Jatabe

Jatabe
Bizkaia, Euskal Herria
Maruri-Jataberen ikuspegia.
Administrazioa
Estatua	Espainia
Erkidegoa	Euskal Autonomia Erkidegoa
Lurraldea	Bizkaia
Eskualdea	Mungialdea
Izen ofiziala	Maruri-Jatabe
Alkatea	Isaac Amezaga Larrazabal (EAJ)
Posta kodea	48112
INE kodea	48061
Herritarra	jatabetarra
Kokapena
Koordenatuak	43°23′47″N 2°52′08″W
Azalera	15,8 km²
Garaiera	43 metro
Distantzia	18 km Bilbora
Demografia
Biztanleria	1.129 (2025:  56)
537 (%47,6)   (%52,4) 592
Dentsitatea	7,15 bizt/km²
Euskara
Euskaldunak	% 63.84 + % 14.16 hartzaile (2021)
Kaleko erabilera	%  (2021)
Etxeko erabilera	% 42.27 (2021)
Datu gehigarriak
Webgunea	http://www.maruri-jatabe.net

Jatabe (ofizialki Maruri-Jatabe) Bizkaiko iparraldeko udalerri bat da, barrualdekoa, Mungialdeako eskualdean kokatua. 15,8 kilometro koadro ditu, eta 1.100 biztanle zituen 2025. urtean.

Izena

Herriaren izena konposatua da 1997tik; ordu arte Maruri izena zuen. Toponimo horrek, Koldo Mitxelenak zioenez, «mairu uri» esan nahiko zuen; Jatabe toponimoak, berriz, «Jata mendiaren azpikoa».

Jatabetarrek euskaraz Jatabe eta espainieraz Maruri esaten zioten herriari, eta j espainierazko [y] lez ahoskatu.

Geografia

Ingurune naturala

Jataberen lurraldeak menditsuak dira, Jatabe herria bera dagoen hegoaldeko partean salbu. Udalerria Butroe ibaiaren bailararen iparraldean dago kokaturik, Jata mendiaren (599 m) magaletan. Jatak udalerriaren ekialdeko mugarriarena egiten du. Badaude altuera txikiagoko beste muino batzuk: Artebakarra, Irutxurre, Kurtzegana, Garbi-mendi, Iruarteta, Santakurtze, Amezti eta Txarola mendiak. Udalerria zeharkatzen du, hegoaldetik iparraldera, Mungia kostaldearekin lotzen duen eta Goieta auzunea kokatuta dagoen bailaratxoak.

Jatabe herria itsas mailatik 20 metro inguruko altueran dago. Udalerriaren zatirik gehiena, berriz, 150 eta 350 metro arteko altuerako muinoez osaturik dago, eta punturik altuena Jata mendiaren 599 metroak dira.

Butroi errekak hegoaldeko muga osatzen du eta Jatabe Gatikako udalerritik banatzen du.

Udalerri mugakideak

Lau udalerrik inguratzen dute Jatabe: Lemoiz, Bakio, Mungia eta Gatika.

Auzoak

Herriko auzoak 12 hauek dira, alfabetikoki ordenaturik:

• Billelabaso: Ipar-mendebaldean kokatuta dago, Lemoizko mugan. Goikomendi, Obarre, Billelabaso, Karabieta, Bitxilarreneta eta Ortuazpi izeneko inguruneak eta Amezti eta Txarola mendiak barne hartzen ditu. Ur-biltegia ere badauka eta hainbat errekak gurutzatzen dute. Auzoko erdigunea Etxebarrigoiko, Goikoetxea, Hurrengoetxea, Sustatxaena, Bekoetxea, Asolo eta Heredad de Maitegi izeneko etxe edo baserriek osatzen dute.
• Elortegi: Ekialdeko erdialdean kokatuta dago. Santakurtze mendia eta Eldroka eta Elortegi inguruneak barne hartzen ditu.
• Erdigune: Hegoaldean kokatuta dago, Mungiako mugan. Udaletxea, eliza, kanposantua, gizarte-etxea, pilotalekua, igerilekua, parkea eta bi jatetxe biltzen ditu.
• Ergoien, San Lorentzo eliza dagoen auzoa.
• Erbera: Hego-mendebaldean kokatuta dago. Gorostola, Iretzagorri, Ixerdi, Urretxua, Lexarzarreta, Basozarra eta Sagubaso inguruneak eta Garbi-mendi eta Iruarteta mendiak barne hartzen ditu.
• Ianduri: Hego-ekialdeko bazterrean dagoen auzo txikia da.
• Ibarra: Hegoaldean kokaturik dago, Gatika eta Mungiako mugetan. Probalekua, errementari etxea, hiru bus geltoki eta bi jatetxe biltzen ditu.
• Jule: Erdialdean dagoen auzo txikia da.
• Kurtzegana: Erdialdean dagoen auzoa da. Izen bereko mendia eta Urgozo, Alegriburu inguruneak barne hartzen ditu, Garaizarreko landetxea eta ur-errota, ur-biltegi eta iturri banarekin batera.
• Larreta: Hegoaldean dagoen auzo txikia da, Mungiako mugan.
• Goieta: Iparraldean dagoen auzo zabala da, Lemoizko mugan kokatua. Txorietxe, Lamitzeta, Askabe, Zaldizuri, Goieta eta Amezola inguruneak, Artebakarra eta Irutxurre mendiak, adinekoen egoitza eta jatetxe bat barne hartzen ditu
• Saburdi: Udalerriko ekialde osoa hartzen du, Bakio eta Mungiako mugetan. Markinaresti, Arrizurieta eta Saburdi inguruneak, Jata mendia eta ur-biltegi bat barne hartzen ditu.
• Sakalde: Erdialdean dagoen auzoa da. Artezarra, Iturralde eta Sakalde inguruneak eta iturri eta jatetxe bana barne hartzen ditu.

Historia

Erdi Aroa

San Lorentzo Martiriaren izeneko elizatea Jataren malda altu batean eraiki zuten XII. mendean.

Aro Modernoa

XVII. mendeko hastapenetan Marurik oinaztarren alde egin zuen, Gaztelaren alde alegia. Filipe IV.a Espainiakoak 1637an soldaduak eskatu zizkion Bizkaiko jaurerriari Frantziaren aurka borrokatzeko eta herriak 6 gizon bidali zuen tropa hori osatzeko. Tartean, Konbentzio Gerran parte hartu zuten.

1704an bestela herriak 54 "sutzar" zituen eta 1798an 55, 61 etxe, 350 pertsona ("de comunión"), Añekako burdinola, taberna bat, 6 errota eta Santa Kurtzeko baseliza, Juan Ramón Iturriza historialariak erregistratu zuen moduan.

Aro Garaikidea

Bigarren Errepublika

II. Errepublikan zehar, hainbat emakume elkarte sortu ziren Euskal Herrian baita Estatuan ere. Haien artean Emakume Abertzale Batza (EAB), Primo de Riveraren diktadura amaitutakoan, berriro abian jarri zena. Maruri-Jataben ere, EABko ordezkaritza sortu zen eta 1934an 23 bazkide zituen.

Hauxe da elkarte honen Zuzendaritza Batzordea 1934an:

• Presidentea: Demetria Fullaondo Ibarra. 1893an jaio Maruri-Jataben. Elkartearen sortzailea izan omen zen.
• Presidente ordea: Bizenta Agirre Goyegana
• Diruzaina: Elisa Larrauri
• Idazkaria: Rafaela Villalabeitia Uriarte
• Idazkari ordea: Claudia Fullaondo Ibarra
• Bokalak: Aurora Alzaga Sarria eta Justa Renteria Urrutia

Espainiako Gerra Zibila

Sakontzeko, irakurri: «Espainiako Gerra Zibila Jataben»

1937ko maiatzaren 12an hasi ziren bonbardaketak Jata mendatearen gainean. Buruzagi frankistek Gezi Beltzen Brigada italo-espainarrak erabili zituzten herria konkistatzeko. Bonbardaketak direla eta, herriko emakumek zein gizon askok alde egin behar izan zuten.

Gerra hartan, gizonak ez ezik, herriko emakume batzuk ere zigortu zituen erregimen berriak.

XXI. mendea

Historia garaikideari dagokionez, herritar gehien-gehienak euskal abertzaleak izan arren, 1972tik 2008ra Jaime Larrinagak abade lanak egin izan zituen herrian, politikoki espainiar nazionalismoaren alde lerratutakoa. Honek herriko bazterrak nahastu zituen, batez ere kanpotik etorritako interesek hauspotuta. "Foro El Salvador" izeneko taldean ibili zen eta ETAren mehatxuak salatu zituen.

Demografia

Jatabeko biztanleriak inguruko herri txikien eboluzio bera izan zuen XX. mendean. Tradizioz nekazaritzari lotutako herria izanik, 1950eko hamarkadatik aurrera biztanleak galduz joan zen, askok inguruko herri handietako eta Bilboko languneetara alde egin baitzuten. 1980ko hamarkadatik aurrera, berriz, errepideak hobetzean eta automobilaren erabilera zabaltzearekin batera, Bilbotik eta Mungiatik hain hurbil egonik, Jatabe biztanle berriak jasotzen hasi zen.

XXI. mendearen lehen hamarkadan inoiz baino biztanle gehiago edukitzera iritsi zen, ia 1.000 bizilagunen kopurua erdietsiz.

Oharra: grafiko hau Wikidatan jasotako datuetatik egin da, automatikoki. Daturen bat aldatu edo eguneratu behar izanez gero, egizu Wikidatan bertan.

Biztanleria-piramidea 2025 Guztira: 592 gizon, 537 emakume
% Gizonak Adina Emakumeak % 0.00   100+   0.00 0.00   95-99   0.56 0.68   90-94   2.05 2.03   85-89   2.98 2.20   80-84   2.42 3.38   75-79   4.28 4.56   70-74   3.72 6.59   65-69   5.21 8.61   60-64   7.45 7.60   55-59   8.94 9.46   50-54   10.61 10.47   45-49   8.38 6.25   40-44   6.33 4.22   35-39   5.03 2.36   30-34   4.47 5.24   25-29   3.91 5.07   20-24   5.21 5.74   15-19   6.89 5.41   10-14   4.84 5.57   5-9   3.35 4.56   0-4   3.35
Iturria: Eustat / Instituto Nacional de Estadística

Hazkunde begetatiboa

Urtea	1975	1976	1977	1978	1979	1980	1981	1982	1983	1984	1985	1986	1987	1988	1989	1990	1991	1992	1993	1994	1995	1996	1997	1998	1999	2000	2001	2002	2003	2004	2005	2006	2007	2008	2009	2010	2011	2012	2013	2014	2015	2016	2017	2018	2019	2020	2021	2022	2023	2024	2025
Hazkunde begetatiboa	1	−1	−1	−1	−4	1	−2	−2	−2	−3	−4	−2	1	3	−6	−5	−4	−3	2	−4	6	−4	−2	−4	0	−3	−1	−2	3	5	0	−3	−1	1	1	−3	8	0	8	−3	4	0	−8	−2	−5	−6	−2	1	−6	−4	−9

Honakoa hazkunde begetatiboa erakusten duen grafiko bat da, hau da, urte batean jaiotakoei hildakoak kentzearen emaitza. Datuak Eustat erakundeak eskaintzen ditu eta Wikimedia Commonsen daude eskuragarri. Aldaketaren bat egin behar bada, bertan egin beharko da.

Bizirik jaiotakoak sexuaren arabera

Urtea	1996	1997	1998	1999	2000	2001	2002	2003	2004	2005	2006	2007	2008	2009	2010	2011	2012	2013	2014	2015	2016	2017	2018	2019	2020	2021	2022	2023	2024	2025
Bizirik jaiotakoak	2	4	3	6	2	8	3	8	11	11	6	8	9	7	4	11	6	13	3	11	5	5	6	3	5	8	9	2	5	6

Honakoa bertan erroldatutako amaren batetik bizirik jaiotako haurrak erakusten duen grafiko bat da. Datuak Eustat erakundeak eskaintzen ditu eta Wikimedia Commonsen daude eskuragarri. Aldaketaren bat egin behar bada, bertan egin beharko da.

Jatorria

Jaiolekuari dagokionez, 2025. urtean biztanleen % 23,4 udalerri berean jaioak ziren, probintziako batez bestekoaren (% 37,6) azpitik. Beste erkidego batzuetan jaiotakoak (Nafarroa barne) % 6,6 dira, eta espainiar estatutik kanpo jaiotakoak % 6,6 —probintzian % 13,9—.

Biztanleria jaiolekuaren arabera Bizkaiko mapa

Udal

Prob

Udalerri berean · % 23,4Probintzia berean · % 61,6Erkidegoan · % 1,7Beste erkidegoa · % 6,6Estatutik kanpo · % 6,6

Jaiolekua bizilekuarekin alderatuta (2025). Iturria: INE.

Euskal Autonomia Erkidegoko probintziei dagokienez, biztanleen % 85,5 Bizkaian, % 1,5 Gipuzkoan, eta % 0,4 Araban jaio ziren.

Jaioterria, lurralde historikoka

Bizk

EAEt

Bizkaia · % 85,5Gipuzkoa · % 1,5Araba · % 0,4EAEtik kanpo · % 12,6

Biztanleria jaiolekuko probintziaren arabera (2025). Iturria: Eustat.

Biztanleria atzerritarra

2025. urtean, biztanleen % 2,5k atzerriko nazionalitatea zuen. Atzerritarren artean, talde nagusiak Erdialdeko eta Iparraldeko Amerika (% 28,6), Mendebaldeko Europa (% 25), Hego Amerika (% 21,4) ziren.

Jaiotza herrialde nagusiak Kolonbia, Argentina, Venezuela dira.

Atzerrian jaiotakoak, eskualdeka

Amer

Euro

Afri

Amerika · % 62,7Europa · % 20Afrika · % 14,7Ozeania · % 2,7

Espainiar estatutik kanpo jaiotakoak, eskualdeka (2025). Iturria: INE.

Jaiolekuko herrialde nagusiak, sexuaren arabera

◄ gizonezkoakjaioterriaemakumezkoak ►

2

Kolonbia

7

3

Argentina

5

6

Venezuela

2

2

Maroko

5

3

Brasil

3

2

Errusia

3

2

Frantzia

2

2

Alemania

1

0

Kuba

3

1

Mexiko

2

1

Ameriketako Estatu Batuak

1

1

Bulgaria

1

0

Senegal

2

1

Txile

1

0

Aljeria

1

1

Bolivia

0

1

Erresuma Batua

0

0

Honduras

1

0

Kanada

1

0

Nikaragua

1

0

Paraguai

1

0

Peru

1

Jaiolekuko herrialde nagusiak, sexuaren arabera (2025). Iturria: INE.

Etxebizitza

Eustaten 2024ko Biztanleriaren eta Etxebizitzen Erroldaren arabera, udalerrian 525 etxebizitza zeuden: 391 (% 74,5) nagusiak eta 134 (% 25,5) gainerakoak (bigarren egoitzak edo hutsik). Etxebizitza nagusien % 92,8 jabetzan zegoen eta % 5,1 alokairuan. INEren estatistika esperimentalaren arabera, 2026ko maiatzean 2 etxebizitza turistiko zeuden udalerrian, guztira 22 plazarekin (11 plaza etxebizitzako).

525etxebizitza

391nagusi

2etxebizitza turistiko (2026) Bizkaiko mapa

Etxebizitza multzoa Bizkaiko mapa (2024)

391

134

Nagusiak (391)Gainerakoa (bigarrena edo hutsik) (134)

Jabetza egoera (etxebizitza nagusiak) Bizkaiko mapa (2024)

363

Jabetzan (363)Alokairuan (20)Beste modu batean (8)

Guztira 391 etxegune zeuden, batez beste 2,7 egoiliarrekoak; horietatik 84 (% 21,5) pertsona bakarrekoak ziren.

Etxeguneak egoiliar kopuruaren arabera Bizkaiko mapa (2024)

84

107

186

Egoiliar 1 (84)2 egoiliar (107)3-5 (186)6-9 (13)10 edo gehiago (1)

Etxebizitzen batez besteko azalera erabilgarria 112,5 m²-koa zen eta batez besteko antzinatasuna 60,9 urtekoa. Etxebizitzen % 42,7 etxebizitza bakarreko eraikinetan zeuden eta % 0,0 21 etxebizitza edo gehiagoko eraikinetan. Etxebizitzen % 16,2 igogailua zuten.

Eraikineko etxebizitza kopurua

224

214

63

Etxebizitza 1 (224)2 (214)3-10 (63)11-20 (24)

Gela kopurua

99

61

223

85

57

1-3 gela (99)4 (61)5 (223)6 (85)7 edo gehiago (57)

Bainugela kopurua

241

281

Bainugela 1 (241)2 edo gehiago (281)

Berokuntzari dagokionez, etxebizitza nagusien % 0,0 berokuntza zentrala zuten, % 52,4 banakakoa eta % 36,6 noizean behingoa. Horrez gain, % 4,9 hodien bidezko gasa zuten eta % 11,0 igogailua.

Berogailu mota

% 52,4

% 36,6

Banakakoa (% 52,4)Noizean behingoa (% 36,6)

Bestelako ekipamenduak (etxebizitza nagusiak)

Hodien bidezko gasa% 4,9

Ur bero zentrala% 88,7

Igogailua% 11,0

Hezkuntza-maila

INEren 2024ko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsuaren arabera, udalerrian 15 urte edo gehiagoko 931 biztanle zeuden. Lortutako ikasketa-mailarik altuenari dagokionez, goi-mailako ikasketak zituztenak % 57,1 ziren; bigarren hezkuntzako bigarren etapa (batxilergoa edo erdi-mailako lanbide-heziketa) zutenak % 20,6; bigarren hezkuntzako lehen etapa (DBH edo antzekoa) zutenak % 15,1; eta lehen hezkuntza edo gutxiago zutenak % 7,1. Goi-mailako ikasketak zituztenen proportzioa % 57,5 zen 2021ean eta % 57,1 2024an; beraz, ia aldatu gabe mantendu zen. Lehen hezkuntza edo gutxiago zutenena, berriz, % 7,0 izatetik % 7,1 izatera pasatu zen. Sexuaren arabera, goi-mailako ikasketak zituztenak emakumeen artean % 56,6 ziren, eta gizonen artean % 57,7; 1,1 puntuko aldea, gizonen alde. Lehen hezkuntza edo gutxiago zutenak, berriz, emakumeen % 9,1 eta gizonen % 5,1 ziren. Azken alde hori, neurri handi batean, adin-egituraren isla izan ohi da: adineko biztanleen artean emakumeak gehiago dira, eta belaunaldi horietan ohikoagoa zen ikasketak goiz uztea.

931biztanle 15 urte edo +, 2024

% 57,1goi-mailako ikasketak−0,3 puntu 2021etik mapa

% 7,1lehen hezkuntza edo gutxiago+0,1 puntu 2021etik mapa

% 13,3ikasten ari dira, 2024

% 15,1

% 20,6

% 57,1

Lehen hezkuntza edo gutxiago · % 7,1Bigarren hezkuntzako lehen etapa (DBH) · % 15,1Bigarren hezkuntzako bigarren etapa · % 20,6Goi-mailako ikasketak · % 57,1

Lortutako ikasketa-mailarik altuena, 15 urte edo gehiagoko biztanleen artean (2024). Bizkaiko mapa

Xeheago, goi-mailako ikasketak zituztenen % 71,6 unibertsitate-tituludunak ziren (gradua, diplomatura, lizentziatura, masterra edo doktoretza), eta % 28,4 goi-mailako lanbide-heziketakoak. Guztira, 17 pertsonak zuten doktore-titulua. Bigarren etapakoen artean, batxilergoa zutenak % 58,9 ziren, eta erdi-mailako lanbide-heziketa zutenak % 41,1. Ikasketarik gabekoak, azkenik, 15 urte edo gehiagoko biztanleen % 0,9 ziren.

Ikasketa-maila xehatua

Ikasketarik gabe

% 0,9

Lehen hezkuntza

% 6,2

DBH eta antzekoak

% 15,1

Batxilergoa

% 12,1

Erdi-mailako LH

% 8,5

Goi-mailako LH

% 16,2

Graduak (≤240 ECTS), diplomaturak

% 14,4

Graduak (>240 ECTS), lizentziaturak

% 19,5

Masterrak eta espezialitateak

% 5,2

Doktoretzak

% 1,8

Ehunekoak 15 urte edo gehiagoko biztanle guztien gainekoak dira; koloreak goiko barrako lau maila nagusiei dagozkie.

Sexuaren araberako banaketa

15 urte edo gehiagoko biztanleria ikasketa-mailaren eta sexuaren arabera, Maruri-Jatabe, 2024

Ikasketa-maila	Guztira	%	Gizonak	%	Emakumeak	%
Goi-mailako ikasketak	532	% 57,1	270	% 57,7	262	% 56,6
Bigarren hezkuntzako bigarren etapa	192	% 20,6	116	% 24,8	76	% 16,4
Bigarren hezkuntzako lehen etapa (DBH)	141	% 15,1	58	% 12,4	83	% 17,9
Lehen hezkuntza edo gutxiago	66	% 7,1	24	% 5,1	42	% 9,1
Guztira	931	% 100,0	468	% 100,0	463	% 100,0

Urtez urteko bilakaera

Ikasketa-mailaren bilakaera (%), Maruri-Jatabe, 2021–2024

Urtea	Goi-mailakoak	Batx. / erdi LH	DBH	Lehen H. edo gutx.	15 urte edo +
2021	% 57,5	% 20,3	% 15,3	% 7,0	858
2022	% 58,4	% 19,8	% 15,0	% 6,8	894
2023	% 56,9	% 20,6	% 14,9	% 7,6	922
2024	% 57,1	% 20,6	% 15,1	% 7,1	931

Ikasten ari direnak

2024an, 15 urte edo gehiagoko biztanleen % 13,3 ikasten ari zen (124 pertsona). Ikasten ari zirenetatik, % 56,5 goi-mailako ikasketetan zebilen, % 27,4 batxilergoan, % 8,9 erdi-mailako lanbide-heziketan eta % 4,8 DBHn edo antzekoetan. Sexuaren arabera, ikasten ari ziren emakumeen % 60,0 goi-mailako ikasketetan zebilen, eta gizonen % 51,9; erdi-mailako lanbide-heziketan, aldiz, gizonen % 5,6 eta emakumeen % 11,4. Adinaren arabera, 15–19 urtekoen % 90,5 ikasten ari zen, 20–24 urtekoen % 60,0 eta 25–29 urtekoen % 15,2; 30 urtetik gorakoen artean, berriz, % 2,1 baino ez. 20–24 urtekoen artean, emakumeen % 60,0 ari zen goi-mailako ikasketak egiten, eta gizonen % 56,7.

Ikasten ari direnak, adin-taldeka

15–19 urte

% 90,5

20–24 urte

% 60,0

25–29 urte

% 15,2

30–34 urte

% 2,6

35–39 urte

% 4,3

40–44 urte

% 3,8

45–49 urte

% 3,2

50–54 urte

% 3,5

55 urte edo +

% 0,8

Egiten ari diren ikasketa-maila

Maila zehaztu gabe

% 1,6

Goi-mailako ikasketak

% 56,5

Erdi-mailako LH

% 8,9

Batxilergoa

% 27,4

DBH eta antzekoak

% 4,8

Lehen hezkuntza edo beheragokoa

% 0,8

Ezkerrean, adin-talde bakoitzean ikasten ari direnen ehunekoa; eskuinean, ikasten ari direnen banaketa mailaren arabera (2024).

Jaiolekuaren arabera

2024an, 15 urte edo gehiagoko biztanleen % 91,8 estatuan jaio zen, eta % 8,2 atzerrian. Ikasketa-egiturak alde nabarmenak ditu jatorriaren arabera. Estatuan jaiotako gizonen artean, goi-mailako ikasketak zituztenak % 57,7 ziren eta lehen hezkuntza edo gutxiago zutenak % 4,3; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 57,1 eta % 17,9, hurrenez hurren. Estatuan jaiotako emakumeen artean, goi-mailako ikasketak zituztenak % 58,6 ziren eta lehen hezkuntza edo gutxiago zutenak % 8,2; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 39,6 eta % 16,7, hurrenez hurren.

Gizonak

Estatua

Atzerria

% 57,7

Goi-mailakoak

% 57,1

% 25,2

Batx. / erdi LH

% 17,9

% 12,7

DBH

% 7,1

% 4,3

Lehen H. edo gutx.

% 17,9

Emakumeak

Estatua

Atzerria

% 58,6

Goi-mailakoak

% 39,6

% 15,4

Batx. / erdi LH

% 25,0

% 17,8

DBH

% 18,8

% 8,2

Lehen H. edo gutx.

% 16,7

Ehuneko bakoitza jatorri- eta sexu-taldearen barnekoa da (2024).

Ikasten ari zirenei dagokienez, 2024an estatuan jaiotako 15 urte edo gehiagokoen % 13,1 ari zen ikasten, eta atzerrian jaiotakoen % 15,8. Ikasten ari zirenen artean, goi-mailako ikasketetan zebiltzanak % 59,8 ziren estatuan jaiotakoetan eta % 25,0 atzerrian jaiotakoetan. Konparazio hauek ez daude adinaren arabera doituta: talde bakoitzaren adin-egiturak (gazteen proportzioak, batez ere) eragin handia du emaitzan.

Politika

Udaletxea

2023ko udal hauteskundeak Euzko Alderdi Jeltzaleak irabazi zituen sei ordezkarirekin eta ondorioz Erlantz Urresti Olasagaste aukeratu zuten alkate.

Jatabeko udalbatza
Alderdia		2023eko maiatzaren 28a		2019ko maiatzaren 26a
		Zinegotziak	Boto kopurua	Zinegotziak	Boto kopurua
	Euzko Alderdi Jeltzalea (EAJ-PNV)	6 / 9	373 (% 61,04)	4 / 7	318 (% 54,73)
	Euskal Herria Bildu (EH BILDU)*	3 / 9	194 (% 31,75)	3 / 7	215 (% 37,01)
Datuen iturria: https://apli.bizkaia.eus/apps/seguru/el23/es/municipales/resultados/todos-los-municipios/061

Ekonomia

Diru-sarrerak

2024. urtean, biztanle bakoitzeko batez besteko errenta garbia 27.011 euro-koa zen, probintziako 3. altuena, eta etxegune bakoitzeko 72.662 euro-koa. Balio hori probintziako batez bestekoaren (19.858 euro) gainetik dago, eta Espainiako batez bestekoaren (15.948 euro) gainetik. Kontsumo-unitateko errentaren mediana (etxeguneen tamaina eta osaera kontuan hartzen dituen neurria) 33.250 euro zen. Errenta gordina 34.638 euro-koa izan zen pertsonako, probintziako 3. altuena.

Eustaten datuen arabera, 2024. urtean udalerriko 18 urteko eta gehiagoko biztanleen errenta pertsonalaren mediana —biztanleen erdiek baino gutxiago eta beste erdiek baino gehiago jasotzen duten zenbatekoa— 32.272 eurokoa zen: gizonena 37.064 eurokoa eta emakumeena 23.919 eurokoa; hau da, emakumeena gizonena baino % 35,5 txikiagoa. Bizkaia osoan, mediana 22.112 eurokoa zen. Familia-errentari dagokionez, udalerriko familien erdiek 63.965 euro baino gutxiago jaso zuten urtean; familien % 10ek 22.072 euro baino gutxiago jaso zuten, eta beste % 10ek 148.314 euro baino gehiago.

Errenta-pertzentilak, sexuaren arabera

Errenta pertsonala (2024) Bizkaiko mapa

◄ gizonakPemakumeak ►

 

 

 

15.343

P20

6.439

19.803

P25

11.086

23.658

P30

13.091

29.155

P40

18.692

37.064

P50

23.919

42.750

P60

33.737

47.816

P70

41.510

50.641

P75

45.134

56.045

P80

48.735

72.333

P90

58.634

96.512

P95

74.809

285.725

P99

127.039

18 urteko eta gehiagoko pertsonak, sexuaren arabera.

Familia-errenta (2024) Bizkaiko mapa

◄ gizonakPemakumeak ►

27.557

P10

16.164

41.156

P20

27.742

43.828

P25

35.401

46.462

P30

40.922

55.759

P40

53.516

66.999

P50

62.387

84.966

P60

74.861

96.093

P70

87.161

101.582

P75

94.903

115.311

P80

111.340

155.547

P90

136.996

205.419

P95

166.803

575.637

P99

247.698

Familiak, diru-sarrera nagusien hartzailearen sexuaren arabera.

Errenkada bakoitzeko balioa muga bat da: adibidez, P20 errenkadan, pertsonen edo familien % 20k zenbateko hori baino gutxiago jaso zuten; P50 mediana da. Bi grafikoek eskala bera dute. Iturria: Eustat.

Diru-sarrera guztien artean % 61,9 soldatak dira.

Desberdintasuna

Errentaren banaketaren desberdintasuna neurtzeko Gini indizea erabiltzen da. Udalerrian indizea 27,8 da, probintziakoaren (29,8; Bizkaiko mapa) azpitik eta Espainiakoaren (31,9) azpitik. P80/P20 zatidurak, hau da errenta-banaketaren 80. eta 20. pertzentilen arteko zatidura, 2,1 da, probintziakoaren (2,5; Bizkaiko mapa) azpitik eta Espainiakoaren (2,6) azpitik.

Eustatek beste adierazle bat ematen du: diru-sarrera txikienak dituzten familien % 20ren batez besteko errenta, handienak dituztenen % 20renaren ehuneko gisa adierazita; zenbat eta handiagoa izan, orduan eta berdinagoa da banaketa. 2024. urtean, udalerrian lehenengoek 21.429 euro jaso zuten batez beste, eta bigarrenek 231.234 euro; hau da, lehenengoen errenta bigarrenen % 9,3 zen (Bizkaia osoan, % 9,6; udalerriko banaketa desberdinagoa da). Pertsonen errentari dagokionez, diru-sarrera txikienak dituzten biztanleen erdiak batez beste 13.551 euro jaso zuen, eta handienak dituzten erdiak 70.273 euro; lehenengoen errenta bigarrenen % 19,3 zen (Bizkaia osoan, % 18,8).

Errentaren bilakaera

Errenta pertsonala

20. pertzentila, mediana eta 80. pertzentila.

Familia-errenta

20. pertzentila, mediana eta 80. pertzentila.

Iturria: Eustat.

Jarduera ekonomikoa

INEren 2024ko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsuaren arabera, Maruri-Jatabe udalerrian biztanleria aktiboa (okupatuak eta langabeak) 518 pertsona ziren, hau da, 16 urte edo gehiagoko biztanleriaren % 56,7; gainerako % 43,3 inaktibo zeuden (erretiratuak % 54,8, beste inaktiboak % 28,0 eta ikasleak % 17,2). Aktiboen artean, langabezia-tasa % 5,4 zen. Sexuaren arabera, gizonezkoen jarduera-tasa % 58,2 zen eta emakumezkoena % 55,1; langabezia-tasa, aldiz, % 4,1 eta % 6,8 zen, hurrenez hurren.

Okupatuen kopurua 479 zen 2023ean, 2021eko 445etik gora. Emakumeek okupatuen % 46,8 osatzen dute, eta gizonek % 53,2.

479okupatu, 2023+% 7,6 2021etik

% 46,8emakumeak okupatuen artean

% 56,7jarduera-tasa, 2024

% 5,4langabezia-tasa, 2024

16 urte edo gehiagoko biztanleria jarduerarekiko loturaren arabera (2024)

% 53,6

% 23,7

% 12,1

Okupatuak · % 53,6Langabeak · % 3,1Ikasleak · % 7,4Erretiratuak · % 23,7Beste inaktiboak · % 12,1

16 urte edo gehiagoko biztanleria jardueraren eta sexuaren arabera, Maruri-Jatabe, 2024

Egoera	Guztira	%	Gizonak	%	Emakumeak	%
Okupatuak	490	% 53,6	258	% 55,8	232	% 51,3
Langabeak	28	% 3,1	11	% 2,4	17	% 3,8
Inaktiboak	396	% 43,3	193	% 41,8	203	% 44,9
Guztira	914	% 100,0	462	% 100,0	452	% 100,0

Jarduera-sektoreak

Jarduera-sektoreei dagokienez, okupatuak honela banatzen dira: zerbitzuak (% 80,6), industria (% 13,4), eraikuntza (% 3,5) eta nekazaritza, abeltzaintza eta arrantza (% 2,5). Xeheago, jarduera-adarrik handiena hezkuntza da (% 14,6), ondoren manufaktura-industria (% 12,3) eta merkataritza (% 11,7) datoz.

Okupatuak jarduera-sektorearen arabera (2023) Bizkaiko mapa

% 13,4

% 80,6

Nekazaritza, abeltzaintza eta arrantza · % 2,5Industria · % 13,4Eraikuntza · % 3,5Zerbitzuak · % 80,6

Jarduera-adar zehatzak

Hezkuntza

% 14,6

Manufaktura-industria

% 12,3

Merkataritza

% 11,7

Jarduera profesionalak

% 10,4

Osasuna eta gizarte-zerbitzuak

% 8,4

Administrazio publikoa

% 8,4

Garraioa eta biltegiratzea

% 6,3

Ostalaritza

% 4,2

Gainerako 13 jarduera-adarrak

Administrazio-jarduera lagungarriak

% 4,0

Eraikuntza

% 3,5

Jarduera artistikoak eta aisialdikoak

% 3,3

Informazioa eta komunikazioak

% 3,1

Beste zerbitzu batzuk

% 2,9

Nekazaritza, abeltzaintza eta arrantza

% 2,5

Finantza- eta aseguru-jarduerak

% 2,3

Ur-hornidura eta hondakinak

% 0,8

Etxeetako jarduerak

% 0,6

Higiezinen jarduerak

% 0,4

Energia elektrikoa eta gasa

% 0,2

Erauzketa-industriak

% 0,0

Lurraldez kanpoko erakundeak

% 0,0

Okupazioa eta lan-egoera

Okupazio-mailari dagokionez, zuzendariak eta goi eta erdi mailako teknikariak dira talderik ugariena, okupatuen % 50,9; ondoren, langile kualifikatuak eta maila baxuko ofizialak daude (% 38,8), eta oinarrizko okupazioak % 5,8. Bi sexuetan goi eta erdi maila dira nagusi (gizonen % 45,5 eta emakumeen % 57,1).

% 50,9

% 38,8

Zuzendariak eta goi eta erdi mailako teknikariak · % 50,9Langile kualifikatuak eta maila baxuko ofizialak · % 38,8Oinarrizko okupazioak · % 5,8Ez dago jasota · % 4,4

Okupatuak okupazioaren eta sexuaren arabera, Maruri-Jatabe, 2023

Okupazioa	Guztira	%	Gizonak	%	Emakumeak	%
Zuzendariak eta goi eta erdi mailako teknikariak	244	% 50,9	116	% 45,5	128	% 57,1
Langile kualifikatuak eta maila baxuko ofizialak	186	% 38,8	111	% 43,5	75	% 33,5
Oinarrizko okupazioak	28	% 5,8	14	% 5,5	14	% 6,3
Ez dago jasota	21	% 4,4	14	% 5,5	7	% 3,1
Guztira	479	% 100,0	255	% 100,0	224	% 100,0

Okupatuen % 77,9 besteren konturako langileak dira, eta % 22,1 norberaren konturakoak.

% 20,0

% 62,4

% 15,4

Norberaren kontura, langileak dituena · % 2,1Norberaren kontura, langilerik gabe · % 20,0Besteren kontura, finkoa/mugagabea · % 62,4Besteren kontura, aldi baterakoa · % 15,4

Okupatuak lan-egoeraren eta sexuaren arabera, Maruri-Jatabe, 2023

Lan-egoera	Guztira	%	Gizonak	%	Emakumeak	%
Norberaren kontura	106	% 22,1	59	% 23,1	47	% 21,0
Besteren kontura	373	% 77,9	196	% 76,9	177	% 79,0
Guztira	479	% 100,0	255	% 100,0	224	% 100,0

Jaiolekuaren arabera

Jarduera

16 urte edo gehiagokoen % 92,2 estatuan jaio zen, eta % 7,8 atzerrian. Jarduera-egoerak alde nabarmenak ditu jatorriaren arabera. Estatuan jaiotako gizonen artean, % 56,0 okupatuak dira, % 26,2 erretiratuak, % 7,6 ikasleak, % 6,5 bestelako inaktiboak eta % 3,7 langabeak; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 43,3 okupatuak dira, % 36,7 bestelako inaktiboak, % 13,3 erretiratuak eta % 6,7 ikasleak. Emakumeen kasuan, estatuan jaiotakoen artean % 51,5 okupatuak dira, % 21,8 erretiratuak, % 15,1 bestelako inaktiboak, % 8,4 ikasleak eta % 3,2 langabeak; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 43,9 bestelako inaktiboak dira, % 39,0 okupatuak, % 9,8 langabeak, % 4,9 erretiratuak eta % 2,4 ikasleak.

Gizonak

Estatua

Atzerria

% 56,0

Okupatuak

% 43,3

% 3,7

Langabeak

% 0,0

% 7,6

Ikasleak

% 6,7

% 26,2

Erretiratuak

% 13,3

% 6,5

Beste inakt.

% 36,7

Emakumeak

Estatua

Atzerria

% 51,5

Okupatuak

% 39,0

% 3,2

Langabeak

% 9,8

% 8,4

Ikasleak

% 2,4

% 21,8

Erretiratuak

% 4,9

% 15,1

Beste inakt.

% 43,9

Ehuneko bakoitza jatorri-taldearen barnekoa da.

Okupazioa

Okupatuen % 93,9 estatuan jaio zen, eta % 6,1 atzerrian. Okupazio-egiturak alde nabarmenak ditu jatorriaren arabera. Estatuan jaiotako gizonen artean, % 45,0 zuzendari edo goi eta erdi mailako teknikari dira, % 45,0 langile kualifikatu edo maila baxuko ofizial eta % 5,4 oinarrizko okupazioetakoak; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 53,8 zuzendari edo goi eta erdi mailako teknikari dira, % 15,4 langile kualifikatu edo maila baxuko ofizial eta % 7,7 oinarrizko okupazioetakoak. Emakumeen kasuan, estatuan jaiotakoen artean % 59,1 zuzendari edo goi eta erdi mailako teknikari dira, % 32,2 langile kualifikatu edo maila baxuko ofizial eta % 5,3 oinarrizko okupazioetakoak; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 50,0 langile kualifikatu edo maila baxuko ofizial dira, % 31,3 zuzendari edo goi eta erdi mailako teknikari eta % 18,8 oinarrizko okupazioetakoak.

Gizonak

Estatua

Atzerria

% 45,0

Goi eta erdi maila

% 53,8

% 45,0

Langile kualifikatuak

% 15,4

% 5,4

Oinarrizko okup.

% 7,7

% 4,5

Ez dago jasota

% 23,1

Emakumeak

Estatua

Atzerria

% 59,1

Goi eta erdi maila

% 31,3

% 32,2

Langile kualifikatuak

% 50,0

% 5,3

Oinarrizko okup.

% 18,8

% 3,4

Ez dago jasota

% 0,0

Ehuneko bakoitza jatorri-taldearen barnekoa da.

Jarduera-sektoreak

Jarduera-egituran badira aldeak jatorriaren arabera. Estatuan jaiotako gizonen artean, % 74,4 zerbitzuetan ari dira, % 20,2 industrian eta % 4,1 eraikuntzan; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 92,3 zerbitzuetan ari dira, % 7,7 industrian. Emakumeen kasuan, estatuan jaiotakoen artean % 86,5 zerbitzuetan ari dira, % 6,7 industrian, % 3,4 eraikuntzan eta % 3,4 nekazaritzan; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 87,5 zerbitzuetan ari dira, % 12,5 nekazaritzan.

Gizonak

Estatua

Atzerria

% 1,2

Nekazaritza

% 0,0

% 20,2

Industria

% 7,7

% 4,1

Eraikuntza

% 0,0

% 74,4

Zerbitzuak

% 92,3

Emakumeak

Estatua

Atzerria

% 3,4

Nekazaritza

% 12,5

% 6,7

Industria

% 0,0

% 3,4

Eraikuntza

% 0,0

% 86,5

Zerbitzuak

% 87,5

Ehuneko bakoitza jatorri-taldearen barnekoa da.

Lehen sektorea

Nekazaritza

2020ko Nekazaritza Erroldaren arabera, udalerrian 25 nekazaritza-ustiategi zeuden, eta guztira 88,3 hektarea nekazaritzako azalera erabilgarri (NAE) lantzen zuten. Udalerriaren azalera 15,8 km² denez, NAE lurraldearen % 5,6 da. Lur-erabileraren arabera, NAEren % 83,3 larre iraunkorrak (73,5 ha, 23 ustiategitan), % 8,7 lur goldagarria (7,7 ha, 11 ustiategitan), % 6,8 arbolak (6 ha, 9 ustiategitan), % 1 berotegiak edo babes garai irisgarriak (0,9 ha, 7 ustiategitan) eta % 0,3 norberaren kontsumorako baratzeak (0,24 ha, 9 ustiategitan).

Nekazaritzako azalera erabilgarria (NAE)

NAE udalerriaren azaleran

94%

NAE · 88,3 ha (% 5,6)Gainerako azalera · 1.492 ha (% 94,4)

NAE, lur-erabileraren arabera

9%

83%

Lur goldagarria · 7,7 ha (% 8,7)Larre iraunkorrak · 73,5 ha (% 83,3)Arbolak · 6 ha (% 6,8)Baratzeak · 0,24 ha (% 0,3)Berotegiak · 0,9 ha (% 1)

Iturria: INE, Nekazaritza Errolda 2020; udalerriaren azalera: Wikidata.

Abeltzaintza

2020ko Nekazaritza Erroldaren arabera, udalerriko abeltzaintza-ustiategietan 106 behi, 144 ardi, 43 ahuntz, 2 txerri, 10 zaldi eta 93 hegazti zeuden.

Ibilgailu-parkea

Trafikoko Zuzendaritza Nagusiaren (DGT) 2025eko datuen arabera, udalerrian 759 gidari zeuden erroldatuta: 419 gizon (% 55,2) eta 340 emakume (% 44,8). Biztanleen % 67,2 gidatzeko gai zen.

Ibilgailu-parkea 975 ibilgailuk osatzen zuten: 697 turismo, 124 motozikleta, 57 furgoneta, 36 kamioi eta 17 ziklomotor. Motorizazio-tasa 1.000 biztanleko 617 turismokoa zen, probintziako (451) eta Espainiako (525) batez bestekoen gainetik.

Turismoen batez besteko adina 11,4 urtekoa zen; turismoen % 13,5k 4 urte baino gutxiago zituen, eta % 8k 25 urte baino gehiago. Erregaiari dagokionez, ibilgailuen % 50,4 diesel zen eta % 46 gasolinazko; 22 ibilgailu elektrifikatu zeuden (% 2,3; probintzian % 1,2). Ingurumen-bereizgarriari dagokionez, ibilgailuen % 9,1k zuen 0 edo ECO etiketa, eta % 20k ez zuen etiketarik.

Ibilgailu-parkea (2025)

Ingurumen-etiketa

43%

28%

20%

0 etiketa · 32 (% 3,4)ECO · 55 (% 5,8)C etiketa · 412 (% 43,1)B etiketa · 265 (% 27,7)Etiketarik gabe · 191 (% 20)

Turismoak, adinaren arabera

13%

20%

27%

31%

8%

< 4 urte · 94 (% 13,5)4–8 urte · 140 (% 20,1)8–15 urte · 188 (% 27)15–25 urte · 219 (% 31,4)≥ 25 urte · 56 (% 8)

Iturria: DGT, «Datos municipales general» (2025).

Maruri-Jatabeko landa emakumeen papera

2009ko jaietako omenaldia

Maruri-Jatabeko landa emakumeen papera isilean zegoen, ezezaguna izan da urte askotan. Emakume hauek, etxean denbora gehiena eman duten arren, haiek izan dira urteetan zehar, baserria eta familia aurrera eraman dutenak. Gogor egin dute lan ganaduarekin, baratzean, plazetara joaten beren produktuak saltzera, eta zelan ez, semea-alabak ere, hezten. Maruri-Jatabeko eragile nagusiak izan dira.

Maruri-Jatabeko Udalak omenaldi xumea eskaini zien 2008ko urriaren 15ean, Nazioarteko landa-emakumeen eguna ospatu zenean. Egun horretan ere, haien lana ikusarazteko eta ezagutzeko, 2009ko egutegia aurkeztu zen. Egutegi honen protagonistak haiek izan ziren.

Hauexek dira parte hartu zuten emakumeek eta zenbat urte zituzten egutegia atera zenean.

• Florencia Abarrategi Bilbao (78 urte, Zubiaurre, Fernandone)
• Aurora Askasibar Urkiaga (77 urte, Goizargi etxea, Utxe)
• Maria Elisa Askasibar Urkiaga (67 urte, Argiena etxea, Utxe)
• Escolástica Aurtenetxe Iturri (67 urte, Txarakane)
• Maria Luisa Bilbao Villalabeitia (77 urte, Arrutze-Beko)
• Ines Egia Markaida (73 urte, Garaigoiko)
• Maria Egia Markaida (80 urte, Lekunbarri)
• Maria Angeles Larrazabal Agirre (79 urte, Maruri-Txiki)
• Emilia Larrazabal Egia (72 urte, Añekabarri)
• Josefa Madariaga Larrazabal (65 urte, Madariaga)
• Dolores Muruaga Elordui (78 urte, Abaro)
• Anastasia Renteria Uriagereka (77 urte, Unibasogoiko)
• Lorenza Urrutia Arostegi (67 urte, Laxibi)
• Julia Urrutia Arostegi (64 urte, Laxibi)
• Maria Carmen Villalabeitia Olalde (71 urte, Billabaso)

2009 urtean ere, Maruri-Jatabeko jaietako pregoilariak izan ziren, herri osoaren omenaldia jaso zutelarik. Halaber, 2009ko urrian, eskualdeko omenaldia jaso zuten DEIA egunkariak urtero banatzen dituen “Hemendik” sarietako bat jaso baitzuten.

Kultura

Maruri-Jatabeko Antonio Mardaras (Ahotsak proiekturako)

Euskara

Maruri-Jataben Mungialdeko hizkera da nagusi, mendebaldeko euskalkiaren aldaera.

Jaiak

Herriko jaiak abuztuaren 10ean dira, Laurentzi Deunaren egunean. Herriko Ibarra auzoan probaleku bat dago, udaletxe eta bus geltokiaren ondoan, idi-probak egiteko.

Ondasun nabarmenak

San Lorentzo Eliza

Jatabeko San Lorentzo eliza aurretik zegoen tenplu baten berreraikuntza da. Espainiako Gerra Zibilean aurretik zegoen eliza guztiz suntsituta geratu zen eta orubea baino ez zen geratzen. Eliza berria antzinakoa zegoen lekuan eraiki zen, baina metro batzuk aldatuta. Estiloa erromaniko berrikoa da eta arkitektoa Luis Maria de Gana izan zen, Bizkaiko Regiones Devastadaseko arkitektoa. Elizaren iparraldean lehengo ara dago eta bertan inskripzio zahar bat irakur daiteke. Mahaiaren ondoan antzinako Santa Kruz baselizaren (Jata mendiaren magaletan zegoen baseliza) balizko zutabe bat dago, XII. mendekoa.

Garaizar Errota

Ur-errota guztiz berritua da eta irekita dago nahi duenak bisita dezan, Kurtzegana auzoan eta Garaizarreko landetxearen ondoan kokatuta dagoena.

Jatabetar ospetsuak

• Alejandro Bilbao (1884-1966), Erramun Maruri ezizenez ezaguna, euskal idazlea.

• Iñigo Urrutia (1966), Euskal Herriko Unibertsitateko Administrazio-Zuzenbideko irakaslea.

Kanpo estekak

• www.maruri-jatabe.eus, Maruri-Jatabeko Udalaren webgunea.
• (Gaztelaniaz) Ainhoa Arozamena Ayalaː Irudiak:«Maruri-Jatabe», Auñamendi Eusko Entziklopedia.
• https://www.uribe.eu/uribe-gara/herriz-herri/maruri-jatabe-eu Uribe eskualdeko informazioa (Jata-Ondo)

• Datuak: Q678721
• Multimedia: Maruri-Jatabe / Q678721
• Liburuak: Euskal Herriko bidaia-gida/Herriz herri/Maruri-Jatabe