4. ΧΑΡΑΚΣΗΡΙ΢ΣΙΚΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΣΙΚΗ΢ ΨΤΧΟΛΟΓΙΑ΢

Σο πρϊτο χαρακτθριςτικό τθσ Περιβαλλοντικισ Ψυχολογίασ είναι το
ενδιαφζρον τθσ, κυρίωσ για το φυςικό περιβάλλον, παρά για το ανκρϊπινο
περιβάλλον γενικότερα. Η χριςθ του όρου περιβάλλον από τουσ κοινωνικοφσ
ψυχολόγουσ και όλουσ τουσ άλλουσ επιςτιμονεσ τθσ ςυμπεριφοράσ

“ΠΔΡΙΒΑΛΛΟΝΣΙΚΗ ΦΤΥΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΔΚΠΑΙΓΔΤ΢Η’’

αναφζρεται ςτα ψυχολογικά, κοινωνικά ι πολιτιςτικά ςυςτιματα που
χαρακτθρίηουν τα ανκρϊπινα περιβάλλοντα. Για τον περιβαλλοντικό
ψυχολόγο ο φακόσ τθσ ανάλυςθσ επικεντρϊνεται ςτα φυςικά ςυςτιματα που
εξϋ οριςμοφ χαρακτθρίηουν αυτά τα περιβάλλοντα, δθλαδι ςτα φυςικά
ςυςτιματα που εκφράηονται ωσ χϊροι, κζςεισ και αντικείμενα μζςα ςε αυτά.

Οι περιβαλλοντικοί ψυχολόγοι ζδειξαν ενδιαφζρον κυρίωσ για το φυςικό
πλαίςιο και όχι τόςο για το ψυχολογικό, κοινωνικό και πολιτιςτικό
περιβάλλον των ατόμων ι των ομάδων. Σο ενδιαφζρον τουσ δεν περιορίςτθκε
ςτο φυςικό περιβάλλον γενικότερα, αλλά ερεκίςματα με τθ μορφι φωτόσ,
ιχου, κερμοκραςίασ, ςχιματοσ, φψουσ, ι και περιςςότερο ςφνκετοι
περιβαλλοντικοί ερεκιςμοφ με τθ μορφι εξοπλιςμοφ ι μθχανικϊν
ςυςτθμάτων, γίνονται αντικείμενα μελζτθσ, (Stokols, Ed., 1977). Αντικείμενο
μελζτθσ τουσ είναι τόςο οι μοριακζσ όςο και οι μεγάλεσ μονάδεσ του
περιβάλλοντοσ. Οι ςυνζπειεσ π.χ. του κορφβου ςτα άτομα μελετϊνται όχι
μόνο ςτο πλαίςιο ελεγχόμενων ςυνκθκϊν εργαςτθρίου αλλά και ςε επίπεδο
ςχολικισ γειτονιάσ, όπου ο κόρυβοσ ςυμβαίνει ςε ςυνδυαςμό με πολλοφσ
άλλουσ φυςικοφσ και κοινωνικοφσ παράγοντεσ και επιδρά ςτθν επίδοςθ των
μακθτϊν.

Ζνα ςθμαντικό χαρακτθριςτικό τθσ Περιβαλλοντικισ Ψυχολογίασ αφορά,
ακόμθ, τισ μεκόδουσ που χρθςιμοποιεί για τθ μελζτθ τθσ ςυμπεριφοράσ.
Φαίνεται να παρουςιάηεται πολφ ευζλικτθ ωσ προσ τθ χριςθ των μεκόδων
για τθ μελζτθ του περιβάλλοντοσ. Ανάμεςα ςε ζνα πλικοσ μεκόδων που κα
μποροφςαν να χρθςιμοποιθκοφν, κατά τθ διαδικαςία μελζτθσ τθσ αντίλθψθσ,
επιλζγονται ςυχνότερα αυτζσ που αφινουν τα γεγονότα και το πλαίςιο
ανζπαφα. ΢ε αντίκεςθ με τουσ παραδοςιακοφσ ψυχολόγουσ, που μελετοφν το
άτομο απομονϊνοντάσ το από το κακθμερινό του περιβάλλον, οι
περιβαλλοντικοί ψυχολόγοι μελετοφν τθ ςυμπεριφορά όπωσ εκδθλϊνεται, ςε
άκικτα πλαίςια, με το περιβάλλον να παίηει ζναν ακζραιο ρόλο ςτθν όλθ
διαδικαςία, εξετάηουν, δθλαδι το άτομο ωσ ζνα μζροσ του περιβάλλοντοσ.
Για τον περιβαλλοντικό ψυχολόγο το ενδιαφζρον για το φυςικό περιβάλλον
πάει πιο πζρα από το ερζκιςμα των πειραματικϊν ψυχολόγων και των
ψυχολόγων που υπολογίηουν τον ανκρϊπινο παράγοντα. ΢τθν
πραγματικότθτα θ Περιβαλλοντικι Ψυχολογία απορρίπτει αυτιν τθν ζννοια
του φυςικοφ περιβάλλοντοσ, γιατί αντιπροςωπεφει μάλλον αναλυτικζσ
αφαιρζςεισ του παρά ρεαλιςτικι περιγραφι του. Σα φυςικά περιβάλλοντα
που, ςφμφωνα με τθν άποψθ τθσ Περιβαλλοντικισ Ψυχολογίασ, πρζπει να
μελετθκοφν είναι εκείνοι οι χϊροι όπου ςυμβαίνουν ποικίλεσ και
πολυάρικμεσ ανκρϊπινεσ δραςτθριότθτεσ που χαρακτθρίηουν τθν

“ΠΔΡΙΒΑΛΛΟΝΣΙΚΗ ΦΤΥΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΔΚΠΑΙΓΔΤ΢Η’’

κακθμερινι φπαρξθ. Αυτοί οι χϊροι ορίηονται από τισ κοινωνικζσ
πραγματικότθτεσ που ονομάηουμε «πλαίςια ςυμπεριφοράσ», όπωσ ςχολικζσ
τάξεισ, πάρκα, ςπίτια, νοςοκομεία και άλλα. Αυτό ςθμαίνει ότι το φυςικό
πλαίςιο είναι το «άκικτο» περιβάλλον ι ζνα περιβάλλον του οποίου θ
φαινομενικι ακεραιότθτα πρζπει να διατθρθκεί, μια και αποτελεί
πραγματικι εμπειρία τθσ ηωισ για το άτομο. Κατά ςυνζπεια, ζχουμε μια
δζςμευςθ για ζρευνα ςε πραγματικά πλαίςια και προςπάκεια να διατθρθκεί
θ ακεραιότθτα του πλαιςίου κακϊσ και οι δραςτθριότθτεσ και τα γεγονότα
που λαμβάνουν χϊρα εκεί, (Stokols, Ed., 1977).

Η Περιβαλλοντικι Ψυχολογία ςυνδυάηει μια άποψθ αλλθλεπίδραςθσ
περιβάλλοντοσ και ςυμπεριφοράσ με μια εμφανι ζμφαςθ ςτθν ανάλυςθ και
λφςθ προβλθμάτων τθσ κοινωνίασ. Ο προςανατολιςμόσ τθσ προσ τθν
κοινότθτα ςυνεπάγεται οριςμζνεσ προχποκζςεισ που τθ διαφοροποιοφν από
τισ προθγοφμενεσ, περιβαλλοντικά προςανατολιςμζνεσ, ζρευνεσ πάνω ςτθ
μάκθςθ, τθ γνϊςθ και τθν προςωπικότθτα.

Ζνα άλλο ςτοιχείο που χαρακτθρίηει τθν περιβαλλοντικι προςζγγιςθ
είναι ο πολυδιάςτατοσ και διεπιςτθμονικόσ χαρακτιρασ τθσ. Η
Περιβαλλοντικι Ψυχολογία αποτελεί ζναν ευρφ διεπιςτθμονικό τομζα που
κατά ζνα τρόπο δεν αντιπροςωπεφει ζνα ςαφϊσ προςδιοριςμζνο πεδίο
ζρευνασ. Σθσ λείπει θ εννοιολογικι και κεωρθτικι δομι που κα προςδιόριηε
τα όριά τθσ, γι’ αυτό όχι μόνο δεν μποροφν προσ το παρόν, να δοκοφν
κεωρθτικοί οριςμοί, αλλά είναι και δφςκολο να διατυπωκοφν ακόμθ και οι
ςυνθκιςμζνοι λειτουργικοί οριςμοί μιασ επιςτιμθσ τθσ ςυμπεριφοράσ, όπου
δεν είναι απλι υπόκεςθ να επιςθμανκοφν τα είδθ των προβλθμάτων με τα
οποία αςχολείται. Αντλεί υλικό όχι μόνο από τθν Ψυχολογία, αλλά και από
τθν Κοινωνιολογία, τθν Ανκρωπολογία και από τομείσ όπωσ είναι θ
Αρχιτεκτονικι και θ Κοινωνικι Βιολογία. Θεωρθτικοί και ερευνθτζσ που
αυτοαποκαλοφνται περιβαλλοντικοί ψυχολόγοι διαφζρουν τόςο πολφ ωσ
προσ τα κζματα, τον τρόπο και το ςτόχο των ερευνϊν τουσ, ϊςτε ο όροσ
Περιβαλλοντικι Ψυχολογία να φαίνεται ότι χρθςιμεφει ςα μια τεράςτια
ομπρζλα που περιλαμβάνει τον οποιοδιποτε αςχολείται με προβλιματα
ανκρϊπινθσ ςυμπεριφοράσ και εμπειρίασ που ςυνδζονται με διαςτάςεισ,
περιγραφι ι ιδιότθτεσ του περιβάλλοντοσ ατόμου.

Η Περιβαλλοντικι Ψυχολογία υιοκετεί ζναν ανκρωπιςτικό
προβλθματιςμό, κακϊσ αναγνωρίηει το άτομο, ερχόμενο ςε επαφι με το
περιβάλλον, επθρεάηει όχι μόνο το χϊρο ςτον οποίο ηει, αλλά κυρίωσ τα
άτομα με τα οποία μοιράηεται αυτόν τον χϊρο.

“ΠΔΡΙΒΑΛΛΟΝΣΙΚΗ ΦΤΥΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΔΚΠΑΙΓΔΤ΢Η’’

Σζλοσ, εκείνο που πρζπει να τονιςτεί ιδιαίτερα, ανάμεςα ςε αυτά που
χαρακτθρίηουν τθν Περιβαλλοντικι Ψυχολογία, είναι ότι θ περιβαλλοντικι
προςζγγιςθ βλζπει το περιβάλλον από μια άλλθ προοπτικι, αυτιν τθσ
«περιβαλλοντικισ προςοχισ» που μεταφράηεται ςε ζναν πολφ διαφορετικό
ρόλο των ερευνθτϊν απζναντι ςτο περιβάλλον. Ωσ αποτζλεςμα αυτισ τθσ
περιβαλλοντικισ προςοχισ προβάλλονται ςτάςεισ ι αξίεσ που δίνουν ζνα νζο
τρόπο αντιμετϊπιςθσ του ανκρϊπου. ΢υγκεκριμζνα, το ενδιαφζρον των
περιβαλλοντικϊν ψυχολόγων για το περιβάλλον, για το χϊρο και τισ χριςεισ
του, για τισ ςυνζπειεσ τθσ χωρικισ πυκνότθτασ και τθ ςθμαςία που
ςχεδιαςμοφ των πόλεων, των ςχολείων και ακόμθ, το κυριότερο, θ κεϊρθςθ
του περιβάλλοντοσ ωσ μιασ πθγισ ταυτότθτασ για το άτομο, είναι τα ςτοιχεία
που δείχνουν ζνα νζο τρόπο αντιμετϊπιςθσ του ανκρϊπου.