
RS=50Ω, R=200Ω, RL=500Ω και C=10μF.
Λύση
Λύση: Οι ωμικές αντιστάσεις RS και R είναι εν σειρά συνδεδεμένες ενώ ο
πυκνωτής και το φορτίο είναι εν παραλλήλω.
RL
R Z RL RL
R RS R Z ' RL // Z C L C sC
'
RL Z C R 1 1 sRL C 1 jωRL C
L
RS R sC R
Φορτίο RL + R’
+
Πηγή Φίλτρο
− −
Αναπαράσταση με τη μορφή των φασόρων.
Φίλτρα 9
Παράδειγμα
Παράδειγμα:: Εξασθένηση Σήματος
Από το διαιρέτη τάσης, η απόκριση συχνότητας του κυκλώματος θα είναι:
RL RL
V (s) Z '
1 jωCRL RL R S R 0,667
T(s) o '
Vi (s) R Z R R
' R L CR
1 jω L S
R R 1 j
ω
S
1 jωCRL RL R S R 600
RL R S R
Η συχνότητα αποκοπής είναι: ω0 600 rad / sec
CRL R S R
RS R R
RL + R’
+
Φορτίο
Πηγή Φίλτρο
− −
Αναπαράσταση με τη μορφή των φασόρων.
Φίλτρα 10
5
Τ (dΒ)
Παράδειγμα
Παράδειγμα:: Εξασθένηση Σήματος
0
πόλος Διάγραμμα Bode
Διάγραμμα Bode
−3,517 dB
-2
πολλ. σταθ.
1
T(s) 0,667
-4
3 dB
Διάγραμμα ω
1 j
-6
−6,517 dB
-8 B d
Bode 600
-10 Πραγματική
-12 απόκριση Η πολλαπλασιαστική
-14 πλάτους σταθερά της συνάρτησης
-16
μεταφοράς (απόκριση
-18 συχνότητας) είναι 0,667
-20
Συχνότητα και σε dB είναι −3,517 dB.
-22
Αποκοπής
(Γονάτου) 20log 10 0,667 3,517dB
-24
ω
-26
10 20 30 50 70 100 200 300 500 700 1K 2K 3K 5K 7K 10K
(rad/sec)
ω0=600 rad/sec
Φίλτρα Διέλευσης Υψηλών Συχνοτήτων
Τα φίλτρα διέλευσης υψηλών συχνοτήτων (υψιπερατά φίλτρα) επιτρέπουν σε
σήματα υψηλών συχνοτήτων τα οποία θα εφαρμοστούν στην είσοδό τους να
εμφανιστούν στην έξοδό τους. Τα σήματα χαμηλών συχνοτήτων εξασθενούν.
R
+ Διαιρέτης τάσης: Vo (s) Vi (s) ⇒
1
1/sC R
+ sC
Vi(s) ~‐ R Vo(s)
Φίλτρα 12
6
Ανάλυση Υψιπερατού
Ανάλυση Υψιπερατού Φίλτρου Ι
Το πλάτος (μέτρο ή κέρδος) της απόκρισης συχνότητας είναι:
ωCR ω / ω0 1
T( jω) με ω0
1 ωRC 2
1 ω / ω 0
2 RC
όταν το ω τείνει στο άπειρο, το πλάτος τείνει στην μονάδα. Συνεπώς, το φίλτρο
επιτρέπει στις υψηλές συχνότητες να περνούν στην έξοδό του.
̶ ω0 ω0
jωCR
T( jω) =
1 + jωCR Φίλτρα 13
Ανάλυση Υψιπερατού
Ανάλυση Υψιπερατού Φίλτρου ΙΙ
Όταν ω=0 τότε το πλάτος της απόκρισης συχνότητας είναι μηδέν.
T( jω 0) 0
και συνεπώς
ώ οι χαμηλές
λέ συχνότητες
ό φλ ά
φιλτράρονται ( ξ θ ύ ) και δεν
(εξασθενούν) δ περνούν
ύ
στην έξοδο του φίλτρου.
1
Η συχνότητα: ω0 είναι η συχνότητα αποκοπής (cutoff frequency)
RC
Η συχνότητα αποκοπής παριστάνει
(προσεγγιστικά) το σημείο όπου το φίλτρο
ξεκινά να φιλτράρει τα σήματα χαμηλών
+
συχνοτήτων.
ή Η τιμή ή της καθορίζεται
θ ίζ
1/sC
Vi(s) + Vo(s)
αποκλειστικά από τα R και C.
~‐ R
Η τιμή του πλάτους στην συχνότητα
̶ αποκοπής είναι:
jωCR
T( jω) T( jω 0 ) 0,707 T( jω 0 ) dB 3dB
1 jωCR Φίλτρα 14
7
Διαγράμματα Πλάτους & Φάσης
Τα διαγράμματα της απόκρισης πλάτους |Τ| και φάσης Τ ως συνάρτηση του ω
δίδονται ακολούθως:
|Τ|
Απόκριση (διάγραμμα) πλάτους
Α ό (δ ά ) λά 0,7
υψηπερατού φίλτρου RC
jωCR
T( jω)
1 jωCR
log
Τ μοίρες (deg) ω/ω0
Απόκριση (διάγραμμα) φάσης
–45ο
υψηπερατού φίλτρου RC
ω/ω0 log
Φίλτρα 15
Παράδειγμα
Παράδειγμα:: Υψιπερατό Φίλτρο
Πρόβλημα:
Πρόβλημα Προσδιορίστε τη συχνότητα αποκοπής του φίλτρου στο σχήμα που
ακολουθεί.
Λύση
Λύση: Αρχικά πρέπει να βρεθεί η απόκριση συχνότητας (συνάρτηση μεταφοράς).
Vo (s) Vo ( jω) Vo
T(s) ( jω) T( jω)
Vi (s) Vi ( jω) Vi
Το κύκλωμα λειτουργεί ως διαιρέτης τάσης και θα ισχύει:
sL sL s
R Vo (s) Vi (s) T(s)
R sL R sL R
s
+ L
L L
Vi(s) + sL Vo(s) s ω
‐~ R R
T(s) T( jω)
L 2
− 1s L
R 1 ω
R
Αναπαράσταση με τη μορφή των φασόρων.
Φίλτρα 16
8
Παράδειγμα
Παράδειγμα:: Υψιπερατό Φίλτρο
L L
s ω
T(s) R T( jω) R
L 2
1s L
R 1 ω
R
Όταν το ω τείνει στο μηδέν η απόκριση συχνότητας μηδενίζεται. Όταν το ω τείνει
στο άπειρο η απόκριση συχνότητας τείνει στη μονάδα.
Η ω=R/L που αντιστοιχεί στον πόλο της Τ(s) είναι η συχνότητα αποκοπής.
R R
ω0 συχνότητα αποκοπής
+ L
Vi(s) + sL Vo(s)
‐~
Αναπαράσταση με τη μορφή των φασόρων.
Φίλτρα 17
Παράδειγμα
Παράδειγμα:: Υψιπερατό Φίλτρο
Κέρδος (dB) ∆ιάγραμμα Bode Κέρδους L
s
R R R R R T(s) R
100 L 10 L 1 10 100
L L
0dB
L L
ω (log)
1s
R
20log10(L/R) πολλ. σταθ.
20log10(L/R) = −20log10(R/L)
end
Φίλτρα 18
9
Ζωνοπερατά Φίλτρα
Τα ζωνοπερατά φίλτρα (bandpass filter) ή φίλτρα ζώνης επιτρέπουν τη διέλευση
σημάτων τα οποία βρίσκονται μέσα σε μια συγκεκριμένη ζώνη συχνοτήτων.
Η ανάλυση του ζωνοπερατού φίλτρου δεύτερης τάξης του σχήματος (δηλ. ενός
φίλτρου με δύο στοιχεία αποθήκευσης ενέργειας C και L) μας οδηγεί στην
ακόλουθη απόκριση συχνότητας:
Vo (s) Vo ( jω) Vo
T(s) ( jω) T( jω)
Vi (s) Vi ( jω) Vi
Διαιρέτης τάσης: R
Vo (s) Vi (s) ⇒
1
R sL
+ sC
Vi(s) 1/sC sL
sCR
+
~‐ R Vo(s) Vo (s) Vi (s)
1 sCR s 2LC
̶ Vo (s) sCR jωCR
T(s)
s=jω Vi (s) 1 sCR s LC 1 jωCR jω 2 LC
2
Φίλτρα 19
Ανάλυση Ζωνοπερατών
Ανάλυση Ζωνοπερατών Φίλτρων Ι
Με παραγοντοποίηση της απόκρισης συχνότητας προκύπτει:
jωCR jAω
T(s)
1 jωCR jω LC 2
jω / ω1 1jω / ω2 1
Οι συχνότητες ω1 και ω2 είναι οι πόλοι της απόκρισης συχνότητας και
καθορίζουν το εύρος ζώνης συχνοτήτων (ζώνη διέλευσης) μέσα στο οποίο το
φίλτρο επιτρέπει τη διέλευση σημάτων. Το Α είναι πολλαπλασιαστική σταθερά
εξαρτώμενη από τα R, L, C.
Φίλτρα 20
10
Ανάλυση Ζωνοπερατών
Ανάλυση Ζωνοπερατών Φίλτρων ΙΙ
Το πλάτος της απόκρισης συχνότητας είναι:
Aω
T( jω)
(ω / ω )
1
2
1 (ω / ω2 )2 1
Η φάση της απόκρισης συχνότητας είναι:
π ω ω
∠T( jω) arctan arctan
2 ω1 ω2
+
Vi(s) 1/sC sL
+ Vo(s)
~‐ R
Φίλτρα 21
Διαγράμματα Πλάτους & Φάσης
Τα διαγράμματα της απόκρισης πλάτους |Τ| και φάσης Τ ως συνάρτηση του ω
δίδονται ακολούθως: |Τ|
Απόκριση (διάγραμμα) πλάτους
ζωνοπερατού φίλτρου RLC
jAω
T(s)
jω / ω1 1jω / ω2 1
ω log
Άξονες κανονικοποιημένοι ώστε το κέντρο της ζώνης διέλευσης να είναι στη συχνότητα ω=1rad/sec.
Τ
μοίρες (deg))
Απόκριση (διάγραμμα) φάσης
ζωνοπερατού φίλτρου RLC
ω log
Φίλτρα 22
11
Συντονισμός
Η απόκριση συχνότητας για το φίλτρο του παραδείγματος μπορεί να γραφεί:
jωCR (2ζ / ωn ) jω (1 / Qωn ) jω
T(s)
1 jωCR jω LC2
1 (2ζ / ωn ) jω jω / ωn 2
1 (1 / Qωn ) jω jω / ωn 2
1
όπου: ωn = συχνότητα συντονισμού ή ιδιοσυχνότητα
LC
(resonant frequency)
1 1 1 L
Q = συντελεστής ποιότητας
2ζ ωnCR R C
+ (quality factor)
(quality factor)
Vi(s) 1/sC sL
+ Vo(s)
~‐ R
1 R C
ζ = λόγος απόσβεσης
̶ 2Q 2 L
Φίλτρα 23
Απόκριση Πλάτους
Κανονικοποιημένη απόκριση πλάτους ζωνοδιαβατού φίλτρου RLC.
ω/ωn log
Φίλτρα 24
12
Εύρος Ζώνης
Το μέτρο της επιλεκτικότητας ενός φίλτρου είναι το εύρος ζώνης (bandwidth).
Απόκριση Φάσης
Κανονικοποιημένη απόκριση φάσης ζωνοπερατού φίλτρου RLC.
ω/ωn log
Φίλτρα 26
13
Παράδειγμα
Παράδειγμα:: Ζωνοπερατό Φίλτρο
Πρόβλημα:
Πρόβλημα Υπολογίστε την απόκριση συχνότητας του ζωνοπερατού φίλτρου όταν:
α) R=1KΩ, C=10μF και L=5mH και β) R=10Ω, C=10μF και L=5mH .
Λύση
Λύση: Για το συγκεκριμένο φίλτρο βρήκαμε ότι η συνάρτηση μεταφοράς είναι:
Vo (s) sCR jωCR
T(s)
Vi (s) 1 sCR s LC 1 jωCR jω 2 LC
2
Παράδειγμα
Παράδειγμα:: Ζωνοπερατό Φίλτρο
0,707 = 1/√2
πλάτος
rad/sec
ωn = 4470 rad/sec
ω1 = 100 rad/sec ω2 = 200×103 rad/sec
Κάτω συχνότητα Συχνότητα Άνω συχνότητα
αποκοπής συντονισμού αποκοπής ω2
φάση (deg)
rad/sec
Φίλτρα 28
14
Παράδειγμα
Παράδειγμα:: Ζωνοπερατό Φίλτρο
β) Στην δεύτερη περίπτωση οι πόλοι της συνάρτησης μεταφοράς είναι:
1
Η συχνότητα συντονισμού είναι και πάλι: ωn 4 ,4 103 rad / sec
LC
Παράδειγμα
Παράδειγμα:: Ζωνοπερατό Φίλτρο
0,707 = 1/√2
πλάτος
σε κυκλώματα συντονισμού
(tuning circuits).
end
Φίλτρα rad/sec
30
15
ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ Ι
Θέματα
1. Σύνδεση αντιστάσεων
2. Νόμος Ohm – Ισχύς
Νόμος Ohm
3. Μέθοδος κομβικών τάσεων
4. Μέθοδος ρευμάτων απλών βρόχων
Εισαγωγή 2
1
Πρόβλημα 1 (I)
Πρόβλημα:
Πρόβλημα: Να βρεθεί η ισοδύναμη αντίσταση ανάμεσα στους ακροδέκτες
Α και Β όταν: α) οι ακροδέκτες C και D είναι
ανοικτοκυκλωμένοι και β) οι ακροδέκτες C και D είναι
βραχυκυκλωμένοι Δίδονται R1=360Ω,
βραχυκυκλωμένοι. =360Ω R2=R4=540Ω και
R3=180Ω.
Λύση:
Λύση: α) Όταν C και D ανοικτοκυκλωμένοι τότε η R1 είναι σε σειρά
με την R2. Η συνολική αντίσταση στον κλάδο είναι:
R ACB = R1 + R2 = 900Ω
R1 R3
A Επίσης,
ης, η R3 είναι σε σειρά
ρ μμε την
η R4. Η
C συνολική αντίσταση στον κλάδο είναι:
D
R ADB = R 3 + R 4 = 720Ω
B
R2 R4
Εισαγωγή 3
Πρόβλημα 1 (II)
Οι αντιστάσεις RACB και RADB είναι εν παραλλήλω και η συνολική
αντίσταση ανάμεσα στους ακροδέκτες Α και Β θα είναι:
R ACBR ADB
R tot1 = = 400Ω
R ACB + R ADB
R1 R3
R1 R3
A
C A
D
C D
B
B
R2 R4
R2 R4
Εισαγωγή 4
2
Πρόβλημα 1 (III)
β) Όταν C και D βραχυκυκλωμένοι τότε η R1 είναι εν παραλλήλω με την
R3. Η μεταξύ τους συνολική αντίσταση είναι:
R1R 3
R13 = = 120Ω
R1 + R 3
R1 R3
R1 R3
A
C A
D
C D
B
B
R2 R4
R2 R4
Εισαγωγή 5
Πρόβλημα 1 (IV)
Επίσης, η R2 είναι εν παραλλήλω με την R4. Η μεταξύ τους συνολική
αντίσταση είναι:
R2R 4
R24 = = 270Ω
R2 + R 4
Η R13 είναι σε σειρά με την R24. Η συνολική αντίσταση μεταξύ Α και Β θα
είναι:
R tot2 = R13 + R24 = 390Ω
R1 R3
R1 R3
A
C A
D
C D
B
B
R2 R4
R2 R4
end
Εισαγωγή 6
3
Πρόβλημα 2 (Ι)
Πρόβλημα:
Πρόβλημα: Λαμπτήρας πυρακτώσεως καταναλώνει ισχύ P=60W όταν
συνδέεται σε ιδανική πηγή τάσης V=100V. Αν τρεις παρόμοιοι
λαμπτήρες συνδεθούν σε σειρά ποια η ισχύς που καταναλώνει
κάθε
άθ λάμπα;
λά
Λύση:
Λύση: Ο λαμπτήρας μοντελοποιείται με μια αντίσταση RL. Το ρεύμα
που διαρρέει έναν λαμπτήρα θα δίνεται από τη σχέση της
καταναλισκόμενης ισχύος σε αυτόν:
P 60W
P V I⇒ I 0.6A
RL V 100V
V +
_ Συνεπώς από το Ν. Ohm η αντίσταση ενός λαμπτήρα
είναι:
V 100V
RL = = = 166.67Ω
I 0.6A
Εισαγωγή 7
Πρόβλημα 2 (ΙΙ)
Η συνολική αντίσταση των τριών λαμπτήρων σε σειρά θα είναι:
R tot = 3RL = 500Ω
Από το Ν. Ohm το ρεύμα που θα διαρρέει τους τρεις λαμπτήρες θα
είναι:
V 100V
I= = = 0.2A
R tot 500Ω
Η συνολική καταναλισκόμενη
χ ς θα είναι:
ισχύς
RL RL RL
V + P3 = V × I = 20W
_
Η ισχύς ανά λαμπτήρα θα είναι:
P3
P1 = = 6,67W
3
end
Εισαγωγή 8
4
Πρόβλημα 3 (I)
Πρόβλημα
Πρόβλημα:: Να βρεθεί το ρεύμα IL με τη μέθοδο των κομβικών τάσεων. Δίδονται
Ι=1Α, R1=100Ω, R2=R3=50Ω και R4=75Ω.
Λύση
Λύση:: Στο κύκλωμα τέσσερις κόμβοι από τους οποίους ο ένας είναι ο
κόμβος
ό β αναφοράς
φ ά (γείωση).
( ί )
Παρατηρούμε ότι οι αντιστάσεις R3 και R4 είναι σε σειρά και
διαρρέονται από ρεύμα ΙL.
κόμβος 1 κόμβος 2 κόμβος 3
R1 υ2 R3
Γράφουμε τον νόμο KCL στον κόμβο 2. Οι
φορές των άγνωστων ρευμάτων
Ι2 ΙL επιλέγονται αυθαίρετα.
Ι
R2 R4
Ι υ2 0 υ2 0
I I2 IL 0 I 0
R2 R3 R4
κόμβος αναφοράς
Εισαγωγή 9
Πρόβλημα 3 (I
(IΙΙ)
υ2 0 υ2 0 1 1
I I2 IL 0 I 0 I υ2 0
R2 R3 R4 R2 R 3 R 4
I
υ2 35,71V
1 1
R2 R 3 R 4
κόμβος 2
R1 υ2 R3 Από το Ν. Ohm το ρεύμα ΙL θα είναι:
Ι2 ΙL υ2 0
Ι IL 0,286A
R3 R 4
R2 R4
Ι
κόμβος αναφοράς
end
Εισαγωγή 10
5
Πρόβλημα 4 (I)
Πρόβλημα
Πρόβλημα:: Να βρεθεί η τάση υx με τη μέθοδο των κομβικών τάσεων. Δίδονται
V=10V, Ι=2Α, R1=10Ω, R2=30Ω και R3=R4=20Ω.
Λύση
Λύση:: Στο κύκλωμα τέσσερις κόμβοι. Ένας είναι ο κόμβος αναφοράς
( ί ) Στον
(γείωση). Σ κόμβο
ό β 1 η πηγή ή τάσης
ά επιβάλει
βάλ τάση ά V (υ
( 1=V).
V)
Συνεπώς, δύο ανεξάρτητες μεταβλητές: οι υ2 και υ3.
Γράφουμε τον νόμο KCL στους κόμβους 2 και 3. Οι φορές των
ρευμάτων επιλέγονται αυθαίρετα.
κόμβος 1 κόμβος 2 κόμβος 3 υ1 υ2 υ υ
υ I1 I I2 0 I 2 3 0
υ1 υ2 − x + υ3 R1 R2
κόμβος 2
R1 R2 Ι2
Ι1 Ι Ι3 Ι4 υ2 υ3 υ3 0 υ3 0
I2 I3 I4 0 0
V + Ι R2 R3 R4
R3 R4
κόμβος 3
−
υ1 V κόμβος 1
κόμβος αναφοράς
Εισαγωγή 11
Πρόβλημα 4 (I
(IΙΙ)
V υ2 υ υ 1 1 1 V
I 2 3 0 υ2 υ3 I 0,13υ2 0,03υ3 3
R1 R2 R1 R 2 R2 R1
υ2 υ3 υ3 0 υ3 0 1 1 1 1
0 υ2 υ3 0 0,03υ2 0,13υ3 0
R2 R3 R4 R2 2
R R 3 R 4
6
Πρόβλημα 4 (I
(IΙΙI)
Κανόνας Cramer
0,13 0,03 υ2 3
0,03 0,13 υ 0
3
0,13 3
0,03 0 0 3 0,03 0,099
υ3 5,911V
0,13 0,03 0,13 0,13 0,03 0,03 0,0169
0,03 0,13
R1 R2
υx υ3 υ2 5,911V 23,699V 17,788V
V + Ι
R3 R4
−
κόμβος αναφοράς end
Εισαγωγή 13
Πρόβλημα 5 (I)
Πρόβλημα
Πρόβλημα:: Να βρεθεί το ρεύμα Ιx με τη μέθοδο των ρευμάτων απλών βρόχων. Η
τάση της εξαρτημένης πηγής τάσης συνδέεται με το ρεύμα Ι1 με τη
σχέση: Vy=RmI1. Δίδονται V=15V, R1=12Ω, R2=3Ω, R3=6Ω και Rm=2Ω.
Λύση
Λύση:: ΣΣτο κύκλωμα
ύ λ δύο
δύ απλοί
λ ί βρόχοι.
β ό Ο ίζ
Ορίζουμε την κατεύθυνση
ύθ των
ρευμάτων στους βρόχους σύμφωνα με τη φορά των δεικτών του
ρολογιού. Χειριζόμαστε τη Vy ως ιδανική πηγή τάσης.
Γράφουμε τον νόμο KVL σε κάθε βρόχο σύμφωνα με τη φορά των
ρευμάτων.
R1 R Vy R1IA R 3 IA IB 0 βρόχος Α
2
Εισαγωγή 14
7
Πρόβλημα 5 (I
(IΙΙ)
Αντικαθιστούμε τις εξαρτήσεις και διαχωρίζουμε τους αγνώστους:
8
Rm R1 R 3 IA R3IB 0 16IA 6IB 0 IB IA
3
20
IB A
R1 R2 9
Ι1 Ιx
15 20
Vy V Συνεπώς: IX IA IB A A 1,39A
+ R3 + 18 9
− ΙΑ ΙΒ −
end
Εισαγωγή 15
8
ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ
ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΙΙ
ΙΙ
Θέματα
1. Θεώρημα Thevenin
2. Θεώρημα Norton
Θεώρημα Norton
3. Δίθυρα Δικτυώματα
Φροντιστήρια ΙΙ 2
1
Πρόβλημα 1 (I)
Πρόβλημα:
Πρόβλημα: Να βρεθούν τα ισοδύναμα κυκλώματα κατά Thevenin και
Norton όταν η RL είναι ο φόρτος. Δίδονται I1=10mA, I2=50mA,
R1=1KΩ, R2=2ΚΩ, R3=10KΩ και RL=2KΩ.
Λύση:
Λύση: Για την εύρεση της αντίστασης Thevenin/Norton,
Thevenin/Norton αφαιρούμε
την RL και μηδενίζουμε τις πηγές.
R Thevenin RNorton R2 // R 3 R1 2,67KΩ
R3 R3
R2 R2
a
Ι1 Ι2
R1 RL R1
b
Φροντιστήρια ΙΙ 3
Πρόβλημα 1 (II)
A) Για την εύρεση της τάσης Thevenin αφαιρούμε την αντίσταση φόρτου
RL.
Εφαρμόζουμε τη μέθοδο των κομβικών τάσεων. Υπάρχουν τρεις
κόμβοι
ό β από ό τους οποίους
ί ο ένας
έ είναι
ί ο κόμβος
ό β αναφοράς.
φ ά Ορίζουμε
ί
τις φορές των ρευμάτων. Ζητάμε την τάση υoc ανάμεσα στους
ακροδέκτες a και b.
R3 R3
R2 υ1 κόμβος 1 R2 κόμβος 2 υ2
a
Ι1 Ι2 Ι1 + Ι2
υoc
R1 RL R1
−
b
κόμβος αναφοράς
Φροντιστήρια ΙΙ 4
2
Πρόβλημα 1 (II
(IIΙΙ)
Εφαρμόζουμε KCL στους δύο κόμβους. Παρατηρούμε ότι: υoc υ2
υ1 0 υ1 υ2 υ1 υ2
κόμβος 1 I1 IR1 IR2 IR3 0 I1 0
R1 R2 R3
υ1 υ2 υ1 υ2
κόμβος 2 IR2 IR3 I2 0 I2 0
R2 R3
R3
1 1 1 1 1
υ1 υ2 Ι1
R
1 R 2 R 3 2
R R 3
R2
κόμβος 1 κόμβος 2
υ1 υ2
1 1 1 1
υ1 υ2 I2 a
R
2 R3 R2 R 3
Ι1 + Ι2
υoc
R1
1.6υ1 0.6υ2 10 −
b
0.6υ1 0.6υ2 50
κόμβος αναφοράς
Φροντιστήρια ΙΙ 5
Πρόβλημα 1 (IV)
Λύνοντας το σύστημα των δύο εξισώσεων βρίσκουμε:
R3
Ισοδύναμο Κύκλωμα κατά Thevenin
R2 R Thevenin
a a
Ι1 Ι2 –
RL
+
R1 RL υ Thevenin b
b
Φροντιστήρια ΙΙ 6
3
Πρόβλημα 1 (V)
Β) Για την εύρεση του ρεύματος Norton βραχυκυκλώνουμε την
αντίσταση φόρτου RL και την αφαιρούμε από το κύκλωμα.
Εφαρμόζουμε τη μέθοδο των ρευμάτων απλών βρόχων. Υπάρχουν
τέσσερις απλοί βρόχοι.
βρόχοι Ορίζουμε τις φορές των ρευμάτων σύμφωνα
με τη φορά των δεικτών του ρολογιού. Ζητάμε το ρεύμα isc μέσα από
το βραχυκύκλωμα των ακροδεκτών a και b.
R3 R3
Ι4
R2 R2
a
Ι1 Ι2 Ι1 Ι1 Ι2 Ι2
Ι3
R1 RL R1
isc
b
Φροντιστήρια ΙΙ 7
Πρόβλημα 1 (V
(VΙΙ)
Προφανώς οι πηγές ρεύματος καθορίζουν τα ρεύματα Ι1 και Ι2 των
σχετικών βρόχων. Στους υπόλοιπους δύο βρόχους ισχύει:
βρόχος 3
ρ χ ς R1 I3 I1 R2 I3 I4 0 R1 R2 I3 R1I1 R2I4 0
βρόχος 4 R2 I4 I3 R 3I4 0 R2 R3 I4 R2I3 0
R3
3I3 2I4 10 Ι4
R2
12I4 2I3 0
a
Ι1 Ι1 Ι2 Ι2
15 5 Ι3
I3 mA και I4 mA R1
isc
4 8 b
Φροντιστήρια ΙΙ 8
4
Πρόβλημα 1 (V ΙΙ))
(VΙΙ
R3
Ισοδύναμο Κύκλωμα κατά Norton
RNorton
R2
a
a
RL
Ι1 Ι2 iNorton
R1 RL b
Φροντιστήρια ΙΙ 9
Πρόβλημα 1 (VΙΙΙ))
(VΙΙΙ
Εναλλακτικά, με όσα γνωρίζουμε από τη θεωρία για τη σχέση μεταξύ
της τάσης Thevenin και του ρεύματος Norton, θα ισχύει:
υ Thevenin 123,33V
iNorton 46,25mA
R Thevenin 2,67KΩ
R3
Ισοδύναμο Κύκλωμα κατά Norton
RNorton
R2
a
RL
Ι1 Ι2 iNorton
R1 RL b
end
Φροντιστήρια ΙΙ 10
5
Πρόβλημα 2 (I)
Πρόβλημα: Να βρεθούν τα ισοδύναμα κυκλώματα κατά Thevenin και
Πρόβλημα:
Norton όταν η RL είναι ο φόρτος. Δίδονται I=0,5A, V=10V,
R1=4Ω, R2=6Ω, R3=10Ω, R4=2Ω, R5=2Ω, R6=3Ω και R7=5Ω.
R5
R2 R4 R7
a
+
V −
Ι
R1 R3 R6 RL
b
Φροντιστήρια ΙΙ 11
Πρόβλημα 2 (II)
Λύση:
Λύση: Για την εύρεση της αντίστασης Thevenin/Norton, αφαιρούμε
την RL και μηδενίζουμε τις πηγές.
R5
R2 R4 R7
a
R1 R3 R6
b
Φροντιστήρια ΙΙ 12
6
Πρόβλημα 2 (III)
• Για την εύρεση της τάσης Thevenin αφαιρούμε την αντίσταση RL.
• Η ζητούμενη τάση Thevenin (υΤ) είναι η τάση υoc ανάμεσα στους
ανοικτοκυκλωμένους ακροδέκτες a και b.
• Οι αντιστάσεις R4 και R5 είναι παράλληλα συνδεδεμένες και
αντικαθίστανται από μία αντίσταση R45=1Ω.
• Κάνουμε χρήση του μετασχηματισμού πηγών για να
αντικαταστήσουμε το σύστημα της πηγής ρεύματος (Ι // R1 ) με μια
πηγή τάσης VI σε σειρά με μια αντίσταση ίσης τιμής με την R1.
R2 R45 R7
a
Ισχύει:
R1
+
V − + VI IR1 2V
υoc
VΙ +
R3 R6
− −
b
Φροντιστήρια ΙΙ 13
Πρόβλημα 2 (IV)
• Η αντίσταση R7 είναι ανοικτοκυκλωμένη, δεν διαρρέεται από ρεύμα
και η πτώση τάσης σε αυτή είναι μηδέν. Συνεπώς, η ζητούμενη τάση
υoc είναι πτώση τάσης στα άκρα της R6.
• Το κύκλωμα έχει 7 κόμβους.
κόμβους Η γείωση είναι ο κόμβος αναφοράς.
αναφοράς
• Ο κόμβος 6 είναι ανοικτοκυκλωμένος και δεν λαμβάνεται υπόψιν.
• Ο κόμβος 1 έχει τάση VI (εξαρτημένη μεταβλητή).
• Μεταξύ των κόμβων 3 και 4 υπάρχει η πηγή τάσης V. Συνεπώς, η τάση
στον κόμβο 3 μπορεί να θεωρηθεί εξαρτημένη μεταβλητή.
7
Πρόβλημα 2 (V)
• Ονοματίζουμε τις τάσεις στους κόμβους ενδιαφέροντος.
• Καθορίζουμε τις φορές των ρευμάτων (αυθαίρετα).
• Εφαρμόζουμε τη μέθοδο των κομβικών τάσεων.
oΓράφουμε το νόμο KCL στους κόμβους ενδιαφέροντος, ως
συνάρτηση των κομβικών τάσεων.
• Ισχύει:
υ 4 υ3 V υ3 υ 4 V και υ5 υoc
υ2 R2 υ4 R45 υ5 R7
a
+ +
R1 V −
υ3 υoc
VΙ +
R3 R6
− −
κόμβος αναφοράς
b
Φροντιστήρια ΙΙ 15
Πρόβλημα 2 (V
(VΙΙ)
VI υ2 υ2 υ4 VI υ2 υ2 υ4
κόμβος 2 0 0
R1 R2 R1 R2
υ2 υ4 υ4 υ5 υ3 υ2 υ4 υ4 υ5 υ4 V
κόμβος 4
ό β 4 0 0
R2 R 45 R3 R2 R 45 R3
υ4 υ5 υ5 υ4 υ5 υ5
κόμβος 5 0 0
R 45 R6 R 45 R6
υ2 R2 υ4 R45 υ5 R7
a
+ +
R1 V −
υ3 υoc
VΙ +
R3 R6
− −
κόμβος αναφοράς
b
Φροντιστήρια ΙΙ 16
8
Πρόβλημα 2 (VΙΙ))
(VΙΙ
1 1 1 V 5 1
υ2 υ4 I υ2 υ4 1
1
R R 2 R 2 R 1 6 3
1 1 1 1 1 V 1 19
υ2 υ4 υ5 υ2 υ4 υ5 1
R2 2
R R 45 R 3 R 45 R 3 6 15
1 1 1 4 3
υ4 υ5 0 υ4 υ5 0 υ5 υ4
R 45 45
R R 6 3 4
υ2 R2 υ4 R45 υ5 R7
a 5 1
υ2 υ4 1
+ 6 3
V − +
R1
υ3 υoc 1 31 31
R3 R6 υ2 υ4 1 υ2 υ4 6
VΙ + 6 60 10
− −
κόμβος αναφοράς
b
Φροντιστήρια ΙΙ 17
Πρόβλημα 2 (VΙΙΙ))
(VΙΙΙ
5 1 155 1
υ2 υ4 1 5 υ4 υ4 1 υ4 1,78V
6 3 60 3
31 31 31
υ2 υ4 6 υ2 6 υ4 υ2 6 υ4
10 10 10
Συνεπώς:
3
υT υoc υ5 υ4 1,33V
4
υ2 R2 υ4 R45 υ5 R7
a
+ +
R1 V −
υ3 υoc
VΙ +
R3 R6
− −
κόμβος αναφοράς
b
Φροντιστήρια ΙΙ 18
9
Πρόβλημα 2 (IX)
Για το ισοδύναμο κατά Norton, το ρεύμα Norton θα δίνεται από τη
σχέση:
υT 1,33V
iN 0,19A
RT 7Ω
Ισοδύναμο Κύκλωμα κατά Thevenin Ισοδύναμο Κύκλωμα κατά Norton
RN R T
RT
a
a
RL
υT
–
+
RL iN
b
b
end
Φροντιστήρια ΙΙ 19
Πρόβλημα 3 (I)
Πρόβλημα:
Πρόβλημα: Στο δίθυρο δικτύωμα του σχήματος να υπολογιστούν οι
παράμετροι g22, z12 και h21. Δίδονται R1=2Ω, R2=3Ω, R3=5Ω,
R4=2Ω, R5=5Ω και R6=2Ω. Η πηγή τάσης V είναι εξαρτημένη
πηγή τάσης από το ρεύμα της θύρας 2 σύμφωνα με τη σχέση:
V=RI2 όπου ο συντελεστής R=5Ω.
Δίθυρο Δικτύωμα V2
g 22
R4 I2 V1 0
R2 R3 V1
z12
Θύρα 1
Θύρα 2
I2 I1 0
R1 V + R5 R6
− I2
h21
I1 V2 0
Φροντιστήρια ΙΙ 20
10
Πρόβλημα 3 (II)
Λύση A: Για την εύρεση της g22 παραμέτρου βραχυκυκλώνουμε τους
ακροδέκτες της θύρας 1. Επίσης, εφαρμόζουμε μια πηγή
ρεύματος στη θύρα 2.
Οι εν σειρά αντιστάσεις R1 και R2 είναι βραχυκυκλωμένες
V2
g 22 και συνεπώς δεν συμμετέχουν στη διαπραγμάτευση του
I2 V1 0 νέου κυκλώματος που προέκυψε.
Παρόμοια ο εν
R4 σειρά συνδυασμός
+
των V και R3 είναι
R2 βραχυκυκλωμένος
R3 Ι2 και δεν συμμετέχει
V2 στη ζητούμενη
R1 V + R5 R6 σχέση των V2 και
−
− I2.
Φροντιστήρια ΙΙ 21
Πρόβλημα 3 (III)
Οι αντιστάσεις R4, R5 και R6 είναι παράλληλα συνδεδεμένες. Η συνολική
αντίσταση είναι:
5
R tot R 4 // R 5 // R 6 Ω
6
Η συνολική αντίσταση διαρρέεται από το ρεύμα Ι2 και σύμφωνα με τον Ν.
Ohm θα ισχύει:
V2 5
V2 I2R tot g 22 Ω
I2 6
R4
+
Ι2
V2
R5 R6
−
Φροντιστήρια ΙΙ 22
11
Πρόβλημα 3 (IV)
Λύση B: Για την εύρεση της z12 παραμέτρου ανοικτοκυκλώνουμε τους
ακροδέκτες της θύρας 1. Επίσης, εφαρμόζουμε μια πηγή
ρεύματος στη θύρα 2.
Ζητάμε να συσχετίσουμε την V1 με το I2.
V1
z12 Οι αντιστάσεις R1 και R2 είναι εν σειρά και αντικαθίστανται
I2 I1 0 από μία αντίσταση R12.
R12 R1 R2 5Ω
R4
Επιπλέον, οι
+ αντιστάσεις R5 και R6
R2 R3 είναι
ί εν παραλλήλω
λλήλ και
Ι2 αντικαθίστανται από
V1
μία αντίσταση R56.
R1 V + R5 R6
− 10
− R 56 R 5 // R 6 Ω
7
Φροντιστήρια ΙΙ 23
Πρόβλημα 3 (V)
Θα εφαρμόζουμε τη μέθοδο των κομβικών τάσεων.
Υπάρχουν τέσσερις κόμβοι από τους οποίους ο ένας είναι ο κόμβος
αναφοράς. Ονοματίζουμε τις τάσεις στους υπόλοιπους τρεις κόμβους και
ορίζουμε τις φορές των ρευμάτων.
Η τάση στον κόμβο 3 είναι εξαρτημένη μεταβλητή και η τιμή της είναι ίση
με V. Επίσης, η τάση στον κόμβο 1 είναι η τάση στη θύρα 1 (V1) και η
τάση στον κόμβο 2 είναι η τάση στη θύρα 2 (V2) .
R4 κόμβος 2
κόμβος 1
V2
+
R3 Ι2
V1 κόμβος 3
R12 V + R56
−
−
κόμβος αναφοράς
Φροντιστήρια ΙΙ 24
12
Πρόβλημα 3 (V
(VΙΙ)
Ισχύει:
V2 V1 V V1 V1 1 1 1 1 V 9 1 1
κόμβος 1 0 V1 V2 V1 V2 I2
R4 R3 R12 R 10 2
3 R 4 R 12 R 4 R 3
V2 V1 V2 1 1 1 2
27 1 2
V2 V1 I2
κόμβος 2 I2 0 R R V2 V1 I2
R4 R 56 4 56 R 4 14 2
1 9
V2 V1 2I2
R4 κόμβος 2
5
κόμβος 1
V2 2 104 34
+ V1 I2
R3 35 7
Ι2
V1 κόμβος 3 Συνεπώς:
R12 V + R56
V1
− z12 1,63Ω
− I2
κόμβος αναφοράς
Φροντιστήρια ΙΙ 25
Πρόβλημα 3 (VII)
Λύση Γ: Για την εύρεση της h21 παραμέτρου βραχυκυκλώνουμε τους
ακροδέκτες της θύρας 2. Επίσης, εφαρμόζουμε μια πηγή
ρεύματος στη θύρα 1.
Οι εν παραλλήλω αντιστάσεις R5 και R6 είναι
I
h21 2 βραχυκυκλωμένες και συνεπώς δεν συμμετέχουν στη
I1 V2 0 διαπραγμάτευση του νέου κυκλώματος που προέκυψε.
R4
Ι1
R2 R3 Ι2
Ζητάμε να συσχετίσουμε
R1 V + R5 R6 το Ι1 με το I2.
−
Φροντιστήρια ΙΙ 26
13
Πρόβλημα 3 (VII
(VIIΙΙ)
Οι αντιστάσεις R1 και R2 είναι εν σειρά και αντικαθίστανται από μία
αντίσταση R12.
R12 R1 R2 5Ω
Θα εφαρμόζουμε
Θ φ όζ τη μέθοδο
έθ δ των κομβικών
β ώ τάσεων.
ά
Υπάρχουν τρεις κόμβοι από τους οποίους ο ένας είναι ο κόμβος
αναφοράς. Η τάση στον κόμβο 2 είναι εξαρτημένη μεταβλητή και η τιμή
της είναι ίση με V. Ορίζουμε τις φορές των ρευμάτων.
R4 KCL στον κόμβο 1:
κόμβος 1 V1
V V1 V1 V1
I1 0
R3 R3 R12 R 4
Ι1 R12
κόμβος 2 Ι2 I1
R V V
I2 1 1 I2 0
V + R3 R 3 R12
− 1 1 5
I1 V1 V1 I1
κόμβος αναφοράς R 3 R12 2
Φροντιστήρια ΙΙ 27
Πρόβλημα 3 (I
(IΧΧ)
5 I 5
Ισχύει ότι: V1 R 4I2 ⇒ I1 2I2 ⇒ h21 2
2 I1 4
R4
κόμβος 1 V1
Ι1 R3
R12
κόμβος 2 Ι2
V +
−
κόμβος αναφοράς
end
Φροντιστήρια ΙΙ 28
14
ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ
ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΙΙ
ΙΙII
Θέματα
1. Σύνθετη αντίσταση
2. AC ανάλυση
AC ανάλυση
Φροντιστήρια ΙΙΙ 2
1
Πρόβλημα 1 (I)
Πρόβλημα:
Πρόβλημα: Να βρεθεί η σύνθετη αντίσταση ανάμεσα στους ακροδέκτες a
και b του κυκλώματος, και να προσδιοριστεί η αντίσταση AC
(R) και η άεργη αντίσταση (X).
Λύση:
Λύση: Αρχικά, αντικαθιστούμε τα
Αρχικά κυκλωματικά στοιχεία με
σύνθετες αντιστάσεις. Ισχύει:
1
Z tot Z 1 Z c // Z L Z 2 R1 // jωL R2
jωC
a a
R1 L Ζ1=R1 ΖL=jωL
C R2 ΖC=1/jωC Ζ2=R2
b b
Φροντιστήρια ΙΙΙ 3
Πρόβλημα 1 (II)
Πολλαπλασιάζουμε και διαιρούμε με το
jωL R2 συζυγή μιγαδικό του παρονομαστή
jωC jωL R2
Z tot R1 R1
1
jωL R2 1 jωC jωL R2
jωC
Z tot R1
R2 jωL
R1
R2 jωL 1 ω2LC jωCR2
1 ω2LC jωCR2 1 ω2LC2 ωCR2 2
R2 jωL 1 ω2LC R2 jωL jωCR2
Z tot R1
1 ω2LC2 ωCR2 2
Z tot R1
R2 1 ω2LC jωL 1 ω 2LC jωCR22 ω 2LCR2
1 ω LC ωCR
2 2
2
2
Φροντιστήρια ΙΙΙ 4
2
Πρόβλημα 1 (III)
Z tot R1
R2 1 ω 2LC ω2LCR2 jω L 1 ω2LC CR22
1 ω LC ωCR 2 2
2
2
R 1 ω LC ω LCR
2 ωL 1 ω LC CR
2 2 2
Z tot R1 2 j 2 2
1 ω LC ωCR 1 ω LC ωCR
2 2
2
2 2 2
2
2
Αντίσταση AC Άεργη αντίσταση
R(ω) R1
R2 1 ω 2LC ω2LCR2 X(ω)
ω L 1 ω 2LC CR22
1 ω LC ωCR
2 2
2
2
1 ω LC ωCR
2 2
2
2
end
Φροντιστήρια ΙΙΙ 5
Πρόβλημα 2 (I)
Πρόβλημα:
Πρόβλημα: Να βρεθεί η σύνθετη αντίσταση ανάμεσα στους ακροδέκτες a
και b του κυκλώματος, και να προσδιοριστεί η αντίσταση AC
(R) και η άεργη αντίσταση (X).
Λύση:
Λύση: Αρχικά, αντικαθιστούμε τα κυκλωματικά στοιχεία με
σύνθετες αντιστάσεις. Ισχύει:
a a
R2 Ζ1=R1 Ζ2=R
R2
R1
L1 L2 Ζ3=jωL1 Ζ4=jωL2
b b
Φροντιστήρια ΙΙΙ 6
3
Πρόβλημα 2 (II)
Πολλαπλασιάζουμε και διαιρούμε
jωL 1R1
Z tot jωL 2 // R2 με το συζυγή μιγαδικό του
παρονομαστή
R1 jωL 1
R R jωL 1 jωL 1R1
Z tot jωL 2 // 2 1
R1 jωL 1
jωL 2
R2 R12 ω2L21 ω2L21R1 jωL 1R12
R12 ω2L21
Z tot
R R2 ω 2L21 ω2L21R1 jωL 1R12
jωL 2 2 1
R12 ω 2L21
Φροντιστήρια ΙΙΙ 7
Πρόβλημα 2 (III)
Z tot
ω2L 1L 2R12 j R2 R12 ω 2L21 ω2L21R1 ωL 2
j R12 ω2L21 ωL R R
2 2
2
1 ω 2L21 ω L R jωL R
2 2
1 1
2
1 1
Z tot
ω 2L 1L 2R12 j R2 R12 ω 2L21 ω 2L21R1 ωL 2
R R 2
2
1
ω2L21 ω2L21R1 jω R12 ω 2L21 L 2 L 1R12
Πολλαπλασιάζουμε και διαιρούμε με το συζυγή μιγαδικό του παρονομαστή
ω L R ω L L L R ω L L R R R ω L ω L R
Z tot
2
2
2
1
2 2
1 2 1 1
2 2
1 2 1
2
2 1
2 2 2
1
2 2
1 1
R R ω L ω L R ω R ω L L L R
2
2
1
2 2
1
2 2
1 1
2 2 2
1
2 2
1 2 1 1
2 2
ωL R R ω L ω L R ω L L R R ω L L L R
2 2 2 2 2 2 4 2 2 2 2 2
j 2 2 1 1 1 1 1 2 1 1 1 2 1 1
R R ω L ω L R ω R ω L L L R
2 1
2 2 2
1
2 2
1 1
2 2 2
1
2 2
1 2 1 1
2 2
Φροντιστήρια ΙΙΙ 8
4
Πρόβλημα 2 (IV)
R(ω)
ω L R ω L L L R ω L L R R R ω L ω L R
2
2
2
1
2 2
1 2
2
1 1
2 2
1 2 1 2
2
1
2 2
1
2 2
1 1
R R ω L ω L R ω R ω L L L R
2
2
1
2 2
1
2 2
1 1
2 2 2
1
2 2
1 2
2
1 1
2
Αντίσταση AC
X(ω)
ωL 2 R2 R12 ω2L21 ω2L21R1 ω L L R R ω L L L R
2 4 2
1 2 1
2
1
2 2
1 2
2
1 1
R R
2
2
1 ω L ω L R ω R ω L L L R
2 2
1
2 2
1 1
2 2 2
1
2 2
1 2
2 2
1 1
Άεργη αντίσταση
end
Φροντιστήρια ΙΙΙ 9
Πρόβλημα 3 (I)
Πρόβλημα:
Πρόβλημα: Να βρεθούν τα ισοδύναμα κυκλώματα κατά Thevenin και
Norton όταν η χωρητικότητα C είναι ο φόρτος.
Λύ
Λύση::
Λύση Α
Αρχικά,
ά αναπαριστούμε
ύ το κύκλωμα
ύ λ με τη μορφή
φή των
φασόρων.
a a
R1 Ζ1=R
R1
R2 VS(jω) Ζc=1/jωC
υS(t)
+ C + Ζ2=R2
~– –
L
ΖL=jωL
b b
Φροντιστήρια ΙΙΙ 10
5
Πρόβλημα 3 (I
(IΙΙ)
Για την εύρεση της σύνθετης αντίστασης Thevenin ZT αφαιρούμε το φόρτο C και
μηδενίζουμε τις πηγές (εδώ η πηγή τάσης βραχυκυκλώνεται).
Ζητάμε τη συνολική σύνθετη αντίσταση ανάμεσα στους ακροδέκτες a και b.
Ισχύει:
a a
R1 Ζ1=R
R1
R2
Ζ2=R2
L
ΖL=jωL
b b
Φροντιστήρια ΙΙΙ 11
Πρόβλημα 3 (I ΙΙ))
(IΙΙ
ZT
R1R2 jωR1L R1 R2 jωL Πολλαπλασιάζουμε και διαιρούμε με
R1 R2 2 ω2L2 το συζυγή μιγαδικό του παρονομαστή
Φροντιστήρια ΙΙΙ 12
6
Πρόβλημα 3 (IV)
Για την εύρεση της τάσης Thevenin VT αφαιρούμε το φόρτο C.
Ζητάμε την τάση ανάμεσα στους ακροδέκτες a και b. Από τον διαιρέτη τάσης που
προκύπτει ισχύει:
Z2 ZL R2 jωL
VT ( jω) Vs ( jω) Vs ( jω)
Z1 Z2 ZL R1 R2 jωL
R jωL R1 R2 jωL V ( jω)
VT ( jω) 2
Πολλαπλασιάζουμε και
διαιρούμε με το συζυγή
R1 R2 ωL
2 2 s
μιγαδικό του παρονομαστή
a a
R1 Ζ1=R
R1 +
R2 VS(jω)
υS(t)
+ + Ζ2=R2
~– – VΤ(jω)
L
ΖL=jωL –
b b
Φροντιστήρια ΙΙΙ 13
Πρόβλημα 3 (V)
VT ( jω)
R2 jωL R1 R2 jωL V ( jω)
R1 R2 2 ωL 2 s
R R R ωL 2 ωR 1
VT ( jω) 2 1 2
j Vs ( jω)
R1 R2 ωL
R1 R2 ωL
2 2 2 2
a
ΖΤ
VΤ(jω)
+ ΖC
–
Ισοδύναμο κατά
Thevenin
b
Φροντιστήρια ΙΙΙ 14
7
Πρόβλημα 3 (VI)
Για το ισοδύναμο κύκλωμα κατά Norton θα ισχύει:
VT ( jω)
IN ( jω) και Ζ Τ ΖΝ
ZT
R R R ωL 2 ωR 1
2 1 2
2
j
R R ωL
R1 R2 ωL
2 2 2
1 2
IN ( jω) Vs ( jω)
R R (R R ) ω 2L2R ω R L (R R ) LR R
1 2 1 2 1
j R R 2 ω 2L2
1 1 2 1 2
R 1 R 2 2
ω 2 2
L 1 2
a
ΙΝ(jω)
ΖC
ΖΝ
Ισοδύναμο κατά
Norton
b end
Φροντιστήρια ΙΙΙ 15
8
ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ Ι
ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΙV
V
Θέματα
1. Διαγράμματα Bode
2. Φίλτρα
Φροντιστήρια ΙV 2
1
Πρόβλημα 1 (I)
Πρόβλημα:
Πρόβλημα: Στο κύκλωμα του σχήματος να βρεθεί η συνάρτηση
μεταφοράς και να σχεδιαστούν τα διαγράμματα Bode για το
κέρδος και τη φάση ως προς τη συχνότητα. Δίδονται: R1=10KΩ,
R2=111,1Ω και C=1μF.
Λύση:
Λύση: Αρχικά, θα πρέπει να συσχετίσουμε το σήμα εξόδου Vo(s) με
το σήμα εισόδου Vi(s).
Από KCL το ρεύμα που διέρχεται από την αντίσταση R1
πρέπει να είναι ίσο με το ρεύμα που διέρχεται μέσα από τον
παράλληλο συνδυασμό της R2 με τη σύνθετη αντίσταση 1/sC.
R1 Συνεπώς,
ς μμε β
βάση η το Ν. Ohm:
Vi (s) Vo (s)
+
+ R2 R1 R2 // Z c R2 // Z c
Vi(s) ~ Vo(s)
‐ Zc=1/sC
‐ Vo (s)
και T(s)
Vi (s)
Φροντιστήρια ΙV 3
Πρόβλημα 1 (II)
R2 Z c R2 / sC
V (s) R2 Z c R2 1 / sC
T(s) o
Vi (s) R Z R2 / sC
R1 2 c
R1
R2 Z c C
R2 1 / sC
R2 / sC R2 / sC 1 / sCR1
R1 R2 1 / sC R2 / sC R1R2 R1 R2 / sC 1 R1 R2 / sCR1R2
R1 1 / CR1 1
T(s) 102
s R1 R2 / CR1R2 s 10 3
+
1 1
Vo(s) T(s) 10 s
+ R2
Vi(s) ~
‐ Zc=1/sC
3 1
‐ 10
Φροντιστήρια ΙV 4
2
Πρόβλημα 1 (III)
Γράφουμε τα ασυμπτωτικά διαγράμματα Bode κέρδους για
Κέρδος (dB) τους διάφορους παράγοντες της συνάρτησης μεταφοράς.
(1) Καμπύλη που αντιστοιχεί στον
60 Διάγραμμα Bode Κέρδους πόλο s= 103 και αποτελείται
από δύο ευθείες που
40 τέμνονται στο ω=103rad/sec.
Η πρώτη βρίσκεται πάνω στον
20 άξονα x. Η δεύτερη έχει κλίση
‐20dB/dec.
log
(2) Οριζόντια ευθεία στο ύψος
10 1 1 10 102 103 10 4 10
5 6 7
10 10 10 8 ω (rad/sec) των ‐20dΒ για την
πολλαπλασιαστική σταθερά
–20
(3) (2) 10‐1.
(1) (3) Με υπέρθεση (πρόσθεση) των
–40 δύο καμπυλών έχουμε το
διάγραμμα Bode για το κέρδος
–60 του κυκλώματος.
Φροντιστήρια ΙV 5
Πρόβλημα 1 (IV)
Γράφουμε τα ασυμπτωτικά διαγράμματα Bode φάσης για
Φάση (deg) τους διάφορους παράγοντες της συνάρτησης μεταφοράς.
end
Φροντιστήρια ΙV 6
3
Πρόβλημα 2 (I)
Πρόβλημα:
Πρόβλημα: Έστω κύκλωμα με συνάρτηση μεταφοράς τάσης Τ(s):
(1 s / 10)
T(s) 10
(1 s / 10 3 ) (1 s / 10 6 )
να βρεθούν οι πόλοι και τα μηδενικά και να σχεδιαστούν τα
διαγράμματα Bode του κέρδους και της φάσης ως προς τη
συχνότητα.
Λύση:
Λύση: Υπάρχουν ένα μηδενικό στο s= 10.
Οι πόλοι είναι στο s= 10
103 και στο s= 106.
Φροντιστήρια ΙV 7
Πρόβλημα 2 (II)
Ακολουθούν τα ασυμπτωτικά διαγράμματα Bode
Κέρδος
Διάγραμμα Bode Κέρδους κέρδους για τους διάφορους παράγοντες της
(dB) συνάρτησης μεταφοράς.
−40
κλίση −20db/dec
(2) (3)
−60
(4) Οριζόντια ευθεία που αντιστοιχεί στην πολλαπλασιαστική σταθερά 10.
(5) Με υπέρθεση των καμπυλών έχουμε το ασυμπτωτικό διάγραμμα Bode κέρδους.
Φροντιστήρια ΙV 8
4
Πρόβλημα 2 (III)
Φάση (deg)
Διάγραμμα Bode Φάσης Ακολουθούν τα ασυμπτωτικά διαγράμματα
135ο ω
Bode φάσης για τους διάφορους παράγοντες
φ1 tan 1 της συνάρτησης μεταφοράς.
90ο 10
(1)
45ο (1) Καμπύλη που αντιστοιχεί στο
μηδενικό s= 10 και αποτελείται
(4)
0ο log από τρεις ευθείες.
ω (rad/sec) (2) Καμπύλη που αντιστοιχεί στον
10 1 1 10 10 2 10 3 10 4 105 10 6 10 7
ω πόλο s= 103 και αποτελείται από
-45ο φ 3 tan 1 τρεις ευθείες.
10 6
(2) (3) (3) Καμπύλη που αντιστοιχεί στον
-90ο πόλο s= 106 και αποτελείται από
ω
φ2 tan1 τρεις
ρ ς ευθείες.
ς
10 3
(4) Με υπέρθεση των τριών καμπυλών έχουμε το ασυμπτωτικό διάγραμμα Bode φάσης.
end
Φροντιστήρια ΙV 9
Πρόβλημα 3 (I)
Πρόβλημα:
Πρόβλημα: Έστω κύκλωμα με συνάρτηση μεταφοράς τάσης Τ(s):
Λύση:
Λύση: Υπάρχουν τρία μηδενικά στο s= 10, s= 102 και s= 104.
Οι πόλοι είναι στο ss= 103, ss= 10
105 και στο ss= 106.
Φροντιστήρια ΙV 10
5
Πρόβλημα 3 (I
(IΙΙ)
Διάγραμμα Bode Κέρδους
Ακολουθούν τα ασυμπτωτικά διαγράμματα Bode
Κέρδος 160 κέρδους για τους διάφορους παράγοντες της
(dB)
140 συνάρτησης μεταφοράς.
(8)
120 ( ) ( ) καμπύλες
a)) (1)‐(3) μ ς που αντιστοιχούν
χ
(1) στα μηδενικά s= 10, s= 102, s= 104
100 (2)
και αποτελούνται από δύο ευθείες
(3)
που τέμνονται στα ω=10rad/sec,
80
ω=102rad/sec και ω=104rad/sec.
60 b) (4)‐(6) καμπύλες που αντιστοιχούν
κλίση +20db/dec στους πόλους s=103, s= 105 και s=
40 106 και αποτελούνται από δύο
(7) ευθείες που τέμνονται στα
20 ω=103rad/sec, ω=105rad/sec και
log ω=10 06rad/sec.
d/
10 1 1 10 10 2 103 10 4 10 5 10 6 10 7 ω (rad/sec)
Φροντιστήρια ΙV 11
end
Φροντιστήρια ΙV 12
6
Πρόβλημα 4 (I)
Πρόβλημα:
Πρόβλημα: Φίλτρο έχει την ακόλουθη απόκριση συχνότητας Τ(s):
s
T(s) 10 2
(1 s / 10 ) (1 s / 10 6 )
2
Λύση:
Λύση: Υπάρχουν ένα μηδενικό στο s= 0. Οι πόλοι είναι στο s= 102
και στο s= 106.
Φροντιστήρια ΙV 13
Πρόβλημα 4 (I
(IΙΙ)
Κέρδος Ακολουθούν τα ασυμπτωτικά διαγράμματα Bode
(dB) Διάγραμμα Bode Πλάτους πλάτους για τους διάφορους παράγοντες της
κλίση +20db/dec απόκρισης συχνότητας (συνάρτησης μεταφοράς).
40
(1)
(1) Καμπύλη που αντιστοιχεί στο
20
μηδενικό s= 0 και αποτελείται από
log μία ευθεία με κλίση 20dB/dec και η
10 1 1 10 5
10 2 10 3 10 4 10 10 6 10 7 108 109 ω οποία τέμνει τον άξονα x στη
−20 (rad/sec) συχνότητα ω=1rad/sec.
(5)
(2) Καμπύλη που αντιστοιχεί στον πόλο
−40 (4)
s= 102 και αποτελείται από δύο
(3) ευθείες που τέμνονται στο
−60 ((2)) ω=102rad/sec.
/
(3) Καμπύλη που αντιστοιχεί στον πόλο
−80 κλίση −20db/dec
s=106 και αποτελείται από δύο
ευθείες που τέμνονται στο
ω=106rad/sec.
(4) Οριζόντια ευθεία που αντιστοιχεί στην πολλαπλασιαστική σταθερά 10‐2.
(5) Με υπέρθεση των καμπυλών έχουμε το ασυμπτωτικό διάγραμμα Bode πλάτους.
Φροντιστήρια ΙV 14
7
Πρόβλημα 4 (I ΙΙ))
(IΙΙ
Κέρδος
(dB) Διάγραμμα Bode Πλάτους Το φίλτρο ανήκει στην κατηγορία των ζωνοπερατών
με κάτω συχνότητα αποκοπής στον πόλο
ω1=102rad/sec και άνω συχνότητα αποκοπής στον
40 πόλο ω2=106rad/sec.
20
ω1 ω2 log
10 1 ω (rad/sec)
5
1 10 10 2 10 3 10 4 10 10 6 10 7 108 109
−20 (5) Το εύρος ζώνης Β είναι:
Β = ω2 – ω1 = 106rad/sec – 102rad/sec .
−40
−60
−80
Φροντιστήρια ΙV 15
Πρόβλημα 5(Ι)
Πρόβλημα
Πρόβλημα: Να βρεθεί η απόκριση συχνότητας (συνάρτηση μεταφοράς)
Τ(s)=Vo(s)/Vi(s) του φίλτρου που ακολουθεί, αν είναι γνωστά τα
μεγέθη: C, L1 και L2.
L1
+
+
~– υo(t)
C
υi(t) L2
Φροντιστήρια ΙV 16
8
Πρόβλημα 5(ΙΙ
5(ΙΙ))
Λύση
Λύση: Στο κύκλωμα τρεις κόμβοι από τους οποίους ο ένας είναι ο κόμβος
αναφοράς (γείωση). Η τάση στον κόμβο 1 είναι γνωστή και ίση με Vi.
Γράφουμε τον νόμο KCL στον κόμβο 2. Οι φορές των ρευμάτων
επιλέγονται αυθαίρετα.
I1 (s) I2 (s) I3 (s) 0
Φροντιστήρια ΙV 17
Πρόβλημα 5(ΙΙΙ
5(ΙΙΙ))
Vo (s) 1 1
T(s)
Vi (s) 1 1 L1
1 s 2L 1C
sL 1 sC
L2
sL 1 sL 2
end
Φροντιστήρια ΙV 18
