ΑΝΑΤΟΜΙΑ

ΤΣΑΚΛΗΣ ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ

Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας

Οι αρθρώσεις στο ανθρώπινο σώμα και τα

μηχανικά χαρακτηριστικά τους

Δρ. Παναγιώτης Β. Τσακλής

Καθηγητής
Εμβιομηχανικής & Εργονομίας
ΤΕΦΑΑ - ΠΘ

Res. Assoc Department of Molecular Medicine & Surgery

Karolinska Institutet
 Ανθρώπινη Μορφολογία

⚫ Διαστάσεις
⚫ Αναλογίες
⚫ Σχήμα
⚫ Σύνθεση
⚫ Κατανομή

Διαστάσεις

Ύψη; Σκελετικές εκτάσεις; Σκελετικά βάθη; περίμετροι

 Αναλογίες
Παραδείγματα και εφαρμογές
Τμηματικό μήκος ⚫ Ανάπτυξη &
Δείκτης σκέλους:
ωρίμανση
100*(lower limb length /sitting ht)
Δείκτης στήθους: ⚫ Εθνολογία
100*(chest depth / chest breadth) ⚫ Sports
Μηριαίος δείκτης: ανθρωπολογία
100* (lower leg length / thigh length)
⚫ Εργονομία
Βραχιόνιος δείκτης:
100* (forearm length / upper arm length) ⚫ λειτουργικότητα
⚫ Γεροντολογία

Σωματότυπος: φυσική κατάταξη…

Ενδομορφία
– Σχετική παχυσαρκία, στηριζόμενη
σε μετρήσεις δερματικών πτυχών…

Μεσομορφία
– Μυοσκελετική ευρωστία,
βασιζόμενη στις περιμέτρους πήχη
& μηρού και διορθωμένες
περιφέρειες γάμπας και βραχίονα
–
Εκτομορφία
– Σχετική ευθραυστότητα, βασισμένη
στο ύψος και βάρος…
 Συνθετικά σωματότυπου…

Μέση τιμή

•Ενδομορφία Ξηρή μάζα 2 3 4 5 6 Λίπος

•Μεσομορφία Ισχνός 2 3 4 5 6 Μυώδης

•Εκτομορφία Βαρύς 2 3 4 5 6 Ελαφρύς

Αξιολόγηση του εύρους κίνησης

των αρθρώσεων
Range Of Motion (ROM)
 Επίπεδα και άξονες της κίνησης

Οβελιαίο επίπεδο Εγκάρσιο επίπεδο Μετωπιαίο επίπεδο

Κινήσεις στο
οβελιαίο επίπεδο
Κάμψη – Έκταση

9
Κινήσεις στο μετωπιαίο επίπεδο

10

Κινήσεις στο εγκάρσιο επίπεδο

11
 Σύνθετες κινήσεις

12

Κατάταξη των αρθρώσεων

⚫ συναρθρώσεις
⚫ αμφιαρθρώσεις
⚫ διαρθρώσεις
 Συναρθρώσεις
⚫ Ακίνητες αρθρώσεις
⚫ Ινώδεις αρθρώσεις οι οποίες
μπορούν να απορροφήσουν
δυνάμεις, με λίγη ή καθόλου
κινητικότητα
⚫ παραδείγματα
– ραφές
– συνδεσμώσεις:
ωλένιοκερκιδική,
κνημοπερονιαία

Αμφιαρθώσεις
⚫ Χονδρικές
αρθρώσεις που
απορροφούν
δυνάμεις
⚫ παραδείγματα
– Συνχονδρώσεις :
στερνοπλευρικές
– Συμφύσεις :
σπονδυλικές, ηβική
σύμφυση
 Διαρθρώσεις
⚫ Προάγουν την κινητικότητα επιτρέποντας
ένα τμήμα του σώματος να περιστρέφεται
γύρω από ένα άλλο.

⚫ Μεταδίδουν τις δυνάμεις από το ένα τμήμα

στο άλλο.

Ανατομία των διαρθρώσεων

⚫ Αρθρικός χόνδρος

⚫ Αρθρικός θύλακος
– Ινώδης μεμβράνη
– Ορογόνος μεμβράνη

⚫ Αρθρικό υγρό

⚫ Σύνδεσμοι
 Τύποι
διαρθρώσεων

⚫ Τύπου μεντεσέ
⚫ Μοναξονικές
⚫ Κονδυλοειδής
⚫ Ελλειψοειδής
⚫ Εφιππιοειδής
⚫ Γίγλυμες

Αρθρώσεις και κινηματική…

 Οστεοκινηματική
Βαθμοί ελευθερίας των αρθρώσεων

20

Μοχλοί
⚫ Ενα επίμηκες, άκαμπτο αντικείμενο που περιστρέφεται
γύρω από ένα σταθερό σημείο το οποίο ονομάζεται
υπομόχλιο.

⚫ Η περιστροφή συμβαίνει όταν εφαρμόζεται μία

προσπάθεια σε ένα σημείο του μοχλού το οποίο τείνει να
αντισταθμίσει μία αντίσταση που εφαρμόζεται σε άλλο
σημείο
Μοχλοί: Καθορίζονται από το ποιο τμήμα (υπομόχλιο, δύναμη,
αντίσταση) βρίσκεται στη μέση

 Είδος θέση πλεονέκτημα

 Είδος I: ΔΥΑ ισορροπία
 Είδος II: ΥΑΔ δύναμη
 Είδος III: ΥΔΑ ταχύτητα/ROM
 Ελαστικότητα vs. Σταθερότητα
Σταθερότητα: Καθορίζει την ακεραιότητα της άρθρωσης
⚫ Τι προαγάγει τη σταθερότητα της άρθρωσης??

Απάντηση
 Η κατασκευή της άρθρωσης
 Οι σύνδεσμοι
 Ο θύλακος
 Οι τένοντες
 Η βαρύτητα
 Οι εσωτερικές πιέσεις της άρθρωσης

Ελαστικότητα vs. Σταθερότητα

Ελαστικότητα: Καθορίζει το εύρος της κίνησης μεταξύ των
αρθρώσεων.
⚫ Τύποι:
– AROM (Ενεργητικό εύρος κίνησης)
– PROM (Παθητικό εύρος κίνησης)
⚫ Ερώτηση: ποιοι παράγοντες επηρεάζουν την ελαστικότητα?

Απάντηση
 Το σχήμα της αρθρικής επιφάνειας
 Η μυϊκή μάζα
 Τα οστικά μπλοκ
 Το μήκος και η ελαστικότητα των μυών
 Το μήκος και η ελαστικότητα των συνδέσμων
 Η ηλικία
 ΥΦΗ ΣΥΝΔΕΤΙΚΟΥ ΙΣΤΟΥ

ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ
ΣΥΝΔΕΤΙΚΟΣ ΙΣΤΟΣ
Υφή
Θεμέλιος ουσία
Μεσοκυττάριο υγρό
Κύτταρα
Ινες
 ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ
ΣΥΝΔΕΤΙΚΟΣ ΙΣΤΟΣ ΣΥΝΔΕΤΙΚΟΣ ΙΣΤΟΣ
Υφή Ινες
Θεμέλιος ουσία Κολλαγόνες
Μεσοκυττάριο υγρό Ελαστικές
Κύτταρα Δικτυωτές
Ινες Κατανομή
Διαφορετική
σε διαφορετικούς τύπους
συνδετικού ιστού
Ινώδης
Ελαστικός
Δικτυωτός

ΣΥΝΔΕΤΙΚΟΣ ΙΣΤΟΣ
ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ
Κολλαγόνες ίνες
Παχύτερες των ελαστικών
ινών
Κυματοειδής μορφή
Εγκάρσια γράμμωση
Ανάλογη των
γραμμωτών μ. ινών
 ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ
ΙΝΕΣ
Μυικές Κολλαγόνες
Δεσμίδες Δεσμίδες
Μυικές ίνες Ινες κολλαγόνου
Μυοϊνίδια Ινίδια κολλαγόνου
Μυονημάτια Μικροϊνίδια
Σαρκομέριο Τροποκολλαγόνο
Ακτίνη α-1 αλυσίδα
Μυοσίνη α-2 αλυσίδα
Γέφυρες σύνδεσης Δεσμοί H+
Διατάσιμες Μη διατάσιμες

ΕΡΓΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ

ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ
Μυικές ίνες Κολλαγόνες ίνες
Σημαντική διάταση Ελάχιστη διάταση
Τελικό μήκος Απαιτείται εφαρμογή
Υπερβαίνει κατά 50% το δύναμης > 10.000 φορές
μήκος ηρεμίας του βάρους τους
Ρήξη μετά από διάταση άνω του
10% του μήκους τους

Φλοιώδες οστούν
Αντοχή σε παραμόρφωση
Ρήξη μετά από παραμόρφωση
άνω του 2%
 ΕΡΓΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ
ΔΥΣΚΑΜΨΙΑ ΑΡΘΡΩΣΕΩΝ
Παράγοντες
Αρθρικός θύλακος: 47%
Περιτονίες μυών: 41%
Σύνδεσμοι - Τένοντες: 10%
Δέρμα: 2%

Brown et al. 2000

ΕΡΓΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ
ΠΕΡΙΟΔΟΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΕΥΚΑΜΨΙΑ ΑΡΘΡΩΣΕΩΝ
Χαρακτηριστικά
Ταχεία αύξηση σκελετού
Αύξηση τάσης μυικού Παιδί
& συνδετικού ιστού
Περιορισμός ευκαμψίας
αρθρώσεων
Εφηβος

Ενήλικας
 ΕΡΓΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ
3η ΗΛΙΚΙΑ
Χαρακτηριστικά
Ατροφία μυικών ινών
Ελάττωση σαρκομερίων
Αμετάβλητος ο αριθμός
των μυικών ινών
Πλήρωση χώρου από ινώδη
& λιπώδη ιστό
Ινώδης συνδετικός ιστός
Μεγάλη περιεκτικότητα
σε κολλαγόνες ίνες

ΕΡΓΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ
3η ΗΛΙΚΙΑ 3η ΗΛΙΚΙΑ
Κολλαγόνες ίνες Κολλαγόνες ίνες
Αύξηση Ελάχιστα διατάσιμες
Αριθμού Περιορισμός ευκαμψίας
Διαμέτρου αρθρώσεων

Δεσμών Η+
Βαθμιαία αφυδάτωση
Περιεκτικότητα σε νερό
Βρέφη: 80% - 85%
Ενήλικες: 70%
 Τα Οστά
και η μηχανική συμπεριφορά τους

Δρ. Παναγιώτης Β. Τσακλής

Καθηγητής
Εργαστήριο Εμβιομηχανικής & Εργονομίας
ErgoMechLab - ΤΕΦΑΑ - ΠΘ

Res. Assoc Department of Molecular Medicine & Surgery

Karolinska Institutet

• Τα οστά ή αλλιώς κόκκαλα είναι υπόλευκοι, σκληροί και ανθεκτικοί

ιστοί. Συνδεόμενοι με τις αρθρώσεις, σχηματίζουν τον σκελετό του
σώματος στον οποίο ο άνθρωπος οφείλει το σχήμα του . Σε αυτόν
στηρίζονται τα μαλακά μόρια και προστατεύονται ευπαθή όργανα,
όπως ο εγκέφαλος ή τα σπλάγχνα θώρακα-πυέλου.
• Επιπλέον, αποτελούν αποθήκη αλάτων ασβεστίου και φωσφόρου για
τις ανάγκες του οργανισμού.
• Ο ερυθρός μυελός των οστών που υπάρχει στο σπογγώδη οστίτη ιστό
παράγει τα κύτταρα του αίματος. Στα μακρά ή επιμήκη ή αυλοφόρα
οστά όπως είναι το βραχιόνιο το μηριαίο και άλλα στον αυλό τους,
υπάρχει ο κίτρινος μυελός των οστών που αποτελεί αποθήκη λίπους

2
• Το οστό αποτελείται από ασβεστοποιημένες πρωτεΐνες που βρίσκονται έξω από
τα κύτταρα και αποτελούν το οστεοειδές.
Το οστεοειδές αποτελείται από κολλαγόνο τύπου Ι και γλυκοζαμινογλυκάνες που
περιέχουν γλυκοπρωτεΐνες που μπορούν να δεσμεύσουν μεγάλες ποσότητες
ασβεστίου, όπως η οστεοκαλσίνη.
• Τα άλατα ασβεστίου δίνουν στο οστό μηχανική ισχύ. Το ασβέστιο μαζί με τα
φωσφορικά ιόντα σχηματίζουν τον υδροξυαπατίτη [Ca10(PO4)6(OH)2]. Αν και το
οστό είναι σχεδόν άκαμπτο, οι ίνες του κολλαγόνου του προσδίδουν μικρό
βαθμό ελαστικότητας.

Οστεώνες

Οστεοβλάστες
• Το οστεοειδές παράγεται από τις οστεοβλάστες, οι οποίοι επικάθονται
στην επιφάνεια του οστού. Οι οστεοβλάστες παράγουν κολαγόνο και
γλυκοζαμινογλυκάνες τις οποίες εκκρίνουν σε κυστίδια και σχηματίζουν
τις ίνες του κολλαγόνου του οστεοειδούς, οι οποίες βρίσκονται μέσα
στις γλυκοαζμινογλυκάνες. Στην συνέχεια ακολουθεί η ασβεστοποίηση
του οστεοειδούς.
• Η οστεοκαλσίνη δεσμεύει τα ιόντα ασβεστίου ενώ η αλκαλική
φωσφατάση αυξάνει τοπικά συγκέντρωση φωσφορικών ιόντων και
ιόντων ασβεστίου. Τα κυστίδια που παράγουν οι οστεοβλάστες
περιέχουν αλκαλική φωσφατάση και δημιουργούν γύρω τους πυρήνες
εναπόθεσης αλάτων υδροξυαπατίτη, στους οποίους ο υδροξυαπατίτης
συσσωρεύεται γρήγορα και επεκτείνεται κυκλικά μέχρι να συναντήσει
άλλες εστίες ασβεστοποίησης

4
 Οστεοκλάστες
• Η αποσύνθεση του οστού ονομάζεται απορρόφηση και πραγματοποιείται από
κύτταρα που ονομάζονται οστεοκλάστες. Οι οστεοκλάστες παράγουν
κυστίδια που περιέχουν λυσοσωμικά ένζυμα και τα απελευθερώνουν στην
οστική επιφάνεια. Τα ένζυμα αυτά υδρολύουν (καταστρέφουν) το κολλαγόνο
και τις γλυκοζαμινογλυκάνες του οστού, με αποτέλεσμα την αποδόμηση των
οργανικών αλάτων που συνδέονται με αυτές. Οι οστεοκλάστες δημιουργούν
επίσης όξινο περιβάλλον, το οποίο οδηγεί στη διάσπαση του υδροξυ-απατίτη.
Στην συνέχεια οι οστεοκλάστες ενδοκυτταρώνουν κάποια από τα προϊόντα της
διάσπασης. Στη συνέχεια κινούνται σε άλλη θέση.
• Η παραθορμόνη ενεργοποιεί τους οστεοκλάστες έτσι ώστε να αυξήσει τα
επίπεδα ασβεστίου στο αίμα όταν αυτά μειωθούν ενώ η καλσιτονίνη τους
.
απενεργοποιεί όταν τα επίπεδα ασβεστίου στο αίμα είναι υψηλά

Κατηγορίες Οστών

Μακρά Πλαταία
οστά οστά

Κοντά ανώμαλα
οστά οστά
6
 Εμβιομηχανικά χαρακτηριστικά των οστών – Οστίτη ιστού
Ανόργανα στοιχεία Οργανικά στοιχεία
(e.g., ασβέστιο & φώσφορος) (e.g. κολλαγόνο)

65-70% 25-30%
(ξηρό βάρος) H2O (ξηρό βάρος)
(25-30%)

Ένα από τα εύπλαστο

σκληρότερα
υλικά στο σώμα εύθραυστο
γλοιοελαστικό 7

Δομή των μακρών οστών

Φλοιϊκό ή συμπαγές οστό

(πώρωση ~ 15%)
περιόστεο
εξωτερική φλοιϊκή μεμβράνη
ενδόστεο
εσωτερική φλοιϊκή μεμβράνη

Δοκιδωτό , πορώδες,
ή σπογγώδες οστό
(πώρωση ~70%)
8
 9

Δομή των μακρών οστών

Επιφυσιακός δίσκος
μετάφυση Χόνδρος που χωρίζει
Το άκρο της διάφυσης που τη διάφυση από την επίφυση
περιέχει πορώδες οστό

διάφυση
ο άξονας του οστού

επίφυση
Τα άκρα του οστού

10
 Μηχανικές Φορτίσεις

Συμπίεση Διάταση Διάτμηση Συστροφή Λύγισμα

11

Συμπιεστική φόρτιση

Κατάγματα σπονδύλων
Αυχενικά κατάγματα
spine loaded through head
e.g., football, diving, gymnastics
once “spearing” was outlawed
in football the number of cervical
injuries declined dramatically

Οσφυϊκά κατάγματα
weight lifters, linemen, or gymnasts
spine is loaded in hyperlordotic
(aka swayback) position

12
 Εκτατικές φορτίσεις
Κύρια πηγή εκτατικής φόρτισης είναι ο μυς

Η τάση μπορεί να διεγείρει την ανάπτυξη

Το κάταγμα που σχετίζεται με εκτατική τάση είναι κυρίως αποσπαστικό

Όταν το κνημιαίο όγκωμα δέχεται υψηλές φορτίσεις από τη μυϊκή ομάδα του
τετρακεφάλου αναπτύσσει ένα σύνδρομο γνωστό ωςOsgood-Schlatter’s
13

Διατμητικές δυνάμεις

Δημιουργούνται από την

δράση συμπιεστικών,
εκτατικών και συνδυασμού
των δυο δυνάμεων

14
 Η ΣΥΜΠΙΕΣΤΙΚΗ ΔΥΝΑΜΗ ΤΟΥ ΟΣΤΟΥ

ΥΛΙΚΟ Συμπιεστική
δύναμη (MPa)
Μηρός(φλοιώδης) 131-224

Κνήμη (φλοιώδης) 106-200

Ξύλο (βαλανιδιά) 40-80

Ατσάλι 370

From: Biomechanics of the Musculo-skeletal System, Nigg and Herzog 15

Σχετική δύναμη στο οστό

16
Δυνάμεις λυγίσματος

Συνήθως εφαρμογή
3- 4 σημείων

17

Δυνάμεις συστροφής Οφείλονται σε μία στροφική δύναμη

η οποία παράγει διατμητικά, εκτατικά
και συμπιεστικά φορτία

Τα εκτατικά και συμπιεστικά φορτία

είναι υπό γωνία

Συνήθως παρατηρούμε ένα σπειροειδές

κάταγμα μετά από αυτή τη φόρτιση

18
 Δύναμη και ανθεκτικότητα του οστίτη ιστού
Υπολογίζεται χρησιμοποιώντας τη σχέση μεταξύ
του εφαρμοζόμενου φορτίου και
του ποσοστού παραμόρφωσης

ΚΑΜΠΥΛΗ ΦΟΡΤΙΣΗΣ - ΠΑΡΑΜΌΡΦΩΣΗΣ

Χαρακτηριστικά του οστίτη ιστού

ανισσοτροπικός γλοιελαστικός ελαστικός εύπλαστος

19

Πίεση = Αλλαγή στο μήκος/γωνία

Τάση = Δύναμη/επιφάνεια

Note: Stress-Strain curve is a normalized Load-Deformation Curve 20

 Ελαστικές & Πλαστικές αντιδράσεις
Πλαστική περιοχή (2)
(3)
κάταγμα
Ελαστική
Περιοχή •ελαστική έως 3% παραμόρφωσης (1)
Τάση (φορτίο)

(1)
•πλαστική αντίδραση
οδηγεί σε κάταγμα (2)
Dstress
Dstrain •Η δύναμη ορίζεται από το σημείο
του κατάγματος (3)

•Η σκληρότητα ορίζεται από την κλίση

της ελαστικής περιοχής

πίεση (παραμόρφωση) 21

Ελαστικά βιοϋλικά (Οστό)

•Ελαστικά/Πλαστικά Καμπύλες
χαρακτηριστικά φόρτισης/παραμόρφωσης
Τα εύθραυστα υλικά καταρρέουν
πριν την ολική παραμόρφωση
Ελαστικό
όριο
Τα εύπλαστα υλικά
παραμορφώνονται περισσότερο Εύπλαστα υλικά
πριν καταρρεύσουν Εύθραυστα υλικά

Τα οστά παρουσιάζουν και τα δύο

οστό

παραμόρφωση (μήκος)

22
Ανισσοτροπική απάντηση
στη συμπεριφορά του οστού
εξαρτάται από τη φορά
της φόρτισης

Το οστό είναι δυνατότερο

κατά τον επιμήκη άξονα - Γιατί? 23

Η Ανισσοτροπία του οστού

δοκιδωτό
διάταση

συμπίεση

φλοιώδη

διάτμηση
διάταση

συμπίεση
0 50 100 150 200
Μέγιστη τάση (MPa)
From: Biomechanics of the Musculo-skeletal System, Nigg and Herzog 24
 Γλοιοελαστική συμπεριφορά
του οστού εξαρτάται από το ρυθμό
με τον οποίο εφαρμόζεται το φορτίο
Το οστό θα σπάσει γρηγορότερα
εάν το φορτίο εφαρμοστεί με αργό ρυθμό
κάταγμα
φορτίο

κάταγμα

παραμόρφωση 25

Biomechanical Characteristics of Bone

Φυσική δραστηριότητα Έλλειψη δραστηριότητας

βαρύτητα Οστίτης ιστός ορμόνες

Αποδόμηση/ανάπτυξη

Αποθέματα οστού Ηλικία &

(οστεοποιός μυϊτις) οστεοπόρωση
26
 Επιμήκης αύξηση
του οστού

– Συμβαίνει στον
επιφυσιακό ή
“αυξητικό “ δίσκο
– Τα οστικά κύτταρα παράγονται στο
διαφυσιακό άκρο του δίσκου
– Ο δίσκος οστεοποιείται γύρω στα18-25
και η επιμήκης αύξηση σταματά

27

Επιφυσιακό κλείσιμο
Σπόνδυλοι

Πλευρές

Βραχίονας, άνω

Βραχίονας, κάτω

Ωλένη, άνω

Ωλένη, κάτω

Κνήμη, άνω

Κνήμη, κάτω

0 5 10 15 20 25 30
From: Biomechanics of Human Movement, Adrian and Cooper 28
 Περιμετρική αύξηση
του οστού

– Αύξηση κατά περιόδους

– Τα οστικά κύτταρα
παράγονται στο εσωτερικό του
περιόστεου από οστεοβλάστες
– Παράλληλα το οστό αναρροφάται
στην περιφέρεια της έσω
κοιλότητας από οστεοκλάστες
29

Προσαρμογές του οστίτη ιστού στην άσκηση με αντίσταση

…σαν απάντηση στη φόρτιση του οστού, που

δημιουργείται από τις μυϊκές συσπάσεις ή άλλου είδους
μηχανικές φορτίσεις, το οστό αρχίζει μία διαδικασία
δόμησης, η οποία περιλαμβάνει πρωτεϊνοσύνθεση και
εναπόθεση μεταξύ των οστικών κυττάρων…

>>>σαν αποτέλεσμα είναι η δημιουργία οστικής μίτρας, η

οποία κρυσταλοποιείται με εναπόθεση αλάτων θειϊκού
ασβεστίου, αυξάνοντας τη σκληρότητα του οστού και του
πάχους του περιόστεου…

30
Δραστηριότητες που ενεργοποιούν την οστική αύξηση, θα πρέπει
να περιλαμβάνουν προοδευτικές φορτίσεις, μεταβλητά φορτία και
εξειδίκευση των φορτίων…

Η εξειδίκευση, αναφέρεται σε ασκήσεις που εφαρμόζουν άμεσα τα

φορτία σε συγκεκριμένη περιοχή του σκελετού..

(Κατά την οστεοπόρωση, τα σημεία που είναι πιο επιρρεπή σε κατάγματα,

είναι κυρίως στον άξονα του σκελετού ( ΣΣ και ισχύο..
…συστήνεται, να δίνεται πιο έντονη φόρτιση της ΣΣ και του ισχύου
στην πρώιμη ηλικία, καθώς το σώμα είναι πιο δεκτικό σε αυξήσεις
των φορτίων και ταυτόχρονα κορυφώνει την οστική του μάζα…)

31

Ο νόμος του Wolff

• Το οστό εναποθέτεται όπου χρειάζεται και

απορροφάται όπου δεν χρειάζεται

• Το σχήμα αντανακλά το ρόλο του

• Οι οστεοκλάστες απορροφούν οστό

• Οι οστεοβλάστες εναποθέτουν οστό

32
 Αποθέματα οστού
• Απάντηση στη δραστηριοποίηση
– Τακτική άσκηση διεγείρει την οστεοποίηση στο
σώμα
 Μείωση μηχανικών φορτίσεων
– Μείωση επιπέδων ασβεστίου(Ca)
– Απώλεια ασβεστίου από τα νεφρά
 Αυξάνει την πιθανότητα σχηματισμού πέτρας

 Επίδραση μη φόρτισης (υποβαρύτητα)

– Οι αστροναύτες ασκούνται για διατήρηση της μυϊκής
τάσης
 Αυτές είναι διατατικές δυνάμεις – η βαρύτητα είναι
συμπιεστική

33

Αλλαγές στα οστά με το χρόνο

πρώϊμη ηλικία
• Osgood-Schlatter’s σύνδρομο
• Δημιουργία φλεγμονής, ασβεστοποίησης, ή
αποσπαστικού κατάγματος στο κνημιαίο όγκωμα
• Ανισορροπία στη δύναμη μυ - οστού
• “αυξητικός παράγων” μεταξύ του μήκους του οστού και
της μυοτενόντιας μονάδας (e.g., απότομη αύξηση στο
μηρό και στη κνήμη επιφέρει υψηλή πίεση του
επιγονατιδικού τένοντα και του κνημιαίου ογκώματος)
• Κατά την εφηβία η μυική αύξηση (testosterone) μπορεί
να ξεπεράσει τον οστικό ρυθμό ανάπτυξης προκαλώντας
αποκόλληση του μυ

34
 Αλλαγές στα οστά με το χρόνο
νεαρή ηλικία
• Τραυματισμοί από υπέρχρηση
– Επαναλαμβανόμενες φορτίσεις επιδρούν
στις σκελετικές δομές
– Leaguer’s Elbow
• Πρώϊμο κλείσιμο του επιφυσιακού δίσκου
– γυμνάστριες
• 4X μεγαλύτερη εμφάνιση παθολογίας στη μέση
στις γυμνάστριες από το γενικό πληθυσμό
(Jackson, 1976)

35

Αλλαγές στα οστά με το χρόνο

ενήλικες
• Ορμονική επίδραση
– Οιστρογόνα για διατήρηση των μετάλλων
– Πάντα μετά την εμμηνόπαυση
– Η σχέση μεταξύ αμμηνόροιας και μείωσης
των οιστρογόνων σε αθλήτριες:
Διαταραγμένη αμμηνόροια Οστεοπόρωση
διατροφή
Χαμηλό σωμ. Λίπος Χαμηλά επίπεδα
Υψηλή ένταση προπ. οιστρογόνων

36
 Αλλαγές στα οστά με το χρόνο
ενήλικες
• Μικρή αλλαγή στο μήκος
• Μεγαλύτερη αλλαγή στη σύσταση
– Μείωση της χρήσης ελαττώνει τη σύσταση
• ΜΕΙΩΝΕΙ ΤΗ ΔΥΝΑΜΗ ΤΟΥ ΟΣΤΟΥ
• δραστηριότητα
– Αυξημένη δραστηριότητα οδηγεί σε αύξηση της διαμέτρου,
σύστασης, εύρους του φλοιού και του ασβεστίου

37

Αλλαγές στα οστά με το χρόνο

ενήλικες
• 30 χρόνων άνδρες και 40 γυναίκες
– BMD κορύφωση (Frost, 1985; Oyster et al., 1984)
– Ακολουθεί μείωση BMD, διαμέτρου και των μετάλλων μετά
από αυτό
• Η δραστηριότητες επιβραδύνουν τη γήρανση……

38
 Μειωμένη BMD
Οστεοπενία Παράγων
κατάγματος

Πολύ μειωμένη BMD

Οστεοπόρωση Υψηλός παράγων
κατάγματος

Ορμονικοί Διαιτητικοί Φυσική

παράγοντες παράγοντες δραστηριότητα

39

Οστεοπόρωση

Οι γυναίκες χάνουν 0.5-1% της οστικής μάζας κάθε

χρόνο έως τα 50 ή την εμμηνόπαυση

Μετά την εμμηνόπαυση ο ρυθμός απώλειας αυξάνει

(έως και 6.5%)

40
 Κονταίνουμε με τα χρόνια?
• Η οστεοπόρωση επηρεάζει τη δομική
ακεραιότητα των σπονδύλων
– Αδυνατίζει το δοκιδωτό του οστού
– Οι σπόνδυλοι “καταρρέουν”
• Μειώνεται το ύψος του σπονδυλικού σώματος
• Η πρόσθια επιφάνεια της ΣΣ φορτίζεται περισσότερο και
η συμπίεση σχηματίζει σφηνοειδής σπονδύλους
– Δημιουργείται κυφωτική καμπύλη γνωστή ως Dowager’s
Hump
• Για κάποιο λόγο οι σπόνδυλοι στους άνδρες αυξάνουν σε
διάμετρο και έτσι περιορίζονται οι αρνητικές επιδράσεις

41

@ErgoMechLab

42
 Ο Μυϊκός και ο συνδετικός ιστός
και η μηχανική συμπεριφορά τους

Δρ. Παναγιώτης Β. Τσακλής

Καθηγητής
Εμβιομηχανικής & Εργονομίας
ΤΕΦΑΑ - ΠΘ

Res. Assoc Department of Molecular Medicine & Surgery

Karolinska Institutet

SoftTissues
Υπάρχουν πολλοί διαφορετικοί μαλακοί ιστοί…: (το
κλειδί για τη μηχανική τους λειτουργία…)
Τένοντες και σύνδεσμοι (διάταση)
Χόνδρος (συμπίεση, ολίσθηση)
Μυς (ενεργητική τάση)
Αιμοφόρα αγγεία (αγγειακή πίεση)
Δέρμα (υποστήριξη)
Τρίχωμα (προστασία, θερμότητα)
Μυϊκός ιστός
• Σκελετικός μυς
– Μπορεί να ελεγχθεί εκούσια
– Τα κύτταρα συνδέονται στο
συνδετικό ιστό…
– Τα κύτταρα είναι γραμμωτά
– Τα κύτταρα έχουν περισσότερους
από έναν πυρήνες

Δομική οργάνωση
του σκελετικού μυ
• Μυϊκές ίνες
• Κινητικές μονάδες
• Τύποι μ. ινών
• Αρχιτεκτονική της ίνας
ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ
Type IIA

Type IIB

Type I

Eye muscle (Rectus lateralis); Myofibrillar ATPase stain

11

I (slow-twitch IIA (fast-twitch IIB fast-twitch

oxidative) oxidative glycolytic
glycolytic)
Contraction speed Slow fast fast
Myosin-ATPase activity Low High High
Primary source of ATP Oxidative Oxidative Anaerobic glycolysis
production phosphorylation phosphorylation
Glycolytic enzyme Low Intermediate High
activity
No. of mitochondria Many Many Few
Capillaries Many Many Few
Myoglobin contents High High Low
Muscle Color Red Red White
Glycogen content Low Intermediate High
Fiber diameter small Intermediate Large
Rate of fatigue slow Intermediate Fast

12
• Ο μυς είναι ο μόνος βιολογικός ιστός,
ικανός να παράγει τάση.

• Αποτέλεσμα είναι η μειομετρική, έκκεντρη

και ισομετρική δράση του

• Η παραγωγή δύναμης, είναι συνδυασμός

πολλών σχέσεων (π.χ: δύναμης-
ταχύτητας)

• Αποτέλεσμα δραστηριότητας, είναι η

ισχύς, η αντοχή και η δύναμη…

 Τένοντας – σε σειρά
ελαστικό στοιχείο
 Παράλληλα ελαστικά
στοιχεία (επιμύϊο, περιμύϊο,
ενδομύϊο, Σαρκείλλημμα)

PEC: Παράλληλα ελαστικά στοιχεία

CC: συσταλτό στοιχείο
SEC: σε σειρά ελαστικό στοιχείο
14
 Viscoelastisity and proper warm up!!!

Fc
Ft
Fp
Ft

Fp
l0

Fc

l0

Note: Fc is under voluntary control & Fp is always present 15

 Νευρικό Ερέθισμα – Παλμός

 Μηχανική απάντηση της κινητικής
μονάδας t −t
F (t ) = F0 e T
T
T: twitch or contraction time, time for tension to reach maximum
F0: constant of a given motor unit

Averaged T values
Tricep brachii 44.5 ms Soleus 74.0 ms
Biceps brachii 52.0 ms Medial Gastrocnemius 79.0 ms
Tibialis anterior 58.0 ms
16
 tendon
+ -
Muscle-Tendon Tendon
Length Compliance
muscle
Central
Command Activation Contraction
Dynamics Force
& reflexes Dynamics

Muscle-Tendon Tendon
Velocity - Compliance
+
tendon

17

«Όλον ή Ουδέν»
2 τρόποι για να αυξηθεί
η τάση:
- Ρυθμός ερεθισμού ↑
- Επιστράτευση
περισσότερων ΚΜ

Ο κανόνας του
μεγέθους:
Οι μικρότερες ΚΜ
επιστρατεύονται
πρώτες και οι
μεγαλύτερες
τελευταίες…
18
  Ταχυ – Δυναμικά Χαρακτηριστικά
 Μήκο -Δυναμικά Χαρακτηριστικά
 Μοντέλο Μυός τύποι μυϊκών ινών
 Δυναμικά Νευρομυϊκού συστήματος

19

 Ισομετρική συστολή
› Ο μυς συσπάται και το μήκος
παραμένει αμετάβλητο
› Η τάση παραμένει σταθερή

 Μειομετρική συστολή
› Ο μυς βραχύνεται
› Η τάση μειώνεται καθώς
βραχύνεται

 Έκκεντρη συστολή
› Ο μυς συσπάται και
ταυτόχρονα επιμηκύνεται
› Η τάση αυξάνεται καθώς
επιμηκύνεται

20
  2.25-3.6 um no. of cross bridge
 low

 2.0-2.25 um max. no. of cross

bridges; max. tension

 < 1.65 um overlap of actin no.

of cross bridge 

21

Type IIA

Type IIB

Type I

Eye muscle (Rectus lateralis); Myofibrillar ATPase stain

22
ΥΦΗ ΣΥΝΔΕΤΙΚΟΥ ΙΣΤΟΥ
 Συνδετικός ιστός
• Βρίσκεται παντού στο σώμα
• Περιλαμβάνει τους ποιο μεγάλους
ιστούς…

• λειτουργίες
– Συνδέει τους ιστούς μεταξύ τους
– Υποστηρίζει τις σωματικές δομές
– Προσδίδει προστασία

ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ
ΣΥΝΔΕΤΙΚΟΣ ΙΣΤΟΣ
Υφή
Θεμέλιος ουσία
Μεσοκυττάριο υγρό
Κύτταρα
Ινες
 Connective Tissue
Characteristics
• Εξωκυττάρια ουσία
– Μη-ζωντανό υλικό, το οποίο περιβάλλει
ζωντανά κύτταρα…

Εξωκυττάρια ουσία…
• Δύο κύρια συστατικά…

– Θεμέλιος ουσία – κυρίως νερό με πρωτείνες και μόρια

πολυσακχαριτών

– Ίνες
• Παράγονται από τα κύτταρα
• Τρεις τύποι
– Κολλαγόνες
– Ελαστικές
– Δικτιωτές
 ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ
ΣΥΝΔΕΤΙΚΟΣ ΙΣΤΟΣ
ΣΥΝΔΕΤΙΚΟΣ ΙΣΤΟΣ
Υφή
Θεμέλιος ουσία Ινες
Μεσοκυττάριο υγρό Κολλαγόνες
Κύτταρα Ελαστικές
Ινες Δικτυωτές
Κατανομή
Διαφορετική
σε διαφορετικούς τύπους
συνδετικού ιστού
Ινώδης
Ελαστικός
Δικτυωτός

ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ
ΣΥΝΔΕΤΙΚΟΣ ΙΣΤΟΣ
Κολλαγόνες ίνες
Παχύτερες των ελαστικών
ινών
Κυματοειδής μορφή
Εγκάρσια γράμμωση
Ανάλογη των
γραμμωτών μ. ινών
 ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ
ΙΝΕΣ
Μυικές Κολλαγόνες
Δεσμίδες Δεσμίδες
Μυικές ίνες Ινες κολλαγόνου
Μυοϊνίδια Ινίδια κολλαγόνου
Μυονημάτια Μικροϊνίδια
Σαρκομέριο Τροποκολλαγόνο
Ακτίνη α-1 αλυσίδα
Μυοσίνη α-2 αλυσίδα
Γέφυρες σύνδεσης Δεσμοί H+
Διατάσιμες Μη διατάσιμες

ΕΡΓΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ
ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ
ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ
Μυικές ίνες
Σημαντική διάταση Κολλαγόνες ίνες
Τελικό μήκος Ελάχιστη διάταση
Υπερβαίνει κατά 50% το Απαιτείται εφαρμογή
μήκος ηρεμίας δύναμης > 10.000 φορές
του βάρους τους
Ρήξη μετά από διάταση άνω
του 10% του μήκους τους

Φλοιώδες οστούν
Αντοχή σε παραμόρφωση
Ρήξη μετά από παραμόρφωση
άνω του 2%
 Ο Αρθρικός Χόνδρος και οι μηχανικές του
ιδιότητες

ρ. Παναγιώτης Β. Τσακλής
Καθηγητής
Ε βιο ηχανικής & Εργονο ίας
ΤΕΦΑΑ ΠΘ

Res. Assoc Department of Molecular Medicine & Surgery

Karolinska Institutet

Αρθρικός Χόνδρος / αποστολή

• Εχει σκοπό να ανθίσταται στο δριμύ αρθρικό

περιβάλλον
• Ουσιαστικά απομονωμένος ιστός
• Η κυτταρική του πυκνότητα είναι η μικρότερη από
κάθε άλλο ιστό
• Κατανέμει τις αρθρικές φορτίσεις
• Μειώνει τις πιέσεις
Σύνθεση και δομή του αρθρικού χόνδρου

• Χονδροκύτταρα : ~ 10%

• Κολλαγόνο : (ΙΙ) 10~30%

• Πρωτεογλυκάνες : 3~10%

• Νερό + (ανόργανα άλατα, γλυκοπρωτείνες, λιπίδια):

60~87%

Χονδροκύτταρα
• Αραιά / Διάσπαρτα κύτταρα μέσα στο χόνδρο
• Μετρούν περίπου το 10% του όγκου του ιστού
Κολλαγόνο

• Η ποιο άφθονη πρωτεϊνη στο σώμα.

• Δομική οργάνωση που προάγει μία ινώδη υπερδομή

• Βασική βιολογική μονάδα του κολλαγόνου : τροποκολλαγόνο

Οι ποιό σημαντικές μηχανικές αξίες :

εκτατική ανθεκτικότητα, δύναμη
Πρωτεογλυκάνες

Χονδρικές PGs : κυτταρικές δομές πρωτείνη-πολυζακχαρίτης

μονομερής ή δομημένη

A : PG Μονομερής C: PG δομημένη
B : PG δομημένη

Νερό

• Το αφθονότερο συνθετικό του αρθρικού χόνδρου ( ~ 80% )

• Πολλά ελεύθερα ευκίνητα κατιόντα

• Αυτή η κινητικότητα είναι σημαντική για τον έλεγχο της

μηχανικής συμπεριφοράς του χόνδρου

• Συμβάλλει στη συμπεριφορά και λίπανση της άρθρωσης

 Δομική αλληλεπίδραση μεταξύ των συνθετικών
του χόνδρου

Εμβιομηχανική συμπεριφορά
του αρθρικού χόνδρου
• Υγρή φάση & στερεή φάση
• Υλικό υψηλής συμπίεσης
• συμπίεση, διάταση, διάτμηση

Φύση της γλοιοελαστικότητας του χόνδρου

• γλοιοελαστικός
• Οι δύο θεμελιώδεις αντιδράσεις : υποχώρηση, απορρόφηση

• Υποχώρηση : όταν το γλοιοελαστικό υλικό υπόκειται σε συνεχή

φόρτιση
• Απορρόφηση : όταν το γλοιοελαστικό υλικό υπόκειται σε συνεχή
παραμόρφωση
Δυφασική αντίδραση υποχώρησης του χόνδρου
υπό συμπίεση

Αριστερά: μία συνεχής πίεση ασκείται σε ένα σημείο του χόνδρου

Δεξιά : αντίδραση υποχώρησης υπό συνεχή πίεση

Δυφασική αντίδραση απορρόφησης του χόνδρου

υπό συμπίεση
Συμπεριφορά του χόνδρου κάτω από μοναξονική
διάταση

Καμπύλη έντασης – διάτασης A : σε ηρεμία

B: μοναξονική διάταση

Συμπεριφορά του χόνδρου στη διάτμηση

A : δίχως φόρτιση B : διάτμηση

Λίπανση του αρθρικού χόνδρου

•Από μηχανικής πλευράς , δύο τύποι λίπανσης

- λίπανση των αρθρικών χονδρικών επιφανειών
- λίπανση μέσω των διαχωριστικών αρθρικών επιφανειών
1. Λίπανση των επιφανειών
 Φθορά του αρθρικού χόνδρου

Φθορά είναι η αφαίρεση υλικού από την επιφάνεια με μηχανική

δράση : Φθορά από άμεση επαφή , φθορά από καταπόνηση

Φθορά από άμεση επαφή : συμβαίνει όταν οι αρθρικές επιφάνειες

εφάπτονται δίχως την μεσολάβηση λιπαντικής επιφάνειας

Φθορά από καταπόνηση: όχι από επαφή μεταξύ των επιφανειών

αλλά από την συσσώρευση μικροσκοπικών βλαβών της επιφάνειας
μετά από επαναλαμβανόμενες καταπονήσεις
 Υποθέσεις στην εμβιομηχανική της αποδόμησης
του αρθρικού χόνδρου

• Συνθήκη που αιτιάται την αποδόμηση του χόνδρου

- Το μέγεθος της εκτιθέμενης πίεσης
- Ο συνολικός αριθμός των υφιστάμενων κορυφώσεων πίεσης
- Κατανομή της φόρτισης (συγκέντρωση της πίεσης)
- Αλλαγές στην ενδοκυτταρική και μικροσκοπική δομή του
κολλαγόνου και της δομής της -PG
- Αλλαγές στην ενδογενή μηχανική ικανότητα του ιστού

Στόχοι των προγραμμάτων αποκατάστασης

 Στόχοι του προγράμματος αποκατάστασης

Προστασία του χόνδρου κατά την επούλωση

Διατήρηση και ενίσχυση της μυϊκής δράσης

Διατήρηση της κινητικότητας της άρθρωσης

Υποστήριξη της επούλωσης με λήψη συμπληρωμάτων

Σύνδεσμοι και Τένοντες

Φυσιολογία και μηχανική συμπεριφορά

Δρ. Παναγιώτης Β. Τσακλής

Καθηγητής
Εμβιομηχανικής & Εργονομίας
ΤΕΦΑΑ – Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας

Res. Assoc Department of Molecular Medicine & Surgery

Karolinska Institutet
Σε συντομία…

 Λειτουργία
- Σύνδεσμοι: σύνδεση οστού με οστό
αύξηση της μηχανικής σταθερότητας της αρθρικής κίνησης, αποτροπή
ακραίας κινητικότητας

- Τένοντες : σύνδεση του μυ με το οστό

μεταδίδει τις εκτατικές φορτίσεις από τον μυ στο οστό, επιτρέποντας στη
μυϊκή γαστέρα να βρίσκεται σε κατάλληλη απόσταση από την άρθρωση

Σύνθεση και δομή

των τενόντων και συνδέσμων
Προσδιορισμός των τενόντων και συνδέσμων
Ανθεκτικός συνδετικός ιστός γνωστός ως παραλλήλων ινών
κολλαγόνος ιστός

Αποτελείται από λίγα κύτταρα (ινοβλάστες) και άφθονη εξωκυττάρια

ουσία
- η εξωκυττάρια ουσία αποτελεί το 80% του συνολικού ιστού
- περίπου το 30% της εξωκυττάριας ουσίας είναι στερεά και 70% νερό

Σύνθεση των στερεών

• Κολλαγόνο ~75% (τένοντες > σύνδεσμοι) (στους τένοντες των
άκρων ~99%)
• Ελαστίνη
• Θεμέλιος ουσία
Χαρακτηριστικά
• Ινοβλάστης>προκολλαγόνο>κολλαγόνο
• 3 πολυπεπτιδικές αλυσίδες (α) (2α1& 1α2)
• 66% του κυττάρου του κολλαγόνου
αποτελείται από 3 αμινοξέα (Γλυκίνη 33% -
προλίνη 15% - υδροξυπρολίνη 15%)
• Στο νέο κολλαγόνο >αδύναμους
δεσμούς>διαλυτό σε ανόργανα άλατα και
οξέα και οι συνδέσεις επηρεάζονται από τη
ζέστη

Κολλαγόνο (I)
 Ελαστίνη

 Προσδιορισμός της ελαστίνης

- βασική ουσία σύστασης του ελαστικού ιστού

 Εχει ειδικό ρόλο στο συνδεσμικό σύστημα της ΣΣ το οποίο

είναι επιφορτισμένο για:

– την προστασία των ριζών των νωτιαίων νεύρων από τη μηχανική πρόσκρουση
– την προ-φόρτηση των κινητικών δομών
– την παροχή αυξημένης σταθερότητας στη ΣΣ

Θεμέλιος ουσία
Ή δομική ουσία στους συνδέσμους και τους
τένοντες αποτελείται από πρωτεογλυκάνες
(PGs) (έως και 20% των στερεών) σε
συνδυασμό με δομικές γλυκοπρωτείνες,
πρωτείνες πλάσματος και μία ποικιλία μικρών
κυττάρων

Λειτουργία

Οι PG δρουν σαν ουσία «τσιμέντο»

μεταξύ των μικροϊνιδίων του κολλαγόνου
Σταθεροποιούν τον κολλαγόνο σκελετό
Των τενόντων και συνδέσμων

• συνεισφέροντας στην ολική δύναμη

Dark field electron micrograph of a PG αυτών των δομών
 Εξωτερική δομή
και πρόσφυση στο οστό
Διαφορές της εξωτερικής δομής τενόντων και συνδέσμων σε σχέση με τη
λειτουργικότητα
: και οι δύο περιβάλλονται από έναν χαλαρό σωληνωτό συνδετικό ιστό

- στον τένοντα : ονομάζεται παρατένοντας

πιο δομημένος από τον αντίστοιχο στο σύνδεσμο
δημιουργεί μία θήκη - για προστασία του τένοντα
- επιτρέποντας την ολίσθηση

•1

•2

•3

•4
 Μηχανική συμπεριφορά
τενόντων και συνδέσμων

Σκοπός
Η ανάλυση της μηχανικής συμπεριφορά των τενόντων και των
συνδέσμων οδηγεί σε σημαντικές πληροφορίες για την
κατανόηση των μηχανισμών των κακώσεων

Περιλαμβάνει
• Εμβιομηχανικές απαιτήσεις
• φυσιολογική φόρτιση τενόντων και συνδέσμων
• μηχανισμοί κάκωσης τενόντων και συνδέσμων
• γλοιοελαστική συμπεριφορά τενόντων και συνδέσμων

Εμβιομηχανικές απαιτήσεις

• Ο ιστός διατείνεται έως τη ρήξη του, και ορίζεται η δύναμη που το προκαλεί

Rabbit tendon test

ο συντελεστής ελαστικότητας για τένοντες & συνδέσμους

Στην περιοχή .1
1.«δακτυλική» περιοχή
- ο συντελεστής ελαστικότητας δεν είναι συνεχής
2.Γραμμική περιοχή
αλλά αυξάνει σταδιακά 3.Τέλος της γραμμικής (P-lin)
4.Μέγιστη φόρτιση (P-max)
 Εμβιομηχανικές απαιτήσεις...

A : The unloaded collagen fibers have a wavy configuration B : The collagen fibers have straightened out under load

Human knee ligaments(10,000x)

...Καμπύλη τάσης-παραμόρφωσης...
 Σπονδυλικός σύνδεσμος. Στο 70% επιμήκυνσης ο σύνδεσμος υπόκειται
σε μεγάλη αύξηση της σκληρότητάς του και με πρόσθετη φόρτιση
καταρρέει δίχως παραπέρα υποχώρηση

Μηχανισμοί κάκωσης τενόντων και

συνδέσμων (I)
• ομοιότητα των μηχανισμών κάκωσης για τένοντες και συνδέσμους

εν συντομία..
Όταν ο σύνδεσμος υπόκειται σε φόρτιση που φτάνει το φυσιολογικό εύρος

Μικροαποδόμηση Μεγάλη Ανώμαλη σταθεροποίηση

του τένοντα αποδόμηση της άρθρωσης

Τραυματισμός του θύλακου, των

άλλων συνδέσμων και αγγείων
 Μηχανισμοί κάκωσης τενόντων και
συνδέσμων (II)

ομοιότητα του μηχανισμού κάκωσης για σύνδεσμο και τένοντα, αλλά δύο
πρόσθετοι παράγοντες που αφορούν τον τένοντα λόγω της σύνδεσης του με το μυ
ΓΙΑΤΙ?
• ΠΡΩΤΟΣ ΠΑΡΑΓΩΝ : καθώς συσπάται ο
μυς, η περιοχή σύνδεσης μυ – τένοντα
αυξάνεται

• ΔΕΥΤΕΡΟΣ ΠΑΡΑΓΩΝ : όσο μεγαλύτερη η περιοχή

σύνδεσης στο μυ, τόσο μεγαλύτερη η ένταση της
δύναμης και μεγαλύτερα τα εκτατικά φορτία που
μεταδίδονται μέσω του τένοντα
 Γλοιελαστική συμπεριφορά τενόντων
και συνδέσμων

 Τι είναι γλοιοελαστική συμπεριφορά ?

Φόρτιση κάτω από τη γραμμική περιοχή

και διατήρηση της τάσης για
παρατεταμένο χρόνο
Φόρτιση κάτω από τη γραμμική περιοχή
και διατήρηση της διάτασης για
παρατεταμένο χρόνο

Δύο τεστ για τον προσδιορισμό της γλοιοελαστικής συμπεριφοράς τενόντων και
συνδέσμων είναι το τεστ χαλάρωσης της τάσης και το τεστ παραμόρφωσης

Παράγοντες που επηρεάζουν τις

εμβιομηχανικές ιδιότητες
Περιλαμβάνουν

• Ωρίμανση και ενηλικίωση

• Περίοδος κύησης και μετά τον τοκετό

• Μη στεροειδή αντιφλεγμονώδη φάρμακα (NSAD)

• Κινητοποίηση και ακινητοποίηση

 Ωρίμανση και ενηλικίωση

• Κατά την ενηλικίωση (έως τα 20), ο αριθμός και η ποιότητα των

δομικών συνδέσεων αυξάνει, με αποτέλεσμα την αυξημένη
διατατική ικανότητα τενόντων και συνδέσμων

• Παρατηρείται επίσης μία αύξηση στη διάμετρο των κολλαγόνων

ινιδίων.

• Η ποσότητα κολλαγόνου σε τένοντες και συνδέσμους μειώνεται

με την ηλικία συνεισφέροντας στην σταδιακή έκπτωση των
εμβιομηχανικών ικανοτήτων τους.

Περίοδος κύησης και μετά τον τοκετό

• Ο Rundgren βρήκε ότι Η ΕΚΤΑΤΙΚΗ ΔΥΝΑΜΗ των

τενόντων και της ηβικής σύμφυσης σε ποντίκια ελαττώνεται
κατά την περίοδο της κύησης και μετά τον τοκετό (1974).

• Η σκληρότητα αυτών των δομών μειώνεται κατά την περίοδο

αμέσως μετά τον τοκετό αλλά επανέρχεται σταδιακά
Μη στεροειδή αντιφλεγμονώδη φάρμακα
(NSAD)

• Non-Steroidal Anti-Inflammatory Drugs (NSAIDs)

- aspirin, acetaminophen, indomethacin

• Μικρές δοσολογίες NSAIDs δεν είναι επιβαρυντικές για την

επούλωση του τένοντα και μπορεί να συνεισφέρουν στη
αποκατάσταση της εμβιομηχανικής του συμπεριφοράς ??

Κινητοποίηση και ακινητοποίηση (I)

Όπως τα οστά, οι σύνδεσμοι και οι τένοντες φαίνεται να αποδομούνται
ανάλογα των μηχανικών φορτίσεων (π.χ. αστροναύτες)

Η φυσική άσκηση έχει δείξει πως αυξάνει την εκτατική δύναμη των τενόντων
και της περιοχής πρόσφυσης του συνδέσμου στο οστό

1) Αυτοί που ακινητοποιούνται

σε νάρθηκες για 8 εβδομάδες
2) Αυτοί που ακινητοποιούνται
για 8 εβδομάδες και δίνεται
πρόγραμμα αποκατάστασης
για 5 μήνες
3) Αυτοί που ακινητοποιούνται
για 8 εβδομάδες και δίνεται
πρόγραμμα αποκατάστασης
για 12 μήνες

Maximal load to failure and energy stored to failure for primate

anterior cruciate ligaments tested in tension to failure
Κινητοποίηση και ακινητοποίηση (ΙI)

Σε σύγκριση με την ομάδα ελέγχου, οι σύνδεσμοι που ακινητοποιήθηκαν για 8

εβδομάδες παρουσιάζουν μικρότερη σκληρότητα και μεγαλύτερη επιμήκυνση

Τενοντοπάθειες
και
Ρίξεις τενόντων
και συνδέσμων
[Link]
  Εισαγωγή στον καρδιακό κύκλο
Περιγραφή ρύθμισης του καρδιακού ρυθμού

• Κολπική και Κοιλιακή πίεση

• Αορτική πίεση
• Κοιλιακός όγκος
• Ήχοι καρδιάς

Δύο βασικές περίοδοι του καρδιακού κύκλου

 Συστολή
Κοιλιακή συστολή
 Διαστολή
Κοιλιακή χαλάρωση
• Οι κολποκοιλιακές βαλβίδες ανοίγουν όταν:
- Κολπική πίεση > Κοιλιακή πίεση

• Οι μηνοειδείς βαλβίδες (πνευμονική και αορτική), ανοίγουν

όταν:
- Κοιλιακή πίεση > Κολπική πίεση

 Αορτή (και μεγάλες αρτηρίες) – ελαστικό

- Δεξαμενή πίεσης

• Αποθήκευση ενέργειας κατά την συστολή

όταν τα τοιχώματα διαστέλλονται
• Απελευθέρωση ενέργειας κατά την συστολή
όταν τα τοιχώματα ανακρούονται προς τα
μέσα
• Διατήρηση της ροής αίματος διαμέσου
ολόκληρου του καρδιακού κύκλου
• EDV = end-diastolic- volume, o όγκος αίματος
στην κοιλία κατά το τέλος της διαστολής της

• ESV = end-systolic-volume, ο όγκος αίματος

στην κοιλία κατά το τέλος της συστολής της

Ο όγκος αίματος που απομακρύνεται

από την κοιλία σε κάθε χτύπο της
καρδιάς

Όγκος παλμού/Stroke volume =

end-diastolic volume – end-systolic volume =
130 mL – 60 mL = 70 mL
  όταν κλείνουν οι βαλβίδες λόγω της τυρβώδους ροής
• πρώτος ήχος καρδιάς
- μαλακό ……..
- οι κολποκοιλιακές βαλβίδες κλείνουν ταυτόχρονα
• δεύτερος ήχος καρδιάς
- δυνατότερο ………
- Οι μηνοειδείς βαλβίδες κλείνουν ταυτόχρονα

ΚΑΡΔΙΑΚΗ ΠΑΡΟΧΗ

Ο όγκος αίματος αντλείται από κάθε κοιλία
ανά ένα λεπτό

• Καρδιακή παροχή (Cardiac Output)= όγκος παλμού Χ HR

• Μέσος όρος CO = 5 λίτρα/λεπτό σε ηρεμία
• Μέσος όρος όγκου αίματος = 5.5 λίτρα
Ρύθμιση του καρδιακού ρυθμού
Heart Rate Regulation
Η καρδιά έχει ενδογενή (βρίσκεται στην
καρδιά) και εξωγενή (προέρχεται από το
εξωτερικό της) ρύθμιση…

• Πολλά κύτταρα του μυοκαρδίου έχουν μοναδικές

δυνατότητες για αυθόρμητη ηλεκτρική
δραστηριότητα (ενδογενής ρυθμός)

• Σε μία κανονική καρδιά, η αυθόρμητη ηλεκτρική

δραστηριότητα περιορίζεται σε μία ειδική περιοχή

• Ο φλεβοκομβός λειτουργεί σαν βηματοδότης

 Φλεβόκομβoς SA:
βηματοδότης
 Κολποκοιλιακός κόμβος AV
 φλεβόκομβος
S-A Node

Κόλπος
Atria

κολποκοιλιακός κόμβος
A-V Node

δεμάτιο του Χις
Bundle of His

ίνες του purkinje
Fibres

Κοιλία
Ventricles

Ο φλεβόκομβος εκτιμάται περίπου στα 90-

100 bpm

• Η παρασυμπαθητική νεύρωση επιβραδύνει

τον ρυθμό
-αναφέρεται ως παρασυμπαθητικός
τόνος
-η εκγύμναση αυξάνει τον
παρασυμπαθητικό τόνο
• Οι νευρικές επιρροές υπερισχύουν του
ενδογενή ρυθμού
-Συμπαθητικό: Κατεχολαμίνες
Επινεφρίνη
Νορεπινεφρίνη
-Παρασυμπαθητικό: Ακετυλοχολίνη

• Φλοιϊκά ερεθίσματα
• Περιφερικά ερεθίσματα
 Επιρροή του Συμπαθητικού
Συστήματος
- Επινεφρίνη, ↑ Κ.Ρ
(ταχυκαρδία) και ↑
συσταλτικότητας
- Νορεπινεφρίνη , συστολή
στα αγγεία
 Επιρροή του Παρασυμπαθητικού
Συστήματος
- Ακετυλοχολίνη , ↓ Κ.Ρ
(βραδυκαρδία)
- Η αερόβια άσκηση αυξάνει
την κυριαρχία του
πνευμονογαστρικού νεύρου

 Συμπαθητικές ίνες

• Νευρώνουν τον φλεβοκομβό

και τις κοιλίες
• Αυξάνουν την καρδιακή
συχνότητα
• Αυξάνουν την συστολή
• Αυξάνουν την πίεση
 Παρασυμπαθητικό νεύρο

• Νευρώνει τον φλεβόκομβο και τον

κολποκοιλιακό κόμβο
• Απελευθερώνει ακετυλοχολίνη
• Επιβραδύνει την καρδιακή συχνότητα
• Μειώνει την πίεση
 Ώσεις του εγκεφαλικού φλοιού περνάνε μέσω του
καρδιαγγειακού κέντρου ελέγχου στον προμήκη μυελό
 Η συναισθηματική κατάσταση επηρεάζει την καρδιαγγειακή
αντίδραση
 Προκαλεί αύξηση του καρδιακού ρυθμού εν αναμονή της
άσκησης

 Περιφερικοί υποδοχείς παρακολουθούν την

κατάσταση των ενεργών μυών, αλλαγή
πνευμονογαστρικού ή συμπαθητικού
• Χημειοϋποδοχείς (pCO2, H+, pO2)
 καρδιακός και σκελετικοί μύες
• Τασεοϋποδοχείς
• μηχανοϋποδοχείς
Τασεοϋποδοχείς στον
καρωτιδικό κόλπο και
στο αορτικό τόξο
• ↑ πίεσης→  ΚΡ &
συσταλτικότητας

•↓ πίεσης → ΚΡ&
συσταλτικότητας
 παράγοντες αντίσταση ροής του αίματος
1. Πυκνότητα του αίματος
2. Μήκος του σωλήνα οδήγησης
3. Ακτίνα των αιμοφόρων αγγείων

• 1 στα 30 ή 40 τριχοειδή αγγεία είναι ανοιχτό στον

μυ σε ηρεμία

• Ανοίγοντας ένα “ανενεργό” τριχοειδές αγγείο

κατά την άσκηση επιφέρει…
- Αύξηση κυκλοφορίας του αίματος στον μυ
- Μείωση ταχύτητας στην κυκλοφορία του
αίματος
-Αυξάνει την επιφάνεια για την ανταλλαγή
αερίων
↓ ιστού O2 παράγει
ισχυρή
αγγειοδιαστολή σε • Αύξηση
σκελετικούς και θερμοκρασίας
καρδιακό μυ • Αύξηση CO2
• Μείωση pH
• Νιτρικό οξύ (ΝΟ)
• Ιόντα Mg+2 και K+
• Ακετυλοχολίνη

 Συμπαθητικά νεύρα (αδρενεργικά):

νορεπινεφρίνη αγγειοδιαστολική ορμόνη

 Συμπαθητικά νεύρα (Χοληνεργικά):

ακετυλοχολίνη αγγειοδιαστολή σε σκελετικούς
και καρδιακό μυ
 Συμπαθητικά νεύρα
στο μυελό των
επινεφριδίων
προκαλούν την
απελευθέρωση της
επινεφρίνης και της
νορεπινεφρίνης στο
αίμα ~> μεταβάλλει
την αντίσταση

 ταχεία αύξηση του καρδιακού ρυθμού, όγκου

παλμού και καρδιακής παροχής
-λόγω αποχώρησης του παρασυμπαθητικού
ερεθίσματος
- αυξημένη συμβολή των συμπαθητικών νεύρων
 συνεχής αύξηση του καρδιακού ρυθμού
- αύξηση της θερμοκρασίας
- ανατροφοδότηση από ιδιοϋποδοχείς
-συσσώρευση μεταβολιτών
 Regulation of heart rate (9 mins)
[Link]
 Neural input – regulation of HR (5 mins)
[Link]
 Cardiovascular responses to exercise (17 mins)
[Link]
Θωρακική

Κοιλιακή

Στερνοκλειδομαστοειδής

Σκαληνός

Εισπνευστικός
Μεσοπλεύριος
Εκπνευστικός
Μεσοπλεύριος
Εκπνευστικός
Μεσοπλεύριος

Λοξός
Διάφραγμα Κοιλιακός

Κοιλιακός
 Πνευμονικοί Όγκοι και Χωρητικότητες

 1. Αναπνεόμενος όγκος (TIDAL VOLUME , Vt) είναι ο όγκος αέρα που διακινείται
από το αναπνευστικό σύστημα κατά την διάρκεια κάθε ήρεμης αναπνοής.
 2. Λειτουργική Υπολειπόμενη Χωρητικότητα (FUNCTIONAL RESIDUAL
CAPACITY, FRC) είναι ο όγκος αέρα που παραμένει εντός του αναπνευστικού
συστήματος στο τέλος ήρεμης εκπνοής. Καλείται και τελοεκπνευστικός όγκος.
 3. Ολική Πνευμονική Χωρητικότητα (TOTAL LUNG CAPACITY) είναι ο όγκος αέρα
που περιέχεται στο αναπνευστικό σύστημα στην μέγιστη εισπνευστική θέση.
 4. Υπολειπόμενος όγκος (RESIDUAL VOLUME, RV) είναι ο όγκος αέρα που
παραμένει εντός του αναπνευστικού συστήματος μετά από μέγιστη εκπνοή.
 5. Ζωτική Χωρητικότητα ( VITALCAPACITY, VC) είναι ο όγκος αέρα που εκπνέεται
από την μέγιστη εισπνευστική θέση προς την μέγιστη εκπνευστική θέση ή και
αντιστρόφως βιαίως ή βραδέως.
 6. Εισπνευστική Χωρητικότητα (INSPIRATORY CAPACITY, IC)είναι ο όγκος αέρα
που εισπνέεται από την Λειτουργική Υπολειπόμενη Χωρητικότητα ως την μέγιστη
εισπνευστική θέση.
 7. Εισπνευστικός εφεδρικός όγκος(INSPIRATORY RESERVE VOLUME, IRV) είναι
ο όγκος αέρα που αντιστοιχεί μεταξύ VΤ και TLC.
 8. Εκπνευστικός εφεδρικός όγκος (EXPIRATORY RESERVE VOLUME, ERV) είναι
ο όγκος αέρα που αντιστοιχεί μεταξύ FRC και RV.
…η αερόβια ισχύς, η μέγιστη πρόσληψη οξυγόνου και η
μέγιστη κατανάλωση οξυγόνου (VO2 max), αποτελούν
συνώνυμους όρους οι οποίοι χρησιμοποιούνται εναλλακτικά
για να προσδιορίσουν την καρδιοαναπνευστική ικανότητα
και την εν γένει λειτουργική ικανότητα του οργανισμού
 Η αερόβια ικανότητα, αντιπροσωπεύει
την ικανότητα πρόσληψης, μεταφοράς
και κατανάλωσης οξυγόνου στη
μονάδα του χρόνου

 Όσο μεγαλύτερη είναι η αερόβια

ικανότητα, τόσο μεγαλύτερη είναι η
ικανότητα παραγωγής έργου (ενέργειας)
ενός ατόμου

 Η αερόβια ικανότητα, βασίζεται στο

μεγαλύτερο της μέρος στην αρμονική
συνεργασία του αναπνευστικού, του
καρδιαγγειακού και του μυϊκού
συστήματος

Το Πεπτικό Σύστημα του Ανθρώπου

ρ. Παναγιώτης Β. Τσακλής
Καθηγητής
Ε βιο ηχανικής & Εργονο ίας
ΤΕΦΑΑ ΠΘ

Res. Assoc Department of Molecular Medicine & Surgery

Karolinska Institutet
 Η ΠΕΨΗ

• Τα κύτταρα για να διατηρηθούν ζωντανά

χρειάζονται τροφές, νερό και οξυγόνο.
• Οι περισσότερες τροφές, για να
χρησιμοποιηθούν από τα κύτταρα, πρέπει να
μετατραπούν σε πιο απλά συστατικά.
• Η επεξεργασία των τροφών λέγεται πέψη και
γίνεται στο πεπτικό σύστημα

ΠΕΠΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ

Το πεπτικό σύστημα
στον άνθρωπο
αποτελείται από:
Πεπτικό ή
γαστρεντερικό ανοικτό
σωλήνα
Στοματική κοιλότητα
Φάρυγγας
Οισοφάγος
Στομάχι
Λεπτό έντερο
Παχύ έντερο
Πρωκτός

Προσαρτημένους
αδένες:
Σιελογόνοι αδένες
Συκώτι
Πάγκρεας
ΤΟ ΠΕΠΤΙΚΟ
ΣΥΣΤΗΜΑ Σιελογόνοι
αδένες
στόμα
οισοφάγος

στομάχι

συκώτι

λεπτό
παχύ έντερο
έντερο
 ΠΟΡΕΙΑ ΤΗΣ ΤΡΟΦΗΣ ΣΤOΝ ΑΝΘΡΩΠΟ
H τροφή εισέρχεται στη
στοματική κοιλότητα
Πραγματοποιείται η μάσηση
με τη βοήθεια των δοντιών,
γλώσσας και σάλιου

Ξεκινάει η διάσπαση
των υδατανθράκων
Δημιουργείται ο βλωμός

Ο βλωμός από το φάρυγγα

περνά στον οισοφάγο

ΠΟΡΕΙΑ ΤΗΣ ΤΡΟΦΗΣ ΣΤOΝ ΑΝΘΡΩΠΟ

Η τροφή εισέρχεται στη
στοματική κοιλότητα
Πραγματοποιείται η μάσηση
με τη βοήθεια της γλώσσας

Ευκίνητο μυώδες
όργανο
Αισθητήριο της
γεύσης

Πραγματοποιείται η
ύγρανση της τροφής με το
σάλιο
Περιέχει ένζυμα όπως
την αμυλάση
Διασπά το άμυλο
 ΠΟΡΕΙΑ ΤΗΣ ΤΡΟΦΗΣ ΣΤOΝ ΑΝΘΡΩΠΟ

ΟΙΣΟΦΑΓΟΣ Σωλήνας 22 – 25 εκ. & διάμετρο 1,25- 2,5εκ

Λειτουργία: λίπανση, προώθηση τροφής

Γαστροοισοφαγικός σφιγκτήρας

Η διαφορά πίεσης (υψηλότερη στον

οισοφάγο) μεταξύ του οισοφάγου &
του στόμαχου εμποδίζει την τροφή
να παλινδρομήσει στον οισοφάγο

ΠΟΡΕΙΑ ΤΗΣ ΤΡΟΦΗΣ ΣΤOΝ ΑΝΘΡΩΠΟ

H τροφή καταλήγει
στο στομάχι
Ο βλωμός με
περισταλτικές
κινήσεις του
οισοφάγου καταλήγει
στο στομάχι

Αναμειγνύεται με
το γαστρικό υγρό
και γίνεται χυλός

Καταστρέφονται
τα μικρόβια και
ξεκινά η διάσπαση
των πρωτεϊνών
γιατί το γαστρικό
υγρό περιέχει:

Υδροχλωρικό
οξύ

Ένζυμα
 ΠΟΡΕΙΑ ΤΗΣ ΤΡΟΦΗΣ ΣΤOΝ ΑΝΘΡΩΠΟ
ΣΤΟΜΑΧΟΣ
Μοιάζει με μπαλόνι με χωρητικότητα όταν είναι άδειο 50 ml ενώ
γεμάτο μπορεί να χωρέσει υλικό έως 1 λίτρο.

ΠΑΓΚΡΕΑΣ

Το πάγκρεας βρίσκεται μπροστά από το οπίσθιο κοιλιακό τοίχωμα,

πίσω από το στομάχι. Έχει μήκος 10-15 cm, και διακρίνεται σε κεφαλή,
σώμα και ουρά. Το πάγκρεας παράγει το σπουδαιότερο από τα πεπτικά
υγρά, το παγκρεατικό υγρό, και την ινσουλίνη, η οποία ρυθμίζει το
μεταβολισμό των υδατανθράκων στον οργανισμό, καθώς και άλλες
ορμόνες.
 ΠΟΡΕΙΑ ΤΗΣ ΤΡΟΦΗΣ ΣΤOΝ ΑΝΘΡΩΠΟ
H τροφή περνά στο λεπτό έντερο
όπου ολοκληρώνεται η πέψη.
διάμετρος ~ 2,5 εκ., μήκος 6-7 μ.
Η τροφή καταλήγει στο
πρώτο μέρος του λεπτού
εντέρου στο δωδεκαδάκτυλο

Στο λεπτό έντερο:

Διασπώνται τα λίπη
με τη συμβολή της
χολής που παράγεται
στο συκώτι
Ολοκληρώνεται η
διάσπαση των
υδατανθράκων και
πρωτεϊνών με τη
συμβολή του
παγκρεατικού υγρού

Απορροφούνται τα
θρεπτικά συστατικά
από τις εντερικές
λάχνες

ΗΠΑΡ
Το ήπαρ αποτελεί τον μεγαλύτερο αδένα του σώματος και βρίσκεται στο πάνω
τμήμα της κοιλιακής κοιλότητας, κάτω από το διάφραγμα, καταλαμβάνοντας το
δεξιό υποχόνδριο. Όλα τα ηπατικά κύτταρα παράγουν συνεχώς μικρές ποσότητες
χολής, η οποία ρέει προς το δωδεκαδάκτυλο ή προς τη χοληδόχο κύστη, όπου και
αποθηκεύεται.

Η χολή είναι ένα υγρό με καφεπράσινο

χρώμα και αποτελείται από διάφορα
συστατικά όπως χοληστερόλη, χολικά
άλατα, χολερυθρίνη και λεκιθίνη.
Παράγεται από το ήπαρ σε ποσότητα
περίπου 750 ml / 24 ωρο.
Είναι απαραίτητη για την πέψη των
λιπαρών στοιχείων της τροφής μας και
την απορρόφηση κάποιων βιταμινών.
Η χολή παράγεται καθ’όλο το 24ωρο και
χρησιμοποιείται κατά τη διάρκεια των
γευμάτων. Στα μεσοδιαστήματα ποσότητα
αυτού του υγρού αποθηκεύεται και
συμπυκνώνεται μέσα στη χοληδόχο
κύστη.
 ΠΟΡΕΙΑ ΤΗΣ ΤΡΟΦΗΣ ΣΤOΝ ΑΝΘΡΩΠΟ

Οι ουσίες που δεν

διασπώνται και δεν
απορροφώνται
καταλήγουν στο παχύ
έντερο (μήκος~1.5 μ.).
Η διάμετρος μειώνεται
προς το ορθό.
Το νερό απορροφάται
από το παχύ έντερο ΕΓΚΑΡΣΙΟ
Η κυτταρίνη του
κυτταρικού
τοιχώματος των
ΚΑΤΙΟΝ
φυτικών κυττάρων ΑΝΙΟΝ

δεν διασπάται ΕΙΛΕΟΣ

Οι άχρηστες ουσίες ΤΥΦΛΟ

σχηματίζουν τα
ΣΙΓΜΟΕΙΔΕΣ
κόπρανα και ΣΚΩΛΗΚΟΕΙΔΗΣ
ΑΠΟΦΥΣΗ ΟΡΘΟ
αποβάλλονται από
τον πρωκτό
 Νευρικό Σύστημα

ΑΠΟΣΤΟΛΗ ΤΟΥ ΝΕΥΡΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ

• Το νευρικό σύστημα (Ν.Σ.) αποτελεί το σύστημα εκείνο που
ρυθμίζει και ελέγχει τη λειτουργία όλων των οργάνων του
ανθρωπίνου σώματος, καθώς, επίσης και τη μεταξύ τους
αρμονική συνεργασία

• Το νευρικό σύστημα μαζί με το σύστημα των ενδοκρινών

αδένων συμβάλλουν στη διατήρηση σταθερού εσωτερικού
περιβάλλοντος (ομοιόσταση), ελέγχοντας και συντονίζοντας τις
λειτουργίες των υπόλοιπων συστημάτων του οργανισμού.

• Επικοινωνία του ανθρώπινου οργανισμού με το εξωτερικό

περιβάλλον
• Επικοινωνία και συντονισμό των ιστών και οργάνων μεταξύ τους
• Εκτέλεση ανώτερων λειτουργιών (βούληση, σκέψη, μνήμη)
 ΑΠΟ ΤΙ ΑΠΟΤΕΛΕΙΤΑΙ
ΤΟ ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ?
• Το νευρικό σύστημα
αποτελείται από ένα είδος
εξειδικευμένων κυττάρων,
που ονομάζονται
νευρώνες
• Κάθε νευρώνας
αποτελείται από
το κυτταρικό σώμα και
από τις αποφυάδες
• Το κυτταρικό
σώμα περιέχει τον πυρήνα
και τα οργανίδια του
κυττάρου. Οι νευρικές
αποφυάδες διακρίνονται
στους δενδρίτες και στο
νευράξονα ή νευρίτη.

Οι αισθητικοί νευρώνες μεταφέρουν

μηνύματα από τις διάφορες περιοχές του
σώματος στο νωτιαίο μυελό και στον
εγκέφαλο.

οι κινητικοί νευρώνες μεταφέρουν τα

μηνύματα από τον εγκέφαλο και το νωτιαίο
μυελό στα εκτελεστικά όργανα, τα οποία
απαντούν είτε με σύσπαση (μύες) είτε με
έκκριση ουσιών (αδένες).

οι ενδιάμεσοι ή συνδετικοί
νευρώνες βρίσκονται αποκλειστικά στον
εγκέφαλο και στο νωτιαίο μυελό και
κατευθύνουν τα μηνύματα που προέρχονται
από τους αισθητικούς νευρώνες στις
κατάλληλες περιοχές του εγκεφάλου ή του
νωτιαίου μυελού. Μεταφέρουν επίσης τα
μηνύματα από μία περιοχή του εγκεφάλου ή
του νωτιαίου μυελού σε μία άλλη και τελικά
στους κατάλληλους κινητικούς νευρώνες.
 Νευρογλοιακά κύτταρα

Τα νευρογλοιακά κύτταρα (νεύρο και γλοία = κόλλα) έχουν ποικίλα

σχήματα και ειδικές λειτουργίες. Τα βοηθητικά αυτά κύτταρα
προμηθεύουν με θρεπτικά συστατικά το νευρώνα και χρησιμεύουν
στην απορρόφηση και απομάκρυνση των άχρηστων ουσιών από
αυτούς. Τα νευρογλοιακά κύτταρα, που περιβάλλουν το νευράξονα
των περισσότερων από τους νευρώνες, συμβάλλουν στη μόνωσή του
και στην επιτάχυνση της μεταφοράς της νευρικής ώσης

Δυναμικό ηρεμίας
Στην εξωτερική επιφάνεια της κυτταρικής μεμβράνης ενός νευρώνα που βρίσκεται
σε ηρεμία, δηλαδή που δε δέχεται ερεθίσματα, υπάρχει υψηλή συγκέντρωση
ιόντων νατρίου (Na+), ενώ στην εσωτερική επιφάνεια υπάρχει μεγάλη
συγκέντρωση ιόντων καλίου (Κ+) και αρνητικών ιόντων (όπως ΡΟ43- SΟ42- κ.ά.).

Η μεμβράνη διατηρεί την άνιση αυτή κατανομή των ιόντων με τη βοήθεια ενός
μηχανισμού ενεργητικής μεταφοράς, της αντλίας Na+/K+, που βρίσκεται στη
μεμβράνη του νευρικού κυττάρου. Η αντλία Na+/K+ για κάθε τρία Na+ που
απομακρύνει από το εσωτερικό του κυττάρου μεταφέρει ταυτόχρονα στο
εσωτερικό δύο Κ+. Τα αρνητικά ιόντα διαχέονται ελάχιστα.

Η μεγάλη συγκέντρωση θετικών ιόντων στην εξωτερική επιφάνεια της

μεμβράνης και αρνητικών ιόντων στην εσωτερική δημιουργούν διαφορά
δυναμικού. Το δυναμικό αυτό ονομάζεται δυναμικό ηρεμίας και είναι περίπου
-70 mV (επειδή η εσωτερική επιφάνεια της μεμβράνης είναι ηλεκτραρνητικά
φορτισμένη σε σχέση με την εξωτερική). Η μεμβράνη του νευρώνα διατηρεί
το δυναμικό ηρεμίας για όσο διάστημα δε δέχεται κάποιο ερέθισμα ή, όταν
δέχεται ερεθίσματα, με ένταση μικρότερη από κάποια οριακή τιμή.
Νευρική ώση
Οι μεταβολές του περιβάλλοντος αποτελούν ερεθίσματα, τα οποία επιδρούν στο δυναμικό
ηρεμίας. Όταν ένας νευρώνας δεχτεί σε κάποιο σημείο της μεμβράνης του ερέθισμα με ένταση
μεγαλύτερη από μία συγκεκριμένη τιμή, που διαφέρει από νευρώνα σε νευρώνα, τότε αυξάνεται,
για 1 msec, περίπου, η διαπερατότητα της μεμβράνης σε ιόντα νατρίου. Τα Na+ εισρέουν (λόγω
διαφοράς στη συγκέντρωση) μαζικά στο κύτταρο, η εσωτερική επιφάνεια της μεμβράνης
φορτίζεται θετικά σε σχέση με την εξωτερική και η διαφορά του δυναμικού φτάνει στη τιμή
των +50mV περίπου

Στη συνέχεια, αυξάνεται, για μικρό διάστημα, η διαπερατότητα στα ιόντα καλίου, αυτά εξέρχονται
(λόγω διαφοράς στη συγκέντρωση) μαζικά από το κύτταρο και το δυναμικό της μεμβράνης φτάνει
σε τιμές μικρότερες των -70 mV
Όταν η διαπερατότητα της μεμβράνης επανέλθει στα επίπεδα που βρισκόταν πριν από την
επίδραση του ερεθίσματος, και με τη βοήθεια της αντλίας Na+/K+, η κατανομή των ιόντων
επανέρχεται στα αρχικά επίπεδα και αποκαθίσταται το δυναμικό ηρεμίας στα -70 mV
 Το Κεντρικό Νευρικό Σύστημα
(Κ.Ν.Σ.)

ΑΠΟΤΕΛΕΙΤΑΙ
από τον
ΕΓΚΕΦΑΛΟ
και το
ΝΩΤΙΑΙΟ ΜΥΕΛΟ

ο Κεντρικό Νευρικό Σύστημα συντονίζει όλες

τις λειτουργίες του οργανισμού. Αποτελείται
από τον εγκέφαλο και από το νωτιαίο μυελό

Τα όργανα αυτά προστατεύονται μέσα στην

κρανιακή κοιλότητα και το σπονδυλικό
σωλήνα, αντίστοιχα. Επιπρόσθετα, τόσο ο
εγκέφαλος όσο και ο νωτιαίος μυελός
περιβάλλονται από τρεις προστατευτικές
μεμβράνες, τις μήνιγγες. Ανάμεσα στις δύο
εσωτερικές μήνιγγες (υπαραχνοειδής χώρος)
κυκλοφορεί το εγκεφαλονωτιαίο υγρό, το
οποίο μειώνει τους κραδασμούς και συμβάλλει
στη στήριξη και θρέψη του εγκεφάλου και του
νωτιαίου μυελού.
Το εγκεφαλονωτιαίο υγρό κυκλοφορεί, επίσης,
στον κεντρικό νευρικό σωλήνα του νωτιαίου
μυελού και στις κοιλίες του εγκεφάλου. Αυτές
είναι τέσσερις κοιλότητες στο εσωτερικό του
εγκεφάλου, στις οποίες παράγεται το
εγκεφαλονωτιαίο υγρό, και επικοινωνούν με
τον κεντρικό νευρικό σωλήνα του νωτιαίου
μυελού.
 ΝΩΤΙΑΙΟΣ ΜΥΕΛΟΣ
Προστατεύεται από τα οστά της σπονδυλικής στήλης
Από το N.M. περνάνε όλες οι εντολές που στέλνει ο εγκέφαλος
στα διάφορα μέρη του σώματος
Από το νωτιαίο μυελό εκφύονται 31 ζεύγη νωτιαίων νεύρων

ΕΓΚΕΦΑΛΟΣ
Ο εγκέφαλος χωρίζεται ανατομικά σε τρεις περιοχές:
στα εγκεφαλικά ημισφαίρια, στο στέλεχος
και στην παρεγκεφαλίδα
Εγκεφαλικά ημισφαίρια
Τα εγκεφαλικά ημισφαίρια, που
αποτελούν το σημαντικότερο τμήμα
του εγκεφάλου, εμφανίζουν στην
επιφάνειά τους πολυάριθμες
προεξοχές και αυλακώσεις, οι οποίες
ονομάζονται έλικες και αύλακες
αντίστοιχα.

Οι βαθύτερες αύλακες ονομάζονται

σχισμές. Η επιμήκης σχισμή χωρίζει το
αριστερό από το δεξί ημισφαίριο. Τα
δύο ημισφαίρια συνδέονται στη βάση
τους με μία «γέφυρα» νευρικών
αποφυάδων, το μεσολόβιο. Άλλες
σχισμές χωρίζουν το κάθε ημισφαίριο
σε λοβούς, οι οποίοι ονομάζονται
ανάλογα με το αντίστοιχο κρανιακό
οστό που τους καλύπτει, και είναι
ο μετωπιαίος,
ο βρεγματικός,
ο κροταφικός και ο ινιακός

Λειτουργικές περιοχές
• Οι κινητικές περιοχές εντοπίζονται στο μετωπιαίο λοβό. Οι κινήσεις των σκελετικών μυών
συγκεκριμένου τμήματος του σώματος ελέγχονται πάντα από καθορισμένη περιοχή στο οπίσθιο
τμήμα του μετωπιαίου λοβού
• Αισθητικές είναι οι περιοχές του φλοιού στις οποίες καταλήγουν νευρικές ώσεις από τους
αισθητικούς νευρώνες. Εκεί αναλύονται και ερμηνεύονται, με τελικό αποτέλεσμα τη δημιουργία
των αισθήσεων και των συναισθημάτων. Οι σωματικές ή γενικές αισθήσεις (θερμοκρασία, αφή,
πίεση και πόνος) γίνονται αντιληπτές στην πρόσθια περιοχή του βρεγματικού λοβού. Όπως
συμβαίνει και με τις κινητικές περιοχές, καθορισμένες περιοχές του βρεγματικού λοβού είναι
υπεύθυνες για την αντίληψη των ερεθισμάτων που προέρχονται από συγκεκριμένα τμήματα του
σώματος
• Στο πίσω τμήμα του ινιακού λοβού εντοπίζεται το κέντρο της όρασης, και στον κροταφικό, το
κέντρο της ακοής
• Οι συνειρμικές περιοχές καταλαμβάνουν περισσότερο από το 50% της επιφάνειας του
εγκεφαλικού φλοιού. Σχετίζονται με όλες τις ανώτερες πνευματικές λειτουργίες όπως είναι η
μνήμη, η αιτιολόγηση, η έκφραση μέσω του λόγου, η κρίση, τα συναισθήματα
 ΣΤΕΛΕΧΟΣ

► Ρυθμίζει πολύ σημαντικές και βασικές λειτουργίες

όπως :
- η αναπνοή
- ο καρδιακός ρυθμός
- ο ύπνος
- η προσοχή

► Από το στέλεχος διέρχονται οι πληροφορίες που

ξεκινάνε από το εγκέφαλο και κατευθύνονται προς
τον Ν.Μ και αντίστροφα
 ΠΑΡΕΓΚΕΦΑΛΙΔΑ
► Ρυθμίζει:
- την ισορροπία, την κίνηση και την στάση του
ανθρώπινου σώματος

► Λαμβάνει πληροφορίες από τους μυς, τα μάτια, το

δέρμα και τα υπόλοιπα αισθητήρια όργανα του
ανθρώπινου σώματος

ΔΙΕΓΚΕΦΑΛΟΣ

► Αποτελείται από:
- το θάλαμο
- τον υποθάλαμο
- την υπόφυση

►Ο Θάλαμος
Διέρχονται όλες εκείνες οι πληροφορίες που έχουν αφετηρία τα
διάφορα μέρη του σώματος και κατάληξη τον φλοιό των
εγκεφαλικών ημισφαιρίων

► Ο θάλαμος πρώτα επεξεργάζεται αυτές τις πληροφορίες , τις

τροποποιεί, και αποφασίζει την περαιτέρω πορεία τους , προς τα
εγκεφαλικά ημισφαίρια
 ΥΠΟΘΑΛΑΜΟΣ - ΥΠΟΦΥΣΗ
► Ο υποθάλαμος ρυθμίζει την:
- ομοιόσταση του οργανισμού
- την πείνα, την δίψα και την θερμοκρασία του ανθρώπινου
σώματος

► Η υπόφυση και ο υποθάλαμος είναι υπεύθυνοι για την ρύθμιση

της έκκρισης των ορμονών από τους αδένες του ανθρώπινου
σώματος

ΠΕΡΙΦΕΡΙΚΟ ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ (Π.Ν.Σ.)

► Μέσω του Ν.Μ. μεταφέρει:

- εντολές από τον εγκέφαλο στα διάφορα μέρη του
σώματος
- πληροφορίες από τα αισθητήρια όργανα και από τα
άλλα όργανα του σώματος στον εγκέφαλο

► Διακρίνεται σε:
- Σωματικό Νευρικό Σύστημα
- Αυτόνομο Νευρικό Σύστημα
 ΣΩΜΑΤΙΚΟ ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ

► Το σωματικό νευρικό σύστημα μεταφέρει συνειδητές

πληροφορίες από τον εγκέφαλο στους μυς του
ανθρώπινου σώματος

► Μια κίνηση είναι συνειδητή, δηλαδή όταν

αποφασίζουμε εμείς πότε, τι, πως και αν θα γίνει

Μοντελοποίηση του Νευρομυϊκού Συστήματος

tendon
+ -
Muscle-Tendon Tendon
Length Compliance
muscle
Central
Command Activation Contraction
Dynamics Force
& reflexes Dynamics

Muscle-Tendon Tendon
Velocity - Compliance
+
tendon

22
 Τα νεύρα, ανάλογα με τη λειτουργία τους, διακρίνονται
σε αισθητικά, τα οποία αποτελούνται από αποφυάδες
αισθητικών νευρώνων, σε κινητικά, τα οποία αποτελούνται
από νευράξονες κινητικών νευρώνων και σε μεικτά, τα οποία
περιέχουν και τα δύο είδη αποφυάδων
Στον άνθρωπο υπάρχουν 12 ζεύγη εγκεφαλικών νεύρων

Νευρικές οδοί – Αντανακλαστικά

Νευρική οδός είναι η διαδρομή που

ακολουθούν οι νευρικές ώσεις μέσα στο
νευρικό σύστημα.

Οι οδοί που μεταφέρουν νευρικές ώσεις

από το ΚΝΣ στα εκτελεστικά όργανα
ονομάζονται κινητικές ή
φυγόκεντρες, ενώ αυτές που μεταφέρουν
νευρικές ώσεις από την περιφέρεια στο
ΚΝΣ ονομάζονται αισθητικές ή
κεντρομόλοι.

Η απλούστερη νευρική οδός είναι

το αντανακλαστικό τόξο, το οποίο
συνήθως αποτελείται από τον αισθητικό
νευρώνα, τους ενδιάμεσους νευρώνες και
τους κινητικούς νευρώνες
 Τμήματα αντανακλαστικού τόξου Λειτουργία

Υποδοχέας Είναι ευαίσθητος σε ειδικό τύπο αλλαγών του

περιβάλλοντος. Οι αλλαγές έχουν ως αποτέλεσμα τη
δημιουργία νευρικών ώσεων.

Αισθητικός νευρώνας Μεταφέρει τη νευρική ώση από τον υποδοχέα στο

νωτιαίο μυελό.

Ενδιάμεσος νευρώνας Είναι το κέντρο επεξεργασίας. Μεταφέρει τη νευρική ώση

από τον αισθητικό νευρώνα α) στον κινητικό νευρώνα και
β) στον εγκέφαλο.

Κινητικός νευρώνας Μεταφέρει τη νευρική ώση από το νωτιαίο μυελό στα

εκτελεστικά όργανα.

Εκτελεστικό όργανο Αποκρίνεται στο ερέθισμα (νευρική ώση) που προέρχεται

από τον κινητικό νευρώνα. Οι αδένες εκκρίνουν ουσίες
και οι μύες συσπώνται.

Επιστράτευση Κινητικής Μονάδας (ΚΜ)

«Όλον ή Ουδέν»
2 τρόποι για να αυξηθεί
η τάση:
- Ρυθμός ερεθισμού ↑
- Επιστράτευση
περισσότερων ΚΜ

Ο κανόνας του μεγέθους:

Οι μικρότερες ΚΜ επιστρατεύονται
πρώτες και οι μεγαλύτερες
τελευταίες…
26
 ΑΥΤΟΝΟΜΟ ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ
❑ Μεταφέρει πληροφορίες από τον εγκέφαλο στα
διάφορα σημεία του σώματος και αντίστροφα

❑ Το αυτόνομο νευρικό σύστημα μεταφέρει πληροφορίες

που δεν υπόκεινται σε συνειδητό έλεγχο, δηλαδή δεν
αποφασίζουμε εμείς πότε, τι, πως και αν θα γίνει

ΣΥΜΠΑΘΗΤΙΚΟ - ΠΑΡΑΣΥΜΠΑΘHΤΙΚΟ
 Τα τμήματα του αυτόνομου νευρικού συστήματος έχουν
ανταγωνιστική δράση
 (το συμπαθητικό προκαλεί αύξησή του καρδιακού
ρυθμού ενώ το παρασυμπαθητικό προκαλεί μείωση του)

ΑΥΤΟΝΟΜΟ ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ

Τα περιφερικά Νεύρα

Βραχιόνιο πλέγμα

Το βραχιόνιο πλέγμα είναι

ένα δίκτυο νωτιαίων νευρικών
ινών που σχηματίζεται από
τους πρόσθιους κλάδους των
τεσσάρων κατώτερων
αυχενικών ριζών και της
ανώτερης θωρακικής ρίζας
(Α5-Θ1).
Πορεύεται διαμέσου
του τραχήλου και της
μασχάλης καταλήγοντας στο
χέρι
Οι πέντε ρίζες είναι οι πρόσθιοι κλάδοι των νωτιαίων νεύρων(Α5-Θ1), αμέσως έπειτα
από το σημείο που δίνουν έναν κλάδο για τους μυς του τραχήλου.

Οι ρίζες αυτές διαπλέκονται για να σχηματίσουν τα πρωτεύοντα στελέχη:

το άνω πρωτεύον στέλεχος(Α5-Α6)
το μέσο πρωτεύον στέλεχος(Α7)
το κάτω πρωτεύον στέλεχος(Α8 και Θ1)

Κάθε πρωτεύον στέλεχος δίνει έναν πρόσθιο και έναν οπίσθιο κλάδο που διαπλέκονται για
να προκύψουν τα δευτερεύοντα στελέχη:
το έξω δευτερεύον στέλεχος, που προκύπτει από του πρόσθιους κλάδους του άνω και
του μέσου πρωτεύοντος στελέχους
το έσω δευτερεύον στέλεχος, που αποτελεί συνέχεια του πρόσθιου κλάδου του κάτω
πρωτεύοντος στελέχους
το ραχιαίο δευτερεύον στέλεχος, που είναι ένωση των οπισθίων κλάδων των τριών
πρωτευόντων στελεχών

Οι τέσσερις κύριοι τελικοί κλάδοι είναι οι εξής:

το μυοδερματικό νεύρο, από το έξω δευτερεύον στέλεχος
το μέσο νεύρο, που προκύπτει από ένωση ενός κλάδου του έξω και ενός κλάδου του έσω
δευτερεύοντος στελέχους
το ωλένιο νεύρο, από το έσω δευτερεύον στέλεχος
το κερκιδικό νεύρο, που ουσιαστικά αποτελεί συνέχεια του ραχιαίου δευτερεύοντος
στελέχους
Οσφυϊκό Πλέγμα
Ιερό Πλέγμα
ΕΝΔΟΚΡΙΝΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ
 Γνωρίζουμε ότι η
μεταφορά πληροφοριών
από το ένα μέρος του
σώματος στο άλλο με την
βοήθεια των νεύρων του
νευρικού συστήματος

Αυτός είναι ο ένας τρόπος επικοινωνίας

του ανθρώπινου σώματος…

Ο άλλος είναι μέσω του …

ενδοκρινικού συστήματος
 • Είναι ένα από τα συστήματα επικοινωνίας του
σώματος.
• Χρησιμοποιεί ορμόνες για να πει στο σώμα τι να
κάνει.
• Αποτελείται από ενδοκρινείς αδένες που παράγουν
ορμόνες.
• Οι ορμόνες ελέγχουν την λειτουργία του σώματος.

Οι Ορμόνες

Είναι χημικά μόρια

Παράγονται από τους
ενδοκρινείς αδένες
Απελευθερώνονται στην
κυκλοφορία του αίματος
Κατευθύνονται σε συγκεκριμένα κύτταρα
στόχους και συντονίζουν
την συμπεριφορά τους
ΕΝΔΟΚΡΙΝΙΚΟΣ ΑΔΕΝΑΣ:

είναι ένας αδένας χωρίς πόρους ο οποίος παράγει

ορμόνες.

-Οι ορμόνες ταξιδεύουν κατευθείαν στη ροή του

αίματος από τον αδένα.

-Οι ορμόνες ευθύνονται για την σωστή ανάπτυξη,

αλλαγές στην εφηβεία,τον έμμηνο κύκλο, την
εγκυμοσύνη, την εμμηνόπαυση, αντιδράσεις στο
άγχος και τον κίνδυνο για την σωστή λειτουργία των
νεφρών και του πεπτικού συστήματος.

Μερικοί από τους ενδοκρινείς αδένες

Υπόφυση
Επινεφρίδια
Πάγκρεας
θυρεοειδής
 Θυρεοειδής αδένας
Ο θυρεοειδής βρίσκεται στον λαιμό
μπροστά από την τραχεία.

η κύρια ορμόνη που παράγει είναι η

θυροξίνη (Τ4)

Η θυροξίνη πως λειτουργεί;

Αυξάνει τον μεταβολισμό σε όλα τα

κύτταρα του σώματος.

Αυξημένος μεταβολισμός δηλαδή

αυξημένη κατανάλωση οξυγόνου
και παραγωγή θερμότητας.
 Προβλήματα με την παραγωγή
θυροξίνης

Ο κρετινισμός
Μειωμένη παραγωγή της χαρακτηρίζεται από
κατά το στάδιο της νοητική καθυστέρηση
ανάπτυξης οδηγεί στον και νανισμό και
κρετινισμό. οφείλεται σε μειωμένη
ανάπτυξη του νευρικού
συστήματος.

Προβλήματα με την παραγωγή θυροξίνης

Υπερθυρεοειδισμός.
Αυτό μπορεί να οδηγήσει
Υπερλειτουργία του
νευρικότητα, οξυθυμία,
θυρεοειδή σημαίνει
απώλεια βάρους παρά
αυξημένη παραγωγή
την αυξημένη όρεξη,
θυροξίνης.
αυξημένη εφίδρωση
κ.α.
 Προβλήματα με την παραγωγή θυροξίνης

Υποθυρεοειδισμός. Αυτό μπορεί να οδηγήσει

Υπολειτουργία του σε μυϊκή αδυναμία,
θυρεοειδή σημαίνει αύξηση βάρους,
μειωμένη παραγωγή απώλεια διανοητικής
θυροξίνης. ικανότητας.

Καλσιτονίνη-
προκαλεί διατήρηση της ισορροπίας ασβεστίου και
φωσφώρου.
Υπερέκκριση προκαλεί μείωση στο επίπεδο ασβεστίου
του αίματος, λόγω του ότι εμποδίζει την απώλεια
ασβεστίου από τα οστά.
 ΠΑΡΑΘΥΡΕΟΕΙΔΗΣ

Είναι 4 από 2 σε κάθε πλευρά πίσω από τον θυρεοειδή.

Παραθορμόνη
 διατήρηση του επιπέδου του ασβεστίου στο πλάσμα.

 Διεγείρει την επαναρρόφηση του ασβεστίου στους

νεφρούς.

 Ενεργοποιεί τη βιταμίνη D.

Υπερέκκριση= υπερπαραθυρεοειδισμός.
 Προκαλεί μαλάκυνση των οστών με αποτέλεσμα εύκολα
κατάγματα…

• Υποέκκριση υποπαραθυρεοειδισμός:
ασυνήθιστα χαμηλά επίπεδα ασβεστίου στο
αίμα.

• Τετανία (σπασμοί χεριών και ποδιών που

προκαλούνται από υπερσυστολή των μυων)

• Συσπάσεις (από υπερ-διεγερμένα νεύρα)

 Η υπόφυση
που βρίσκεται η υπόφυση;

Υπόφυση

Πρόσθιος λοβός
(αδενοϋπόφυση)

Οπίσθιος λοβός
(νευροϋπόφυση)
Ορμόνες της υπόφυσης
Από τον πρόσθιο λοβό- αδενοϋπόφυση
1. Αυξητική ορμόνη
Όπως φαίνεται και από το όνομα της… οδηγεί
τα κύτταρα να αυξηθούν σε μέγεθος και σε
αριθμό. Έχει επίδραση σε όλους σχεδόν
τους ιστούς. Οπότε είναι ιδιαίτερα
σημαντική κατά την ανάπτυξη.

Άρα, ανεπαρκής έκκριση της κατά την

παιδική ηλικία τι συνέπειες θα έχει;

Ορμόνες της υπόφυσης

Από τον πρόσθιο λοβό- αδενοϋπόφυση

2. Προλακτίνη
Διεγείρει την παραγωγή γάλακτος από
τους μαστικούς αδένες μετά την
γέννα
• θυροειδοτρόπος (TSH) –ελέγχει το θυρεοειδή αδένα

• φλοιοεπινεφριδιοτρόπος (ACTH) –ελέγχει το φλοιό των

επινεφριδίων.

• Γοναδοτρόπος ορμόνη (η ορμόνη σεξουαλικών οργάνων)-ελέγχει τη

σεξουαλική ανάπτυξη και τα σεξουαλικά όργανα (ωοθήκες και
όρχεις)

• Θυλακιοτρόπος ορμόνη (FSH)-διεγείρει τις ωοθήκες για να παράξουν

οιστρογόνο και για να προκαλέσουν ωορρηξία.

• Ωχρινοτρόπος ορμόνη (LH)-διεγείρει τις ωοθήκες για να παράξουν το

ωχρό σωμάτιο από ρηγματώδη λεμφικά θυλάκια και στη συνέχεια
προγεστερόνη.

• Ενδιάμεση κυτταροδιεγερτική ορμόνη-ωχρινοτρόπος ορμόνη στους

άνδρες (ICSH)-διεγείρει την παραγωγή σπέρματος.

ΟΡΜΟΝΗ ΜΕΣΟΥ ΛΟΒΟΥ:

• Διεγερτική ορμόνη μελανοκυττάρων
(MSH)-προκαλεί την παραγωγή μελανίνης
στη βασική στοιβάδα του δέρματος υπό συνθήκες
ηλιοφάνειας.

• Δυσλειτουργία προκαλεί αλμπινισμό, λευκή,

λευκοδερμία, μελανοδερμία.
 Ορμόνες της υπόφυσης
Από τον οπίσθιο λοβό- νευροϋπόφυση
1. Αντιδιουρητική (ADH η βασοπρεσίνη)
Αυξάνει την κατακράτηση νερού από το
νεφρό πριν την αποβολή των ούρων.
Που εξυπηρετεί… την εξοικονόμηση
νερού από τον οργανισμό σε
περιπτώσεις μειωμένης πρόσληψης
νερού.

ΟΡΜΟΝΕΣ ΟΠΙΣΘΙΟΥ ΛΟΒΟΥ (νευρουπόφυσης):

 Ωκυτοκίνη-συστέλλει τους μαστικούς αδένες όταν αρχίσει ο

θηλασμός για να απελευθερώσουν γάλα που εκκρίνεται σε
πόρους.
Συστέλλει τους μυς της μήτρας για να αρχίσει ο τοκετός
κατά την διάρκεια του.
 Επινεφρίδια

Τα επινεφρίδια εκκρίνουν…

Αδρεναλίνη
 Αδρεναλίνη
Αδρεναλίνη
↑ τον καρδιακό ρυθμό
↑ την ροή του αίματος
Όλες αυτές οι αποκρίσεις
στα όργανα
προετοιμάζουν τον
↑ γλυκόζη του αίματος οργανισμό για έκτακτες
(τροφοδότηση καταστάσεις
οργάνων)
Προκαλεί ένταση και
κινητικότητα

ΕΠΙΝΕΦΡΙΔΙΑ

• Ένα πάνω από κάθε νεφρο. Εχουν ύψος 3-5 εκ. και βάρος 5-7
γρ. το καθένα.
• Χωρίζονται σε 2 μέρη, το φλοιό και το μυελό των
επινεφριδιων.

ΦΛΟΙΟΣ ΕΠΙΝΕΦΡΙΔΙΩΝ:
Ορμονες:
• -γλυκοκορτικοειδή (κορτιζόνη, κορτιζόλη)
• -αλατοκορτικοειδή (αλδοστερόνη)
• -ανδρογόνα (δευδρο-επι-ανδροστερόνη,προγεστερόνη).
• ΓΛΥΚΟΚΟΡΤΙΚΟΕΙΔΗ (υδροκορτιζόνη και κορτιζόνη)
–παράγεται σε αντίδραση στην ACTH (από τον
πρόσθιο λοβό της υπόφυσης)-Μεταβολίζει τους
υδατάνθρακες, τα λίπη και τις πρωτεϊνες.

• Προκαλεί διακοπή της ανάπτυξης.

• Υπερέκκριση=συνδρομο Coushing,υπερένταση,μυική
ατροφία, σακχαρωδη διαβήτη.

ΑΝΔΡΟΓΟΝΑ / ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΕΣ ΟΡΜΟΝΕΣ

-θήλυ: οιστρογόνο και προγεστερόνη (μερική είναι συνήθης

στο αρσενικό)

-άρρεν: τεστοστερόνη (μερική συνήθης στο θηλυκό)

Λειτουργία: σεξουαλική ανάπτυξη και ωριμότητα.

Δημιουργία ωαρίων, αύξηση τριχών στην ηβική και
μασχαλιαία περιοχή.

Δυσλειτουργίες: δασυτριχισμός, αμηνόρροια

(υπερέκκριση τεστοστερόνης σε γυναίκες). Μυική
ατροφία και αύξηση στήθους (υπερέκκριση οιστρογόνου σε
άνδρες)
ΜΥΕΛΟΣ ΕΠΙΝΕΦΡΙΔΙΩΝ
 Λειτουργεί προς υποστήριξη του συμπαθητικού νευρικού
συστήματος.

Ορμόνες:
 Αδρεναλίνη και νοραδρεναλίνη: γνωστές ως ορμόνες
άγχους, επιταχύνουν τον κτύπο της καρδιάς, επιβραδύνουν
το πεπτικό και ουροποιητικό σύστημα, αυξάνουν την πίεση
του αίματος και το επίπεδο σακχάρου στο αίμα.
 Αδρεναλίνη-είναι ισχυρό αγγειοσυσταλτικό, δηλαδή
συσφίγγει τα αιμοφόρα αγγεία για να αυξήσει την πίεση του
αίματος.

Το πάγκρεας
 ΠΑΓΚΡΕΑΣ
Περιέχει στις νησίδες των αδενοκυψελών,
εξειδικευμένα κύτταρα που σχηματίζουν το
ενδοκρινικό μέρος του παγκρέατος (β-κύτταρα).

Βρίσκεται πίσω και ελαφρά κάτω από το στομάχι

μεταξύ 12δακτυλου και σπλήνας, συνδεδεμένο με
το 12δακτυλο μέσω του παγκρεατικού σωλήνα.

Εκκρίνει ινσουλίνη που βοηθά τη γλυκόζη να

εισέλθει στα κύτταρα, ρυθμίζοντας τα επίπεδα
σακχάρου στο αίμα.

Ελλειψη ινσουλίνης προκαλεί διαβήτη.

Το πάγκρεας παράγει ινσουλίνη

Μετά από ένα γεύμα

πλούσιο σε
υδατάνθρακές αυξάνεται
Η ινσουλίνη ελαττώνει η παραγωγή ινσουλίνης
την συγκέντρωση της από τον οργανισμό
γλυκόζης στο αίμα

Αυτό το πετυχαίνει
περιορίζοντας την σύνθεση
της γλυκόζης στο ήπαρ και
αυξάνοντας την πρόσληψη της
από τους μυς.
 ΩΟΘΗΚΕΣ
Βρίσκονται στις 2 πλευρές της μήτρας

 Ορμόνες—θηλυκές σεξουαλικές ορμόνες-οιστρογόνο και

προγεστερόνη. Τα αρσενικά διαθέτουν μικρή ποσότητα.

 Ευθύνονται για τα γυναικεία σεξουαλικά χαρακτηριστικά, π.χ,

αύξηση στήθους, διεύρυνση των γοφών, τριχοφυία στην ήβη
και τις μασχάλες.

 Υπερέκκριση-συνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών.

 Υπερέκκριση σε άνδρες-μυική ατροφία και αύξηση στήθους

Στα κορίτσια οι ωοθήκες διεγείρονται από 2 ορμόνες:

 Την ωοθυλακιοτρόπο (FSH) και την ωχρινοτρόπο (LH).

 Είναι γνωστές ως γοναδοτροπίνες και εκκρίνονται από
τον πρόσθιο λοβό της υπόφυσης.

Εχουν τις ακόλουθες επιπτώσεις:

 -μήτρα, σάλπιγγες και ωοθήκες, ωριμάζουν και γίνονται
λειτουργικές
 -αρχίζουν η ωορρηξία και ο έμμηνος κύκλος
 -τριχοφυία στην ηβική και μασχαλιαία περιοχή
 -μεγεθύνεται και αναπτσσεται ο αδενικός ιστός των
μαστών
 -αύξηση ύψους και περιφέρειας της λεκάνης
 -αυξηση στην ποσότητα του υποδόριου λίπους.
 ΟΡΧΕΙΣ
Βρίσκονται εντός του όσχεου, όπισθεν του πέους.

 Ορμόνη: αρσενική σεξουαλική ορμόνη-τεστοστερόνη.

 Τα θηλυκά έχουν μικρή ποσότητα.

 Ευθύνεται για τα αρσενικά σεξουαλικά χαρακτηριστικά,

την παραγωγή σπέρματος, αλλαγές κατά την εφηβεία,
αλλαγή της φωνής, την ηβική, προσωπική και μασχαλιαία
τριχοφυία και την αύξηση του μυικού όγκου.

 Αν και ένα χαμηλό ποσοστό τεστοστερόνης είναι

σύνηθες στα θήλεα, η υπερέκκριση μπορεί να οδηγήσει σε
ανδρογενετισμό, δασυτριχισμό και αμηνόρροια.

Στα αγόρια παράγονται οι ίδιες γοναδοτροπίνες

(ωοθυλακιοτρόπος και ωχρινοτρόπος), αν και η δεύτερη
λέγεται μεσοκυττάριος διεγερτική ορμόνη στους άνδρες
(ICSH) και διεγείρει τους όρχεις για να παράξουν
τεστοστερόνη.

Οι περισσότερες αλλαγές προκαλούνται από την

τεστοστερόνη και είναι:

 -αύξηση μυών και οστών

 -αύξηση ύψους
 -αλλαγή της φωνής και μεγέθυνση του λάρυγγα.
 -τριχοφυία στην ήβη, το πρόσωπο, τις μασχάλες, την κοιλιά
και το στήθος
 -ανάπτυξη των σεξουαλικώνν οργάνων
 Αρχίζει η παραγωγή σπέρματος
 -τα σπερματικά σωληνάρια στους όρχεις παράγουν
τεστοστερόνη και σπέρμα.
 ΕΠΙΦΥΣΗ
Βρίσκεται στο κέντρο του εγκεφάλου στον επιθάλαμο

• Μικρός αδένας
• Εκκρίνει μελατονίνη
• Ελέγχει τους ρυθμούς του σώματος-ανταποκρίνεται
στο ηλιακό φως.
• Υπερέκκριση-αίσθημα απώλειας χρόνου, κατάθλιψη,
εποχιακή μανιοκατάθλιψη.

ΘΥΜΟΣ

• Βρίσκεται στο θώρακα στο πάνω μέρος του

μεσοπνευμόνιου χώρου πίσω από το στέρνο

Ορμόνη – λεμφοκύτταρα Τ
• Είναι μέρος του ανοσοποιητικού συστήματος.
• Δυσλειτουργία προκαλεί εξασθενημένη
ανοσία.
 ΠΑΡΑΓΑΓΓΛΙΑ
Ειναι μικροί αδένες που σχετίζονται με το Φυτικό
Νευρικό Σύστημα και διακρίνονται σε συμπαθητικά και
παρασυμπαθητικά.

• Η συνήθης ηλικία της εφηβείας για τα κορίτσια είναι

10-14 χρονών, αν και σε μερικές περιπτώσεις αρχίζει
αρκετά πιο νωρίς, στα 8-9.
• Για τα αγόρια η συνήθης ηλικία είναι 13-16 χρόνων.