ΓΕΡ. Σ.

ΚΑΚΛΑΜΑΝΗ

Ι

Ι

ΝΕΟΕΙΛΔΙ­ΙΝΙΣΙΙ/ΙΟΣ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΚΕΣ ΣΥΣΧΕΤΙΣΒΙΣ
Ι

Ι
ι ι
έ

Ι

ΙΙΙ? .......................... ...„......... *θέ Ιἠῳωῳ Ιω „=„Ι­„.„..

ΙΙ

Μ

.

εω

ε

Ι

Ι

Ι
Ι

Ι
Ε

‹
Ι

«ΓΡΑΜΜΗ» ΑΘΗΝΑΙ 1977

Ι 

ΘΗΘ.

ἔοϋ

›

μΑκ

\
Ι

›

‹

ὶ

ι

›ἐ

Μιὰ μικρἢ παρανόηση

((

[ί| αθδ

| 3 | Ρμησἰο (”·'τὐτΊ)πΟ

ἔ φὁθδἕβ

τηΐ! 'ἱὶπ07θαφἸ7
Τ

Θ

κ

ΪΟΌ σΌ77θαφΰ(Ος))

„.

|

\» /·°” ὸἶ­
ΧΤ

ΔΕΝ ΤΠΑΡΧΟΤΝ ΤΑ ΣΤΣΤΗ­ ΜΑΤΑ ΧΑΡΙΝ ΤΩΝ ΑΝΘΡΩ­ ΠΩΝ, ΑΑΑΑ ΟΙ ΑΝΘΡΩΠΟΤ ΧΑΡΙΝ ΤΩΝ ΣΤΣΤΗΜΑΤΩΝ

ἶζἔ: ΑΟ

Α

ἦ4:ΏΑΦἹἔῃη̃ ἴ 'ΤΜ
·­552

ΙΤ

›\|'Μ2\

Θ

Ν

·®`.

­Δ

Ι

‹

η̨ιὶ

·ω·±=ι̃¬ε·_4
®£Β._\

.·

.;`

Αη: χ

Ι

ἄἔ!

Δ ο ὲχ ῆεη̨̃ως Ο Ο
Τ

ΤΝ”

¬(Νἔἶ“`·η̨̃­¬­κκ.

63,/
°\
)

Ν

Ω

`

ία
.Ξ

!

«Οοργτὶ ἔϋτ:

Γερ. Σ. Κακλαμάνη, Άσκληπιου̃, 177, °ΑΘῇναι 705 

ΜΖΚΡΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ

ΓΙΑ ΤΟΝ ΑΝΑΓΝΩΣΤΗ

ι

μοοφὴ του̃ βιβλίου αὐτοῦ θὰ μποοου̃σε νὰ θεωοηθη ἀπο­ τέλεσμα τεμπελια̃ς. Τοῦτο θὰ ἦταν ἐν μέοει σωστο Ι καί ἐν μἐοει. τ ν ι αδινιια, χωοις οιαποιες ειδικωτεοες εξηγησεις. Και ιδου ποιες. Τὸ κείμενο ποὺ προηγείται εἶναι ανατύπωση ἀπὸ την ἐτήσια οόνοὺ. “Αποτε­ πε ἐλ ιοδικ` ἔκδοσ7? ιιΧΡΟΝΠίΟ›› του̃ πε ασ ένοὺ ς ι ιο ἑνὸς μιποοῦ εδημοσιεὐθη τετοια σαν και ληψη λοὺσε μεοινιη πεο

(Η

3

κ

3

Δ

2

5

κ

Ζ

ι
®

ἑνὸς σὺντόμοὺ δοπιμίοὺ γύρω ἀπὸ την ιιγοαμμικὴν βιβλίοὺ α̃ντίληφη της Ίστοοίας στὰ δεδομένα τη̃ς μεταπολεμιπη̃ς τεχνο­ ποὺ ἑτοιμάζαμε μᾶλλον ὡς ἱδιωτικη ἀπασχόληση, παοὰ λογίας ε μόνο ως φιλοδοξια σὺγγοαφῆς. Τὸ θέμα της μελέτης μας λίγα ποάγματα ἔπέτοεπε, ᾶφοοῶντα στὸν Ἱἶλληνιιιὸ χῶοο, ἐνῶ τὸ θέμα του̃ πεοιοδινιου̃ (‹‹Ξένες πηδεμονίεςς πολιτιιιὲς ἐξαοτήσεις καὶ η ἐπίδοασή τοὺς στὸν νεοελληνιιιὸ πολιτισμὸυ) ἀπαιτοῦσε μιὰν αντίθετη σὺγπἑντοωση, η ὁποία, χωοὶς γενινιώτεοες θεωοἠσεις, δὲν θὰ ἢγγιζε τὰ ὅοια ἐγνιύοων πιθανολογήσεων. Τὸ θέμα ἐνεϊχε
κ

­ ­

κ

κ

κ

σ

5

ι.

τοιπλη̃ χοονιπη ἐπαλληλία. Θ ξ \ 0 | | Ἱ | "Ζε ιποεπε) μεσα στα πεοιωοισμενα πεοι ωοια ενος αο οσο, δεδο­ νὰ τηοησωμε τὰ μείζονα ἐπιτάγματα τῶν ηδη ἰστοοιιιῶν ν Ι ι κ ι σὺναοτη­ μενων και μεσα σε τουτα, σαν σε μια ιιπεπλεγμενη των ση», νὰ ἀναζητησωμε την εἰ διυνατὸν μονοσημαντη ἔπφοαση ποαγμάτων ποὺ α̃ςοοοου̃σαν σ” ἐμα̃ς. Τὰ σὺμπεοάσματα ἑνὸς ποσ­ βλἠματος, λένε) ἐμπεοιέχονται στην τοποθέτηση του. Τὴν εἰδιιιὴ αὺτὴ ἐμπειοία ποοσπαθησαμε νὰ ἐπμεταλλεὺθου̃με στὸ μικοὸ κείμενο του̃ πεοιοδιπου̃. Τοῦτο βέβαια ἕσήμαινε μιὰν αὔξονσα δυσκολία, ποὺ ελάχιστα ἐπέτοεπε) μέσα στην πη̨οσπάθεια συμ­ πὺιινώσεως, την μέοιμνα γιὰ τὸ ὕφος. "Αν και δὲν πιστεύομε ὅτι τὸ ὕφος μποοεί ν” α̃ποτελη̃ ἐιιζητηση, κάποια ποοσπάθεια γιὰ την
Ψ
κ

­×

π

1

κ

μείωση της σὺλλογιστιιιῆς γοαφῆς μας θὰ μποοου̃σες πιθανῶς, 

8 9

Ήου̃ν πω̨ωὰρὥς μω̨αλύϊεθη ' Μ απο ῃἔ ωἔ Ήἕ εεελἔ­ ε ΤΘΘΤ0 βέβαια σὺν τοῖς ἄλλοις ὲὁηλωυε χατ μεη̨τάλην πθόκληση . ­ ε ι ι πρὸς τοὺἔ τ®π079αΨικοὺ€ αδαίμονες» › οι οποιοι › ως φαινεται › στὶς ὅινταποδόσεις των εἶναι ὰμείλικτοι. εἔα̃παίτηση νια εονασιες τοσο εκτεταμενες οπως το
Φ

νὰ νίνη. Άφησα ε ὅ ως κάτι τέτοιο σιωπ ” σ ' ί· °° α̃ναυ̃ψώστη ὸῖωθἕσα ἶι̃θα τῖι̃'λ' επίωῖὔεθἔτοθ οπι ωτε ο να πΘοσεξἶυωε ῃἔ εξεἰ§ “ας ια με έἰ ηυ σωτα η· “Ο” επθεπΰ 77 Ψθασθ θα βασταζθ ποθθαπδο­ τητα νοημάτων καί ἐνίοτε ἕνα καί οναδικό. "Ετσι ὅ ω κα­ έ Μ ° 0 ια › ίί ἔ› ταφ Ωαμε, ωστε ο τονισμος, η συνταξη και η στίξη νὰ απο·

εν

τ'

η

Φ

ι

κτ
·

Ύ

Κ με ὅτι καθένας νοάφει κατὰ πῶς σκέπτεται Τὸ ὰντίθετο αὐτοῦ το” | · υ
=

(ῖΧΡΟΝΠίΟ)) εἶδ/αι ἴσωἔ πλεονεξία στὰ ὀεὅομέθα του̃ τόπου ίναῶ ὅπως ὅμως θὰ ίδη ὁ ᾶναννώστης υπάρχει στὸ κείμενό ας πε ί­ .ωἐ δια θ Οι περι τιωμενης ισο υναμεϊ με › ς πληοη ὰλλανη του νοήματος. Είπαμε πιὸ πάνω μεοικὰ ποάνματα » · σχετικὰ μὲ τὸ ἐοώτημα του̃ ἄν ποέπει νὰ κοέμεται τὸ νόημα ἀπὸ Ψ ι ι ενα ασχολαστικο» σημαδι. Χοειάζεται ίσως κα νὰ ποοσθέσω
Μ

Ι

δλδ

·

ί
ὰ

Τὸ κείμενό μας δὲν είναι κοινωνιολονικό. Είναι ένα απλο ἄοα και ῦποθέσεων μέσα στὰ νενικὰς ὅπως είπαμε ιτπλαίσιαυ τω̃ν ναιοὥν μας ζ πλαισια · Β · ?”α αὐτὰ ὡς τοέχουσες ποανματοποιησεις δίνουν την ι λα .ι 3 ι Ή ι | ἔντόπ ι ω ση απειοο (3 ιαστατου συνο ου, αλ α, οσο ανανονται στην νε­ νικότη τα ι τόσο καὶπιὸ άπλοόστε θα|α ° | ° τ κ θ ι'σταντ ι̃αι τωσοτου αναχθουν , \ ­ ι της υποφιας. στην βεβαιοτητα Δίυσκολο δεν ειναι να καταλαβη ι ει καθε ι Ι ι [στ ι · ι ι κανεις τιι π οετοι α ο ® ι θτ [Ιλ ζ ι εφ Θ? 7] ι Οἐπαι ὁϋσὥολο εω̨ ω να ποοβλεηιη τους τοοπους που επιλενει νια να το ποαη̨ιματοποιηση. ν τ ε ν 3 ε ­ ι °' Ύἱπὸ τ' ην αποφ τι­ς =[στο ιας ειναι αδυνατον αποτ νθι κ νει ὰν ὁ Χίτλεο ἢ οί? ἐπἶτελεϊς ἕου ἔκαναν σ οίλ ατα πεοίὅὅότδ ααλπἶ ¬δ ν ± ι εφι Ιω ι ” Θ α Ο οσους τους πολεμησαν. Ειναι ακομα αδυνατο να μάθωμε καὶ ὰν πο ου̃σω, Ήὰ · Ζω × › ν ~ ι ι ι α κανουν. Ο ε σ ι τ ° Ιἔετόη̨α Μ) ο νταἴη ι =ὀ¿ ιξησ/97 ΕΕ ×ης¬ Ζστοῳας Όπ¶ω̨Ζ(Ξῃ]7 ταοα ενουνα ιακοιτε π τ ­ α̨ιωὔίὅ Ε Ιω Η ς α Ο 7” πδπεθασμενη Ο
ι συνολο σκέψεων
Μ

­

­

®

­

ν

Ε

Α

ι

·×

3

Θ

”`

ί'

Μ

πθαὅματοἔ αποτελεί ενα σύμπτωμα ποὺ ὀνοιωάζεταί ὁ#αλ'0λ7τ#%θ Ψωθίασθ· Πθόὅὅιτα̃ι νιὰ μιὰν ὰοοώστια που ἐπιβοαδύνει τὸ μυαλὸ 059 σὲ παα̃άλωσης
.

Φ

'

ἀιω
Ο

Θ

<ἶ

. 0 |η.ὀ ἔοι επανεκ

ιός ο|ιιως)|
»

εν

θλλλ θ| 72 που α του 7το00Ἑ ι ε την αυτοτελεια φυλλαδιου. Μια δευτεοη λυση ἦταν νὰ νοαφῆ ἀπὸ τὴν ὰοχη σὰν ~ ι βιβλιο ποανμα που ὁχι μόνο ξέφευυε τ'ς τιοοθέσεις μας, ἀλλὰ ~ _. ἕεπεονοωσε κατα πολυ και τις ποουποθέσεις μας. 'Η τοίτη λύση ” .· ' ὶ®π0?”λ?ιωείῖ®σωμε ° ί ι 3 ἦταν αυτ λη, ποὺ πΘ οτι ιωθσαιθεὀ θα ἶ03αθλΜ0 κειΔ ε ο τε κα υπτοντα € κατα το υν αταν τα κενα του και ένας ~„ αναπτυσοον ­ ω ισίΐθ ενα θίί εια. ε τωιαν τετοι α μοθφθ Ψθαφθἔ ~ 0 τ ?ί®;"7Θ='ϋΦτ0 οθδ και η ια εσἔ μας εναντι του καταναἔκασμου, που εσωἕνευσαν επανω τω α 9 εκ ιαστικω §>τα πεἕίσΐατίκοξ . τοω̨δθΰλο “ τοθτωϋ επίσθἶι ιν ει εται κ οαη ενίοτε επανα ηπτικημιναφοοα των τ Ξιενικωνθεμα τ ­ των­οσην η συναφεια των αντιστοίχων ποοβληματων επεβαλε.
.
Π

^

­

οι

9

Η

κ

κ

ν

~

®

ι ,οτ

9 ν = λα ων 0040” αωλουθοω "φαι Ο" Ο καπιταλισμος δεν εχει ιστοοικὰ πεοιθώοια νοοτοοπίας. Υἰπόδειξη είναι η διαμόοφωση του νεω α ικου̃ άοτ ἀπδτ` ιι ο ο Ζθ]7 κι ε =δ” ω. 77. ι ι ποανματων ι 7/Θιφ · Εἶναι σχε δ` |ον κοινοτοπικη επαναληφη, οτι”μια νεα ταξη Η Ϊ | δεν εμφανιζεται, αν δεν εχη καποιο κενὸ νὰ πληοώση. μετα­ ~ | | πολεμικη διχοτομια του κοσμου θετει επεινόντως τὸ ἐοώτημα, ~ 6 κατα ποσο μποοουν ωοισμενα μοντέλα πολιτικης κυοιαοχίας καὶ ~ Ι ~ συμπεοιφοοας να μενουν αναλλοιωτας ὡς πη̨ὸς τὴν ἄποηιη της ἱστο­ οικῆς π¿›οοπτικης„ "Ενα τέτοιο ὲοώτημα θὰ ἦτατ ἴσως πεθττ­τὸ Η δὶν μποοου̃σε νὰ ποοκυῳη σὰν ἔτα ιη̨̃ττὸ συζή­ῃ7ση θέμα σὲ εῦῃύτεε οους κύκλους στὸν χω̃οο μας. “Εξω ἀπὸ τὸτ ῃῦθο αῦτὸα̨, ὅὲω̨ ὑπάἕ­ ” χουν βεβαίως είμη μόνον πλαίσια, δηλ. συννοαφικὲς καταστάσεις ι „ δυσκολίες μας: >ι μη επιθυμητες. 'Άν κάτι ἐλάττωσε τὶς ποὸς τουτο τ τι . ­ „ „ .. ηταν οτι οι νενικοιΙ ὅοοι των καιοων μας μποοουν νὰ ἔλενχθουν ὰφόνως λονικὰ ­­ α̃κοιβω̃ς ἐπειδὴ είναι παοάλονοι. “Ετσι λοιπὸν δεν επιμείναμε ἱδιαίτεοα στοὺς νενικοὺς αὐτοὺς ιιὅοουςυς ἀλλὰ στὰ ~ πολὺ πιὸ κοντινὰ ποάνματα της καθημεοινης μας αἰσιοδοξίας.
×

Το π ουποθετικο
~
τ

=­

¬

τι αιτι

α

τ”

"

”

”

*

°'

°

·

·

3

=

3!

3

Ίἰ

κ

__,

2

5

ρ

׬

ν

·

>

ι

· 

ΙΟ

Η
ποάνματα νιὰ τὴν λεχόμενη ἴίοινωνιολοχία. “Αν ἔποόκειτο νιὰ ὰπλῆ κατάχρηση τίτλου, τὸ ποα̃νμα, ώς είκός, θὰ μποοου̃ινὅ νὰ πεοάση ὰπαοατὴοητο. Ιίἔάίτοι δὲν θὰ θέλαμε νὰ ἔπαναλάβωμε χνῶμες συζητημέυες απο τον παοελθοντα αιωνα, ποέπει κατὰ κάποιον τοόπο νὰ που̃με ὅτι μὲ τὸν ὅοο ἶίοινωνιολονία είναι δυνατὸν κανεις νὰ ἐννοη τὰ πάντα και συνεπω̃ς τίποτε. 'Η ίίοινωνιολονία δὲν ειναι ἐπιστημη. Εἶναι ένας τοόπος θεωοήσεως, ποὺ ποουποθέτει πάντα μιὰν ἄλλη ἑπιστημη. 'Ξπιστὴμες­ὡς χνωστὸν λέχοντοιι ἐκεῖνοι οι τομεῖς τη̃ς πνευματικῆς δοαστὴηιότῃταἔ, ποὺ εἶνα, σὲ θέση „ὰ %αθ0θ¿σΟ„„ τὸ ἑκάστοτε αντικείμενό τους και νὰ που̃ν χιὰ ποιό ποα̃χμα όμι­ λου̃ν. Εἶναι ἐπίσης ὰνάνκη νὰ ποοκύπτη έμφανω̃ς ὴ μέθοδός τους. Ίτἶ Κοινωνιολοχία θὰ μποοου̃σε νὰ ἕπικαλεσθη τὸ πη̨ῶτό (ὅλες άλλωστε οι ἐπιστῆμες τὴν ακοινωνίαυ τελικὰ καταληνει νὰ με­ ὑποδείξη τὸ δεότεοο. 'Άν οι̃ςοαιοέση ὰετυ̃υ̃λλλι ὅλί ὅιλω€ %αὶ κανεις τὸ ἔοχο συχκεκοιμένων άτόμων, ὅ,τι ὰπομέηιε, σε αὐτὴ τὴν λέξη εἶναι ένα σύνολο αυθαιοεσιῶν και δλίνης μόδας. Έι­ νίοτε και ποοσωπικω̃ν ἐπιδιώξεων, ἀλλ' αὐτὸ βέβαια σπαω̨ίως συμβαίνει. Πα̃νε χοόνια άλλωστε που δ συνχοαςεέας τούτων τω̃ν χοαμμῶν, ξεπέρασε δοιστικὰ τὸ πλέχμα της τιτλόθὴἑθαῶ χωτὸ συνέβη ὅταν κατάλαβε τὸ ἐσωτεοικό της ὰνχος και τὴν μάταια? σημασία της. Ἑἴ κοινωνική μας σταθεοότητα ἔχει καταστήσει ἀπὸ πάμπολλα χοόνια πεοιττὴ τὴν μεταφυσικὴ τῶν τέτοιων ένο­ οαματισμω̃ν.
Μ

Έἶπειδὴ πιστεύαμε ότι υπάοχει αιτιακὴ συνέχεια στὴν Ἱστο­ βία (ὁηλ. ότι οι ποῶτες σταυοοφοοίες ἔχουν σχέση μὲ τὸν Βί Παχκ. Πόλεμο), δὲν ἐμποδισθηκαμε στὴν χοήση ιινενικω̃ν ὰοχῶνυ _\ἐ%είω̨ωἶι ποὺ ό Α,βε Τοαιιενἰἐίε όιπαχοοευει τὴν χοησιμοποίηση στην μελετη της ἰστοοιας­ η των απαχοοευμενων απο τον Ηεἕεί υποθέσεων, τόπου : (τὰν τὸ τάδε νινόταν διαφοοετικά, τό­

,

"_

)),

Γενικὰ ἦσαν τὰ απλαίσιαυ, χενικὲς και οἱ ὑποθέσεις μας. Τελικῶς, τὰ πλαίσια αὐτὰ δὲν εἶναι κάτι ἄλλο ἀπὸ τὴν τοέχουσα διαμόοφωση της Ίστοοίας. Μιὰ τέτοια αίσθηση δὲν εἶναι δυνατή, κατὰ τὸ μέχα ποσοστό της, παοὰ μόνο ἀπὸ τὴν ποοοπτικὴ του̃ μέλ­ λοντος. Είναι τοῦτο ἀπόφανση πολλῶν ιστοοικῶν­ ποτι̃νμα που ποοοπτικὴ αὐτὴ ἔχει ὴδη ὑποτυ­ έπιτείνει τὴν βεβαιότητα ότι πωθη ἀπὸ πολλους στὸ παοελθόν. Είτε σὰν ποοφητεία, είτε σὰν
βεβαιότητα.
­Ο μονότονος ὸίνθοωπος­­ δ ἄνθοωπος ποὺ είναι τὸ ὑποστα­ τικὸ μια̃ς διαοκω̃ς και παοαλόνως ἀνεοχομένης αυξήσεως τῶν πάντων­ ειναι ποοφανω̃ς άμεσα ικανὸς νὰ θεαθὴ τὴν ποοοπτικὴ της Ἱστοείας ίὴ τελοσπάντων κάποια ποοοπτικὴ) και ν” α̃ναχκα­ σθῆ νὰ συμμετάσχη σὲ μιὰν ἐνεονὸ ιδεολοχικὴ βίωση του̃ παοόν·

.Θ

Β

τος. όσο και ὰν υποτίθεται άνίκανος χιὰ κάτι τέτοιο. Σημειωτέον, ὅτι δὲν του̃ ποοσφέοονται διαφυχές, ἀλλὰ μόνο αποοτοοπὲςυ άμε­ τοχὴς. Πεοτοοπές : δηλ. ὰνίσχυοα ποάνματα ἔμποὁς στὴν δημο­ κοατικὴ τοοπὴ τω̃ν καιοῶν μας. / ί \ ίἶάντα βέβαια άπομένει ὴ βία. Ἰἱλλα η βια τοτε μονον απο­ ί ~ ­› ‹ κτα ἱστοοικὸ πεοιεχόμενο, όταν μποοη νὰ μετατοαπη σε τοομο. \ Και σὲ τοόμο μετατοέπεται, ὅταν διαθέτη κάποιαν αμεσα απτη
Ψ

'

Σ

ε

>ι<

κ
ι

η̨χ

Ο

ι και συλλειτουοχουσα ιδεολογία. Σὲ κάθε άλλη περιπτωση ειναι ~ ι κι και κοινωνικων αλλανων. οι ιστοοικων ποοανάκοουσ ς ς ς
2

τ

ιο

­<

3

χ
Τ ι Δὲν θα ηταν δίσκοπο ν αναφεοθη εν τελει οτι μεταξυ των συν ι ως κοινωνιολο εονατῶν του̃ πεοιοδικου ὁ συνχοαφέας ἀνεφεοθη ¦# ι ν Ν αλλα 709­ ἔωτὸ θὰ ἦταν άνευ σημα0°ία£, ἄν ό Φὁωἐ (λεν πίστθλιε
:ι
να

:

:

ι

οι

··

,__

Θ

2

Οι βποσημειώσεις ποὺ εἶναι τὸ κόοιο μέοος του̃ βιβλίου παοαπεμπονται ιὰ εῦκολία στὸ τέλο Ξ .”Άν σὲ ώ ο ισμενες ° ' αυτες ° ί απο ~ „ 6 | | βθλ? Ο αλ|α7λίωΘ”τλ7§ %α760ια ιχνη πλεονάζουσας διάθεσης, τουτο ι › ν δεν, οφειλεται σε μιαν αναλονη ἐνδιάθετη κατάσταση, ἀλλὰ σὲ δυό ιδιομοοφα πεοιστατικά. Τὸ ένα ειναι σχετικὸ μὲ τὴν αμικοὴ κ παοανοησηυ που ἐβάλαμε στὴν α̃ηχὴ. Ἑ'νω λοιπὸν εὑοισκόμαστε ν αφημενοι σὲ μιὰ σειηὰ ἔπιπόνων σκέψεων χιὰ τὸ νόημά της [πασα­
`
σ
3
#
κ
_

­

_

Ε

ιν 

12

νοιήσεις

στὴ μέση χ, μας πέρασε απρόσμενα ἀπὸ τὸ νου̃ μιὰ παη̨οἱξενη κουβέντα του̃ Πλωτίνου : ὲ απτό εθα Θεοῦ». «Οὐδὲν έοος ἔ οι εν το μη μ ιι ­ ` Φ ιι εἕνας Ζ αμιὰ κάποια λύση» στους η̃συχασμὸς ἴἔἰταν τοῦτο ι­ ι νι οι ει λι | ατα αβαμε ετσι οτι αυτοι επρεπε να μει συλλονισμους μας. ν ι ενα νουν οῖκοιβῶς σὰν μιὰ απαοανόησην, διοτι ενυπη̃ρχοιν σε πρόσβαση τη̃ς μεναλυτεοο βάθος ἀπὸ ἐκεῖ που τους ἀνίχνευε

εἶναι πάντα δυνατές ἐκεῖ

ὅπου ή αλήθεια

χωρίζεται περίπου

­

Ν1τοεΔΔΗΝ1ΣΜοΣ
'

5

τ

>

¬

ΙΣΤΟΡΙΚΕΣ ΣΪΣΧΒΤΙΣΕΙΣ
κατα τὸ τρέχον στάδιο της Ἱσ­το­ Ι ριας. Τουλάχιστον ἀπὸ την ἐποχη των ”Αρχαιων “Αθη­ "μ νωνη «κηδεμονία» προκύπτει ὡς μιὰ φοσιολογικν] ἱστο­ τ ρικη κατασταση σὲ κοινωνίες ποὺ ὰναπτύσσονται κατὰ
που παρατηρειται
"Φ
×

δικης μας εμπειριας.
π

~

ε

'ΰ' \ "' ¬\ Ν π­ψηλές..ἶ©θ.εἔἕἔἔΪἔἑε­Ρἔἔῖοἐξι̃ξἔ.ἐἐμθἑῖῳν Ώ. .λΟιων­..δε.ν..τειναι

.κάτι

Το ἄλλο περιστατικο­ τὸ ας που̃με απλούστερο­ ὁὲν ηταν ~ ‹‹θεολονικό››. Πρόκειται νιὰ μιαν ἐπιμονη ὁιαθεση ποὺ ακριβως | | \ \ | !'| | ­σ τιποτε υπηρχε μεσα μας οσο νοαφαμε; Να μην ξανανοαφωμε Ϊ 3 | ~ / \ Ἱ πλαισιων τλλ ς ειδικ η ς ασχ ολιας μ ας. Το που να εξεο ελ εται των ° ° νοά ι ο εἶναι ὁπωσδήποτε ἕνας διοισκεὅασμός­ μὲ μεταβαλ­ ὁὲ λόμλρν: ὅοια μεταξὺ ἀνανκαιότητος και φθοοα̃ς ­νίνεται αἱ­ ἕνα δύσκολο ἐνχείοημα ὅταν, κατὰ τὸν χρόνο ποὺ γράφει, σθάνεται κανεις ἐννύτατον ἕναν ὁιαοκη̃ φίθυοο του̃ ϊὀιου οοιλοσό­ ἢ μένα, ςνἔἔ: Σιλἄα̃λλοντ ὁ: ἐστιν, ἕκαστον, οὐχ ὅταν νένηται πολὺ
3
Ε
ω

ι­

ν

Ξ

ου

3

πω

Έ

ι

λἶαθος‹1›”\ Η εἶῖωτερλκη ἀνάπτυἔη μωάζελ· νὰ δλἹΕΜΟυΡ`/Ψ) εσωΐερλκες πλεσελς καὶ Οἱ χωνωνωθὲἔ σχέσειἔ Τῶν ἀν­ θΡώπων βρίσ%0υν μιὰν κατ, ανάγκην ρυθμιστικότητα προς τὰ και οιὐτη ακόμη η πρώτη ρωμαϊχὴ ἐπέχ­
τασηλλ Ο­υμῖιπτελ πεονιωενσοιι­ δβα

ν

ς

,

\

τἦἔ ἕλι̃λαλπιῖθῖῆίἔὰ ἐνοἔ βιβλίου, ἄλλωστε, εἶναι και συνάοτιισἢ α , τ , . . „ που εχει πισω του, ενω το παρον υπηοξε σε μενιστο σιωπης μας. προθέσεων τω̃ ν βαθμὸ βιαστικὸ Κατα τὰ λοιπά, παοακαλεσθήπαμε στὸν καλὸ Θεὸ τοϋ Πλω­ τίνου νὰ μᾶς βοηθήση νὰ μὴν καταντήσωμε σὰν τὸν Ροΐδη. Ζἶῖχαμε
Β

.,.

ι­

Μ

με καπωαν παράλληλη χωνωνλχὴ
\
κ

μιὰ του̃το τοὺς λόνους μας...
Άθῆλαλτ Μάθτωἔ Ηἰούῃοἔ 1977

φ ρα μεταξυ Της βωωηἔ επεκΤαΉ·%Ο° Τηταἔ των μονοχθατοθλκὥν χαθεστώτων χαὶ Τῆς ((ἀπω“ Μακηἔ» ἐπεκΤαΉ­Ή­όΤὉΤαΩ Τῶν κοινωνικὰ ἐξελιγμε­ νων κρατὥν. Δὲν εἶναι χωρὶς σημασία ὅτι η ἀπω­

Ύιπάρχει

|

κιοκρατια ὰρχίζει μόλις η Δύση βγαίνει ' τὸν μεσαίωνα καὶ τὸ στατικὸ φεουδαρχικὸ καθεστώς. ”Η πρώτη μορφη ἐπεκτατικότητας τὥν κρατὥν αὔτὥν ἔχει
ἀναγκασῇχλθ μοθφὴ ἐξευρέσεως πρώτων ὑλὥν στην αναπτυσσόμενη παραγωγικὴ δραστηρώ­ τητα. Εἶναι ἕνα «ἀποικιοκρατικὸ» σύμπλοκο ὅτι ὁ ἄνθθωποἐ τείνει πρὸς ἐκμετάλλευση ξένων πρώτων ὑ­
Τὴν

μέσα 

14
λῶν πρὶν πολλὲς φορὲς ἀρχίση να ἐκμεταλλευεται τὶς δικές του. (”Ισως τοῦτο να μὴν εἶναι ασχετο μὲ τὸ γε­ Υονὸς ὅτγ α̨γ πρώτη ὑλοποίηση Τῆς ἀπογχγοκραῖγχἦς δρα­

ίῦ
σὲ οποιοδηποτε είδος αὐταρκειας. (Η ζωτικότητα τοῦ (ἐνθΡ0νπΩ­υγ Θγἴτἱατογμικὴ7 είτε κοινωνικὴ απορρέει τὸ γεγονὸς ὅτι εἶναι προικισμένος ἔναντι τῶν ἄλλων όν­ Ή.άΤί Δπθὺ δὲν ἐπί8έχΞΤΟίί ὅρία ἀνΟζ7ΈΤύξΞως7

χατὰ Τὰ νεώτερα χρόνωχ ὑπίῆρξαν Τὰ μπα­ χαρικα. Βλ. Ζ. 3Αρνὼ ‹‹<Η αποικιοκρατία στὸ ἐδώ­ λιο››)ζ*). ΕΗ τάση τοὕ κοινωνικα ανεπτυγμένου ἀνθρώ­ που τὸν ὡθεἶ. στὴν μεγιστοποίηση τὴς πρακτικὴς του δραστηριότητας και τὸν τρέπει στὴν έπέκταση πέ­ ραν τῶν ὴδη σὲ αὑτὸν δεδομένων. ”Βναντι|τοὔ πρωτό­ γονου γεωργοὔ πουγδουλεόει γιατὸν ἑαυτό του καὶ τον
στ·ηρ¿ότ·γγτ;ας

μὲ Δο`ίίποθ(5)­ Βἶναί· ανταοποοίπὴ παί· οπωοοἠποπε ανα­ μαοξίοππαι̃ ίδαὶλ· αντμοποί­ππαὶ μὲ μία απο Τὶἐ πλέον
μεπανενέοποοοο ἀνπλνὶψεοἑ) αποψνὴ νι̃ ἐπαναοπαππαι̃ εκείνα) οοποπία ποὺ θα ἦταν πρόθυμη να παοαοεχθαι̃ απ ἕνα «χοννωννπὸ ομοπαἱμαν θα μποοοοοο θὰ ὴρκει γιὰ να δίεμθεπἢοη απλα Τὴν ανθοώπέναὶ ζωμπόπηπα καί· ὅλεο πο ἐμποανμαπἐ μορφὲἐ ποο θὰ ὴταν δυνατον
αμαν! να παοη μέσα οπον ίοποοοπο χοονο· Δίοπ πεοίοθ οίομοο Ται̃ἐ ἀνθρώπινη̃ἐ ζωπ­νοΤὉΤα€ ἐν ονόματι θεωρη­

‹‹συντεχνίτης›› δρα ἔναντι τῶν ὁίλλων, οί όποῖοι καθορίζουν­ τὴν πρακτικὴ του δραστηριότητα.
βασιλὴα̃γ
<Η αυξημένη δυναμικότητα υπο τὴν ὁποία δρα ὁ νόμος «προσφορᾶς καὶ ζητησης» σὲ μια προωθημένη κοινωνία, καθιστᾶ προφανὴ τὴν ανάγκη τὴς ἐπέκτασης. (Η κατα­ σταση δηλ. τὴς ἐπεκτατικότητας καὶ τὴς ἐνδεχομένης «κηδεμονίας» αλλων λαῶν, ανεξαρτητως του πῶς μετα­ σχηματίζεται διίστορικα, ἔχει τὴν αἰτιώδη της σχέση

ν

Β

σὲ μια γενικώτερα προηγμένη κοινωνικὴ κατασταση, αν όχι σὲ μια κατασταση προηγμένου πολιτισμοῦ.
Δ

οημαίνεο πεοοοοιομο Τῶν κωνωνίπὥν ανπθέοοωνι αἰποί πεοίοοοομο ποπ οονοληο ποίνωνίπἦἔ οοαοπηοώπηπαο καί· μαοαομο·ν Δὲν οἶναί­ πμχαῖο οπο οἱ ποίνωνίεο ποὺ δὲν ηοοαν Τον τροπο ανα­ πΐύξεωἑ Τῶν χοϋνωνικὥν Τοοἐ αναθέσεων ἐξαφανίτ οθηπαν απο Τὴν ἱοποοίαν δὲν μποοεοαν να ἐπαναλαΐ φθου̃ν οὲ ἔναν αλλο κύκλο πολῃπομοοίἢ· <Η ποονωνίπαὶ κατασταση που έπιβαλλει στὸν ανθρωπο έναν μόνιμο
πππὥν

πΡανμαποπο'·ἡοεων›

βια ὴδη στὸν πλανὴτη μας τείνουν να ἀναπτυξουν στὸν μέγιστο βαθμο τὴν υπαρκτικὴ τους ζωτικότητα. Στὸ ζωικὸ έπίπεδοι ὴ ίσορροπία τηρεῖται απο τὸν νόμο τὴς φυσικὴς ἐπιλογὴς και τὴς σταθερό­ τητας τῶν φυσικῶν συνθηκῶν. Ἑνῶ δὲν θα ὴταν λογικο να ὑποθέσωμε ὅτι καποιο ζωικὸν εἶδος θα εἶχε λόγους να ἐπεκταθὴ πέραν τῶν δεδομένων ορίων που ζὴ, θα ὴταν έξ ίσου παράλογο να περιορίσωμε τον ανθρωπο

(Όλα τα

εἶναι πείπσοόπεοο ἐπμανδνναὶ απο τον βιο­ λαμαὸν θαναπο· έἔἔόἶαυεἶναν παπασπαση αλλοποίωππαι̃ τον ατόμου· “Οχι βέβαια οίοπ νὶ ποονὼνίκἡ ὔποῳξη δὲν ἴἶημαίνεί· ςαῖομίνἦῃ ααλλοῖοίοοονὶ­_γ Τοινα Τείνηςιομῳἐς κατ νοὶἐ ποοἐ Τὸ «ἄλλο» δὲν εἶναι το ἴδιο μὲ το να δέχεται Τὸ «ἄλλον›(7). (Η οίκείωση καὶ τῶν πλέον; γενικῶν ἀρχῶν
χαθαχπ`7ἹΡα›

οομπεοαοοοᾶἐ ἔοχεταο παποοα οπννμαἰ ποὺ ονμποέζεί Το ατομον Υοαῖἰ σπα Ψοανομενα Τνὶο ζωἦἐ καὶ Τἦἐ ἐνσοτ 

Ιθ
νεἰδητης ὕπαρξης καμμια γενικότητα δὲν μπορει νὰ συστημα εἶναι ὑποκαταστηση τὸ μερικό. Τογω̃κοινωνικὸ οι υποχρεωμένο να σώζη τις αντιθέσεις του με την καλ­ ­ ι× κ θ ν ι τω “Ω τη λιεργγεια της παρορμησης οτι ο αν ρωπος μπορει να ἐνεργηση ὡς προσωπικη Μονάδα μὲ ότι φέρει μέσα Ν Η το εκ καταβολης. του
τ

17
ϊ

καθ Ξοωτην δεν μπορω να κθέθγϋ Ουτε καλη επειδη προκυπτει ως κατασταση αναγκης ·
­­Μαι,
η̨ν

3

θ

\

\

­Μ

\

­"

¦|

\

ακ , ανα­
Γ
_..,

<

έ

­

συμιιετέχουν στην σύγχρονη ἱστορία, δὲν συμμετέχουν κι το­­·­ἔν­­¬κ­­­­­Μ­Δ­«Μκ εξ ισου στην διακινηση του συγχρονου πολιτισμου ~ “Βτσι λοιπὸν τὸ σημερινό νόημα της κηδεμονιας μπορεῖ "Ενας λαός π.χ: ­να σἔχη ττλκαὶμέιὰνοτάντίστροφηἔννοια. ι ~ που τι δὲν συμμετέχει στην διακίνηση του σημερινου σε αὐτόν, μπηγἐνεργίὰ νὰ πολῃω̨μουι μὲ Τὸ νὰ ἐπγδγὡκη
­

Ν ι κηδεμονιας σημερα δεν εξυπακουε­ νοημα της Στο ­ ­ › ται κατ” ἀνάγκην η ἔννοια της επέκτασης και της βιαιας ­· Ν κατάληψης. Μία συνέπεια του κεφαλαιοκοατικου αποι­ κιοκρατισμοὕ εἶναι ὅτι ἔκαμε συμμετόχους στην ἰστο­ Ν ­ ρια ὅλους τους λαοὺς της Γης.Μ]Ενιὥ„.„ομωςι„ολιΟι„οιλαοι
× ×
× ×

>

ι

×

×

×

>

^

Ψ

=×

<×

<

×

.7Φε..9ῖ9 εεωτνμαα̃ν Ψπανκν ιιηθαε νεῖτιμα̨» στην Ι­ στορἰα. Κάτι τέτοιο ὥς σύλληψη εἶναι αντίφαση. Βἶναι μὲ την ἔννοια ὅτι › μια τέτοια ἐκδοχη, θὰ παοαλογισμὸς · ι ἐδηλωνε την σώρευση του ἱστορικοὔ μέλλοντος σὲ ένα ι ‹ ι › ι | ι ‹ υπερω ΕΘΤΘΘΜΟΝ παρον, προξγμαζ που θα\εσημαινε την βαση των βιολογικων οριων και προϋποθέσεων του ανθρωπου · Η απλη φυσικη παρατηοηση πείθει ὅτι μια τέτοια υπόθεσὉ δὲν θα μπορθῦσε να τεθη. Διότι δὲν εὑρέθηκαν ὅλοι οἱ λαοι ὑπὸ τὶς αὐτὲς συνθηκες αναπτυ­
τ
π π
×

εἶ­ διαφορετικη, δυνατον νὰ εἶναι ηταν πολιτισμοΰ εννε.¬νοκ.. ε­ Μ. ­ι ι αγ ΜΝ · τη γο τιμας εἶναι. ὅποια ειναι μαλλον αφελης Διοτι ναι ερωτηση οι θα μετέθετε αυτομά­ σὲ μια τέτοια ερώτηση =Η έμμονη ι\ |
γ

θωἶθθδἦἶἶέἶαἄι̃ἔϋἐ.υ̃ῖτϊῖσὉιἕέε[·Οκ¬­Τουτἴοὅ'ανα­νν?Ιε.Δχα̨ἘΟ§όΤΘἶΨὉ Του
γω

7Ν

¬

Ν

„.„ἶ鬄„.ντ­

Ν

„
2

/ν

Ἀ

.

¬ο­..

°

γ

ι

τι

­

\

3

·|

χι

αν

9

γ

γ

γι

ι

6

ι

οι

ν

δεμονἰα αυτη ­που προς στιγμην θα μπορούσαμε νὰ | τ ·α ­ · υ̃τττ μια κατα­ ειναι κηδεμονια» ονομάσωμέ”ἔἑπολιτιστικη | ~ σταση που άπορρέει άπο τὸ τοέχον στάδιο του συγχρο­ ηουγ ρωμηχανωωγυ ποχ­γΉσμΟυ(8). ›ΒξηρΤημένα πρέπει ἐξ
Δ

σημαίνει ὅτι άποδέχεται τηνγγκηδεμονία των ὅσων τὸν ­ <Η κη­ι ἐδημιουργησαν και ἐνδεχομένως τὸν συντηρουν.
ι

.×

ο

Δ

×

_
ο

×

Ξωρθθνΐαι Τα ΧΡΟΩΤΎΙ Τα Οπωσ ΧΙΤἘΟΤΞ μΞΤΞ έχοντα στην κατανάλωση συγχρόνων βιομηχανικὥν άγα­_ θῶν. 'Αποδέχεται ὁ. ἴδιος την γ‹‹κηδεμονία›› ὅποιος χρη­ σιμοποιεῖ τὸ φάρμακο χωρὶς να τὸ παρασκευάζη, ἀντὶ να καταφεόγη στα ξόρκια.ἹΗ «κηδεμονία» συνεπὥς
Ορόΰμθὶ) νι?
λ

Η

ξεωἶ· Η επἔστημἶὶ παηέ δέαπέἶτωνεέ Οτι ηωκοα̨ωνἶίη κατασταση ειναι ισχυρότερη της φιλοσοφικης ηθικης. ‹ Ν :· μ Ν ε Ο αρχαιος Ελλην φιλόσοφος θεωρει φυσικαναγ υπαρ\ χουν στην κοινωνια του δουλοι › επειδη αυτοι ειναι τα «μέσα παραγωγης» και η κατάργηση της δουλείας ειναι τοσο ακατανόητη για τον ελληνα «βιομηχανο» οσο τουλαχιστον θα ηταν για τον σημερινό η καταργηση της μηχανης. Δὲν θα ειχε μεγάλες πιθανότητες κατα­
3
κ
« # 7

‹

›

:

:

ι

ω

ε

ι

,

λ

τα

‹

Μ

”¬

‹

8;

×_

\ ε : νοησεως ο σημερινοςωφιλοσοφοςγ που εν ονοματιωκαποιων φιλοσοφικὥν υποψιων περὶ αἰσθητικοτητος της ανορ­
κ
5

ι

›

:

:

γάνου ὕληἔ (καὶ ὑπάθχουν σοβαθὲς Τέτοιες φιλοσοφέκὲἔ υποψίες) θὰ διεκηρυττε την κατάργηση των μηχανων. Ν \ | Ν | ( Ν πολιτισμου θα Ασφαλως ν η κατασταση του συγχρονου νόημα αν κάποιο «ηθικό» ἱστοοικὸ ηταν διαφορετικη ι › κ
=

3

Δ

2 

18

ίίθ
|
\
τ

εμποδιζε την κεφαλαιοκρατικη ἀποικιοκρατία νὰ χρησι­ Ν μοποιηση ὡς δούλους τούς μαύρους της )Α:ρρικης. Ίοῖοοοίοί. βοίθἔίνἀπο παρόμοια παραδείγματα «αναλγη­ ,Ν Ν , μαλ­ Ξινναςυ, ,πραγμα πού σημαίνει ότι δὲν ύπάρχει λγονςδὲνςνοπίἦρξε ὡς τώρα­­,κάποιος «ίστορικὸς ηθικὸς σκοπός››.,Πίσω ἀπὸ όλα τα «μεγάλα» της Ἱστορίας μοιά­ ζει να ύπάρχη ὡς συστατικὸ ό ανθρώπινος πόνος. Φαί ­ νεται ότι ὁ ἄνθρωπος, απέναντι στην συλλογικη του πνευ­ ματικότητα, εἶναι ύπόχρεως μὲ την ατομταἡ του ὑπό­
9

α μέσα στα Ἱτί ἱστορία διακινηθνκε πολλὲς φο πλαίσια ενιαίων πολιτισμὥν καί όμοιομόρφων ἰδεολογι­
γ

τ

ξ

­η
ν.
αν

αν

¬

κῶν βάθρων. Πριν να καταντηση η ἱστορικη διαδικασία μηχανικη πρόβλεψη, η τέλεση τού ίστορικοὕ παρόντος ηταν δυνατον νὰ ἐπιτευχθη μὲ την πίστη στο παρελθόν

ε

του̃ χρι­ οΤαοὉί9)­ Κανένοω̨ δὲν μπορεἶ νὰ ξέρη ἄν ό Θεὸς , αι | \ | Ν ›› ειν Οσο «­η̨ ε λεω ταν θα στιανικου κοσ μ ου αι σημερα, ς η δὲν προϋπέθῃε ΤελεΒότηΤα πίσω της παρά­ αν αὐτὴ
Έ­
ρα

ι
τ

Ι

μια τὸ ανθρώπινο αἶμα_ Καὶ του̃­το βέβαια καθόλου δὲν σημαίνει ότι ὁ φανατισμὸς ἔπαψε να θεωρῇτατ ἕνα ἀπὸ τα δημιουργικα στσιχεῖα της 'Ιστορίας μὲ Τὸ ν° ἀλλάζη μοριρὲς καὶ ἀπὸ θρησκευτικός π.χ. να γίνεται πολιτικός ίδεολογικός. Τὸ ότι λοιπὸν η κατάσταση τοὔ κόσμου μας, της Ἱστορίας χαὶ του̃ πολι­ασμοη̨̃ εῖναι ὅπωα εἶναι σημερα, δὲν μπορεῖ ν° αποτελέση θέ­ μα κριτικης. (Η συγκριτικη μελέτη τῶν πολιτισμὥν λέει ότι ύπηρξαν περίοδοι της Ἱστορίας, πού στὸν πλα­ νητη μας ἐμφανίσθηκαν πολλὰ καὶ ἰσοδύναμα κέντρα πολιτισμἑἶον (Βλ. νν. Η. Μο­Νοἰίί: Τί1Θ Ϊἰἰοο οί 'ὼο ννοει. Α Ηὶείοτγ οί ίδο Ηοπιττιειο Ωοτιιιτιιιηὶιγ). (Ο σύγχρονος ὡς πρὸς τούς παλαιότερους ἔχει τὸ ίδια­ ζον χαρακτηριστικό ότι εἶναι ἑνιαῖος και παγκόσμιος(1®).
Ἡ

ν

κὸ τοὔ σύγχρονου πολιτισμοῦ ειναι οτι με δυσκολια μποοεῖ νὰ ἀποοπάση ἀπὸ τον χοὀνο ἕνα ἱσωρίκὸ πα” __ρόν.γΟῖ. δύο ἀντιληψεις πού τὸν διεκδικοὔνειναι αύτη πού τον διεκδικεῖ ἐν ονόματι τοῦ παρελθόντος και ειναι | Ν ι κ ›κ αλλ που τον απαιτει εν ονοαατι του ελλοντος. και ` ζ | Ν \ Η το παρον. Ιἑινινεπιμονη στο παρελθὸνγκαὶ Ετσι ατονει τὸ μέλλον εἶναι φυσικο να ύποτονίζη την σημασία τού Ηπαρόντος. ”]ἔ]ναντι της Λογικης καὶ της συναίσθησης
Μ
ε

καὶ μὲ Τὴν ποοσδοχία

Τοῦ μέλλο'#Το€·„.Το
'Ϊ

Χο§Θοο#ἘἩΘΡοΤί°° | \

κ

5

3

5

2

Ἡ

3

Ϊ

,

ί

Ν

Λ

±

Ι

ίσΐθτ δικαίου πού αύτη ύποβάλλει, ἀντιπαρίσταται ρικη βούληση πού η Λογικη της εἶναι ὁίχρηστη )­,Τὰ ΚΘΩΤὉΡ­ένα οικαϋοομοοΐα χοίτοχἦἐ Τοο παοολθονΐοἐ οπο­ όβἀλλουν μιὰ Λογικη, πού είναι αδύνατο καὶ να κατανο­ ηθη, καὶ νὰ κατανοηση. Οί σκοποί ύπάρχουν δεδομένοι. Δὲν εἶνοο οονεπῶἐἐ ἦ οημαοία Τἦἑ πολποίἦἐ ποοθεοηἑ ποο θὰ μποοοοσε νὰ ἐπἢοεάοη Τὴν ἱοῖοοοού οο“ί17 ἀλλὰ χοίιοη Τἦἐ λεπτομέοοιαἐ­ Αοΐοο ποο κερδίζει Τὶἐ λεπτομέρειες κερδίζει τον χαρακτηρα, αφου ὁ χαρα­ κτηρας τίποτε ἄλλο δὲν ειναι ἀπὸ τὸ σύνολο τῶν λε­
ζ

ζ

πτομερειὥν.
<

| \ | Ϊ \ ( | Η αιτιοκρατια στην ιστορια αλλοιωσε ­το νοημα της
3

3

^"

,Ενώ ὅμως εἶναι ἑνιαῖος στὸν φορέα του? φέρεται βαθύτατα διχασμἐνος στὶς ἱστορικές του διαῳορίσεις.

7ἘΟλιΤι%ἦς
ξ

παντως Οπωσδίποτε ε ἔπαψε αύτη νὰ είναι σύνολο η

καί Την ἔχανθ

μΞλέἘη Τῶν λΞΤυ̃ΤΟμΞβΞ!.ὥν. 

20
προθέσεων καὶ ἔγινε ἐπιστὴμη τῶν γεγονότων. ”Η
21

δυναμίκη Τηἔ Τρεχουσαἐ ί­σΐονίαἐ ΞΥΝΞ μιὰ σϋνεξάΡΤὉσ`η̃ ολων των λαων της Γης, ὲισι που τιποτε δὲν ειναι ἄνευ
σημασίας· ι ®δ ετεοοτητος ί Χι.τικης ““ ΩΗ ἔνν οια της ῶ πον ου ειναι ο μεγας „ „ , Ν ἐνα φενγαλεο κι> ἀνέφικτο μυθοἐ Τηἑ επονίγὶἐ μαἐ ›| | : ε Βδανίκο· ΟΧΒ βεβαία ΎΜΉ δεν υποῳχουν στὴν ἐποχὴ μας κράτη πολὲιτικῶς ‹ιοὺδἐτερα»7 ἀλλὰ ἐπειδὴ αὐτὴ ὴ οὺδε­ ΤΞΘΟΤὉ€ είναι ἀχρίβῶἑ ἀπωέλεσμ­Οι μιᾶς ἄτεγκτης πο· λιτικὴς ἀναγγκαιότητος. Πῶς νὰ ἐννοηθῇ «πολιτικὴ οὐ­
Δ

`

Ν

|

Μ

Ϊ

γ

λ

ΐ

κατάσταση να ἀιρὴνη ἀδιάφορη τὴν κατάσταση κρατωνγ Τὴν ἐσωτεριχἰγ στο­υἔ ἀσφάλεγα γεῃονιχων των και τὶς οίκονο­μικές τους σχέσεις.
όποίςογυςὴγ

°

>

ν

κ

κ

'Ένα πραγμα ποὺ έχει τὴν μορφὴ ἀντινομίας, χωρίς .Ϊ ί Ν να εἶναι και λογικως ἀντιφατικό, ειναι τὸ γεγονὸς__ότις
ερορέαςγς_ςτῖγ_ςςγ__σὺγχρονης­Ἡψξστορίαςγ"
Ν

δὲν _εἶναγιςοςίςιδπερδυνάε

ἶίἶμο
¬

ἶεἶεΡΟΤἶἹἔ)ῖγ ἀφοἑἶ πίὸῖ δὲν ὑπάΡΧΟυν *ΐΡωΤόΥΟνΟι­3 “Αν Ὁ ίσι̃­ΟΡ'·α ελιωε επί·σΤὉμὉ7 ΤΦὕ°ι°0 υ̃ημαίνειὅτι ἔλαβε συ­ \ νείδηση μιᾶς λειτουργικότητας ὁργανικὴς. Στον ·
3

Ὁ
'Ξ'

Τίποτε δεν μπορεί να πεῳαχθη Χωίϋὶἐ ἀλλνίωση Ν › : Ξσωτερικη αντιδραση του συνόλου.”Η οὐδετερότηςγποὺ
κ
5

Ἱ

|

\

λ

Ν

`

Ν

εἶναι απωἶλεσμα πολπγίκἢε σκΟπιμΟΤὉΤα€ι ἶυ̃οδνναμει με πολίτίκην συμΡ~ΞΤΟχ'ἢ­ Γιατί Τὺ κριτὴριο μιἄς οὺδε­ 'τερόΐηΐαἐ δὲν Η­πορεῖ νὰ εἶναι παρὰἦ ἐξέωιση τοὕ κατὰ μία Οἰκείοθελὴἔ ἄΡσὉ Τἦἐ Οὐδετ­Θρότητας αὺτὴς πέσω | θα άφηνε ἀνεπῳέασῖη Τὴν ”`ίε\^κὴ καΤάσΤασὉ­ Ίλπαιτεῖ­ Τἶίί· μεγάλη δόση πολπίκἦἔ ἀπλοϊκότηταἐ γιὰ να ὺπο­ Ν | , θεσωμε› επί παΡαδείΎμα”ῃ·› ὅτι `ἦ πΡΟσχώΩὉΦ“Ὁ Της \ Ι Γ^ΟυΥλἶΟσλαβι­αἐ (ΠΟ Αν<%°ι°0λικ0 μπλοκ δὲν θα ειχε κα Ν ί ··' ·· Τ0ν |μί^ ια σ *Ιμ ασία Ύ ια τὺν γι Υενωίωΐεθλι̃ χαγασιαση
λ λ

,Πχ

Γ.

|

ι

9

Κ

ς·

| \ τα σημερινα δεδομενα κατάσταση ἀνεξαρτη­ Ν του κρατους ειναι συνεπως υπόθεση οὺτοπίας. (Η ἱστο­
2

κοσμου·

ι

Η
`

υ|πο

2

Χ

κ

”ῖ”

ς

Με­μαινει

.πνιιιὲχεμειιιρνσίιμἔἕω _ἔξξἑΪιρξ'ὶἔἴ?ἕΪῳ?ίἔιιἸἶῳ?οιξΡΟίΤ¶Ψ επ ;..· ν ‹ ι οτι δεν υπαρχ κρατος του
<

ί

Ν

Ν

ι

ι

κ

μεις ποὺ διακινοὔν τὴν παγκόσμια πολιτικὴ, ἀλλὰ οἱ “λαοι ποὺ τὴν ὺὲρίστανταιν <Οῶπολικὸς ὅίξων τοὕ ἰστορι­ Μκοὕ πεδίου δὲν εἶναι ὴ Ρωσία καὶ ὴ)Αμερικη7 ἀλλὰ ό ίδεολογικὴ διεκδίκηση τοϋ κόσμου τρίτος κόσμος. Η εχει ακριβῶς τὴν σημασία ότι οὔτε ὴ Μόσχα διεκδικεί ὁίμεσα την Ουάσιγκτων7 οὔτε βέβαιαὴ Οὺάσιγκτων τὴν Μόσχα. ΩΗ διεκδίκηση εἶναι ἔναντι κάποιων ἄλλων κι: αὐτοὶ εἶναι οἱ μικροί λαοί. Ειναι αὐτὸς ὁ οὺσιώδης λόγος ποὺ μεταβάλλει τὴν ἔννοια τὴς οὺδετερότηταςγ μεταξὺ τῶν λαῶν αὐτῶν, σὲ καθαρὴν οὺτοπία. Δὲν εἶναι τόσο ὴ οἰκονομικὴ αἰτιοκρατία ποὺ προσδιορίζει τὴν σημερινὴ θέση τῶν χωρῶν αὺτῶιπ ὴὕπαρξη πρώτων ὺλῶν και ὴ αδυναμία ἀπὸ τὶς ίδιες ἀξιοποιὴσεώς των, όσο τὸ ίδεο­ λογικὸ πλέγμα πάνω στὸ όποιο διακινειται ὴ σὺγχρονη πολιτικὴ ἱστορία. (Η >Αμερικὴ ἔγινε οίκονομικὴ ὺπερ­ ι ι του Ν κοσμου Δ | ι \ ι συγκυβερνια στην συμμετασχη πριν δυναμη (πολὺ πρὶν ἀπὸ τὸν πρῶτο παγκόσμιο πόλεμο). Και Ν | Ν Ν Ν σημερα δὲν ειναι ὁ νόμος της ανισομερους αναπτυξης το Ὁ ποὺ τὶς ποὺ ἀνεκαλυψε ὁ Λένιν καπιταλισμοὔ Ν ἀναμάἔει νὰ σνμμῃέκουν στὴν διακυβέρνηση του κό· σμουγ ἀλλὰ πολιτικὴ ὺπαγόρευση ἀπὸ τὴν ὺποβαλλομένη παγκοσμιότητα της ἀντίπαλης ίδεολογιας.

Ἱἰ

3

λ

$

­

3

3

­ 

22
Ν
Ν

23

Ν Οί πολιτικὲς συνεπῶς ἐξαρτησεις τῶν χωρῶν του με με­¬­·¬­Μ Η ΤΡΉΟὉ χόσμ­Ολλι ἶίθὶίἴὶω̨ἄμειση συνέπειαοτων ἐπιβαλλομέ­ ι. Ν ,νων «κηδεμονιῶν» τῶν τρεχουσων ὶστορικῶν διεκδικη­ σεων. Στην ίδεολογία υπαρχει τι παντα ίμπεριαλισμός. Ν „ ο Ἑκεινο συνεπως ποὺ εναπόκειται πρὸς διακρίβωση ειναι Ν Ν ποιος ὶδεολογικως ίμπεριαλισμὸς τελει ἐνἐνεργεία καὶ αναγκάζει τὸν ἄλλον να ἔπεται. )Απὸ την ἐπισκόπηση .....`...ι .....ιε.`,.„„.„„_.___„.ι,„Ν. Μ. των σημερινων ἰστορικων διαμορφώσεων μπορει κανεὶς ι ε Ν” ‹ να υποψζασθὶθ ὅτι Ο ὶώσμοἔ δὲν ὁδεύεὶ· πβὸἔ καμμία παγ” \ %Ου̃μ­ι­όΤ"ὴΤα, ἀλλὰ πρὸἐ ἕνα πΟλϋ%ΘνΤρι%Ο σύστημα πολι­ τικης ισορροπίας. “Αν αὐτὸ εἶναι σωστό, η ἔννοια τῶν
κι
τ
γ

·­

ι

­

­

­

­

των στατικων πολιτιστικων παραδόσεων Αυτη η στα \ τ ό„ , ι, ,τ | που τη χεςςα αλλει, η̨̃ε αντικει. Ενα Ξΰα
ν
5

Ν

μι

ε

Ν

τ

το
.

λ

ι

ΉκΟΤηΤα.εωαὶ \ 9 \β „ Ν ιμ μν εταπολεμικη τακτικη της πολιτικης ισορροπια€­ στὶν ἶη μ \ σε παθητι­ καὶ ὁ λό ος ποὺ τὶς ,μ εταβαλλει Εὶιναι ακό Π ­, , τη ολυ πριν να γι νη κους ῳορεις της τρεχουσας ιστοριας. αίτιος τῶν δεινων τους ὁ σύγχρονος καπιταλισμός, ο , | ΤΙ1. .Ϊοἶἴοτεοη έλεγε, όπως γραφει στο βιβλιο ποόεδοος ὶ
Κ

5

το

ε­

ν

νε

ι

.

7

..

,

ς

,

κ

1

Ι

­

7

ό

'

7

Υ

·

η̨

Ι

\

Του α Ελευθερβα καβ
ς
γ

μ

ὸ

ς

ὁ

1.

Υ

:

ακηδεμονγῶν», χαὶ Τῶν συνεπαγομένων πολγ/"κῶν ἐξαρ_

Ν

τησεων θα λαβη μιαν αυτοτέλεια αλλου επιπέδου. .”Ο,τι ..; Ν κυρίως αποτελει πλέον ὶστορικὸ δεδομένο, ειναι πὼς ὁ Μαρξισμὸς δὲν απετέλεσε ἐπιστημονικην πρόβλεψη αλλα ι ιι | τ· σ Ψ: επιστημονικην κατασκευη η οποια ειχε­οπως καθε επι­ ι θεωρια ι ._ μερικη ι ι στην ι ι 12 στημονικη εφαρμογη πραξη( °Η Τροποποίηση ποὺ ἐδέχθη ὁ Μαρξγσμὸς ἀπὸ τὴν
9
κ

αἐίὲν θὰ πετύχαιναν οἱ ὁημοκρατικοί θεσμοί στὶς νοτιομερικα­ νικὲς χωρες, ποὕχοιν αποτινοίξει τὸν ἰσπανικὸ ζυγό. . . ίίοιθοιροι καί Ξάστεοα έκφοάζει τοὺς φόβους του (6 Ζε/ΐεισοπτν πῶς οἱ παραδόσεις τους ήτανε τέτοιες, ὥστε ό ἐσωτερικὸς στρατιωτικος ὅεσποτισμὸς θ” αντικατοιστου̃σε την ὑποὁουλωση στους ξενοος. Το ὑπόβοιθρο τη̃ς αμάθειας, τῆς θρησκοληφίας καὶ τη̃ς ὁεισιὁοιι­ ,ιιονίας δὲν ἦτοινε καλὸς οιἱωνός». (σελ. ἔἶθ).
λ

ε

κ

3

|

γγ

Λενινισμός. ἐνω σὲ καμμια απο τὶς βιομη­ ¬ Ν ι Ν ι ι χανικως προηγμενες χωρες δεν επεκρατησε η ἐπανἀστα­ ση, όπως προεῖπεν ὁ Μαρξ, ἐπεκρατησε αυτη στὶς οίκο­ νομικῶςοαναναπτυκτες, όπως διεῖδεν ὁ Λένιν. ,Απο την παγκοσμιότητα τοὔ Μαρξισμοὔ απομένει συνεπῶς ση­ μερα τὸ μέρος ἐκεἶνο που ἔχει σχέση μὲ τὶς υπαναπτυκτες χῶρες. Για τὸν λόγο αὐτὸν είπαμε παραπανω ότι ὁ ἄξ Ονας Της Ν ι ι τ Ν Ν συγχρθνης ι.Ο”'ΓΟβι.Οι.ζ, είναι Οι χωρες ΤΟΟ Τβϊῖθι)
πράξη
ὁ
.
Ν
λ
< <
×

ε ειναι

ι

(Ο .ΪΘΪΪΘΓΘΟΙ1 πεθανε ί \„ ίὶ82θ ” . πολυ πρὶν ἐμ­ δηλ στα ,Φ Ν του λε εις ι ποο κόσμο. στὸν ισ ό Μαο ὁ ιοανισθῶ `> ι θ 2 ιζ Ρ· γ . .Ϊ. δεν αστοχησαν, για ιι το επιβεβαιωνει η ιστορια τ : \ : Ν › Ν ε π τα τ ε οντα πολιτικα λίωβων αυΤων° Οπωοδηποπ α Ο Ρ χ ) \ συστηματα συνέβαινε να εχη ὑπὸ την επίδραση του Τιἐ Ν ι | ς αυτές, τα ἴδια αυτα μεσα θα χρησιμοποιουσε για ` διοικηση. Οἱ τρόποι αὐτοὶ προκύπτουν απο τις | ς χωρες καὶ προσφέρονται προς χρησιμοποιηση
γ

7

τε

2

κ

κ

¬

π

3

κ

λ

σ`Ρ

,

Ή7,

Α

Ν

κόσμου­

Οι οίκονομι­κως ὑπαναπτυκτες χωρες ειναι οἱ χωρες
τε

Ν

Ν

Ν

να δυναμωνθ τὶς επιρροες Της στις χωρεςωαὶπες χρησὶί μοποιοῦσα την νοοτροπία της πολιτιστικης παράδοσης των λαων τους. ω ”Η χώρα μας δὲν αποτελει ἐξαίρεση στις σημερινες Ν ,.„ ί Ν | | "' Ρ Ϊ' τω ΤΡΒΤΟὉ κοσμου·
κ
×

σΐους Τθῃουῷ ι
κ

κ

υίαβ πο
9

ι

Ο

φυσωαἶ η Τρεό·Ου(ἶα\π
Ν

Β

”η

_

χωΡ<­€

ΤὉ63

πολιτισιιχη̃ἐ

καΤὉΥΟΘια€

. 

24

ΖΒ

Και

δὲν ἔχει κανεὶς

γιὰ νὰ το διαπιστώση, παρὰ νὰ

μετρηση τὰ στρατιωτικὰ πραξικοπηματα πού ἔγιναν , Ν αποτο 1900 κι, έδω. Δὲν χρειάζονται άλλες αίτιολογὴ­ σεις° μόνος ὁ αριθμος άρκεῖ.

Βέβαια, ὁ ἑλληνικος λαος ἔχει ἕνα ίδιαίτερο χαρακτη­ ριστικο σχετικὰ μὲ Τθὺι; ἐπίκελπθο Τῆς ἶσΐφρίαἑγςγγιατὶγ,Ἑλλάδα ὴταντοσημεῖιο τὥνίπολιτισμῶν. ἶΗταν το σημεῖο­όριο. ὰντοχὴ του ἦταν δος το 1821. Με τὴν ἀπελευθέρωση του ὰρχίζειὴπτώση του στὴν ὰδράνεια. Κατεστραμμένος άπο τὴν δυσβάσταχτη ἱστορικὴ του ὰντίσταση, στὰ χρόνια τὴς Τουρκοκρατίας, ἔπεσε ἔρμαιος στὴν νεώτερη ἱστο­ ρία χωρὶς νὰ μπορέση ἑος τώρα νὰ συντονίση τὴν ἱστο­ ρικη του κούραση μὲ τον ταχύ της βηματισμό.ἑζωρωἔωτω­­γ Μέμιρυταηχαρίσμγατα τοὔγγἑλληνικοὕ λαοὔ, εἶναι λίγο δύσ­ | Ιγ Υ “” ι τ κολο να εξηγηση κανενας το συνεχες γεννοβολημα των ω πολιτισμων ποὺ ξεπεταχτηκαν ὥς τώρα άπο τὴν ελλη­ νικὴ Γη.,Γιατὶ το ἰδιάζον χαρακτηριστικο των πολιτι­ Ν Ν ­ σμων αύτων εἶναι ότι εἶναι ἑλληνικοὶ ότι φέρουν δη­ Αλαδὴὰ στὴν ἐπίανάληψὴ τους ίτοςἐπίθετο ἑλληνικός. Στοὺς τ9τ·π·······ς··~τ··τ··ι·_π···­­­·­­­νε­ ¬Μ`". .. γῇ : ανατολικους πολιτισμούς .μ οπως και στον συγχρονο ευρω­ παϊκο εἶναι συνεταῖροι πολλοὶ λαοί;λΪΣτον σύγχρονο εὐρωπαϊκο πολιτισμο ὑπάρχει Γαλλικη, Γερμανικὴ καὶ Ἄιγγλικὴ συμμετοχη; ό”Οταν λέμε δυτικος πολιτισμός, υγ, εννοουμε αυτοματως και τα τρια αυτα πραγματα. Οταν ὅμως λέμε έλληνικος βυζαντινος πολιτισμός, το ἐννοοῦ­ με ὰποκλειστικὰ ὥς ἔργο ένος και μόνου λαου του Έλληνικοὕ., Δὲν πρόκειται γιὰ ομάδες λαὥν ποὺ δημιουρ­

(Ξένο
Ἱἰ
ι ι
'
ο

γοον ἰσοδυνάμους πολιτισμούς, ἀλλὰ γιὰγτὴν ,ἱστορικὴ δραστηριότηταένίοςύίίκαὶγγγμόνουθ ολιγοπληθοὔς λαοιῖ. Ἱἶί 3 ι,¿, διαερορὰςέχει μεγάλη σημασία γιὰ τον χαρακτηρισμο του ῃἴδιου τοὕςλαοὔ. Χαρακτηρισμος ποὺ δὲν μπορεἶ νὰ ειναι 5! | Θ \ \ δ | Ν |__\ ασχετος με το οτι κατωρ ωσε να ιατηρηση αμιγη ια διακριτικὰ τὴς εθνικης του φυσιογνωμίας, μέσα στὴν τόση καὶ τέτοια του ἱστορία. Τίποτε ὰπ” ὅ,τι εἶχε δὲν ωἔχασε ὁ 'Έλληνας κατακτημένος. Ὁ Τούρκος κατέκτη­
ι
ν

οι

­·

Χ

Ω/

ὰ

ί

Ω

.

1

π

α

'

'

·­·

7

ρ

1

ς

ι

`έ·~¬~

„.­Νέοι...

.κ,..ν..„_,_,ῃ_γ

­
Ι

­

ι

·

σε?ό,τι ἦταν δυνατον νὰ κατακτηθὴ: το πλάτος. κατὰ "βάθος ὁ ίἑλληνισμος άπο τίποτε το ἐξωτερικο δὲν μπό­ ρεσε νὰ ἐπηρεασθἦ κι: αυτο εἶναι \ δεῖγμα της ἱστο­ δρικὴς του ύπεροχης καὶ της βιολογικὴς του ὰκμαιότη­ ὰῖκς: Βαθύτατα· λαικος ο νεοελληνικος πολιτισμος μέσῳ της έκκλησιαστικης του παράδοσης, βρέθηκε ἐνώπιον Ν ί \ | ` λΝ του Τούρκου με δυο ακαταμάχητα οπλα: την γ ωσσα του καὶ τὴν ορθοδοξία. “Οτι ὁ ἑλληνισμος ὰνεγνώριζε ‹ › τ ε· την ιστορικη το υ ταυ τ ο τ ητα στ ην ορθοδοξια, ηταν το ι 'τ·τττ·π··~·¬·­~¬­Η­ ¬­­¬ ¬¬­­­ ­­­ ­ ι γεγονος ποο τον έκανε νὰ ὰποστρέψη το πρόσωπό του Με ,Ν Μὰπο τοὺς δυτικούς αιωνες και να στραφη προς τον ουρ κο, ξέροντας προκαταβολικὰ πὼς θὰ τον ερθείρη.. 'Ίσως τότε νὰ μὴ μπορουσε νὰ συμβὴ διαφορετικά. <Ο “Ελληνας
Κ

7

Φ!

κ

κ

κ

κ

­

,μμ
τι

Γ

ἩΤΝ­
9 1

.

κ

ι

α

­­

στο

2

δ

9

3

Ζ,

­

: του Βυζαντιου συνταυτισε την θρησκευτικη του επαρ­ κεια μὲ τὴν ἱστορικὴ του έπάρκεια και πίστεψε στὴν ὰναβίωσὴ του. Δὲν μπορουσε βέβαια νὰ προβλέψη τον τὴν­γἐπιεἦημονικὴ δομὴ τοῦ σύγχρονουῃκόσμου. , , Δεν ειναι τυχαιο που ο πατριαρχης Γρηγόριος αφοριζει Ν Ν ὡς τον 1Θον αἰωνα όσους ασχολουνται μὲ τὴν ἐπιστημη καὶ τούς λέει ‹‹ἀ‹ρύλακτους››, καὶ ότιοΒύγένιος Βούλγα­ ρης ὰναγκάσθηκε νὰ έξορισθὴ στὴν Ρωσία λόγῳ της
μ

Ν

|

` 

Ζθ

27
...

ἐπιστημονικης του ἐνασχόλησης. ΩΗ υρθοδοξια ηταν ὲποίρκέια καὶ όχι αγωνία που θα μπορουσε να βγάλη τον Εὔστροφος ἀπ” την παράδοση του ὁ 'Έλληνας Ϊ } Ι καὶ πολιτικά ευέλικτος συγκέρασε αυτὲς τ ιδιοτητες του στὸν Φαναριωτισμό, ὥσπου τον Τουρκο τον έφθειρε. ”Αν οἱ Τουρκοι κατακτουσαν οποιονδηποτε άλλο λαό, η αυτοκρατορία τους δὲν θα τέλειωνε καὶ ίσως η ἱστορία να ηταν κάπως διαφορετικη. <Η σοφία ἀλλὰ καὶ Ν Ν μέγα μειονέκτημα της ,Οθωμανικης κυριαρχίας) στην Η Ν Ϊ 'Ϊ συγκεκριμένη περίπτωση των Έλληνων) ειναι, οπως γράφει ὁ Ρὶυὶογγ ὅτι ἐστηριξαν την διοίκηση τους σὲ Ν ὶ έναν βαθυτατο τρόπο παροχης αυτοδιοίκησης στους κα­ τακτημένους λαους. Καὶ επειδη ἐδῶ οἱ κατακτημένοι ησαν 'Έλληνες ἑλληνοτραφεῖς καὶ ηταν μέγα το βά­ ` Ν θος, άντὶ νὰ άλλοιωγθουν αυτοί, διαλύθηκε η υθθωμανικη αυτοκρατορία. Ειναι ὅμως μεγάληη κουραση να κατα­ στρέφης μιαν αυτοκρατορία ως κατακτημενος.
κ

ι

τ·

ηταν πολλοὶ καὶ σὰν τὸν Καποδίστρια κανένας. Δὲν εἶχαν λόγο οί ξένοι να μην σεβασθουν την θέληση τῶν πολλῶν καὶ να μην ένισχύσουν την ἐσωτερικη υποτροπη του Φα­ ναοιωτισμου. Τὸ «πόλεμος γγγγπάντων πατηοηΜσημίαγίνει ί
_
ρ
Ν

~

­Ϊ·

ί

ότιγ9γὶΜλα̨οὶ"δὲ׿γγμπα̨ῇνοηνησῖγγο °γΙσ­φγρία̨­γγμὲγγἑὶηίρἐγγχγέμπει­
,.Μω··°° °

­·

ξ

6

­ι
τ
Ρ.

Α

Ψ

της λευτεριᾶς του ὁ 'Έλληνας Απο την πρ | βρέθηκε μὲ ἐγγενες λάττωμα τὸν Φαναριωτισμο. Η › : Ν μεγάλη δυναμη της ἐπιβίωσης τους έγινε πληγη αθερα­ Ν "' ἀπὸ ἔι αἰωνες απώλειας της ιστορικης πευτη. ”Ϊστεο” ί Ϊ Ν ¬\ του πορείας, δὲν βρηκε την δυνατότητα η ευκαιρια της κοινωνικης του ἐνδοσκόπησης. Καὶ έτσι άπαράσκευος Ν › | Μ ως ηταν, έπεσε στην δίνη της νεώτερης ὶστοριας του ι τ Ν ότι η ,....ι.ε.) Ἱστορία δὲν/ειναιωηβγικη. καπιταλισμου. Είπαμε .\/_` ¬`“ | οί ηἔἔλληνεςγγ έτσι χρησιμοποιηθηκαν. ‹|Ο39ὶΞ...βΡέθηκαν ίκ 3 `ὶ ς·7`7 §› μοναδικη ελπιδαγ μα απο την ΕΟ Καποδίστριας ηταν Ν Ι “ ` ὁ Μακρυγιάννης. Σάν τον Μακρυγιάννη μ αλλη
ξ
κ

:

ι

ι

αν

<

αν

3

Λ

Ν­

Ρ

.

`Δ

'

#

κ

Λι

η

Λ

ρία. “Ας κακολογη ό Μακρυγιάννης τους ξένους που δὲν Ν Ν μας πηραν ἀπὸ τὸ χέριγ ὅπως κάνουν στα μικρά παιδιά. Κανένας λαὸς δὲν μπορεί νὰ κάνη τίποτε για τους λαους , που δὲν ειναι οί ίδιοι ὶκανοὶ να κερδίσουν την ὶστορικη Ν τους πειραίω). ὉΦαναριώτης έχει τὸ χαρακτηριστικὸ των συνθηκὥν που τὸν γέννησαν: δὲν φταίει γιὰ ὅ,τι κάνει στους άλλους7 γιατὶ ἀπὸ πάνω του έχει τὸν έξανα­ γκασμὸ του αυθέντη. Αυτη εἶναι η βαθειά του συνεί­ δηση. άνευθυνότης. αι ω ”Η υποτροπίαση πρὸς τ μεσα του Φαναριωτισμου7 άπάλειφε τὶς προυποθέσεις άναδείξεως ηγεσίας καὶ Ν ς Ν κατέστησε άτονη την ὶστορικη παρουσία του ελληνισμου. Ἑστέρησε δηλ. τὸν έλληνικὸν χὥρο ἑνὸς φορέως διακι­ νησεως άξιων. “Αν μέτρο κρίσεως ἑνὸς πολιτισμου εἶναι ) / ἔ \ Ν | | | οι αξιες που διακινουνται εντος του, φορέας διακινησεως Ν Ν Ν των άξιων αυτων ειναι η ηγεσία. Οἱ πολιτιστικές άξίες \ Ύ δεν ειναι βέβαια ταυτόσημες μὲ τὶς φυλετικὲς άοετές7 | όπως καὶ η η δὲν εἶναι ταυτόσημη μὲ την ἐξουσία. Σὲ ὅλες τὶς κοινωνίες, κάποιοι διοικουν κάποιους7 μα Ν τουτο δὲν ταυτίζεται μὲ την υπαρξη ηγεσίας. Χαρακτη­ Ν τ ξω̃`\τ~­ ριστικὅ της ηγεσίας ειναι ...Μ ὅτι δὲν βλέπει τὸν λαο ως `”” / το 'αντικείμενο ἐξουσίασης7 άλλυ ὡς υλικο γιὰ την δικη της › είν Ν τ· αναπαραγωγη( 14, (Η αυτογνωσία της ἐπιβίωσηςγ ειναι Ν ς· το υπατο χαρτακτηριστικὸ της ηγεσίας. Ειναι τὸ κεντρι­
Έ­
3 1
δ
δ δ

υ

δ

δ

7

κ

3

­Ξ­

υ

ε

`~<·ι

.

..

.

7

1

”

λ

.

. 

29 28

«Πολιτείας». ἱΗ άλλωστε της Πλατωνικης Ν, 8 δηλ. η ιατηρηση ὔπαρξη μηχανισμοὔ αναπαραγωγης | τ Ν : της συνεχειας ειναι απο την αποψη αυτη αυτονοητη. | Ν τ 'Ίδιον δὲ της κάθε αναπαραγωγης ειναι η ενεργος δια­ ε αχ ›/ ‹ ι › › θεση και οχι η παθητικη αποδοχη. Απορρεει η ασυνε­ Ν Ν Ν Ν χεια» απο την ίδια τη φύση των ἱδεων και των αξιων, τῶν ὀποίων υποτίθεται ὅτι η ηγεσία αποτελεῖ τὸν φορέα. Ν ; ι Στὸ μόνο πράγμα που θα μπορουσε ανεπιφυλακτα να αποδοθη τὸ ἰδίωμα της συνεχείας εἶναι οἱ ἰδέες. Συστη­ ματαςκαὶ καθεστρἶοτα ἔρχονγται καὶ παρέρχονται, οἱ ὶδέες όω̃μως,,στη,νω,ανθ,ρ­ωγπινηΔ,ἱστορίαγγγἔπαναλαμβάνγονται διαρ­ : : Ν › κω ανα εννώ ενε σε νέε διαπλατυνσει . Οι ιδεε δεν μποροὔν ν) αντικαθίστανται βίαια καὶ οἱ νέες καμμία | σχέση να μην ἔχουν μὲ τὶς παληές. “Ενα τετοιο γεγονὸς τ· Ν Ν ι ειναι ασφαλὲς δειγμα της ανυπαρξίας των. ἱΗ διαδοχη τῶν ἰδεὥν ἔχει ἱστορικα τὸν αἰτιώδη της λόγο καὶ την εξηγηση της. ἱΩς μία αυθαίρετη κατασκευη, δὲν μπορει | / \ / \ \ | °ι\ ) να σημαινη παρα την κριση η την ανυπαρξια ηγεσιας.
κογσηγμεἶὶῖο

­

,

εκκν

οι

­ ει›
9

·­·

κ

κ

ν·

κ

ρ

χ

3

| Ἱ Ι καταδικάσει ετακλητα σε αφανισμο. Τάσεις που είδικὲς συνθηκες τις ἐνεφάνισαν στὸν ευρω­ \ \ ἔ παικον χωρο και οι οποιες πέτυχαν τὸ Π1ειΧἰΙτιι11ι̃1 στους : | \ ῇῳ ποιοτικους των στοχους, φέρονται σημερα στα πνευ Ν ματικα πράγματα του τόπου μας ὡς οἱ πλέον ἐπίδοξες ι Ν Γ. Ν για την συντηρηση της συντεχνιακης καταστάσεως των Ν Ν γενεων. Θα μπορουσε κανεὶς να μνημονευση π.χ. τὸν

ρίας
ο

τὶς

υν

7

ξ

ρ

μ

·`

κ

γ

κ

ε

κ

ι

λ

ξ

Μ

μας στὶς ἰδεολογικὲς νεοελληνι­ κὲς διαρθρώσεις ἔχει την μορφη «πνευματικὥν συντε­ Ν 15 χνιων››( ). ἱΗ ίδεολογικη συνέχεια αντεκατεσιάθη απο ) | ) Ν Ι Ἱ | γενεων», όπου τα προσωπα επιβαλ­ τὶς «επιχειρησεις λονται όπως περίπου καὶ τα καταναλωτικα εἴδη. Μόνη Ν Ν Ν η διαφημιση θεωρειται αρκετη για την ἐπιβολη των ἰδεων \ | \ Ν / και των προσωπων. "Ετσι π. χ. κανεις δεν εξανισταται ὅταν βλέπη μιαν ἐπιμονη που αλλοιὥς θα ηταν ακα­ τανόητη για την ἐπιβολη πνευματικὥν τάσεων, που οἱ ίδιες οἱ συνθηκες του σύγχρονου κόσμου καὶ της ἱστο­
3 8

ἱΗ νεώτερη ἱστορία

­

­

τόσο ἐγειρόμενο προσφάτως θόρυβο γύρω απο τὸν σουρρεαλισμὸ καὶ τὶς συνεπαγόμενες θεωρητικὲς «μελέ­ τες» περὶ Ιἰτιἔιίἰεἱἰιἱιιι­:(16). ἱΗ τέτοια νοοτροπία των πνευματικδὀν μας πραγμά­ των ­¬ της ὁποίας η πραγματικη ἐξηγηση εἶναι η απου­ : ε σια εσία ἔ ει σαν ανα καία συνέπεια να ένουν διάσπαρτες όλες οἱ μορφογενετικὲς τάσεις για την δη­ Ν Ν μιουργία μιας νεοελληνικης φυσιογνωμίας, η δὲ ἔννοια Ν Ν Ν Ν του νεοελληνικου πολιτισμου να αποδυναμουται ὡς σὲ σημεῖο αμφισβητησης. "Οπως ηδη είπαμε, ἔννοια του νεοελληνικοὔ πολιτισμοὕ δὲν εἶναι ακριβὥς ταυτόση­ \ Ν ω \ | Ϊ ιν μη με την δυναμει υπαρξη των φυλετικων αρετων. Συχνα τα πραγματα αυτα φέρονται συγχεόμενα καὶ τουτο συν­ τελεῖ στην μονίμως ἐπικρατοὔσα σύγχυση μεταξὺ πραγ­ ματικότητος καὶ ὀνείρου. Ν ΕΟ νεοελληνικὸς πολιτισμός, μη ἔχοντας λόγῳ της | ελλειψεως ηγεσίας­την δυνατότητα να λαβη την μορ­ φη μιᾶς ἐνεργοὔ πνευματικης ἐπιδίωξης παρέμεινε στα­ Ν Ν τικο,ς καὶ συνταυτισμένος μὲ την ἔννοια της λαικης πα­ ραδοσεως( Ἐπαναλαμβανόμενος καὶ ανεξέλικτος μέσα στα ἔθιμα καὶ τους τρόπους υπάρξεως τοϋ λαου μας, είχε μαλλον την μορφη μιας παραδοσιακης νοοτροπίας.

­

9

Ε

­

χ 

ΒΟ

οθέταμε ότι οί «κηδεμονίες» εἶχαν αμεση σχέ­ ν νεοελληνικό πολιτισμό, θα ἐσημαινε ότι πρέπει υνησωμε τα στοιχεῖα όμοιομορφίας ποὺ ὺπαρχουν μεταξὺ τοὔ νεοελληνικοό πολιτισμοὕ καὶ τῶν αλλων ὀμοίων πολιτισμῶν, ποὺ εὑρίσκοντο ὑπό τό αύτό πλέγμα κηδεμονιῶν. “Αν οἱ κηδεμονίες ἐπηρέαζαν αμεσα τοὺς πολιτισμούς τῶν ὑπό ἐξαρτηση χωρῶν, θα ἔπρεπε να ὑπάρχων χα­τὰ μεγάλα ποσοστά ὁμοιομορῳίες στοὺς πολιτισμούς αὐτούς. Μια αντίθετη ὺπόθεση θα ηταν ατοπη, αφού κανένα λόγο δὲν θα εἶχαν οί κηδεμονίες να ἐνεργησουν για τόν καθένα εἰδικα. “Αν κατι τέτοιο δὲν παρατηρηται (καὶ τοῦτο εἶναι βέβαιον), σημαίνει ότι οί κηδεμονίες, έμμεσα μόνον ἐπηρέαζαν τοὺς ἐθνι­ κοὺς πολιτισμούς, βασει τῶν εἰς αύτὲς προσφερομένων γηγενῶν δυνατοτητων. Τό ότι οί πολιτισμοί τῶν σημε­ ρινῶν ὺπαναπτύκτων χωρῶν μοιάζουν κατα την προο­ πτικη της ἐσωτερικης των παραδόσεως, σημαίνει πως παρέμειναν ἐν ἐξαρτησει από τοὺς γηγενεἶς λόγους δια­ μορφώσεώς των. “Αν ὺποθέσωμε ότι ό λαϊκός πολιτι­ σμός, συμβαίνει ἐνίοτε να μεταβάλλεται σὲ συντελεστη ω π. χ. για την έπίτευξη έθνικης ανεξαρτησίας (ο ὕμε στην πρόσφατη περίπτωση τοὕ νὶθίιι̃ειτιι), ­· έναν ακόμη λόγο ἰσχυροποιοὔντα την αποψη ότι δεμονίες απλῶς ἐχρησιμοποίησαν τοὺς λαικοὺς πολιτι­ σμοὺς όπως προσεφέροντο. Αύτό δὲν αποκλείει βεβαίως τόν εύλογον ίσχυρισμό ότι μὲ τό να επηρεάζουν οἱ κηδε­ μονίες τὶς ντόπιες ίδεολογικὲς κατευθύνσεις, ἐπηρέαζαν έμμεσα και τοὺς πολιτισμούς τῶν αντιστοίχων χωρῶν. ”Ο ισχυρισμός όμως αύτός θα ἦταν αληθἢε ἐφ, όσον
σ

Ν Ν › Ι | επρόκειτο περι αντιστοιχων ι . ε θ¬αικων ηγεσιωλ και οχι Ν Ν Ν απλων ἐξουσιων. λειτουργικη σύνθεση της ηγεσίας, μεταπίπτουσα σὲ μηχανικη λειτουργία, στην περίπτωση Τηἐ ὰπλης ἐξουσίας, καθίσταται ανίκανη να έπιδράση ἐϋωτερικα στόν λαϊκό πολιτισμό. >Αντίθετα: όσο μηχα­ νικώτερη εἶναι η ἐξουσία τόσο συνεκτικώτερος γίνεται ό λαϊκός πολιτισμός και εἶναι τοῦτο ακριβῶς ποὺ συνε­ παγεται ένα πολυσημαντο πλέγμα δυνατοτητων για την ἐξωτερικη ρύθμιση τῶν ἐξουσιῶνίω).
υ

κ:

ε

ξ

Ἱἰ

×

\ν
°

Ο οί

ό

Πλέγμα τό ὁποῖον, την αποψη της τρεχούσης πολιτικῆς ἱστορίας, αποκτα ἰδιαζουσα σημασία. Στην
κατασταση τοῦ ἐξουσιαζομένου λαου, ύπαρχει μόνιμος διαταραχη τῶν σχέσεων Παιδείας δηλ. ἐσωτερικης αντιστασεως και ἱστορικης αντοχης δημιουργούμενη από τό χαῖνον κενό μεταξὺ λαοὔ καὶ έξουσίας. Καὶ ἐφ” όσον ό ανα τόν κόσμο ἰμπεριαλισμός ἐφέρετο μεταξὺ όμοιογενῶν πολιτικῶν συστημάτων σχετ. Β. ΑΓΟ11:
ΡΘἰΧ
Θί;

­_

Β

(}ι1Θ1°Ι·Θ οΙ1ί1°Θ

1658

Ν€±ιἘἰ0118.

(Πῖι.

ν,

καὶ

ν.

Ε/

Ιιο ΜΟι1νΘΠ1ΘΙ1ΐ; ]ἶὶΘν0]11.ί:ἰ0ι1­ ιιειὶιο Οοοίοπιροιοὶοο οι Ιο Νειίἰοιιειὶὶεπιο, σελ. 342) η ἐξασφαλιση τῶν ἐξουσιῶν ἦταν ἐξασφαλιση και της
ΖΘἔ]ε1€ίὶ11Θ­Ρ.Βδ7]Θ111€0:

ι

κυριαρχίας. Παρα ὁποιονδηποτε ἰσχυρισμό, ὁ ἐθνικισμός ὑπηρξε μια ἱστορικα ανεξέλεγκτη μεταβλητη. Ἱδιαίτερα ὁ ἐθνικισμός ό απορρέων από στατικὲς πολιτιστικές παραδόσεις, ύπηρξε ὁ μόνιμος φορέας ίστορικῶν αλλα­ γῶν. Διότι εἶχε τό χαρακτηριστικό τοῦ εργαλείου και αρκεἶ να μποροὔσε καποιος να αντιληφθη τόν μηχανισμό λειτουργίας του. Ἱτἶ ἔλλειψη προϋποθέσεων η δη­ 

32

33

μιουργία δυσκολιῶν) για τὴν ὕπῦῳἔη νὶνοσίαἑτ εἰνοο· έπαρκὴς αίτία, ὥστε οἱ αντίστοιχες χὥοεἑ νὰ σολσνν δυνάμει σὲ κατάσταση διαρκοὔς ἐπαναστάσεως. Τοὕτο σημαίνει ὅτι ἀπὸ τὴν άποψη τὴς τρεχούσης ἶστθρίαἐ Τὰ «άπελευθερωτικὰ κινὴματα» τῶν χωρῶν αὐτῶν εἶναι
ἕνα οπο ἀναβολνὶν Ύσνονοῶ οποσνοοονομονο ἑχάστοσε άπο τὴν τυπικὴ τῶν ἐμφανίσεων Τῆς Δ!­εθνοοέ Πολῃίκἦἑ­ Σσνι̃ν ἀνσίλνἰψνι̃ μασ ἐοσο νὶ ἔννοια σθσ ἐποίνοίσσοίσοχἦο κατάστασης εἶναι ταυτόσημη μὲ τὴν ἔννοια τὴς ἐσωτερι­

καὶ τὴν ἰσορροπία ποὺ ἀποτελεῖ ἔκφρασὴ της» (Η. Ιἰἰεεὶηἔετ: «Οἱ δρόμοι τὴς είρὴνὴς››7 ἐλλ. ἔκδ. σελ. 223). Διότι ἄν ἀπὸ τὴν ἄποψη Τῆς ­Ε­ρεχούσης πολιτικῆς, μπο­ ρεῖ ὴ κατάσταση νὰ ἔχη τὴν μορφὴ τῶν εμφανίσεων
μιᾶς «Τάξης πραρμάτων» μες­αξὺ χυριάρχων κρατῶνα̨ δὲν ἔπεται ὅτι αποκλείεται ίστορικα ὴ βεβαιότης μιᾶς ἰδεολογικὴς μονοκρατορίας. Και τοὕτο7 μακρὰν τοὕ νὰ σημαίνη τὴν ἀποδοχὴν καμμιἄς παγκοσμιότητας, δηλοῖ ὰπλούσ­Πῃα Τὴν χῃὰ μὴ ἐλεγχόμενο τρόπο κατάργηση τῶν ὴδη ὑφισταμένων σχέσεων καὶ ἱστορικῶν δεδομένων. Εἶναι περιττὸ να σημειώσωμε ὅτι μέχρι τώρα οί καταστάσεις ίσορροπίας μᾶς εἶναι γνωστες μόνο μεταξὺ κρατῶν ὑποκειμένων στὴν πολιτικὴ ἑνὸς ἑνιαίου ἰδεο­ λογικοὕ χώρου. “Οτι ὁ νίἔγελος βγὴκε νὰ προϋπαντὴση τον Ναπολέοντα ὡς τον ἐκφραστὴ νέων ίδεολογικῶν έπι­ τευγμάτων7 σημαίνει ὅτι ὁ ἰδεολογικὸς χῶρος τῶν τότε κυριάρχων κρατῶν εἶχε ἑνιαία ὑποδομὴ. Ἐξεταστέον συνεπῶς άν ὴ πολιτικὴ τὴς ίσοστάθμισης τῶν δυνάμεων σημαίνει και ίστορικὴν ίσορροπία, ἐερ” ὅσον οἱ ἰδεολογι­ κὲς προϋποθέσεις τῶν κυριάρχων ἐξισορροπουμένων κρατῶν εἶναι καθ” ὁλοκληρίαν μεταξὺ τους άναιρετικές. Δὲν μᾶς φαίνεται διόλου παράξενο ὅτι ὴ τακτικὴ τὴς ἐξω̃ορρόπησης στὸν Τομέα Τῆς ἐνεργοϋ πολιτικῆς ὁπο­ βάλλει ίδεολογικὲς λύσεις στὶς χῶρες τοὔ τρίτου κόσμου που συνοψίζονται στὸ νόημα τὴς άπλὴς παραπλάνησης, ὡς πρὸς τὴν άντίπαλὴ ἰδεολογία7 μέσα σὲ ένα γενικῶς καλλιεργοὐμενο ἀνεκτὸ κλῖμα ἀποδοχὴς ­της. Εἶναι περιττὸ νὰ σημειώσωμε ἐδῶ ὅτι μιὰ τέτοια κατάσταση ὡς πρὸς τὸ άντίπαλον δέος εἶναι άπλὴ ὕπόθεση άναβαλ­
3

χἦἐ πθλί­Ή­κλἦἐ ἀστάθεϋαἐν νι̃ οποία ἐκσοέφοσοσ άπο σνι̃ν ἔλλειψη προϋποθέσεων για τὴν ὔπαρξὴ ὴχεϋίαἐ­ <Η
τον ἱστοονννον νσοσοομνννσμοο μποοοῖ νὰ ἐλευθερίαζ; μονο μὲ τὴν νέασανόνὶσνι̃ ένα χῶρο ἀρθὴ σὲ Τηἐ­ (Ο οἰκθνομ­Μοἐ ἐποκσοσσσμοἔ ἔχει σοίφνὶ φράγματα και κατὰ βάθθω̃ καὶ καπ­'ὰ πλάΤΟ€­ Κοῃὰ πλάΐσἑ μὲν "ίνοστὶ νὶ ονοοίοεση τον κόσμον ἔχοί· σοίφνὶ σννοοα σνἰμοοα (ἀπὸ τὴν άποψη μάλιστα τοὔ ἱστορίκοσ νΤοΤοοΡ~ί·ννσίν·ον
ἀνοονκοσοσησοί

ς

ι

ἀσαφεῖἐ ἐπίΡΡοὲ€ ἀποοάντων σο`νοστοΤ”θΤων)› κατὰ βάθοσ δὲ ­¬ δηλ. άπο τὴν άποψη τοὕ ανθρώπινου παράγοντα ­· διότι τὸ σὴμεἶθ ἀνΤοχν2€ Τἦἐ οἰν­Ονσμϋκνβ ὲχμοσοίλλοσ σεωἐ Τῶν σονχοονων νοί·νων'·οον Τον σοίσον κόσμον ἔχεί· μετατοπισθὴ σὲ μὴ σαφὥἐ πρθσδνθμζοοενα οονοο· Τὰ ὅρια αὐτὰ δὲν φαίνεται πιθανο ὅτι ένας ίστορικὸς προ­
χραμμυ̃ίτυ̃σμὸἐ θὰ μποοονσο νὰ Τὰ ποοσονοοίση· Τοοσο υ̃ημαίνεϋ σον­ μία πολοσοσίι̃ ἱστοονχσον στόχων ἔχοί· πε” ονσσοσοοο άπο νάθο ἄλλη φοοὰ ἐλάχνσσοο ποθοίνοτνἰσεο πραχματθπθίἢσλι̃ἐ­ Ἱονοίίσεοοέ μάλνσσον ἐφ> οσον ἀντλει̃ Τὶἐ ἀοχἐἐ τησ σον μονη τον αἀσίοάλοίοέ σνὶο ονεθνονο σάξοωσ ποὺ βοίσίζεσοω στον ἰσοσσάθμνσνὶ τῶν οονάμεων 

34
|
9

Βῦ
Ψ"

ξ
'

)|

Ν
3

\

.Ν

Ρ'

λομενης ανοχης” Ο ελεγχος συνεπως ) | ¬ | \ Ν , στον | χωρο Της αντιπαλης ιδεολογα̃ ιας /δεν μπθρει­|`# απῖπἶλεἶθ ΤΪθοΟ_ ι`: ^\' πἶικην πολιτικης, εφ οσον τουτο γινεται υπσ την αιρεση της ἀνοχης αυτης. “Ολα αυτα τα πράγματα ειναι γνωστα Ν ἐκ τὥν προτέρων.Μιὰ πρόθεση ἐνιαιοποιησεως(19) της κα " πιταλιστικκς παραγωγης (Βλ. Οεεεἀτεβεἰε: ΒΘ Ϊἰεγυθε 18 8δ7Πτ11ὲΞθ Νθο Ο1Η88ἱῳ1θ 008 \ Ο Αὼθτον
9
?

ξ

βέβαιο ότι θα μπορουσε η ανάπτυξη κάποιας τρίτης με­ γάλης δύναμης νὰ αναγκάση σὲ ἀπὸ κοινοὔ προσέγγιση· τὶς δυὸ ἄλλες, ὅπως φαίνεῃω νὰ ὑποστηρἰζη στὸ άρχαὰ
μνημονευθὲν ἔργο του ὁ Μο­ΝΘΠ] (σελ. 873). ­Ἱἔφ” ὅσον κ ι ι Ι \ νεων προ και τα δυο σημερινα συστηματα βρισκονται πιθανη εἶναι φάσεων διαμορφώσεως, μια τέτοια υπόθεση όσο καὶ μιὰ συρραξη μεταξυ ”Αμερικης καὶ Ευρώπης. ι ι Ν ι ι στον Κ ομμουνιστικὸ κόσμο, Οι αναφανεισες διαφωνιες Ν μᾶλλον ἐνισχύουν την αποψη περὶ μιᾶς πολυκεντρικης πολιτικης ἱσορροπίας του μέλλοντος. Τουτο όμως δὲν σημαίνει ότι οι διαφωνίες αυτὲς δὲν υποχρεώνουν τον ει Ν ­ υπὸ την προοπτικη του μέλλοντος ἐνεργως δρωντα ἰμπε­ ριαλισμὸ νὰ ἐντείνη τις προσπάθειες καὶ τακτικὲς κυ­ ριαρχίας του Ο. Α1°Β€1Έ0ν, έ. ὰ. σελ. Β7). Μία ὁμοιό­ \ Ϊ | μορφη ιδεολογικη διαχειριση τῶν χωρὥν του τριτου Ν Ν κόσμου. θὰ μπορουσε συνεπως να ὲχη ως λογικωτερη άντισταθμιστικην ἐκδοχη την στρατηγικη μιας «Βεγο­ Ιυιὶοη Ροτι11ετιοι1“ιε››. ι ­ Δεν ειναι αλλωστε ἐξακριβωμένο ότι η υπο την ἀνάγ­ ­ έκ των ­ ἄνω κη υἱοθετησεως νέων μεθόδων παραγωγης ` αν | \ | \ επι β ολη ιδεολογικων σχηματων, δεν επιφέρει μη ελεγ­ χόμενα μη προβλεφθέντα αποτελέσματα. Δὲν εἶναι δώλου παράξενο ὅΉ ἢ πρώη ἱστορωὼ δωξφθροποίηση ι. ,,,,,,, “_ μιω. μεταξὺ Τῶν ›ΑνατΟλΜῶν λαὥν καὶ Τῆς Δύσης σημεγώ­
κ
π

#

σ. υ και . ° ῖσυτ­ιο Ιἀοοἰοἔἰσιιο οι Βοἰειτὶοηε Ιτιτοτυειτὶοιι̃ειὶοε, σ. 284) υποβάλλει οἰκονομικὲς προοπτικές, για τὸν τρίτο κόσμο μὲ αντίστοιχες ἰδεολογικὲς κατασκευές. καίτοι
­
2

=

ἐμεῖς δὲν νομίζομε ότι στὸ τρέχον στάδιο τὥν οἰκονο­ Ν : Ν Ν › | › ε· ικων αυτων π οοπτικων οι αντιστοι ε ιδεολο ικε ει­ μ Ρ χ ς ` Υ ς ναι οἱ των ‹‹ΝοιινοΠοε ΕΙὶ®ιι­εε Εοοε1]οε›› (στην Έλλάδα
ε
κ

νι
=

|

η̨ἰ
Ν

η̨̃|

ον

ιν
;

Τουλαχυστον Των ((γΞνεων)))7 Ο | | εχομε ηδη Τὴν περίπτωση Η ` | \ ρρισκομε λογους να πιστευωμε οτι δεν προκειται για μι
7

2

3

ηζ ξΝ * φἶυγη ἶυπο Τα )έαρα^”,ηἶ'”σἶΜα Της γνωσἶης εννωας Της αεξουσιας». Βιναι αυτο ακριβως που δεν νομίζομε ὡς σόμμορφο πρὸς ένα καπιταλιστικό συντονισμό του τρί­ | α α : Ι του κοσμου( 2 0). Το οτι ενα οικονο ο π? ανο απο εῖ να ` Ρ \ Η / ισχυση ἑνιαῖο για τις χὥρες αυτ δεν σημαινει οτι ( \ ( Ϊ τις ἴδιες προϋποθέσεις συνδυάζει κα ενος ενβαωυ › ιη­ ι
Ι

ενικωτεο καιπλεονο οιο Υ
ἔ

/

\

|

Ϊ

,

ηη

\

Ύ

"_

μ

μμ φἰι̃

οο

πεοιπτωσ
Ι

Ϊ

που να ε­
Ἱ

\

“

¬

×

<

×

Αυ

κ

κ

κ

ξ

ξ

3

3

5

3

ιδεολογικου προγραμματισμου, ειιε «νεο μαρξισμος» | | | ) Ν λεγεται αυτος, ειτε οπωσδηποτε αλλοιως( ). α ε Εφ οσον η ιστορικη διαδικασια επιτυγχανεται Θέα· Ν Ι στοτε μεσα σε καταστασεις πολιτικης ισορροπιας σιον ιἶ· αυτον κυκλο πολιτισμοῦ, ειναι ακοως θεμιτη η υπόθεση α α ι Ν ι τ· ε οτι ενα πολυκεντρικο συστημα πολιτικης ισχυος ειναι η ¬κ±›~: ·­·›ι”‹ ι φυσωίη Ξἐελυξη του ηδη υπαρχοντοῷ Δεν ανα! φυσωζα
3

ι

3/

Ω

._

·

­

.

ό

φ

5

3

<

ε

π

λ

±

κ

κ

Δ

9

κ

γ

νεται ἀπὸ τὸ πρῶτο ημισυ του Που αἰὥνος, ὅταν ἐδέχθη ἡ Ρωσία τὴν Πολωναἡ ἐπίθεση (Βλ. ΜΟ_Νθ1Π7 ἔ_ ἀγ
Δ
Ἱ

.

·ι

3?

ἕ

ἕ

κ

Κ

ο

κ

κ

κ

για την αφομοιωση Ο εξαναγκασμος σελ. θθδ). `·­¬¬­Ή .. „ σμἑνων δω­Μὥιγ ποθ­ῖψπων) ἐδημιουργησε μια λανθα­
­

ι

ι

\ | νουσα επαναστατικη κατασταση καὶ την αντίθεση Ρω­
Ἡ

Ἡ

.
7

ι

ι

ι

›

.

ν

2 

Βθ

..τη

σὶκοὕ Λαοὔ καὶ Βὐρώπης. “Αν η ἐπανάσταση του 17 Ϊ ` | \ ) Ϊ | ανετρεψε καθε ὶστορὶκη προβλεψη, αυτο ωφεὶλοταν πρω­ Ν τίστως στην πολὶτὶστὶπη πόλωση μεταξὺ λαου καὶ ἐξου­ σίας7 δηλ. στην ανυπαρξία γηγενὥν κοὶνωνὶκὥν δομὥν. Ἱὶταν ἄραγε τοὕτο ἀπόρροια μιᾶς ἀντίληψης περὶ ἀρχῶν πολιτικῆς ἰσορροπίαεα ἀγνοὥντας ακριβως τὶς ἰδεολογὶ­ κὲς ποοϋποθέσεὶς ποὺ μεταβάλλουν ἕνα κυρίαρχο κράτος ὁμάδα τέτοιων πρατων σὲ δύναμη ἐπαναστατὶκη; "Η ἑνδέκατη πάντως θέση τοῦ Μὰρξ στὸν ‹‹Φόϋερ­ μπαχ» δεν θέτει πρόβλημα δὶευθετησεως του κόσμου ­­ ὁπότε θὰ είχε νόημα η συνόψὶση της ἱστορίας στην ἔν­ νοὶα της πολὶτὶκης. Θέτει. πρόβλημα ἀλλαγης του. Πρό­
3

<

3

Ε

ὶ

τ

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ

λημα ἀλλανυ̃εΆντοϋὶ×όεμ<>ν„ στοἔυςΦ=τλονσοφτἱ%νννδὲα Ή οἐτἐΐὶη ποτε, οσο παὶραν η οωη των ανθρωπων το απαὶτουσε πάντα.
ο 

1

€Ως σνωστόν

ὶ

γ

καὶ η συνακόλουθος ἀκμη τῶν )Αρχαίων ,Αθηνῶν. Οι Σπαρτιᾶτες θεωροὔντες βέβαιη την ἐπεκτατικη βούληση τῶν Ν Ν Ν Ἐ\θηναίων, ὡς συνέπεια της ἐσωτερικης των ἀκμης, τους ἐκηρυξαν τὸν πόλεμο (Βλ. Π. ννἰὶοὶἰοτμ =Αρχαία ἑλλ. Ἱστορία, ἑλλ. ἔκδ. σελ. 212 κ.ἑ. καὶ νν. ἔειεἔοιη̨ «Παιδεία», Α, σελ. ἔι2Ο κ. ἑ.). περίπτωση τῶν 'Αρχαίων )Αθηνῶν καὶ Σπάρτης ἀντιστοιχεῖ ηδη σὲ προηγμένο πολιτιστικὸ καὶ πολιτικὸ σταδιο καὶ συνεπὥς ημπο­ Ν ι ὲ στενη μόνο πολιτικη θεώρηση. ΕΟ Μὰρξ ερμηνευθη ρει υξης ἐπέκταση ὡς συνέπεια αἰτίας της ο σωτερικης ἀ τὶν 7] διαβασεως σὲ πλέον προηγμένη κοινωνικη κατάσταση την άνα­ λόει ἐν συνδυασμῷ πρὸς απλα φυσιολογικὰ δεδομένα, προσ­ δίδοντας της καθαρῶς φυσιολογικη βαση:
η αναπτυξη

7

αἰτία του Πελοπονν σιακοὔ πολἐ

ου ὑπΐ” ξε

ἹΙ

ε

Υ

έσα σ” ἕνα «Μέσα σὲ μια οἰκογἑνεια, καὶ μὲ την σίας καὶ γένος, ξεπηδἀει ἔνας αότόφυτος καταμερισμος 1! | \ Ν ( Ν ί \ ι̃ αθαρὰ απο τις διαφορες του φυλου και της ηλικιαςγ αρ \ Ν |¬ ὶ λ \ \ | φυσιολο γικη βαση, που με την επεκ..αση της κοινοτητας7 την ›| παντὸς μὲ την σύγκρουση αυξηση τοῦ πληθυσμοὔ καὶ ὐποδοόλωση ἑνὸς γένους γένη την νάμεσα σὲ διάφορα ὸ τὸ ἄλλο πλαταίνει τὸ υλικό του». (‹‹Τὸ Κεφάλαιο», μετ. Σκουριώτηγ τομ. Ϊ. σελ. δθθ).
3
λ
3

ει μια πρόοδο της πρω­ γεῖ μέσω ἄλλων φυσιολογι­ κοινωνικης καταστάσεως τογόνου 7 Ν δεδομένων στην ἐπἐκταση, δη ι. σε «πλάταιμα του ὑλικοδ του». κων (Ο Ρ. Εμἔεὶυ ἀποσαφηνίζοντας ότι η κοινωνικη ὁργανωση κα­ θόλου δὲν σημαίνει ἀγῶνα μόνο, ἀλλὰ καὶ συνεργασία καὶ αρμονία τῶν κοινωνικὥν συστατικὥν στοιχείων, θεωρεῖ την ἴδια την ἀν­ θρώπινη παραγωγη αἱτιώδη ἱστορικη κατηγορία για ἐπἐκταση καὶ περαιτέρω ανάπτυξη. Παραθέτομε τὸ ἴδιο τὸ κείμενο:
Ε

Ο καταμερισμος εργασιας,

\

)

Ϊ 

40

41

«Δὲν εἶχε καλὰ­καλὰ ἀναγνωριστεῖ

ό

Ντοίρβιν καὶ οί ίδιοι

όίνθρωποι δὲν ἔβλεπαν παντοῦ τίποτε ὀίλλο παρὰ ὰγώνα. (Η ὰλλη­ λεπίδραση τῶν νεκρὥν φυσικῶν σωμάτων τὴς φύσης κλείνει μέσα της τόσο τὴν ὰρμονία όσο καὶ τὴ σύγκρουση. Ίτὶ ὰλληλεπίδραση

τῶν ζωντανῶν όντων περικλείνει όχι μόνο συνειδητὴ καὶ ἀσυνεί­ δητη συνεργασία ἀλλὰ καὶ συνειδητὴ καὶ ὰσυνείδητη πάλη μεταξύ Τουῷ “Αρης καὶ ση­ὸο Τομέα Τῆς φύσης ἀκόμαγ δὲν ἐπί­Γρἑπεα­αι σὲ
κανένα ν” ὰναγράφει μονόπλευρα στὴ σημαία του μόνο τὴ λέξη ”πάλη”. Εἶναι όμως ὁλότελα παιδαριῶδες τὸ νὰ θέλουμε νὰ υπα­ γάγουμε όλη τὴ πλούσια ποικιλία της ίστορικὴς ἐξέλιξης καὶ πολυ­ πλοκότητας κάτω ἀπὶ τὴ φτωχὴ καὶ μονόπλευρη φόρμουλα ”ἀγώ­
νας γιὰ τὴν ύπαρξηἴ Αύτὸ λέει λιγότερο κι' ἀπ' τὸ τίποτε. Ὁλό­ κληρη ὴ δαρβινικὴ θεωρία τοῦ αγώνα γιὰ τὴν ύπαρξη δὲν εἶναι τίποτε ἄλλο παρὰ ὴ μεταφορὰ ὰπ' τὴν κοινωνία στὴν ζωντανὴ φύ­ ση τῆς θεωρίας του̃ Ηοβὶσοε :‹‹ΒοΠι1τη οτοτιἰυιτι οουιτε οτουοε››...
Ψ

μπορεί νὰ διέπεταιὴὶστορικότητα τὥν τυπικὥν του ἐμφανίσεων.'Η ύπαρξη τὴς Κοινωνίας καὶ ὴ Ἱστορία της κατ) ἐξοχην, προαπαιτοῦν ὥς φορέα μιὰ μονιμώτερη συνεργασία τῶν ἐπὶ μέρους συστατικῶν στοιχείων. “Η τυπικὴ ὶπάλη” λαβαίνει μᾶλλον τὸν χαρακτηρισμό του ἐσωτερικοὔ διαφορισμοὕ, παίρνει δηλ. τὸν χαρακτηρισμο Τἦἐ

ίστορικότητας καὶ ὕχι τἦε ὶφιλοοοφικἦε ἀοχἦἐὶ­ (Η μετοκοοοὰ Τοῦ νόμου τοϋ Ηοὶοβοε, ὡς ὰρχὴς, εἶναι κατὰ τὸν Ποροὶε ‹‹τέχνασμα››.
Δηλαδη, ὑπἀρχει ὰμφιβολίοῦ γιὰ Έὶὶν ύ τον ὡἐ ἀοχθἔ σὶὸ κοινωνικό πεδίο ίοτιιιιοε). Τοὔτο βέβαια προέρχεται ἀπὸ τὴν διαφορὰ ἀντιληψεως γιὰ το περιεχομενο °ι­'θέ' οὶοχἦἐ οώτἦἐ καὶ Τῆς ἀποσαφηνισης τον άπο νεώτεοονι; μνελοΐητἑοὶ «Σὲ Υενὶκὲἔ Υθκὶὶίὶὲο όλοι οἱ νόμοι του̃ Ηοὶϋὶοοο συνοψίζονται ὡε ἑἔἦἐί ἢ εὶικίὶνκὶ κκὶ ὶὶ συνεργασία ἔχουν μεγαλύτερη χρησιμότητα Υὶὰ 'ΐὶὶν κὑ”ὶ_οσνν”ὶ”θΡ”θ“ ση, παρὰ ὴ βία καὶ ὁ γενικος συναγωνισμός καὶ γιὰ τὴν είρηνη ὰπαιτεῖται αμοιβαία ἐμπιστοσύνη». (Ο. Η. Βοὶοὶτιο: Ἱστορία τῶν πολιτικὥν θεωριῶν, σελ. ὕθθ). (Η ὰποσαφηνιση μιας ὶα̃οχἦἐὶ είναι παντοτε πρόβλημα ἱστορικότητας_ὶοτορικἦ€ ἐν­πεὶοίοὶἐ κὶκὶ ἐπαρκῶν δεδομένων. Σὴμεραὴ ἀρχὴ του̃ Ηοὶσὶοοε, ὑπὸ τὸ καθεστὼς τοῦ ὶστορικοὕ ἶοοζνΥὶοὶ)› ἀποκκλὶὶπὶεὶ ἕνα μεγαλύτερο βάθοἔἐ 'ὶ'“7)€ οημκοίαε Με άπο οώΤο ποὺ κικνεὶἐ θὰ Ρ·ποΡω̃σε νὰ ἀνὶχνεὶὶση σὲ ἐπὶ μέρους φαινόμενα. Διότι σημερα ὰποκαλύπτεται ὴ κοινὴ ἀποδοχὴ των προϋποθέσεων γιὰ τὴν ὕπαρξη του ὶστορικου̃ 'Βοὶὶιιυιί καὶ συνεπὥς φωτεινότερα διευκρινίζεται αὐτὴ καὶ ἐπὶ τοϋ κοινωνι­ κοὕ πεδίου. κατὰ τὸν Ηοὶνὶοοε ­­ παρατηρεί ὁ ίδιος ονΥΥΡκΨἐὶκ€ κὲναἐ ὰνθρωπος θὰ πρέπει νὰ εἶναι πρόθυμοεν ἐφ, ὅοον κὶκὶ νὶ ἄλλοὶ εἶναι πρόθυμοι, καὶ στὸ βαθμὸ πού τὸ ἐπιτρέπει ὴ προσωπικη του αὐτοσυντὴρηση καὶ ὴ είρηνη, γενικώτερα, νὰ αναγνωρίσει το δι­ καίωμα αύτὸ καὶ στοὺς ἄλλους' καὶ πρέπει νὰ εἶναι ὶκανοποιημέ­ νος ὰν έχει τόση ἐλευθερία μὲ τους ἄλλους ἀνθρώπους όση θὰ έπέ­ τρεπε καὶ στους ἄλλους νὰ ἔχουν μαζί του». Οί ἀρχὲι; οίὐΤὲ€ Τοῦ Ηοὶὶὶῦθο εὶναὶ σχεδον Κοὶνῖὶοὶνὲἐ καὶ ε _ χιστα ‹‹πολεμικὲ€« ὅπωἐ φοίίνοται νὰ παραδέχθηκε ὁ Εὶὶὶἔθὶε μὲ σκοπο νὰ τὶς ὰμφισβητὴση. ,Εκείνο πού μᾶς ένδιαφέρει, απο Τὶί­Ξ
3

ὶ

”Λπ” τὴ στιγμὴ που ολοκληρώθηκε τοὔτο τὸ τέχνασμα εἶναι πολὺ πιὸ εὔκολο νὰ μεταφέρουμε πάλι αὐτὲς τὶς θεωρίες ἀπὸ τὴν ὶστο­ ρία τὴς φύσης στὴν ἱστορία της κοινωνίας· καὶ εἶναι ἐπίσης όλό­ τελα ὰφελὲς νὰ ὐποστηρίξουμε πως ὰποδείχτηκε ἔτσι ότι οἱ δια­ πιστώσεις αὐτὲς εἶναι αἰώνιοι φυσικοὶ νόμοι τὴς κοινωνίας. “Ας δεχτοὔμε πρὸς στιγμὴ τὴ φόρμουλα ὶὰγώνας γιὰ τὴν ὕπαρξη” γιὰ νὰ μπορέσουμε νὰ συζητησουμε. Το ζῶο κατορθώνει το πολύ­πολὺ νὰ συλλέγει° ὁ όίνθρωπος παράγει, δημιουργεῖ τὰ μέσα γιὰ τὴν ύπαρξη, μὲ τὴν πλατιὰ σημασία τὴς λέξης, τὰ ὁποϊα χωρὶς αὐτὸν ὴ φύση δὲ θὰ εἶχε παραγάγει. Αὐτὸ κάνει κιόλας ὰδύνατη τὴν ανεξέλεγκτη μεταφορὰ τῶν νόμων τὴς ζωης ἀπό τὶς κοινωνίες τῶν ζώων στὶς ὰνθρώπινες κοινωνίες. Χάρη στὴν παρα­ γωγη,·ὁ λεγόμενος ἀγώνας γιὰ τὴ ζωὴ παύει σὲ λίγο νὰ περιστρέ­ φεται ὰπλῶς στα μέσα γιὰ τὴν ύπαρξη, ἀλλὰ ἐπεκτείνεται καὶ Ο­Τὰ σημεῖα ερἦς ἀπόλαυσης καὶ της ἀνάπτι›ξης››, (Η Διαλεκτικὴ της Φύσης, ἑλλ. ἐκδ. σελ. ἔιὅἔι­έῦὔ, “Αθἦναι 1958). Βλέπομε ότι ἑνότης τοϋ όλου, εἴτε φυσικοὕ είτε κοινωνικοὔ, ὰπορρέεικατὰ τὸν Βυἔοὶο ἀπὸ μιὰ βαθύτερη ὰρμονίατὥν συστατι­ κὥν του στοιχείων καὶ ὕχι ἀπὸ τὴν μονομερὴὶπὰληὶ, ἀπὸ τὴν οποία

ι

_

×

Δ 

42

43
.
Γ

παρατηρήσεις αὐγ­ές) εἶναι ότι

ὁποιονδηποτε τρόπο καὶ αν σ ν: ι ὉΤΞΡΟ Ξίρηιπχο μιὰ φυσικη κατάστασης αλλα προϋποθετει εν .. ι συνεργασία αυτη, που δηγει στην αν­ πλαίσιο συνεργασίας. Ν Ν θρώπινη παραγωγη, θέτει ὥς πρωτον όρο την ανάγκη της αἀνα­ πτυξης» και της «επέκτασης». Τὸ γεγονός ότι Ευἕθίε ἀντιπαρα­ θέτει εἰδικὰ την ανθρώπινη κοινωνικη παραγωγη στὸν «περὶ υπάρ·

`«

Ν της κωυωνίας ­­ κατὰ διαφορίζεται δὲν ἐξομοιώνεται μὲ

σὺσΐασ­γγ

­

ῇκ πρ­ Κατα τον τροπο
1

αυτογ η μεταβολη της πυκνοτητος
ν

|

4

μι

Ν

λ

Απ· ειναι ἀπο­

οι

κ

ἹΙ

Τέλεσμοί ἀνάπωξἢἐ 'τῶν παΘαΥωΥί%ῶν σχέσεων· 2 )ψ®" σι̃)ναρΤ”ησΧ) Ι . Γ' 3" 7 Τω`| ιιαρθί Ξπεὕἴἶθίση ως ευθεία Τίγη̨ ̃ ΟίΙΟίΤῖ'ΓὉςη€Ξ

ΕΙΙ9'γ
~`
¬
¬

"'.­

3

γω ίικωλ σχεσεων
λ

`

›|

και

ι

› : Οίν'Ἑ'ί.(ῖΤΟί.χ'ης

τ Χθίν(:))|ί“κ”ἢς τττ Ξίνίχί
Ν

ἔιεωἑ ἀΎῶνα»_ὁ ὁποῖωἐ Μ­αμμίὰν ἐσωτερωίίἰ ἀνάπτυξη δὲν σ®`#επά`|ε­
Ν
3
2

,.. .` αιριο του Λένιν: χαραα̃,Ν ιηρισϋ­κή στ «Στὸ απόγειο του ἐλεύθερου συναγωνισμου στην 3/Χγγλία ἀνάμεσα στὰ 1840 και 1880 Οζ ἀστοὶ πολιτικοί ηγέτες ­της χώρας ἦταν ἐνοίντια στην ἀποικιακη πολιτικη» (‹‹”Ιμπεριαλι­

ται­προσδίδει ένα πολυσημαντο φάσμα περιεχομένων στην ἔννοια
'ῃὶἔ Ξπεχτασηῶ (πο ὁπωο δεν υπτίσερλίῇαί· μονο Ὁ αποψη της "·' κι Ν ( ἐσωτερικης κοινωνικης ανάπτυξης, ἀλλὰ καὶ της ιστορικης. Ο › , : : Λένιν στὸ έργο του «Ἱμπεριαλισμὸς κλπ.›› αναφερει ότι «η αποι­ ` Ἱ \ ­Ο Την κιοκρατικη πολιτικη καὶ ὁ ίμπεριαλισμὸς ακόμα κα σύγχρονη φάση του καπιταλισμοὕ ίχαπί" , | ταλισμὸ» (ἑλλ. ἔκδ. ίθἔἴἶ, σελ. 212 κ.ἑ.). Εἶναι συνεπως η επεκ­ ταση φαινόμενο ἱστορικότητοςγ ἐπέκεινα τῶν κοινωνικοπολιτικων συστημάτων.
αν
Ε

ι

·¬=

ι

ε

|

σμός»,

σελ. ΘΟ).

τ

ε

οι

Ν

_‹

­

Ϊ!

ἕ

ἕ

Τὸ στάδιο του ἐλευθερου συναγωνισμου ειναι, ὡς γνωστόν, σταδιο Η­ικρότευ̃ηἐ ἀνάπωξηἐ Τἦε καπιταλιστικης παραγωγἦῷ >×Α ν η αναπτυξη ~ Ν των παραγωγικων σχέσεων, συνεπάγεται καὶ Ν Ν τ Ν Ν › : αντιστοιχη του «εποικοδομηματος» των πολιτιστικων, μπορουμε νὰ συμπερανωμε ὅτι η «επέκταση» εἶναι συνέπεια πολιτιστικης
<
=

×

±

| ) Ϊ αῃγοτητος εν Ύενερ
7

6

ί σ Ι \ Ψ \ Φυσικό. \ ί υἶ _ κοινωνια Μια καθαρα ειναι (2) Το φαινομενο της κινη­ ὔξηση ναι ἕνα δοχεῖογ ὅπως δὲ σ) ἕνα δοχεῖο μὲ ν Μ ,_ Δ ” μορίων του έχει τ· σὰ νσυταεπεια την μεταβολη τικης κα τοίστασης των Ν Ν Ν Γ· της πυκνότητας του υγρου­που ἐκδηλώνεται ὡς αυξηση της πιετ αναπτυξη |τὥν κοινωνικων σεως ἐπὶ τῶν τοιχωματων­ἔτσι ­σ Ν ~ ­. της ιδιας πυκνοιητος της εσωτερικης ἐπιφέρει μεταβολη σχέσεων προς δηλ τὰ ἔἔω π ία πιέστων * ο νωνία αι ···`ν δημ· ιου Ργ· °× Φ αρ ὸς ­7 7," Έίίίἔ^ί' Ν Ν ρ· _ › Ν την ἐπέκταση. Μια ἔννοια αυτης της μεταβολης της πυκνοιηιος σννάΡ°>'ὉΘ“η̃€ Τἦἑ ἐσωτερικἦε κοινωνικης ανάπτυξης, παίρνομε
κε
¬
γ

(3) =Λπὸ τὸ ιἶίἶἴἶ πο τρισθησαν οι «λικινιοι νόμοι» ία πολιτικην ισότητα, . 287, που οί πληβεῖοι ἀποκτοὕν πληρη .ι μαγκχ πυργαρχία ἐπεκῖάθηκε σὲ ὁλόκληρη Τὴν >γΤαλΜ.χ ΧΞρσό_ νησο.
Χ Ε

.\,ί.
Γ

|

3

#

και

(ἔι)

νομία της 'Ισπγχυγκἦς γχὐῖθκρατορίαῶ σὲ συνδυασμὸ μὲ Τὴν ῖερά­

Ἱτί αναζητηση του χρυσου, στὸν όποιον βασιζόταν
Ν
.=

Ν

Ν

η Οίκο¬

×

>

=

¬

·ς^·"|ί
~

¬

ετετοόπ .ίί·ί·ι··η
Ν

­. . σΐία χρημαῖίκη σώρὼση
..

της πληθυσμιακἦς πυχ`ίόΤ)Ί”:0§ἶ «Μία ἀραιοκατοικημένη χώρα μὲ ανεπτυγμένα συγκοινωνιακα μεσα ἔχει πυκνότερον πληθυσμό από μια περισ­ σόιη̨εοο πυχνοχοῃοαημἐυγγ μὲ ἀοεξέλγκιη̨α συγκωοωνιαχὰ μέσα, λ. χ. πολιτεῖες της “Αμερικα­ και μὲ την ἔννοια αυτη οἱ βό
ὸν όρισμὸ του ΜΘΓΧ
`

μιουργη τὶς προυποθὲσεις της καπιταλιστικης ανάπτυξης καὶ ­της αντίστοιχηςςἐμπορευματικης παραγωγης. (Βλ. τὸ ἐν λόγῳ ἔργο του Ζ. ”Αρνώ, κεφ. ί­2). Οί καλούμενοι σημερα αστοί ἦσαν Ν Μ ἐἔἔινριγ οἱ ὁποιοςι ἐμ·9€ζἔύ?ΪΪφί. Τότε γύρω ἀπὸ τους φεουδαρχικοὺς \ | ί Ϊ , Ν' Ν πυργο?υς”(Β0ιιιτἔσ)Μ­καις­ἔικην αθιγγανων εδη μιουργουσαν διαρκεις «λαϊκὲς ἀγορὲς» ἐμποροπανηγυρεις. ,Εξ ου καὶ η ὁνομασία
π~
Μ
ΰ

σὲ Κε τφ άλαιο ὰ

·›Ρχτζε. Φ·

όἐϋὸ Τὸ ἐμπόρίο
Ο­Τὸ

..

Τιχ

εος

των μ·π"ίΖαΡΜων› ποὺ Τοῦ Μι­σαιωναι ι \ 8 ­
Δ

·¬

­

...„°ί ·ίαη
Ν

ΒΟΠΙἘΘΟΙΘ­
ε
±

­

”

ι

Μα..

νηκίη̃ς ”ίΕνωσ·ης Ξἰναγ· πυκνὀγερα χγχςοχχ­·ηγχέκ)ε€ ἀπὸ

Τὶἐ Βῖνδίεςῃ

(«Τὸ Κεφάλαιο»,

ἔυ

ά. σεχ 370).

Οίχόλθίαθθζ ΧΟ!\|Ο)`|ίΧ›) ἀνάπ'ΐὶ)ξ”η ἀπὸ Τίζ Οἰκθνθμιίκὲἔ Οίὐίἶὲς σχέσειςγ κατέστησε αναγκαία την αξιοποίηση τῶν πρώτων ὑλὥν 

45
4­οί
`

„. , άλλων χωρων. Ειναι γνωστο ότι πρὶν ἀπὸ την τεχνικη παραγωγη Ν Ν Ν ἀγαθων προηγεῖται η μετατροπη των πρώτων ὑλων σὲ ἀγαθα. Π.χ. ;¬.”|_ κςολ κιν | μια υδατοπτωση ειναι φυσικο αγαθο, οπως και ο αερας. Μετατρε | \ πεται σε κοινωνικο αγαθο απο την στιγμη ποὺ υπαρχει καποίθῦ; μῦλος λ.χ. γιὰ τὸν ὁποῖον πρέπει νὰ χρησιμοποιηθἦ ὥς πρώτη υλη. \ ἔ]¦Ι Ἱ Ϊ Ή Ἱ | Ϊ .Σ “Θ η μια προβιοί ζωυ̃υ . ια ο μ το το ποτρελαιο προβοα μωα συί^·βα”#°ι εχυι αλλη σημασια εφ οσον χρησιμοποιείται για ασκιδια και αλλη Ϊ .Ν όταν χρησιμοποιηται γιὰ σκαρπίνι. Στην πρώτη περιπτωση εἶναι

ι

ιε

τγι̃
κ
ε

ια

Ευ ώπ ὰ οὕ κατὰ τὸν τ όπο αὐτὸν θὰ ἔ παινε ὁ Λουδο ῖκος όβ Ὁ χμ | )„....γθ....ἶ.ἶθ5°.Ν„φ" ρ κοσμου. χριστιανικου επι κεφαλης ολου του δυτικου Ν ­
το
ο
Δ

.

_

(5)

Χαρακτηρωαχὸ

Του

ἀνθρὡπωχ ποὺ ἀποτελεγ τὴν πρ0_

κ

π

5

ο

1

Φ

#

Ἡ

ο

υπόθεση τοὕ καπιταλισμοὕ κατ, ἐξοχην, ἐν αντιθέσει πρὸς την ζωτγκόῖητα Τῶν ζώων, ποὺ εἶναι ἀπ= ς καθωρισυιἐνη μὲ ` ρ η σειρὰ των ἐπιθυμιὥν ου δὲν ἔχει τέλος και νόμους, εἶααι ότι συνεπῶς τὸ ῃτρχῃηιιοτ της ζωτικότητός του συμβαίνει μὲ τὸν
Κ
­ ­

Ο

,

ἕνω
ἄ

οἱκονομόκωἔ ἀδβάφορο φυσβκὸ ἀγαθὸ ἐν ἀφθονία̨ο ένω στὴ δευτερη εἶναι η απαραίτητη «πΡώτη ὕλη» γιὰ Τὴν συνέχιση ἑνὸς Ι Ϊ Ϊ Η | Ϊ πρωτης πολῃίσμου· Η αποσΐαση μεταξυ ανωω̃θθυ επίπεδου Ϊ \ Μ „\ ἔ ύλης και αγαθου ειναι ἀντιστρόερως αναλογος προς την πολιτι­ › Ν ε | Ν κ στικη κατασταση των κοινωνιων. Η αποικιοκρατικη εκμεταλλευση Μ | | Μ Ν | των ξενων πρώτων ολων ὑπηρξε τὸ ἀναγκαιο σταδιο εκκινησεως
9
.

·.

<

θ

\

Ἰ

Γ

Έ.

και την κρατικη ὀογά­ θάνατο μόνον (Αυτο καθιστᾶ ἀπαοαίτητη .ι . νωση τῶν κοινωνιῶν).Τὸ «πρὸς ἐαυτὥ Εἶναι» (Έν τοὔ<ΕΥέλου (ίίιτ οἰοθ οοἰυ) εἶναι η ἀνασυμπτυξη τοὔ σύμπαντος κόσμου στὸν ὀίνθρωπο (‹‹η τέλεια ποιότητα ποὺ γι) αὐτὸ περιέχει τὸ Εἶναιυ). Αὑτὸςὁ πανθεϊστγκὸῷ ὁργσμὸς δηλοῖ ὅΐγ .ἦ σφαῖρα Τοῦ ὑπἀρχοχπος
_ 7

.

.

.

.

Η

Ι

~

.

5

.

κ

»

ν

ΔΝ

3

είναι φαω­οδὐυὰμη μὲ τὸ κρανίο του ἀνθρώπου, δηλ. ότι ὁ ὀίνθρω­ ἕνα ἄπεγρο ἐπγθυμίας πο, εἶναι ἕνα αἄπηρο ἐν ἑσυτῶ»
τη ἐπιοοοομιιτοαοογ ανα πιο θέτει αν ιο­ ηχο­ του περι­ καθιστα διαρκως δρωντα έναντι και τον θρωπο ἐν χρόνῳ °· μἔῖὰ «Τὸν Μ ἢ δἶὐτερῃ Ὁ ογἶἔνγγεγγἴἔἶῖἕἶἔἔὡργγἶἶοιη βἀλλοντος κόσμου.

οοοο
τ

οοοοοοολοοοοοοο οοοοοοονοονοοι οτ οποίο μὲ τον οοοοοο Ιοοο Τοχνο· Ν › : ε › | λογιας οσημεραι ελαττωνει την αρχικη τους ϋ“η̃μυ̃ω”ί·α› πΡα`ἴμ·α \ : ‹ ι που συνεπαγεταρ .εραστια ι̃ιστορικη ζημια για τις μη τυχνολογικα
2

'ο

κα

κατὰ Π
°

­τον

ιαοῃτι, ,
Η
,_

..

Η.

κ

τ

,

κ

κ

.ο

.

Δ

­

Θ
·

Α

.
ι
·

.

ανεπ”ω”Υμ·ε`ίοἔ ΧωΡεἔ που Τίἔ
Ε

κατεχοω· | Ἱ Γ. \ Ἱ Οι αρχικες αυτὲς οικονομικες συνθηκες δεν θα αρκουσαν βεβαια
7 3

ο

Ἱ

Κ

3

.

δυο ὁρισματικὰγ κατηγορηματα: την Θεὸ Μοναδα) ἐπιδέχεται .. συναντίληψη (ΡΘΓΟΘΡΏΟΠ) καὶ Τὴν ὲπγθυμία' <Η ἐπγθυμία Του
.
,

.

Κ

εδραίωση Του δυΉχ®υ καπ"®ίλίσμ·0®> αν δεν συνεΐρεόαν : ε ‹ λα οστορικα περιστατικα, όπως π.χ. η πυφωτισμενη απολυ
ν
.

Ε

|

Ν

Ν
»

Ν

¬\

Ι

7

.

κ

7

_

9

συνίσταται στὸ νὰ ἀντλοἦ διαρκὥς ἀπὸ τὸν κόσμο της ΡΘΓΟΘΡΠΟΙ1 σωἴκεχυμένες συνανῃλἡψεγς χαὶ νὰ Τὶς φέρη στην περιοχη της
ο

Τἶθλίαἶου Ι­ίοΐἱθ Χἶν·

Τἶἶὰίαῖέ) Ϊἶἶονὸςρθτὰ' Μ­ἔν Δ0υ8ο_ πἔΘ.ἔΏΖ»θἐὉ...)ίΡὉΨίί:θΪἶἶἶ.ίη.σΪἶ...[ἶΪίἔ..μ°?τ0είἶ(ἶυἶθ9 δίβἶςπθλξἔμί­
Φόὰπθἶ
_'Γςθ|ς

κἶ"ἶἔ„..σκοπ®υ§.ἐ...κα̨ἶ?·?ἱἶ”ἶη.. αναἶἶῳἶἔοἶ. η. .ἔκἶθδείόογςωἶ Τω̨ν αχρησῖων πλέον ευγενών' γίτους οποίους ἔκαμε ὑπαλληλους τοϋ Κράτους του ἐνίοχυοη τηςμἄστικης τάξεως, απο την Τον) καὶ

πρόσληψης (ορροτοορίίου). (Η τάση της ἐπὶ μᾶλλον καὶ μᾶλλον διευκρινέστερης συναντίληψης εἶναι ταυτὀσημη μὲ την διαρκη αναγέννηση της ἐπιθυμίας και την διαρκη της ἐκπληρωση.

του. ίΒλ. ἐξέλιξη Ἱτί ίευἔοἰοξ Ατ1τἰ¬­])ίίί1ΙοίΠἔ7 όἀ. 800. σελ. 200). μαλιστα τοϋ Καπιταλισμοὔ θὰ μποροὔσε νὰ εἶναι διαφορετικη ὰν ἐπετύχαιναν τότε μερικὲς διπλωματικὲς προσπάθειες τὥν Γερμανι­ κῶν λαὥν, οί!ροποῖοιγςφοβνὺςμἔνβί.Τὴν..ὕπαίἔξθ. ἶ®ζ}Υ_/γϋῖρατιῷν­Ψ­τγρυ̃ Λουδοβίκου στην Ευρώπη, προσπάθησαν νὰ τον στρἑψουνρἐναντίον οι ­ ν οι ο λὲρρικης Μ­*γεγονὸς που θὰ είχε οπωσδηποτε ἀποτελσσμ­ατα Ν ιο Ν δω τον όεςελιξη του Καπιταλισμου και την πολιτικη Ἱστορια της
φορολογία
δι­ατηροδσἐὰ τον θτέρθὰστιοθστρατό
ο

Τὸ πρόβλημα τοὔ κατὰ πόσον οἱ ἀτομικότητες ημποροὔν νὰ εἶναι ανεξάρτητα και ὰσύμβατα μεταξυ των πράγματα δὲν ἑμπίπτει πρόβλημα Ταυτόοημο μὲ την ἔννοια τοϋ Κράτους στὰ πλαίσια του παρόντος ὁίρθρου. Τέτοιες ῦπηρξαν π. χ. οἱ κοι­ νωνίες της ὁμοιομορφίας τῶν τεχνικὥν πολιτισμὥν της ,Ασσυ­ ρίας, Βαβυλωνίας καὶ Ρώμης.
(Θ)

_

­

ο.

ν

ο

·

ί

τ

·

το

ν

(7) Εννοουμε ἐδὥ τὶς προυποθετικὲς μείζονες προτάσεις γιὰ την αποδοχη της αλλοτρίωσης κατὰ ΜειτΧ. "Η ἀποδοχὴ της ἐν­

×. 

46

47
,

καπιταλιστικό τρόπο παραγω γης. Βλ. καὶ Ε. Μαντέλ, Γένεσ καὶ Υ) ἐξέλιξη των οίκον. θεωριων του Μαρξ, κεφ. ίθ). Συνεπως αν ” να ἔχη κάποιο θετικο νόημα η ἔννοια της Αίἰότιειίίοτι ημπορη ἐξ αἰτίας του οποίου απαιτειται σύμφωνα με τοὺς (όχι καὶ τόσο) αδυσώπητους νόμους της καπιταλίιστικης παριχγω­ρἦς ...γῆ έ,­ρα­

δί ί ­ ° τί Θ ·λχ ο _ οιον ” ηποτε συστημα ο αν ρωπος οι τριώνεται ἑργαζόμενος, έπειδη η ἐργασία τον αντιπαραθέτει ὡς «άλλον» ἔναντι της Φύσης­αλλα την αλλοτρίωση μέσα στον

ἑαυτ·`ν­δ· η η λ. ότι

νοίας αὺτης ὡς . ηματος, προϋποθέτει δεδομένο ότι καπο ί α ατομικη φύση για Τ ο ν καθένα άνθρωπο, η οποία αλλοτριου­ ται μέσα σὲ δεδομένο σύστημα παραφωφἦζ, (Δὲν ἐξεΐἀζομε βέ_ βαια ἐδὥ τ*ν ` ο ς Χα Θ· ἔννοια τας αλλοτ Θ ίωση ς απ Την ἢ Ξργαΰία
λ
ι
γ

λ

Ο ορος «πολιτιστικη κηδεμονία» ηχεί κάπως παρεξηγη­ ¬› ἐπειδη έχρησιμοποιηθηκε απο την ἰμπεριαλιστικη πολιτικη μ ένα Ν ιν Ν Ϊ για την «διάδοση του Σταυρου καὶ της Βίβλου». Με τον ορο αὺτον . , θέλομε να δηλώσωμε την σημερινη αντίστροφη ταση των λαων,

(8)

Ε

Η

ό

·

ποὺ απαιτοὕν να συμμετάσχουν στον τρέχοντα βιομηχανικό πολι­

Ήσμόι ἀ`^Ξξ®ίΡΤ¬ἡ'τωἔ Των λόγων ποὺ Τοὺς αναγκοίζουν· Τπαβχουν ὡς γνωστον λαοί ποὺ μαστίζονται απο ἐγγενεῖς ἐπιδημίες, ἐνῳ,
ένα ἀπὸ Τὰ μΞ`ΐάλ®ί_ ίσως τὸ μ·εἹ”®ίλ®”ίεΡ® ­προβληματα Ν Ν τ· ε .α ίου πλνίχου π®λί”ί”ίσμ·Ου μαίὁ είναί *Ι χαλπαζουσα οώξηση πληθυσμῶν. ((Η αόξηση αὺτη δὲν ­ τ όποσκάπτει βέβαια την Ν λε ; ι γένους, ιου ανθοωπίνου η οποία, αν απώληθη απο ίὸν ®π°Ρ“ σιαση ί πληθυσμό, θα θέση σὲ ενέργεια τὶς φυσικὲς ἐξισορροπησεις. 'Ένας λόγος ποὺ διεψεόσθη η θεωρία τοὔ Μειίίίιιιε εἶναι ότι παρέβλεψε
ἀν”:ίθΞΤ®ί=
Ν
, .

Ν

3

|

ζ

|

Ι

3|

|

|

κ

­

7

α

τ

4

­ι

±

ε

οἀσ­ταση, Τὸ νόημα αὐτὸ εἶοαγ ἀκργβὥς ἢ κατάργηση .του̃ παΡά_

Ι :¬ | στημης της Οικονομιας. χη δεοντολογικη καὶ ηθι­ | ί ρ_”_ ί ›ι κ οια στηρίζεται σε ενα ασειστο θεμελο της φυσικης οντο­ λογίας. (Εἶναι ίσως σκόπιμο νὰ προσθέσωμε ότι" ὁ ιιόλιστηςυ ΜΘΡΧ ἔτρεφε βαθύτατη ἐκτίμηση καί εἶχε ἰσχυρον Οαπθ τίς αντιληψεις τοὕ ΪσοἰΒ11ἰΖ. Ένδεικτικο εἶναι το βασμος ποὺ έκδηλώνει ό Εῃαοίε στην «Διαλεκτικη Ωχ για τον μεγάλο ίδεαλιστη φιλόσοφο. Θέλοντας, μάλιστα, οιοι” γενέθλια τοϋ ΜΘΓΧ, να τοϋ προβσφέρη ένα δὥρο ὺψηλἦς αξίας, δαἐλεἔε μ,ὰ γχραβώρα του̃ ΕΘΠΟΠἰΖ­ Ὁ ΜΘΓΧ Τόσο ἑνθουσιἀσθηχε,
;=·
,ςη̨̃
_

γοντος ἐκείν ὺ δὲν ἐπιτρέπει την ανάπτυξη της ατομικότητος. Ν Μ. „ σημασία αρα της 1όΙ1ει­ίἰ011 είναι παραγωγος, ἕχουσα σὰν ὺπόθεση τον φυσικο διαφορισμο της ατομικότητος. Προϋποτί­ θεται η ατομικότης τουλάχιστον ὡς αντικείμενο ἑνος κοινωνικοὕ κακοὔ ποὺ εἶναι η ἀλλοτρίωση. ”Οθεν, το μέσῳ της ἐπαναστά­ σεως προκόπτον κοινωνικό σύστημα δὲν σημαίνει ομοιομορφία της γραμμἦς κοινωνίας καὶ την πορεία της Ἱστορίας επ” ­ Ϊ | ί αλλα αντιθετα την αύξηση της ατομικότητος καὶ της ζωτικότητος ~ ~ του ανθρώπου. Είναι, νομίζομε, καὶ ξ προϋπόθεση ποὺ εἶχε κατὰ φυωκὰ Τῶν ὁρίων νουν ὁ ΜειτΧ. (Η προϋπόθεση αότθ

ἹΙ

Τίς Ξξίσοββοπησείἔ ®ω”Γεἔ)·
Θ
'Δ
`

\

3

|

3

|

Α

­ι λόγος
|
›
κ

να πιστεύεται ότι η
`

¬

β

ν

9

τ

·

·

Δ

ι›ι

ποὺ την διετηρησε πάντα κρεμασμένη πάνω απο το

Ν

ιο του).

αγθρωπἶυ › εχει Αρχαωίηία ΐὺς Τωρα, ἶί Ο" : αλλαξει ,απο ίηἶι Γ ι προ ν, ω̨ἔὺαξη στ? μἶλλονί ίο χοωῳνωζο συσῃίμἶ καί Το πἶρί ίἶαλλἶν επί” ,ροἶν στην ?ωαρ)€ΜΟΤἶίΤἶῖ­του πΐευἑόαῖίκἶυ μεμοι̃ωμζενου ανθρωπου, αλλα καμμιαν σχεση δεν ε χουν με την ποιοτητα της εσω­ τερικἦς του ζωης. (Ο απλος άνθρωπος μπο α βρη καταφυγη στο κοινωνικό του σύστημα καὶ ἐπάρκεια, γι χρόνο θα ζηση. ε α ›ι ω Ο πνευματικός ομωςΝανθρωπος, που εχει συναισθηση της προ­ σωρινοτητας αυτου του συστηματος καί ἔχει πάντα προ οφθαλ­ τα ἔσχατα τέλη της ὺπάρξεώς του, ἐπαναλαμβάνει στην ωτερικη βίωση του όχι μόνον όσους όμοιους του έζησαν πρίν ο αὐτόν, αλλα καὶ όσους μέλλει να ακολουθησουν. ”Ο Πλάτωνας, "Αγιος Μποναβεντοόρα κι” ὁ Χάίντεγγερ έχουν παράλληλους σωτερικοὺς δρόμους, όπως ὁ Μ. “Αγγελος καὶ ό Πικασσό. ἴ| ι̃πατη έκφραση, τῶν πραγματων αὐτῶν βρίσκεται στην μυ­ στικη εκείνη φράση τοϋ νόμου της αναλογίας τοῦ ]σοἰί›11ἰΖ, ποὺ ,Δ Τ εδανεισ ηκε απο το βασίλειο του \ρλεκινου . ‹‹ οιι οοη1ι1οο τοι» (‹‹Τουί οοτοπιο οΙιοΖ ιιοιιευ). Στις εσχατες δηλ. προεκτάσεις
κ
.

ρτ

:

αρ­

ωτερικγηω ζωη τοϋ ι ­Λ ει­ |_

κ

3|

/_

5 

48

όιθ
ανθρ

της] ένα μόνο εἶδος

ῇίνῃη̨̃ γζωἦω̃ είναι ἐφικτὸγ στὸ σύμπαν. κι” αότδμεἶναία̨δτόμεἶδος τὴς δικὴς μας ζωὴς. Τὰ φαρμακια τῶν βυζαντινῶν ανακτόρων καὶ τῶν μεσαιωνικὥν παλατιὥν (αὐτὰ συμβαίνουν κατ, ἐξοχὴν σὲ περιόδους ‹‹σταθερἐῖ›ν››
Μ
ί
_

Η

σότερα προβληματα απ” όγτι αντιμετώπιζε ὴ ανθρωπότητα ὀίλλοτε απο ὅσα πρόκειται νὰ συναντἠση στὸ μέλλον. 'Ο «κίνδυνος τὴς Τεχνικὴς» καὶὴ «μόλυνση τοϋ περιβάλλοντος», υπὴρχαν από παν­

που καθόλου δὲν ἔπαψαν στὴν ἐποχὴ μας νὰ υπαρ­ ίδεολογιῶν) χουν με αλλες μορφες­απεικονίζουν τὸ αγχος τὴς ἐξουσίαςῳμὴὰ διαρκὴ κατασταση ἐρωτικὴς ταραχὴς καὶ μιὰ συνεχὴ καταβολὴ απωλείας γιὰ τὴν διεκδίκηση της. Εἶναι οἱ συμβολισμοί μιας κατά· στασης υπἐρτερὴς φθορᾶς. ὡσὰν αὀτἦς που θέλησε νὰ ὕποδηλώση ›| Ν Ν ργ δημωοργιμ_·ὴ φαντασία του 'Ομὴρου μὲ τὸ νησί των σειρηνων­ : ε υφισταται Στὸ νησι αὐτό, όπου δὲν υ̃παρχει ανδρικὴ παρουσια, : Ν : ._ σημασια Τηἐ λεξηἑ­ κυριαρχικη πλέον ένας χωρος ἐξουσίας μὲ τὴν Ν ”Αλλὰ ἐκ ὁ ἐξουσιαζων φθείρεται απο τὴν ίδια τὴν θηλυκὴ φύση τὴς ἐξουσιας. Τὸ θηλυκὸ εἶναι αὐτὸ που δὲν δίνεται ποτὲ απο μό­ τὴν νο του, που δὲν μπορεῖ νὰ «ανὴκη», ἀλλὰ που κυριαρχεῖται μὲ
με
Ρ

­

#

τα στὴν ανθρωπότητα σὰν αἰτίες ἐσωτερικὴς ταραχὴς. Εἶναι τοὕτα ὰπλὴ μεταπτωση καταστάσεων σὲ ὀίλλα χρονικὰ δεδομένα. (Βἶναι ίσως σκόπιμο νὰ προσθέσωμε ότι αὐτὰ ποὺ λέμε θὰ ἦταν πραξιχο­ ὸίτοπο νὰ συνδυασθου̃ν μὲ ψὴφοθηρικὲς καταστάσεις πὴματα τὴς Ιἰεντρικὴς ”Αφρικὴς, αλλὰ μόνο μὲ τὶς ἱστορικὲς ἐκεῖ­ ἔχουν καποιο νες προϋποθέσεις, όπου ξέρομε ότι μποροὕν Ν Ν „ καὶ του. . που έχουν τὴν σημασία . . φυχικου νόημα δηλαδὴ γεγονόιοςί).
ε

τ

(10)

<Ο

ἑγφςῖος φορέας Τοῦ συγχρόνω ποχρῃσμω̃γεἶοαγ

¬ῆ

ἐχλὀ..

σονεχὴ καταβολὴ ἐνεργείας.

”Εφ“ όσον

όσους υφίστανται πρῶτοι τὴν έλξη τῶν νοηματων της πρόσβαση εἶναι μία: ὁ πόνος. “Οχι βέβαια ὁ καταλυτικός πόνος τὴς ἐκμηδένισης, ἀλλὰ ὁαπελευθερωτικὸς τὴς ανθρώπινης παρουσί­

Κάτι σὰν τὴν Γἦ Ἱστορία τελεῖται είτε γι” αὐτοὺς

είτε γιὰ

­

σὰν Τὴν Θάλασσα­ που τὴν ἐκτελοὔν,

`

Τεχνικὴ δὲν γως ῶργανωμένη Τεχνικὴ, δηλ. Τεχνολογία. εἶναι βέβαια κατι που παρατηρεῖται κατὰ τὴν ἐποχὴ του̃” βιομηχα­ ωνικοὔ καπιταλισμοὔ καὶ εἶναι κατι διάφορο απο τὴν Τεχνολογία, ίπίοὺ εἶναγ .τὸ κατα ἐξὸχὴν ,Υνώρισμά Του. <Η Τεχνικη εἶναγ Μαντά­
σταση που παρακολουθεῖ τὴν ἴδια τὴν ἐξέλιξη τοϋ ἀνθρώπου καὶ εἶναι προέκταση τοῦ «πρώτου ἐργαλείουυγ δηλ. τοϋ χεριοὔ, ἐνῷ ὴ Τεχνολογία αντιστοιχεῖ σὲ εἰδικὁ σταδιο τὴς καπιταλιστικὴς που αφορα στὸ 111ειΧἰτι1ι1Π1 παραγωγὴς. 'Ότι ὴ Τεχνολογία ἔρχεται σὲ αντίθεση μὲ τὴν Οἰκονομία ­­ὴ ὁποία τὴς παραγωγὴς εἶναι τὸ αποδεικτικό στοιχεῖο ότι ὴ Οἰκο­ αφορα στο 0Ρ'οίΠι11111 νομία καὶ ὴ Τεχνικὴ δὲν εἶχαν ἐξ αρχὴς αἰτιακὴ σχέση ἐξαρτὴσεως. Η ανοογανος Γεχνικὴ αρχίζει πρὸ τοῦ Καπιταλισμοὔ, κατὰ τὴν. ἐΑναγεννησὴ7 καὶ ακολουθεῖ τὴν γενικώτερη τροπὴ που πὴρε ὁ . ιο ι ι ανθρωπος και η Ἱστορία. Δεν εἶναι γιὰ τουτο δυσεξηγητο ότι πολλοὶ ἐφευρέται μηχανὥν Ρειεοεί καὶ ό Εοἰὴυἱε, δὲν εὕρι­ 7» δ Ι σκα ιογους να συν υασουν τις εφευρέσεις των μὲ τὴν Οίκονομία_ Τὸ συνοικέσιο Οίκονο ίας καὶ Τε νικ* ς συνετελέσθ πολὺ α ό­ Ν ι › ` ε ι Α τερα και εἶχε ως φυσικη συνέπεια την πορεία επι μιας μονοτόνου καμπύλης αὐξὴσεως τὴς παραγωγὴς, τὴν συναφὴ αὔξηση τοϋ πληθυσμου καὶ των αλλων σχετικων προβλημάτων,ς:ςΗ.„Ἑ§)ί\ἶθίδξἶ.ζς_ γία σὴμερα παραμένει μία απο τὶς πλέον κρίσιμες αντινομίες του

­­ὴ

ας στον κόσμο. Πρόκειται γιὰἔνα πρόβλημα τόσο μεταφυσικό, όσο καὶ ὴ ίδια ὴ ὔπαρξη του κόσμου καὶ τοῦ ὁποίου ὴ απάνΐηση βΡί“ σκεται ἑρμητικὰ κλεισμένη σὲ μιὰν απορία του ίδιου τοῦ Ϊσοἰβμἰε,
ποὸ πολὺ ἐπανέλαβε ὁ «Γιατι γύρω μας νὰ υ

Χαίντεγγερ καὶ ὴ σύγχρονη φιλοσοφία : κατι, ἐνῶ θα μπορουσε να μην υπαοχ καταλαβαινομε ότι τιποτε 1» Μετὰ απο τουτο τὸ ἐρώτημα, › ι Ν σὲ μιὰ κατασταση αδια­ ὕπαρξη δὲν θὰ μπορουσε νὰ ἐπισυμβὴ φορέας. ρθω ­“πρὸ λ.Ἐ9χὴ`πλοχος¿ αποκαλύπτεται ςὁ κόσμος στὶς δια­ | \ \ πολὺ έ Ξφαγ ὁ ι φ ρ δικασίες της ανθρωπινης γνωσης, τοσο και πιο ίστο­ 'εταφυσικὸς λ.τόςσο_πιὸ δ τοῦτο μα τὸηἐωίίιτο ὁ 'ίνἐθωωπο π

­ ­
ε

­

›.

__,

×

κ

ρικὰ θὰ καθίσταται. Οί κραυγὲς του σύγχρονου ανθρωπου δεν προ ­ χονται απο τὰ ίδια τὰςπροβλὴματα που αντιμεΐῳπίζἶίιτιαλλα το ότι,το ἰστορικό του σταδιο? δὲντὸν βοηθει νὰ ἐπιτόχη τὴν αντι­ στοιχη μεταφυσικὴ­τουγδιαφυγὴ. Δεν αντιμετωπίζει σὴμερα περισ­
`
7

Ν

›

ι

_

κ

4 

51
ι ι Ν Χθίΐῖίΐθί7ιὶσῖιι̃ω̃θϋ Τρθπθὶ) Ἰῖίἰραὕίἐὺγηη̨̃ Και μια αΐἶθ Τις ΧὉρΙ.ωΤεβΞς ρυθμιστικὲς δεικλῖδες τοὔ ίδιου τοϋ συστηματος (Βλ. π. χ. .Του
ν
ν

μ

9

τ

ν

τοϋ ιινόμου της αναλογίας» τοῦ
'
'

Εὶοτοϊι Τιοὶὺιιὶα οι Το Γοτιυ οτὶοο τἰο ]`ΕεΡι°ἰι ίὶορἰιειθειο­Αιιὺἰοτ· ί ΜΟῃωἱἔΠθ, Ρωηε ηΘ75, σελ. 94400).
~λι„ =χλ× τι εςαχισταιτεκῃ ι συ ζ ητησιμη, α α που Τεχνικἦςμεἶναι μιὰ . φη ἔνα μαίρεται ἀπὸ τὰ ἴδια τὰ πράγματα. Ό ἄνθρωπος πάντα εἶε ε ­ι είδος ὰνιμιστικης φοβίας μὲ κάθε τὶ, ποὺ ὰνακὰλυπτε., Τόσο κατὰ την Ἄιρχαιότητα (Αίγυπτος, Βαβυλὼν κλπ), ὅσο κατὰ τὸν Με­ σαίωνα καὶ τοὺς καιρούς μας. Οί μἀγοι καὶ οί θαυματοποιοί, ποὺ ι ~ αι­ . ε ι <> Αλχημιστες ι ε ονομασια οι του Μεσαιωνος, ειναι των ησαν αλλη Ν ι Ν ­¬ πταμένων δίσκων» του καιρου μας. Δὲν εἶναι τυχαιο ότι Τεχνικη ί \ διαδραματίζει ἕνα μεγάλο ρόλο στα σὺγχρονα παιδικα παραμυθια, , ὅπου οἱ ηεωεε εἶναι ιιδιοαῃημικοι αν0ρωπα›› καπ. Σ­την ·1στ­ορια ) ` τ τ ί Μ· απο 'Δ να ὶ καιασ.ραφηκε ιιισμου, ” που δὲν ὺπὰο ηχο τι παοάδει ι , γμα πο λτ τὶς δυνάμεις ποὺ ὰνακάλυψε. Οἱ πολιτισμοὶ φαίνεται ὅτι δὲν κατα­ στρέφονται ἀπὸ/ τὶς δυνάμεις ποὺ ανακαλύπτουν, ἀλλὰ ἀπὸ αὺτὲς ι ι .ι › δι ι λι ι 8ί\ "' ανῦίχθί πραγμα ΤὉΟΟ Ξιναι ΕΟΟ Ὁνῦίμθ Και με Την
×
·
ε
ν

Πλωω̃ίου που ανα ἶίαθὰ μὺὰ ἀὶίαπωἐη της “Νὰ Τὴν ΤΉΟΡΤ­ ἀφοβμδ ΤΙ είναι φέραμε, στὴν ιάθἶίἠ· ¦ΗςΤεὶίὶ'®7Ρ®`ἴί®ί Ν (ι ρ; .ι` Ι Μ!­¬ › ι συνειδητοποιηση του ανθρωπου ως φορεως για|τη› υπαρχςη του
α
Μ

α

7

Γ.

Ν ι Γ ‹ '°σχυθ.ίὶθ υποψὺας Του
±

Εεἰὺηἰε,

ποὺ δὲν

εἶναι κιἶὀαὺτςός,
ηη

ι

±

π

δε

κ

τα

°

"Οτι

ὁ

της Τεχνολογίας ἄνθρωπος ὺπονομεὺεται διὰ της μέσω |
­
ι
­

‹

ιίὶς Τἔ Τὰ ἰδεολθΐθματω Του Ἱὔίελουι γὶ αναπωξη ἴθσμ°Οὶ)'κα­Τὰ Ϊ | '\ Μ της ἀνακαλυφη στην άνθρωπο τὸν ὁδηγηση θὰ αναγκαστικα χνικης
.
ν

Ν

±

ε

,___

5

Τ

\..~

=

<

ι ε τι | \ Υπαρχει φυσικα η αντιθετη αποψη, οτι η Τεχνικη οδηγει στην δὲν εκφράζει τοῦ ανθρώπου. (ΤΤ ὁίποψη ὅμως αὺτη , , μηχανοποίηση κατάσταση, αλλὰ ενα φαινομενο διαφορου μιὰν ἄποδεικνυορένη ρἐ) ,πἐῃσση ἦ εὕ Τῆς παραγωγρς συ"ε λεῖ", χἐι ι Ζ ­ · . .
χ

ψυχης του' |

±

ρ

±:

ε

Ν

ι

εοννεια.ιετ Ξ *| ηΝ μ
×
Τ

1

ν

“°·Να...„_

ν.

..

ἀνθ ώ β, Ο Τ Ξ Ρ '· Ο ηίἢβί Ρυνση Του ρολοι) Ν Ν Γι : ­· ι κ μεγεθος του αποκαλυπτεται τοΡ* μηχανης της ακριβως εσω και 8 ξ Θ , · , ι ' μ . ¬ ” ' Ξ' ­ μι να ι ·ολ . 'ιι οδο ποονταοκοντοε ιιηνιανοτῖοιηιιενοη αν|ο<×>π0ν ,_ Μ Χοΐθίὺ ΟἘ ΟίΧ#Τίΰ°'Ε'ΟίχΒΟί ξη τοὕ μηχανικοὕ ανθρωπου που
ε

τηἔ

ει

”' κα μηλίανθίδ σιονη̨
°
°
^

Λ

Ό
Τ

ι

ι

®

ι

ι

ι

ΤἙΟΟ
κ
ι

Ξ!

>

Ὁ7Ἑ'ΓΟὉν

·×·

9

μη επωφελη χρησιμοποιηση τῶν ηδη ανακαλυμμενων. Ν | / Ν Αφου υφισταται η Τεχνικη, σημαίνει ὅτι ὺπηρχε ὥς μία δυνάμει ἄρα ὅχι ὥς κάτι ποὺ ὺπερβαίνει τὶς φυσικὲς προϋπο­ δυνατὀτγὶἔ ω Ν ἀνθρώπου (ἄπειρον ἐν ἑαυτῳ). (Ως ὶσοδὺναμη μὲ τοὺς θέσεις του μηχαν­ισμοὺς τοῦ κόσμου, δὲν μπορεί νὰ ὺπἀρξη δίπλα στην Φύση ι. συνεπωε οὔτε καὶ νὰ ὰποτελέση ἀλλοτρίωση τοϋ ὡἐ ἔτεεϋον τί ίδιου τοῦ ἀνθρώπου. “Η Τεχνολογία ἐξισώνοντας την σὺνολη πνευματικη δραστηριότητα μὲ την Φὺση, ἔθεσε τὸ ανθρώπινο Ν Ν ι τ Ν πνεθμῦί ΰαν πρθεκΐῦίση Και πρθϋπθθδση ΤΟΟ φυσὶχθὶὡ Χθΰμθὶ) Ν. Η Ν Θέτοντας τὸ πνευμα του ἀνθρώπου μέσα στοὺς μηχανισμοὺς της ὕλης ­ῖὅλο καὶ πιὸ πολὺ, ὅλο καὶ βαθύτερα ­,καταργεὶςγιὰητὸ ὰν­ τ θρώπινο ειδος την ἀντιμαχία ὕληἐ τπνεὺματος καὶ θέτει την ὕλη εμ Ν .ει σὰν ἕνα ἐνδιάμεσο μεταξὺ του πνευματος του ἀνθρώπου καὶ μιας Ν τ _ν ι τ βαθὺτερης πνευματικης αρχης που ειναι Ρ ιζω μ εν Ὁ στον κοσ μ· ο. Το σῶμα, θὰ πρ, χάπου ὁ Νοβάληςη̨ εἶναι μβὰ Ξἰδιχἢ ἔκωραση ΐἦς
λ
Δ

›

ν

Ν

ιι

:

|

ὅ

Η

Ε

_

ην ἐπἐκταση της Τεχνικης καὶ απλως αποκαλύπτεται μέσῳ τὸ μέγεθός του. ,Αλλὰ ὁ μηχανικὸς ἄνθρωπος ὺπάρχει σὲ υτκς α "Τ ια ανθρώπινη Ἱστορία καὶ ὅλα τὰ κοινωνικὰ συστηματα. Ο λη Απ τὸν αἰῶνα της μηχανης βρίσκει τὸν τρόπο νὰ ἐκδηλώση \ ητές του ποὺ εἶναι ἀκριβὥς ἴδιες μὲ τὶς ίδιότητες της Τίς ἐπανὰληφη, ἔλλειψη πρω­ ς· στερεοτυπία Ν› · ­› σχηματοποίηση
,
ε

7

_

ι

τοβουλιας και πνευματικης παρανωΐἢἐ­ Υπο Το καθεστωἐ ΤΎΙΦ Ϊ Ν” ιν κυριαρχίας της μηχανης, μέσα στὺ καπιταλιστικο συστημα παρα­ αἱτίου καὶ ·` ετοὔὺ ' ' · ανΉσ”τΡΟφ\θ ° | ε υφὶσΐαῖαὺ = μ· μια Ψοωίοίΐενίὶ
.

μ·η)ίί^ν”η

·

Τ

`ἴω“ἴ›Ἱ§›
9 3

λ

τ

.

»

ν

ν

¬

χ

­

ι

ε

Τ
ι

.

ν

.

ι

Λομπεο­ἶί“ Μυθος και πραΥμαΉΪ¥”ΟΤης Της αὺΐὺαῖθὼ (Βλ°εσχ° σελ. ίδἑ κ.ε.). Τἰοινωνιας Αστ \ , ` , ° 1,9' Απο την ,Τεχνικη παντως­,οχανθρῳπος δεν θα μπορεση να αθαίνει κανένα5' δὲν ημ πο εἴ νὰ τὸ ί ' ί'­ ίπ πλεον' Δι­Οί" ὁῃι μ” ” ῳφυγίί την ανθρωποτητα ὁλόκλη­ καὶ μὲ ία ξ ί · ποτέ Τ ο ἴδιο συ βαίνει σἶνὲω ἕνα 4­απ νίδι Τςς \4 ( ἐ ' τη ιεχ­ἶἔίί ν ”' . ` ὶί Ζὶ τ ἔἶδ βη· Μ ἶυμβαὶ/ει αἔ)~(ἐι|ιω”"ἔ Ε· το α ενονο νο α τ· „ . = Γ ηθ. ῇο.. ης ρχ ί Ουἶο ναι ποὉ\κ“ΡδΥ'ζεΙ' Τον αὶίίῃο ζωης ι
λ

Ν

„,

.

"'

»­ἔν

ίτ

ι

ν.

_

­

ν

Ἰ

¬

α

ν

Ν πνευματικότητας του κόσμου. Καὶ εἶναι τοὔτο μιὰ ἄλλη διατύπωση
Α

Γαλλικα λεγεται ΒΧρΘ1°1οΙ10Θ και Γε λιὔ “ "ηη ς \(Στ ίὶ ν εμπειρια­που ι χμ χω › 3 αντιστοιχει η λεςη πειρα,| απο Ιτο π μανικα Ετΐαοτυυἔ ποὺ σανσκριτικὰ λἐγεταιΡἰρειτ“ι1 καὶ θὰ πη χλυτωνω. "Ολες αυ­
_

·

­

Ϊ

5

κ

Ν 

52
53
Τὲἔ
οί·

λέξείἑ ἔχῦϋν Φιθινη την ρίζα Ρετ
'ΐηἐ

(ΓΘ.Τ11°,

περ, πειρ,

Ρετἰἶ
­
­

που η οῳχίλη

α̨ὸηιιασιαετἰναι,_τξα̨„σύν,ολο,:των κινδύνων, τους ὁπ

σκοτεινότηἕἕιγγ
(δηλ Χάνεί·
Γ

μεθ­οδό!).Ίἶμἔμπειρίαμιᾶς άνακάλυψης εἶναικίνδυνος χαμοὕ καηἄπώλειας βίου. Ὁ ἄνθρωπος γιὰ την γνώση του εἶναι υποχρεωμενος να ξοδἐψη ζωη. Και δὲν γίνεται νὰ ξεχάση. Είτε ὁ μεμονωμένοςὁίνθρωπος, εἴτε η ὰνθρωπότητα όλη. Σημερα πλέον ΦΗ ν συμβολικηωίἔκείνη τλμασίε σε Θέση νὰ εξηγησωμε «ίστορικὰ
χ

009 δίατίλέλίεί ξ¶Ἑξἐ^ἐναβ\ Ταξιδεύοντας

άγνωστη όδό, χωρίς

(Η κατάσταση όμως αύτη εἶναι η καλύτερη άπόδειξη ὅτι ὁ ­ διέπεται­κατὰ ὡρισμένες θεωρητικὲς σύγχρονος κόσμος δὲν

προβλέψεις­ἀπὸ την ἀντιμαχία μιᾶς ταξικης πλειονότητος ἔ­ γότιγγύπάρχει μιὰωπολλαπλη ναντι μιᾶς ταξικης μειονότητος, κοινωνικη ταξικότης ποὺ δὲν ἐπιτρἐπει την εύχἐρεια τὥνγγμονοση­

μάντων μύθων ίκαίίίίλδεολογιδιν ­Δὰπαραίτητων γιὰ» την λειτουρ­ γία του ὰτομικου̃ δημιουργοΰ της Τέχνης. Λείπει,­η εύχόρεια τῶν

γνώσης. αἰτίας Τὸ τιθἑμενο πρόβλημα δὲν εἶναι της Τεχνικης καθ” ἑαυτην, ἀλλὰ ἔνα πρόβλημα ίστορικης ταχύτητος. Ὁ δεύτερος παγκο­ σμιος πόλεμος ἐπετάχυνε αφάνταστα την ἱστορία της άνθρωπό­ ιι ι ἢ 'ίλΊ·οἔ› υψωσε την ἀνθρώπινη γνώση σὲ ἐπίπεδα δυσθεώρητα, εἰσ­ | Ϊ ηγωγε επίσημ­ωιἐ στην Ἱστορία τὸν Τἰομμουνισμὸ και ἐπέβαλε Ν \ ξ Ν οριστικα ως ενιαιο πλέγμα της παοούσ ς άσεω του πολιτισ οη̨̃ ι την Γεχνικη. Στὰ λίγα αὐτὰ χρόνια τοϋ πολέμου­¬πού ηταν ἐφηρμοσμένη γνώση ἶΐυ̃πδ ἐξοχὴν πόλεμος τῶν μηχανων εκοίμε θεόρῦῃα βηματα και μετεβίβασε στις ἑπόμενες δεκαε­ 'ῖίεἑ μιὰ τεράστια ίστορικη ταχύτητα, πού άλλοίωσε ὁριστι­ κὰγ κάθε γκοινωνικοπολιτικη προδιαγραφη ὥρισμένων θεωριῶν Ύλα Το μελλον Τἦἐ ἀνθρωπότητας. “Από τὸ ίθβθ ,ὡς τον 1ΘῖΟ.η ανθρωπότητα διἐτρεξε μεγαλύτερο διάστημα ὰπ” ὅσο εἶχε δια­ χρόνια. Αύτη η αύξηση της ίστορικἦς Ν ;"¬°`°ν­· › Ι ιαχυτητας αραιωσε την συνεκτικότητα των κοινωνιων καὶ κα έ­ σῖησε 'ΐθὺἐ ἄνθρώπους ἐπὶ μᾶλλον και μᾶλλον ἀγελαίους. Τὸ κοι­ νωνικὸ όραμα ἔγινε πολύπλοκο καὶ ὁ ὰπλὸς ἄνθρωπος μὲ δυσκολία τὸ παρακολουθεῖ. Σύντομα η δυσκολία του̃ γίνεται κούραση και παύει νὰ συμμετέχη. Ί­Τ Τέχνη ἀναγκάσθηκε νὰ βρη μαζικσὺς Ψῳεἶἐ ἔκφρασης, ξεφεύγοντας τελείως ἀπὸ την παραδεδομἐνη ἔννοιατοὕ δημιουργού. Λειτουργεῖ κατὰ τὸ μέτρο ποὺ παράγεται
ἄ
Κ
Κ

υ

ἰδεολογιῶν, δηλ. τῶν ὰναγκαίων ἐκείνων διαερυγῶν πού διατηρούν την συνεκτικότητα μιᾶς κοινωνίξὰλςλιηι̃ἶὰίίἴλίίσὲ τοῦτο ακριβως συνί­ σταται τὸ ἐπαναστατικό, ἐπέκεινα πάσης θεωρίας, νόημα της ἐπο­ χης μας. ἹΤ παντοκρατορ­ία τοῦ τεχνικού στερεῖ την εύχέρεια της «ιδεολογιας». στοιχεῖο της · ὁποίαςεἶναι πειθους, Η .. τὸ πρωταρχικό .γ .. ςν πολλων που των μεταξύ τδῃνημα λεπταίνει περισσότερο Και όσο επαναστατικωτερη ξέρουν τόσο τῶν ὀλί Υ ων ποὺ ”_””~””ανΤ””;ΤΜ­Μαι ι ΤΟΝ­ λα νφι­Μ” ίνεται ( κατάσταστ . Τ ὸ ἐ ώτ ια πλέον ειναι: επαναστασ
Η
.
γ

.

.

7

­η

Ό

ἀλλὰ προς
ξ

` Η Τ εχν ικη

τὸν καιρό τοὔ ΜΘΓΧ. Σημερα δὲν ἐξαρτᾶται πλεον η τεχνικη ἀπὸ την παραγωγη, ἀλλὰ η παραγωγη ἀπὸ την τεχνικη. Ί­Τ προγραμ­ τεχνολογία, δὲν βασίζεται πλέον στην ματισμένη τεχνικη, δηλ. διὰ της μηχανης μετατροπη της ανθρώπινης ἐργασίας, ἀλλὰ στην μεταστοιχείωση της ίδιας της ύλης. Εἶναι οἱ ίδιες οι ἐσωτερικὲς

άνθρωπο

γιὰ τὸν ἄλλοτριωτικη .γ . . καιοὁ ηρ ξε ίσως ἔναν ὑπω καιτοῦτο συνέβη όταν ηταν δούλη της παραγωγης, δηλ.

τί;

δυνάμεις της ύλης που παράγουν ἔργο μετασχηματιζόμενες και όχι ὁ κλασσικὸς «ἐργάτης». (Βλ. σχετικὥς Ρ. ΜειτιΒοι1Χ, βει Ριόνοὶυιίοτι ἰιιοὶυειτὶοἰἰο ου ίδο οἰὲοὶο και Ρ. ἀο Τιειιἰί, Τυ­ Ἐτοἀυοίἰου οι Το ογροτυόιἰσμο). Και τοῦτο εἶναι η μεγάλη εύερ­

.

ἐΐαιρεἶεἐ καὶ ἄλλους παρόμοιους ὁργανισμούς. Καὶ όλοι τοἱι̃τοι εἶναι ὑποχρεωμένοι νὰ παρακολουθοὔν τὸν είδικὸ της Τεχνιχἦἑι ποὺ ἔχει γίνει ἀπρόσβατος.
ἀπὸ ἀνώ'ινμΞ€

γεσία της Τεχνικης, διότι διειρύλαξε τὸν άνθρωπο ἀπὸ ἔναν νέο ἰδεολογικὸ Μεσαίωνα. Μετὰ τὸν δεύτερο παγκόσμιο πόλεμο, πού ό κόσμος ἐμοιράσθη στὰ δύο, Τεχνικη στηριξε την ίσορροπία του καὶ ἔγινε η κυρίαρχη δύναμη που μετέθεσε στὸ πραγματικό τους ἐπίπεδο την σημασία τῶν κοινωνικῶν καθεστώτων. Προσδί­ δοντάς τους μιὰν ὰντιστοιχία δομης, μπόρεσε νὰ καταστηση την ι . Ν «ἐπανάσταση» υπόθεση των ἐιρηβων. Αύτὸ ὑπηρξε μια ανυ­ 

55

54
. Η· . ο αν­ν πο ιολκ Εσνἰ] εϋωρ [ασια Ἰ­ης
ν ν

να

ι

Ν

Τοχ`|\!.Χης. Ν ,. .

Μα

ι ι Ν σ”ΰΪΟ(`πλαΕἶ­νὴί .­· νἦίᾶ
ν
.

το

κ­_.

πα ρ οι γ ω γης Ν χνικης Ι μποοο υμε να κατανοησωμε με σαφηνενια σημε­ Ϊ ) ρα ὅτι μπορεῖ μεν: ὅλεςννδοἶ. ἐπιστημονικὲς θεωρί α εκπονοῦνται | Λ ` Ν ι ι να με βαση την ογικη, αλλα δεν εςηνουνται κατ αναγκην απο . την ίδια. ”Η τεχνικη μὲ τὸ νὰ τροποποιηση μερικὲς θεωρητιτ Ι Ν Ν ι ι κες προρρησεις του Μαρξισμου κατεστησε σαερες, τις εξη­ χησεις τὥν ἐπιστημονικὥν θεωοιων καὶ τὸ ἱστο τους αντι­ κρυσμα δὲν τὰ καθο ρὅιζει ἡ πίστδη Υ) Ή ἐκ τῶν π ρ οτ ὅοθδν ἢ Λογἰκὅἠν ,λρμ . Ι . . „δ ι Ν , Α. . α α ο ι ονος και υτο π ασ ατικοτ ς της στο ιας. ι ιοι Ι Δρ ι ι Ὁ ΥΞ ριῃΐ η νέ ρι ζ σημαινει πως δεν μπορουν να υπαρχουν δονματα σε καμμιαν ἑπιστημονικη θεώρηση καὶ ὅτι οἱ ἴδιες οἱ θεωρίες, μὲ τὸ να εἶναι τὸ διαρκὲς υποκείμενο Ἱστορίαςν δεν ἐπιδέχονται οι ρτἱοιιὶ μελλοντικους καθορισμούς. 'Όταν κάνουν κάτι τέτοιο, συγχέονται
ν ν
ν

Ειναι χαρακ.ηρι καὶ μόνιμη διεκδίκηση. μπορεῖ νὅ ἀποτελη δὲν ...Ν ι­­Μ . _, .Ν σῖικὸ ἐν πρΟκΞ[ξ¿έ`|ῳ ὅῇῃη̃ ντἡν λογρχἢ ὼ._ πολυτικης σημασίας του
'Ν

.

Ψ

α

·

κι

..

ι

·

.

ν

Η

ν

9

ν

·

ι

3

ν

ο

¬

ι

ι

δευτέρου παγκοσμίου πολἐμσυντην εἶχε ὁ στρατηγος Φρανκο και (Βλ. Π. Ουάσ­ ὅνν ὅσοι· κατεῖχαν τὶς . τύχες αὐτοὕ τοὔ πολέμου . ὰ λ 278­ 270) σωὺξ ὁ_ . Α
ν

ι

ι

Μ

··

ι

Ν

τιευ: Ετιιτοετυησοο
ν

Υ

Δ

ν

ν

.ν

ι

, . οιιιοε εοὶ οιοτι σε . ×ρ ε 7< „ ως Μα̨ἔ πον ως *ΙΡ ποιους εμεινε τελικαο κομπασμοε τἢἐ υστῳοπ πμ·
¬

.ν

οι ι

1

·

ν

ν

Ψ

«που Ὁ ΛΟΥΜὉ Στην πρωτη δηιιοσι­υση ειχ· νοαφε ιν νδ. `ι Ὁ δι κ­ ρ δι” |\ ωρο το κανομε ος λα τυποχραφικο το Αυτο αχρηστη». της ειναι ν­ ι Ν ν αΡθΡ®® στους Γραμματικους μαα̃­ (Π μ·ΜΘ›Ι περϋσπωμέΰιη Του „ | αλλαξε ὁλόκληρο τὸ νόημα της φράσης. Με την περισιιωμεν/2› ι ι χρει τὸ νόημα λέει ὅτι υπάρχει κάποια ἱστορικη βουληση, που δεν ε Ι Ιστορια . άζ ­ναν της εἶναι ἄχρησττι η ὅποιαδηποτε Λογικη . Στην
ν

πρ

Μ

Η

,ΝΝ

ι

λ

Ω

έ

ι

Ν.

ο

1

σ`$

,__

νι

ν

ἡν

νι

ι απλουσιοιτα με τον ιδεολογικο μυθο. Και φυσικα η Τεχνικὥ που ιν εἴνα οαςη, τις διαψεύδει. ι Ν Ν ιν .ν ι ν ι ι Το νοημα λοιπὸν της Τεχνικης ειναι οτι ο κοσμος οδευει προς \ ι ν 8 ι › ι Η Η Θ νι! μιαι ομοιομορφη ομικη εσωτερικη αναπτυξη, που καιαργει Ι ι ι ε ι | τ ` ν ονοσιη αντη και αυ. ιικ· ιστο ικ θεω τσ τυπου Μαρκ. τη έμ Ύ › .δρ Εξ νη Ρ ιη ι Ρ Ινη Ν Ν Ο ανθρωπος ειναι ακομα νηπιος στην Ιστορια της Τεχνικης ι › Ν ι Ν τι ι ι ι ν Ν › Ν και εδω ακριβως εγκειται το αντιφατικο νοημα της εποχης μας : ὅτι τὸ ἐνιαῖον του̃ πολιτισμοῦ (ποὺ ὅπως εἴπαμε συνεπάγεται Ν Ν Ν ἀντιστοιχία των κοινωνικων συστημάτων) τὸ διεκδικουν δυο καθ” Ν ολοκληρ ίαν ἀντιτιθέ μι ενες Ὁ κο σμιθ θ­ δωριες. κοσμο θ εωρια. Της ι έ Μ ι ›| ι ε ι ι ­ι ' 38” ι εο λ ονιας αποτεινεται κατ ουσιαν στον Μανικο ανθ ωπο και δὲν ο ἐκ°­ροσωπεῖ ιν ο παοὰ ;[ ἐνι­ Φ ὅναν Τ τἦε ἄλληἱ ι ι. δυὸ λσου€ που ἔνῖινΜι προσωπεῖ τὸ συνολον σχεδον των λαὥν της Γης και της ὁποίας . . Δρ Λι Ι .ι Ν | η βραδυτητα προσαρμογης παρέχει ακριβως την δυσκολια των Ν › κ ι › Ν ε ι ι › και ων ας. Αυτ· · αδυτ· τα που ουσιαστικα αιτιαται παοα­ ρ μ η η βρ η , ι ­ν τι δοσιακα μοντέλα ἰστορικὥν ἀντιληψεων (‹‹οἱ λ αθι ειναι για ” «ἰδ εο 7ιογιας ' › ›. Κ αι ποδοπατου̃νταιυ) εῖναιὁεἰιιο (Ι με τιοτι” ορος της 8 λη̨νη̨̃ ι ι ι ι ι υσκο ευ ι αφαντασια τους φυσιολονικους ιστορικους τοκετους. Δ Ι Ι \ υσκολια που δεν μπορει να προοιωνιζεται τιποτε το θετικο . Ε, . ν „ , Ν ν ς .ν , ιναι περνιττοωναωβυμηθουμε εδω οτι η Λογικη ειναι φαινομενο τα ”.·ι,; , τ ι ι ·; τιμ ι › ι ποιοτικο και οχι ποσοτικο (τυπου ΐ511111]τ ὔειιιιτ). Για τον λονοκαυτο ~ Μ Ν¬­.Π ­./_/Ν
ε
±

ι

ι

ι

ι

Ν

ι

ι

ε

σι

`

ν

ν

ν

ιιας μανιχαικυῷ καΐαβολἢἑ Δα­Κ· συμβαωεβ διαπιστώνεται η ὕπαοἴη τσι ἐνίωιε νὰ πσρσυσιάζωνται μερικες βουλησεις7 που σιωπὸ ἔχουν νὰ ~ .­­| | καταστρέφουν μόνο. Τέτοιεε βωλἡσειςν ἑπεκει­να υασηίὲ Λοἴζκης
®

”
·

σε

·

Ν

..

:Ν

;~

.,

ι

Η

ν

Ὁ'

Ω

ν

ζ

ν

ν­

ν

3

ν

κ

ν

ι . ι Ν τ ἔχουν παρουσιασθη ἀρκετὲς­Οπωἐ 'ἶου Τσενγεωἔ Χαν» ιω Ι Ι βου­ κλπ. Κατα μιαν αποψη, οι τετοιες )Δ λττίλα του̃ Ταμερλάνου ι 5, ι μι ρόλο που παίζουν και Μ ποῳασῃοε Ἱηα ιδιο τὸν λησεις παίζουν
.ν

Ν

Β

7

¬

την οἰκονομία τῶν εἰδὥν.
ναι σκόπιμο νὰ σημειωθη ἑδῶ ὅτι ὁ ἐπιστημονικος πυρη­ ( ) μέσα ἀπὸ έναν ῶκεανὸ συγχύσεων α ιᾶ τ ρίας βγαίνει συνηθως ὶ ν ἔμ ς Ν ι ι › \ λ Ν Ν ι ι Χα) πλανων όπως ἀκριβως βὅαωω' κο" Το χρυσαφὅ απο Την ι _ι ι 9 α̨Ν Φου· „Οἶ.ωἔ...ῆ .ὀνικ μαζὶ /μὲ Τὴν λάσπη ,_„. ` ξ `° |τ°° τις χαΤο?"ἶἔἴὶ..ἶἔ(ἶ?#.ἶἔ.`έἔτῳ%¬χια̨ Η
×

^

12­

Ν

Ἱἰ

έ

Ο

ο

ε

Ὁ

7

τι

3

ν

ι
·

ν

Μ

Η

.

7

ν

ν

ν

ν

ν

ο

οι

ι

τα

­

ι

“ ετσι Δα̨! ονιὅθἶγοα̨ ·α̨πῖ›ο­αφη „ζι ἀδιαμφισβητητο ποσοστο μιαςθεωριας.­Τουτο σημαινει οτι κα ἄλλον ἴδως ὁ εὑρεσης μιᾶς θεωοίιις · ν ' εἶναι ἐξ ἴσου μὲ ὁποιονδηποτε Ν Ν· ι τηῷ εςανομενων των αποτίμηση ιριλοσοφικη την ἀναρμόδιος για κ Δ. με την επι ἀεαολουμενους στους τόπος Αὔτὸ βέβαια ειναι κοινὸς Ν _ι Μ νι , .ν . μανα­ι'# του θεωρια την στνὅμη ἐπειδη ὁ ἐπιστημονας δεν επινοει Ι .ι δύο χασμὥν ἀλλὰ ἐκῳραζει μιὰν ὁλόκληρη ιστορικη διαδικασια ἑ ι ` ' καὶ συνοψίζει μὲ την ανακάλυψη του την σκεψη ενος πληθθνἐ πολιτιστικη τελολογια). προηγουμένων στοχαστὥν (Δηλ.
ἶΟε¬μεὅαλλΟ7
ι
·

ν

δ

ὅ

Δ

τ

ν

·

ι

Ν

~·

τ

δ

”

'

π

κ

9

ν

^

7

Δ

αν

7

____ 

56
,δὲν διανοεῖται σημερα ν” ἀμφισβητηση, τὸν ~ ›ι οτ › ι τ εωςἶγτης κινητικης ενεργειας. Τον νομο Ναυτον τον ῖςογφγφοιοοτο. τιιι”εεετ‹;οί‹;ί·ισρσςεεημα鬛εὶ·±ια±ιος ειιιοοοι­ τικὰ πράγματα ἀπὸ αύτὰ ποὺ καταλαβαίνει τ ἔνας σύγχρονος φυ­ οικός. Ἐκεῖνο ποὺ τον ενδιέφερε ν° αποδειξη, ηπα ότι δὲν ὑπάρχει καμμία σχέση μεταξὺ ψυχης καὶ σώματος, ὅτι είναι δύο κόσμοι καθ” ἑαυτοὶ χωρὶς την δυνατότητα ἀλληλεπίδρασης καὶ ότι ὁ Καρτέσιη̨̃οςἔκανεγλάθος ποὺ θεωροὔσε τὸ σῶμα εἶδος ἀλόγου, Ὁ

57

Ξξψοοτέναφςψ

νόμο διατη

×

ποὺ

στ?

ι

άναζόἐρόμενοςὶστην,ι,ύυχη,ῖτης,προσἐ,διδε μιαν οὐσιαστικότητα ἔκ­ μπορεῖὶνὰ Ἐέὲῃς· Γιὰ ΞΪ933..ἑ9ἐί3ΒίΞ.ῖιταν,..αὲὶια:ιόι̃οτ0 ὅ Η σ οὐσία τῶν ποα ,Χετίζεται μ·ὲ τὶν άτων ιατ τὶ η ι γμ· › Υ η εἶναι ἀπεί Ρ ως διαιρέσιμη καὶ δὲν έπιτρέπει την παραδοχη τῶν διαφορικῶν, τοϋ (]ο11ο'οι18 καὶ τῶν ἐντελεχειῶν, ποὺ κάνουν την ὔλη νὰ πάρη μορ­ φὲς καὶ ν” άποτελεσθη η πολλαπλότητα τῶν πραγμάτων (δένδρο, ἄνθρωπος, ζῶο κλπ.). Ούτε πάλι ἔπρεπε ἀνὰ πᾶσαν στιγμη νὰ παρεμβαίνη ὁ Θεὸς νὰ τὰ συσχετίζη καὶ ἔτσι νὰ καταντᾶ ὁ κόσμος ἕνα διαρκὲς θαὕμα. “Οπως ὁ κόσμος ἦταν ὺποχρεωμένος νὰ κρατα σταθερὸ τὸ 1ι1αΧἰ111υΙι1 της ἀγαθότητός του, δηλ. νὰ ἐνέ­ Ι } Ι | Ν χη τοσο κακο, όσο χρειαζεται γιὰ νάναι ὁ καλύτερος των δυνατων κόσμων (η ἔννοια εἶναι καθαρῶς μαθηματικη, όπως τὸ 1ΥιοιΧἰΠιι1ιτι Ν Ι ι ι · Ν Ν μιας καμπυλης,που δὲν συμπιπτει μὲ τὸ 111οιΧ11ι1ι1Πιτης,μεταβλητης 1/ | Ν | τυο), ετσε,.ίὔασει....τη ί “Μ ' οι δυο επρεπε κόσμοι τἦε ψυχης ,καὶ του̃” σώματος νὰςςδιατηροῦν τὶς ἐνἑργειές
ί

Ϊδἔα̃ ῖἔνϋὶἔι.Ἐίεενεαετιἔειναὶατὶἐῖαε,ανακαλύψειτην άεαὶι διατο· ρησεως της ὁρμης (ΜΗ) καὶ ὁφηπαρφάγωνγ,ῖ],(Δδιανυομένη απόσταση),
Υ

καβαλλάρη
_

ν

αν

ύ

ιιποονϋεε τὸ ἔνενὰ κουνάω τὸ χέρι μουεπει­ δη «θέλω», δὲν σημαίνει ότι τὸ σαφῶς μη ύλικὸ πρᾶγμα ποὺ εἶναι θέληση μου ἐπιδρα̃ πάνω στὸ σῶμα μου, ποὺ εἶναι ἕνα ύλικὸ σύστημα κλειστό, διότι τότε η ἐνέργεια αὺτου̃ τοῦ συστηματος θὰ μεγάλωνε ἐπὶ ἄπειρον­πρᾶγμα ποὺ ἀπὸ φυσικη ὀίποψη εἶναι παρα­

τῶν

ετοιθ.εοἐε,.,..§.ι.ότι, ἐν ἐν‹×ντίε>ιπεοιππί›οει.θὰ.

.

·`νΜἀ×ῖιΐμά”7ἶὺῃὶ στη κ φη τοῦ νό μη ου τῶ ης κιν·ηη τικ η Θ­φενεργείας. 'Ότι τὸ ΜΠ2 εἶναι σταἔὶἶ­ἶρίόἕἶγιδιδ ἐκεἶνον ἐσημαινε ἐπιβεβαίωση όλων αύτῶν τῶν θεωριῶν του. (Τὸ Π2 ηταν ἕνα πρᾶγμα ποὺ ὥφειλε να διαφο­ οίἔεται ἐν ἑαυτῷ, νέο καὶ άγνωστο στην τότε πραγματικότη­ τα. ΐΗταν δηλ. περίπου η «Μονάδα», ποὺ εἶχε μέσα της τὶς αἶό­'ίεἑ Τῆς ἀλλαΥἦ€ ΤΥἘ, καΐὰ 'τρόπο πάντα σωθερὀὶ­ "Αν εἶχε όχι ανάγκη ἀπὸ τὶς τέτοιες θεωρησεις τοὔ νόμου της ἐνεργείας (ζώσης δύναμης ὶιοίὶοοἱε, ἀπὸ τὸν συνδυασμὸ δηλ. τοῦ νόμου θ του «πλασ το ι> οὔ νιε να κα ἐαντνν μὲ τα τι λοσο τ ικα ` ' ν­ατα» ι νο ` καταλάβωμε ἀπὸ τὰ ὅσα ἀναφέρε Ειιἔοὶε στην «Διαλεκτικη της φύσης» [Μέτρο κίνησης­ἔργο], υ ἐπὶ δύο σχεδὸν αἱῶνες μετὰ οὶ φυσικοὶ ἐμάλλωναν για τὸ ἕπρεπε νὰ μπη μπρο­ στὰ τὸ ί/Ζ καὶ πόσες απίθανες ἑρμηνεῖες ἐξωφυσικὲς χρησιμο­ Ν Ἱ Ἱ ` Ϊ \ 7Ϊ Ϊ \ ποιουσαν για να το δικαιολογησουν. Αυτες ομως όλες τις τακτο­ ποίησε συλληβδην η ἱστορία. Ύπάρχει λοιπὸν ἀπὸ την μιὰ μερια ὁ νόμος κα οὶ προσωπικὲς δοξασίες τοϋ ἐπιστημονα. Εἶναι φανερ τὰ πράγματα καμμία ἀπολύτως σχέση δὲν ἔχουν μετα ους. Κανένας, λύνοντας σημερα ὀποιοδηποτε πρόβλημα Φυσικης, δὲν σκέφτεται την θεωρία τοὔ παραλληλισμοὔ (ποὺ μπορεῖ οὔτε κὀὶν ον Ι Ή \ νὰ την ἔχη ἄκούσει), της προδὶαΐεταγμένηἐ ὰΡμ¬ΟνωίΘ› Ὁ την Θεο­ δικία στὸν κόσμο. Αύτὰ εἶναι προσωπικὲς απόψεις τοϋ Εοιὶοτιια, οι ποὺ μπορει νὰ τὶς ἀμφισβητηση οἱοσδηποτε. Ϊ Ν Ϊ Ἱ Η Ἱ 'Ἱ Περαν της γοητειας, απο φυσικη αποψη καμμια οργανικη σχεση τ Ι δεν εχουν ` “ με ` τον ` νομο ί . δ ιατηρησεως ί Ν της ενεργ ” ε εία ς . Ὁ νό μ ο ς δηλ. καθ” ἐαυτὸς δὲν ἔχει καμμίαν απολύτως σχέση μὲ τὶς προ­ σωπικὲς ἑρμηνεῖες αύτοὔ ποὺ τὸν βρίσκει, πρᾶγμα ποὺ κατ” ἐπε­ κταση σημαίνει, ότι ό ἑπιστημονας δὲν εἶναι άρμόδιος γιὰ την ἐφ­ αρμογη τῶν ἀνακαλύψεών του.
3
ά

Αύτὲς εἴοαι μερικεςψοἐπὶἑντ

.ἔ.λίὶ”ὶίἩ­ςὶαιΔ.ιτΞ›ν..ῷιεὶίΞΔ1;ιἰΖ

§

5

λογισμός).

πάντα/ἔναικάλὲμμα δοξασιῶν"ης,­φπλανῶνἶΨποὺἠῃξεκαθαρίζονται μὲ
τον χρονο.

Ἡύρωςςἀπὸςτίἔὶίς.?ἔἔὶθΪη̨̃.ἶἰἔἕ.ι.Ξἐα̨‹Ϊὶ.ἔ_,ἐ?ΕἔἴἶἘΪὶΕ{ςς¶]ἦἔἔῇη̨̃η̨̃

ίὶἶῇῇῇίη̨̃ίἑπὶἄποἔμχἐὶ

Μ ι̃ἔκριβῶς τὸ ίδιο συμβαίνει

με τὸν Μαρξισμό, κατὰ τὸ μέτρο 

58

59

Κανένας δὲν διανοεῖται νὰ ὰμιρι­ στη μον ικη θεω „ Ν τ υς αρ¿ικους νομους συγκεντρωσης του Κε­ σβηνησνι̃ την κυκλοφορια του̃ χρη­ ωρια της ὕπεραξίας, ιραλαιου, πέραν ἀπὸ κάθε ἀμφι­ γεγονότα ἐπιστημονικὰ ειναι Αὐτα ματος. Ϊ ` Ϊ την ιδια σχεση «ὰταξικη κοινωνία» σβητηση. “Εχουν όμως μὲ την
π

ότι εἶναι τὰ ενδεχόμενα στά
ν
Δ

οινωνια

φυσικῶν καὶ

ῆθγκὥν δωξχρίσεων, δηλ­ Κθινωνι α οόσιωδῶς ὰνισοτικη. ποόβλημα Δὲν υ̃φίσ„.ο„ῖαγ . . τητας, ἀλλὰ διαιρορισμοὕ. Πρόκει­ ,ρθω βασγκὰ Ἱ «Διττὸν τὸ ἴσον' › ὁρισμὸ τοὕ ,Αριστοτέλη :

καὶ καρ

και

ι

κατ

5

Ϊ αξιαν». (Στα μαθηματικα­
9

\

Ι

Ι

τον Ινθϋνῃῇ· πον ἔχει ὁ νὀμοἔ Τνὶἔ ἐνερνείαἔ μὲ Τὴν «ὰρμονἰαν ­· › εν :
κ
_`
¿­=
.

ον ῇι επιστημονικης θεωριας ειναι αναγκαια Για την διαιυπωση τοϋ σώρευση .. διαραης απλ άσματα». Σ τ ο μυαλὸ μεο­ικὰ _. Μετα .ι τοῦ .. ι Μ) '” κ_ ι › ι ι ι υ `” .Ϊ αποόνὶἐη· Η Λννζνχη να ελη Εναν θεωρνὶνωίη Ιδἶνἶνννωντν δπρἕἶἶἶ Ν Ν ῃαρη̨ ι τ Ν ι '› δεν του προσεφερε (δεν μπορουσε νυν­ να νου πΡοσφεΡν}) Οικονομια
2
ι

›×

<

κ

κ

|__

Ήῖονχ απολνἰἔη κνν› συμφωνα με των νομονἔ πνν δρα Το ἀνθρωπινο μυαλό, γιὰ νὰ πληρωθἦ τὸ αδιέξοδο τοὔ παραλογισμοὕ
3

\

Ϊ

Ϊ

Μ ι

Ϊ

Ϊ

Ϊ

Ι

Ϊ

ν

Ν

\

Ι

; τὰ μαθηματικὰ ἔχουν οπωσδηποτε τὰ η. <Ω ς «μεταςὺ» νισ Θ­ ' πρότυπά τους στην πραγματικότητα ποὺ τὰ παράγει, δηλ. στην αελέτ άλλωστε των ααθ αατικων συνόλων συ πί­ Κοινωνία. πτει ἱστορικὰ μὲ την ανακάλυψη της μελέτης των κοινωνικων συνόλωνγ

Δόόόσπου ν” άναγνωρισθἦ ὁ ρασαν εἴκοσι τουλάγιστον ν σμὸς Οώΐὸς καὶ ἀπαῇησε ὁλόκληρους α̨ίλάδους γιὰ νὰ

ἹΙ

δ

ξ

σε μια διαθόουἐ σωΡενσνΙ§τ ν7„.Ἐῖ?3ἕννΠι..ΤΟ}ἔς|Μἦνἦςκανεφνντ / ­ιςῇ/ρῇ Ϊἶλνὶμνς. απν Έν ννινωτν αντι ἕἑνἑαι̃θ­νὶῖὥζὶ νγζἢννη̨̃εἶἴἰη̨ςἶννν νἕίμ­ἔνΐ? ῖλι̃ἔδδδόἐΐῃστνιμνἰἔ νον· (Η_«ἀῖαΞΜνΙΜνοννωνἰαν νπνι̃θξε δηλ·
μνανἕ

Ν

Ν

|

ι›:­
Δ

α

Ν

νικ»
;_

Ϊ

ρι·

κε*
π

κ

Ψ

Ὁθαοωαἴἔἶἶι̃μτα̨ .Ϊἴνα των ΜΝΚ ΑΜ­ημα πνν δω πἔἰνεκνππ χαν ἀλλ, ἠνανΪ Τὸ ἀναν” ἀνάνχην ἀπὸ νὰ ἐπνστημνννχά ων δεδ0μ·ἐνα> Ν ω του. συμπερασμάτων των ὁλοκληρωση γιὰ την «πλάσμα» καιο
Ο θυμηθουμο «ο Οικονομια πε><>σΦετ>=ι 8­δον­=\×<×ι Ϊ ` ` \ \ αποὡ τ νι α· τ ια ››° Β λ . μ ια διαεοοοετικ· .Ὁ στο τ τε συμπερασμ „ „ ποιο αλλα σημεῖο τοὔτο εἰς : Γ. Κ. Βλάχου? Πολιτικη, τομ. Αλ Ἰδθἦναι
Κ
Ξ

›

κ

››

ι

ι

›:

ι

Ϊ

,_

|__9

«ὰταξικόν», της «δικτατο­ Τὰ τρία αὐτὰ «πλάσματα» εἶναι μεταξύ «επανάστασης» καὶ της δρίας του προλεταριάτου» φαι­ ό ὰιρόσικο καθ” τους ἰσοδόναμαι γιατὶ η «ὰταξικη κοινωνια», νόμενο, μόνο κατὰ ἀφόσικον τρόπο θὰ μπορουσε νὰ προέλθη. ”Ότι νὶ επανάσταση εἶναι ἀωόσικνἱ προκύπτει ἀπὸ μόνο τὸ ΥεΥο­ ι ' νὸῶὅτι σΐαμοῃᾶ τὴν ὀργαναωηῖα ΐω̃ φαωομένωη̃ Μόνο ἐφ=
οσον ἢ
~ κτα
.<

­τὸ

­

(Να
7

Ν

ια

ε

5

:

|

8

ΕΪ

7

Λ

γ

ν

ὸοτανικιοπ αὐτὴ ἐσοτλοθοοι χωρὶς νὰ ὅιακοτιοι άπο· ε Ρ: „ „ιὸ νόημα „­ ι „ α περαιτέρω ζωης. της „„ της συνεγίσεως επανασιαση Παίρνει δηλ. Τό" τὸ νόημα Του̃ μεΐαἐχημαῃσμου̃σ Εἶναγ γνωσ
η
›|

τοῦ πο «δικτατο Η «αταξικη κοινωνιαυγ κα το ἐπανίστημι ἀπὸ παράγεται (ποὺ και η «ἐπ­ανάστ αση»

ασ) ιοττ, σο. 3
ὅπωἔμἄἔ

·

Ου»
Ν

πηι

προστασία των ὰγαθὥν της καπιταλιστικἦς παραγωγης,­το πρἄγ­ | Η \ Η Ϊ ιν μα δηλ. διαφορἰζεται διπλα : πρωτον, ὡς προς τις προυποθεσεις ι ε Α Ϊ ­· Ν Ν Ν που ὰπαιτει η παραγωγη των ἀγαθων αυτων και υστερα ως προς
“τὸν Τθόπο προσῖννσίαἔ Τονἔ› ἄν
κ

πλ`ΪΙΡΟΨΟΡΞῖ ὁ ΕΠἔἔΘ18[Δνοτλεννων­νλΤνΙ§ΦύσὉ§›σεν\­ Ν Ἱ

458]

·

Την κννδννεννννλ σννδναζόμενα με Ϊ Ι ζ ι Γ­ : ισοδνναμ­οι καβιρταντει, αλλ<>=ε­αστε, τα σημασια Φιλοεεφινο «πλασματα» και αποδεικνυουν οτι δεν ειναι τα ιδια το εσχατολογι­ ` Ϊ Υ ξ Ν Ν κὸ νόημα του Μαρξισμουγ ἀλλό απλες θεωρητικες υποθεσεις για Ϊ _. .ν .. Τὴν μείζονα πΡονπνθε”"χνἹ πρόΐασηι ποὺ μόνο Ϊὶ παῳω̃οχη νηἔ
7
Ω

Ϊ

\

ι · · ι Χαι Χί&'”Γα`(ωΥης Τωδν ΤΕΟιΟ'ῖηΊ.”ω)ν ν Ὁ εφαο Ι μονη τους σὲ άλλους ἐπιστημονικοὺς τομεῖς ὁδηγεῖ σὲ συμπεράσματα Πλ. στνὶν διαμ­ετρικὰ ὰντίθετα ἀπὸ την θεωοία τοῦ Μαοἔισμυῦ. ὶ Ϊ \ Ἱ Ν Ϊ βωλογία ¬ἦ ἔννοια επαναστασεως ισοδυναμει με την θεωρια τῶν μεκαλλάξεωνΰ ιναι το ἀντίθετο της θεωρίας της συνε­ Ι Ϊ Ϊ Ι χω̃; ἐξελίζεως Δαρβινου, την οπο ια αποδεχοταν ο Μαρ και θέλησε μάλιστα ν” άφιεθώση προσωπικὰ τὸ «Ἑἰεφάλαιο» στὸν
ΞΨΨΟΕΟΏ

ότι στην θεωρια τῆς ἐπανάστασης υποκρύπτεται μιὰ φιλοσοφικ
αΰὉ*|ΞχεΕΟίῷ
ο

:

κ

Ξν

3·

Ν

3

τι

7

δ

¬

3

3

·

Κ

Ε

3

Β

Δαοβυο.°ΪΑν οτ μεταβοαὲε νινωνται με ααμαειι ιΒο±ιι1ε)τὁ ἄνθρω­ πος δὲν εἶναι κατ” ἀνάΥκ“0ν ἀποτελἑσμα συνθηκών και Η­ποΡεῖ νὰ «ἐδημωυργἠθηπ
(Ο ὅοος ιιἐπαυἀο­ς·αση›› χρηζει σημερα περαιτέρω καθορισμοὔ. ' Πολλὰ φαινόμενα που ἐθεωροὔνταν «ἐπαναστατικὰ» ευρέθηκαν νὰ

λ

Ν

Η­ΤΕΘΘΕΒ

νὰ δώση

καὶ σΐὰ Τθἰα ἕνα θεννκὸ ἱσνορνκως

·­

περ'·ε2ί®μ·°νΟ

„

×

,_

.
· 

61

60

εἶναι περιπτώσεις «διαβάσεως στὸ όριο», δηλ. ὁλοκληρώσεις μιᾶς ὀίπειρης σειράς πράξεων και ἐπιβεβαιωτικὰ τοῦ νόμου της συνε­ ¬ χειας. ' Ο” υτε τ το ` που λ` ι οταν 'ί απο το β γαινη ί ` τσοιρ ί λ ι σημειωνειαεπα­ ί ­ό νάσταση», οὔτε η γέννηση σὺ ἔναν τοκετὸ εἶναι «επανάσταση», άλλὰ στιγμὲς ἑνὸς φαινομένου ποὺ διέπεται άπὸ μίαν εὺρύτερη ἔννοια συνεχείας. Τόσο η απόλυτη παραδοχη της συνέχειας ὥς ἐξηγητικης αρχης των φαινομένων, όσο και η καθολικη αποδοχη Ν Ν Ν \ | Β? της ἀσυνέχειαςς ὁδηγουν κατ ευθειαν στην αναιρεση τους. ιναι Ν | \ και οἱ δύο νωστικοὶ τ όποι του ὺπαο οντος όπως και · σὺζευ” Μ «πεπερασμένου» καὶ «απείρου» της κλασσικης φιλοσοφίας. Τὸ ὺπάρχον όμως εἶναι άνεξάρτητο άπὺ τοὺς τρόπους γνώσεώς ι „ του ἴδια η Ἱστορία ἐπιβεβαιοἴ ἕνα τέτοιο γεγονός. Ἱτἱ τροπη “ἔν ..Μι του εὺρωπαικου Μαρξισμου, ποὺ στις μερες μας παρατηρουμε, μιὰ ατόφια απόδειξη ότι στὸν Μάρξ, όπως καὶ σὲ κάθε
3
ὺ
3 3 9 ό

'

ἔ

αν

.

υγ

.

ί

πιστημονα, ὺπηρχαν οι προσωπικὲς «πλασματικὲς» προεκτάσεις τῶν ἐπιστημονικῶν άνακαλόψεών τους ποὺ καμμία σχέση δὲν ηταν δυνοιτὺν νὰ ἔχουν ἱστορικὰ μὲ τὸν ἴδιον τὸν ἐπιστημονικὺ πυρηνα

ζόταν «μιας ἑβδομάδος εὺκαιρίαν καὶ εἰκοσιτέσσαρα χαρτία τε­ τραδίουυί ”Ισωςη τ· ανα ίστ αση ν ” αποτελοὕσε τ· ενα ” απο ` τα ` θεω” ρημ ατα τοϋ μΟι ρξ ισ μ 00, ” αν δὲν ητα Ν ν τὸ γε νι κ` ο κλιμα, ποὺ ανα ίγ κ οι σε τον ` Μὰρξ στην θεωρητικη παραδοχη της,καὶ ποὺ τόσο καθαρὰ φαίνεται νὰ ἐ­ πηρεάζη όλους σχεδόν τοὺς στοχαστὲςτης ἐποχης.‹ϋΗ κατανομη του̃ πλούτου μίκρυνε τηνἀπόσταση ποὺ χώριζε τοὺς πλούσιους ἀπὸ τοὺς φτωχοὺς ἀλλὰ φαίνεται ότι όσο άλληλοπλησιάζονται τόσο ὰλληλομι­ "' \ | \ Ϊ θἴ | 8 Ν Ἱ σουνται και τοσο με βιαιοτερο φ ονοητρομο αντι ρουν στις προσ­ | Ν ἔ \ ¬\ ν| Ν Ν παθειες του ενος του αλλου ιὰ τὺν ἐ ουσία. ”Η ἰδέαςτου καλου \ ( | δεν υπαρχει ` ' απο ` ` καμμια ' ' τις ί ` δυο | αυ νιὅειικει. ιι Βια παρέχει καὶ στις δὺο τὸ μόνο ἐπιχείρημα γιὰ τὸ παρὸνχςκαιχτην |ι·­ τι ,ας „ , μῖόνη εγγυηση γιὰ τὸ μελλον», έγραςρε ενας γάλλος, πολὺ .μεγάλος οι στοχαστ αι όμηλικοςτοῦγγΜάρξ, ὁ Α. γάρ ”Γοοσυονὶ]Ιο. (Η ἴδια άλλωστεηζηὺ θεωρδίάρτηηςγρδ­ιταξγικηςςιιπάλης­των τάξεων» άνμἦἶἔὲι
3 3 3
νδ

ΰ

Ν,

®

®

„...ι.ε.ι

­·~~

τ

­τ

_

ν

Μ

ι

νομομαηθηρωἰίταλὺ

ἔἰετἰ (1780). Τοὔτο δέχεται και πρὸς τὁνιἰ. δνοδΐἀοωογοϊ τηςνὕ­

οι

νιειεισε. .ιιινν.ιεῖ;πν
ί
Δ
_

Μ

τῆς θεωρίας· Ὁ ναίιενὲει.ιεσὲι­„ενταο­ειστε.ιἕἕ¥...9ἔῖῖ(#ΤελΞἘ νὰ ά ετάκλ τ Ὁ ἱστο Ρ ικῖ ἔννοια τ”ς ιιὰταξικδς η κατ ο ία κατὰ τὰν ὶ
¬ρωγοῶοη̨̃ἄῷν°ἄϋςχἄ·
7

ε

Ξ

·

Α

ἐκ

“ην

””`"

:

ε

ι

ι

ιν:­Ά

ἑκσυγχρονισμ

ι:ἶ

εε

”`°

Ν | | Εἶναι γνωστο πόσες ἔριδες φιλοσοιρικης σημασιας ξεσηκωσε ἐξ άλλου η θεωρία της σχετικότητας όταν ἐμιρανίσθηκε. Οἱ ἔριδες αυτες ηταν άκριβὥς τὸ ίστορικὸ στοιχεῖο ποὺ ἐνεῖχε τὸ πλάσμα της θεω ία ἐπέκεινα τὥν αθ ατικὥν τὺπων. Τὸ στοι εῖο, δηλαδη, ω Ϊ | τὸ απο την φύση του προωρισμένο νὰ μεταβληθη καὶ να λαβη ενα , , ι ι άλλο περιεχόμενο σὲ άλλη ἱστορικη στιγμη. 'Όμοια και ηιιαταξικη κοινωνία» εἶναι στοιχεῖο της ἰδεολογίας τοὕ Μαρξισμοὕ, καμμιὰ ὲπιστημονικη ἐπιβεβαίωση. Σκόπιμο εἶναι ίσως νὰ θυμηθοὕμε ότι κι” ὁ Κοραης γιὰ νὰ
Ω?

όιιμλἑνινίὺ

διὰωτὺνίίδυτικὰὺὺίἶαοἔισἶὺό ι ›

“Αν εἶχε δίκηο ὁ "Οττο Μπάουερ εἶναι κάτι ποὺ αίνεται 'ίδηι

(13 Εἶναι έ αια άλίθεια ότι ” πολιτικ* συνείδ· σ τΝ Ευ Ρ ώ­ δι ·;· Μ ι › 7 Ν ελλ Ν ›21 Κ πης εν ηταν ευκολο να αντι ιηιρ θ­· η τὸ νόημα του ε ηνικου . αὶ δὲν τὸ κατάλαβε παρὰ μέσα ἀπὸ τὶς δικές της πολιτικὲς προσλαμ­
οὐσία τωε ἑλλ νικΝ€ ἐπανάστασ Ω ὺπ`” ηἔ) ε συγκεχυμενη γιὰ την Ευρώπη και τὸ γεγονὸς ἐπαρουσιάσθηκε ῶσὰν ἐμπρὸς σί ἔναν ἀνύποπτο κόσμο. Ὁ Η. Κἰεεἰυἔετ, ἐνσω­ ματωμἐνος στην άμεση αίσθηση τῶν περιστατικὥν και της πολιτι­ κ* ς τῶν όνων ἐκείνων ῖ ανα έ ει ὅτι ζ ὺποκεκ υ έν ε αιό­ Ν ,„ Ν ω της στην όλη συγκρότηση της τότε εὺρωπαικης πολιτικης συνί­ Ν ι Ν στατο στὸ πως τὰ Βαλκάνια θὰ παρέμεναν ένας μόνιμος χωρος σταθερότητας. (Η ἑλληνικη ἐπανάσταση τοὺς ηρθε σὰν «θυελλώ­ δης άνεμος» μιας «ἀπροσδόκητης περιοχης» (Οί δρόμοι της Ειρη­ νης, σελ. 445). Ὁ Μαίτερνιχ δὲν διαβεβαίωνε ὰπλὥς τὸν Τσάρο ότι οἱ ἔλληνες ἐπαναστάτες ἦσαν σὰν τοὺς άστοὺς ἐπαναστάτες της
|
·
3
ρ

άνουσεε.

Ἱἰ

αθὺτε

~

Δ

ν

γηση στὸν φίλο του Πρωτοψάλτη τὸ αερόστατο ­­ ποὺ σημερα ε στοὺ διαγωνισ οὺ τῶν πρώτων υ νασιακῶν τάξεων δὲν ' \ ι : ,. ά ουν ἐπειδὺ άπάντ σ· είναι ια ολιςο αιμη ­εχρεια­
Ε

Ά

Ξ

ΰ

Ω

ων οι Α σ ο ι­ 

62

δυνατότης νὰ μυρισθη Ρὑρώπης,Νὰλλὰ:ίσωςκαὶστον ἴδιον ἔλειπε οτι μπορουσε να συνεβαινε διαρορετικα. Ο ἶθλωμ­Οἱ, με ΞΕΩ παω­εἐ απἶ1χὉΟ”ἶι§ ξΐἶλν ἦνΤ'·λλὶψΞω:|^ Ζακωοἔ» συνοψιζεό ωἔ εξηἔ Το πολῃωω Τουν Μη Ν«Γ®:*αωἶα στῖγμα της τοτε Ελλαδοἑ (47 ἰθ):

ΐι̃ἔ

„

«Βάνοωνε σὲ Τάξη τὴν Έλλάδα Τὰ ζουρλἡ Οἱ βασλλόάδεῳ· εἰ νὰ ·“θ ταν · 'Ελλάδα Ξίη έ αια δὲν Ζμ· πο ζμ ιὰ τὸν Σολω Ψ· ό ι λ* Ζου ἔι̃ η βλβ ­ τι ει · το ε .ουσε. ου ο ειναι αυτο που οι αιτιε των ενε τς ι ρΥ;)¬ «Ζ ιν ·ρι συ οτο › εςδμ ου ι Φἶ η τμ ευ · ου ν απο ενα ε ο ενων κανονωα. ςε Ψ Ύ μ· ΖἈΪΡ Η­ ατων του .\ ἶὶ τα Ἱἔλλαδα» ἐσημαινεςμα̃λλον ὰνεξηγητο ἰστορικὸ φαινόμενο
ό

Τοτε­ πολΡΤΜ·α__οκΡ"*ΙΡ[α· αινόνταν Ο”Ι. ”]3ἶ?λ ι Ὁ νε ζιἶο
Φ

|

¬ι

κ

..ν
¬

ΕΞ

μ:

ιὰ παοωό \> έημ έν θ
η

Μυμενη Εωομα· ι ε ηνωως ως εόχε όασω̃ Ο °ς τις ποωηες Ν Υ: › Ν ` ; Ι ιδιοτητες του και δεν μπορουσε παοα ν αποτελη μια προεςοφλη­ Ι ώπ παοαἔενεόθ κ­ που ση της εὐρωπαϊκης πολιτικης. |η γ· τ η “ „ της εφανη οτι στα τοτε ενεργουμενα ανεβιωνε η|διατηρηση μιας
Ρ.
Ο
­
ρ

κ

Ἱἰ

ι
1

63

χίαν Τἦς °Αγ.Υλίας7 ζηΐοὕντες συνάμα Τὴν προσῖασίαν αὁῖἦῳλ

ποιἢση ἕνα σχέδιο ὁριστικἦἐ Υενοκτονίας του ἙλλὉνισμοὔ και νὰ ἐξασφαλισθἦ διὰ παν­τόςὰκηκθκυρια­ρνίόα ὰοθωμανικης αὐτοκοσ­ τορίας στην 3ΑνατολικηΜεσόγειο.“Εἶναι­σκόπιμο, προκειμένουαννὰ ι ι ι _ι Ν καθορισωμε την θεση μας στην πολιτικη γεωγραφία του κόσμου,
ν

­
ι

Διότι

ὁ Ἱμπραημ δὲν επεγειρησεςνὰ καταστείλη μιὰν επανάσταση που τόσο εἶχε_„ἑροε_θίσειι τὸνιιΣουλτανο¬­ ἀλλὰ νὰ πραγματο­

×

πόθεση ”
κ

ιι̃ μιὰ

θρυ­
ν

ο

_

κης αντηςλεξηςα̨ςπροστασιαυ. „ Δὲν θὰ μπορω̃σε ποτὲ
τ
.

λασνθνονν­ολα αυτα­Ναοιιθννόναστιδολαδη.ότι ἀνχίεαιιε τ ι ςν „ βιο μας με οκ τον νεωτερο ιστορικηνη̨επετεια. Δεν αν εχει βέβαια σημασία ὰν η Ἰλγγλία ἐνηργησε ἀπὸ λόγους μεγαλοψυχίας μόνον. Θὰ ἦῖαν παραξενο ὰν κάτι ςέτοιο συνέβαινει ἀφου̃ πολὺ πρὶν ἀπὸ Τὴν ἑλλη­ | τ ι ­ ,_ ι .. Ν νικη επανασιαση τα κρνατη δεν ησαν προιόντα εὐγενων προθέσεων, 'τ¬...εν. ἀλλὰ ὰποτελέσματα του̃ πολιτικου ἰσοζυγίου. ”Ολα τοὔτα χρειά­ ν ι | ςι , Ϊ Τ­αἕῇἶη̨μη̨̃ἶθα̨ΰ όπθῳίἔιμςνἶυτνα ἴίἶἶτιαλοἶβῳμε­ Ψ νοημα "θς φεΐόχιστι”
να
×

αν

ι

.

~

„­ι

=

ι

¬

_

.

η

×

_ν

ν

·

.×

=

×

7

λ

ι

~

ν

ν

Δ

ὁ

ἄςἴρως ἐκεῖνος
9

κόσμος­
ἑλευθτρωθἦ τ

ποὺ

Οὐσίαςτ που Την εθεωρουσε Ήα παντα χ­αμ°ενη° Ισως λοδἴῳ "ης λ Ν ι Ι Ν που απαιτουσε προσβαση στην ιστο ικος τ· ς καταστασεως
2

Ι

\

5

Ν

ι. _­ εἴτε 3Α­Ϊ λόαο κουγρ σαοικ? καταβθλἱἶ ηα γρ "λς " ἐι̃ῃκαι ο .ικό νησιωτικης συγ·γ ενειας, μονο ηγ γγ ια με την μεγα οφυα ”¬ Μ | \ ανιιληφθηκε ν­ την βαθυτερη σημασια ν­Ν .ων μοιαζει να Κανιγκ του στις ἴντριγκές και Γαλλία ἔμεινε του (Ο Μαίτερνιχ άτων ποα νι ·Υμ· Ι `ν”Α(Υἔζ ­­' κατ ®' | ότ Μ λία ἶω` ἶγιτἰλωμ­ατ ικη α­Ώ αναγκην Νιηί­Ξοομονρηση Ϊηζ στην τ ο ο­ ›› που ει ωνα ‹‹~νωστη υσια α ανα β ιωσ η τηΑς πα Ὁ ς Κ Ὁ " λς θ Ρ Φ ι Θ ΐσως νὰ ἔμενεῃλ μιὰ πρόθεση μόνο λ οκοτ ων η ς μ· ὲ τὸ ‹‹”Έ7λ·νες››) ΒΡ ιιτου Ν τι στο \ ιστο ' ι·` ἀναβολ' τὶς ὰτέρμονες διστακτικότητες κ . Μὲ και Ρ 'Ϊ η ° ­ "` ': `ηθικό π δειγμα ιστο­ σε ενα Τσάρου, πιθανὥς να μετεβαλλετο

\ Ρ 7η ¦Ανατο ωέθ
”

ἶλό

εἴηιεο Ϊ
ό
ό

­

ο

μῇ·
Ἀκ

ο

.

ὰν δὲν
τ

“ἦταν
Ν

ἄΥΡιο€› δὲν
›

υ

3

¬

γ

·

ό

>

ι

ν

­ . τουονικο ' ) ι ° \ 'ἶ η Ϊ | Ϊ ' Η | πιθανα › μ εσα στην τοτε οοι­ πολυ ησαν Ολ αυτα ν ι ι μ ενιων. | Εἶναι σκόπι μ ο νὰ θυμηθοὕαε . . ” κε αταστάσεων ι . κοτητα των νωσ° της ἐκστρατείας τοῦ Ἱμπραΐμ ό Μαυρο­ σ­λν έσα ὰ­ό¬ μ · "Ϊ ιι '° ἴ ι θ ι ι :”­_: Ρ"' “λ μμ ι ν ικουπη και ω κο Ρ δατος εκανε το μονο που απομενε. με τους λέττη «νὰ καταθέσουν την τόχην της Έλλαδος εις ν μεγαλοῳυ­
ικο σωτ· ®ρ
ν
·

βιβλίων τῶν σχολικὥν ικοὕ πα Ρ· Έ)ελθόντος “ὅπως Τὸν
°
3

νὰ

καὶῖμῶν

μενε ἔνα «ἐ­

ν

7

×

κ

7

λ

Ν ιστορικη κατασταση των ὶδιωνηητωνσλαων που διετέλεσαν θύματά | Γ, της. Κατα μειζονα λόγο ­··ι οἱ συνθηκες αὑτὲς συνέτρεχαν Υγὰ τὴν Έλλάδα ποὺ σ „ Ν Ρ Γ ι τη Μαν ανεκαθω̃ Το σημεω συμβολης Ανομολθς και Δυσης.
__
_

τ “Λ” Μ , ”γημ Ὁ ακρως προωθημενη δυτικη πολιτικη νοοτροπια. Και σημερα ὁὶν παρατηρησωμε τὰ «ὰπελευθεροόμενα» κράτη, διαπιστώσωμε οτι υπαρχει ένα μόνιμο κοινωνικό πρόβλημα π πλέκει, παρὰ _ι θα „ υπο απροστασιανυλαοός: οι” αποι­ την «απελευ ερωση» τους, στους , ι ιν τ ιν ν „ „ φευγουν ως ι , _ το νιιοκραιες εςουσιαστες και επανερχονται ως συμβουλοι ι | οι και προστατεςξ Προκειται δηλγαδηγῖἑῃγιοω̃ια̃ἑνηἐ προβλημα ποὺ όδὲς, ἀπορρέει ἀπὸ πρόθεση ἰμπεριαλιστικης πολιτικης, όσο ἀπὸ την

Την απτλευθῳωσἠ του χαὶ ευθυς μετα Ν μέχυ̃η· να μην ‹ Τελη ι σημερα υπο τὰ πλέγματα της προστασίας. Γιατιῃηγ­απελευθέρωση του ἐσημαινε τὸν ὰναπόδραστο ἐγκλεισμό του στὴν ἀνΐἰφαση Τῆς .ι .. ἐπαφἦς Τῆς ἀοατολιχης του θητείας μὲ την καλλιεο έν καὶ
λ
­
ν

τ

ι

.

θὰ κατώρθωνε
Δ

ι

|

νὰ

±

ν

»

Η

Η

Ὁ

να

Ω

ν

Ρ

3

ν

.

ν

γ

κ

ιι

κ

»

‹

,×

γ

α...

ν

=

×

×

ν

3

ν

Ενῳ το δικαιωμα .ου εκλεγειν για αλλους ὑπηρξ ἑνὸς μεγάλου ἱστορικοὔ γεγονότος προϊον
γ γγ

Ν

ι

|

„

,¬

,

_

νόητη
ὥν 

64
τ ι τ· κατακτησεων, ὅταν ὁ λαὸς ἐπαυε νὰ ειναι ΕΒΕ και εγενετο, ευθυς στοὺς μετεπαναστα­ μετὰ τὴν ”Αναγέννηση, πολιτικὴ βούληση κ ι ι ι τ τικους Ίἶνλληνες προσφέρθηκε μιμητικα σαν φορέας της κοινωνι­ Ν κὴς των άνωριμότητος καὶ πολιτικὴς άμοιρίας. ‹‹”Ο,τι διὰ μακρων Ν Η \ | \ | | αιωνων και αγωνων κατωρθωσαν οι Αγγλοι, περι του εθνικου πνεύματος τῶν οποίων αν εἴπῃ τις ότι εἶναι ὁ ὰνταρκτικὸς πόλος τοῦ ἑλληνικοὔ, δὲν λανθάνεται, ό,τι μετὰ αὶῶνας όλους πλὴρους ἐθνικὴς ἐλευθερίας καὶ ανεξαρτησίας καὶ δαψιλεστάτου πολιτι­ ουδόλως κατώρθωσαν ἐσχάτως άλλα χρι­ σμοῦ έν μέρει μόνον στιανιαὰ Τῆς Εὕρώπης ἔθνη, κυβέρνησιν συνταγματικὴν, τοῦτο
ι
.

65

­

ν

›

»

›

ι

κ

¿¬

3

ΰ

.

α

5?

3

ααρὶβὥἔ ἢθἐλγίσαὶί Οἱ περὶ Τὸν ΜαυΡΟαοΡδαα”0ν νὰ ἐφαρμύσωσυὶ εἰἔ έθνος δοὔλον, καὶ πότε; Τὴν ἐπαόριον τὴς ὴμέρας, καθ' ὴν τὸ έθνος τοῦτο ἐδοκίμασε νὰ συντρίψη τὰς δουλικὰς ὰλόσεις, όσας
ἔφερεν ὅχό πθὸ Τεΐραανσίων ἐτῶν, ὅπωἐ λέγουσι συνὴθως, ἀλλ­ Τῶν πρὸ ΧρὶσΤΟΔυ̃ αὶώνων, ἐὰν βέβῦίὶῦί δὲν θελἡζῖωτ ἀπὸ Οίὀΐῶν μεν νὰ σόρωμεν σπόγγον γενικὸν εἰς Τὴν πρὸ Τἦέ Τουρκοκρατίαἐ
”

σύστημα πολιτικης ίσορροπίας) ὴ έννοια του ανεξαρτὴτου κράτους συμπίπτει ὰκριβῶς μὲ τὴν ἐξεόρεση δυνατότητας καὶ τρόπων λει­ Ν ιουργίας όχι σὰν «ρόδα στὸν ἀέρα», ἀλλὰ σὰν ἐξάρτημα καλως Ω | ανωμενης μηχανὴς. Εἶναι δὲ γνωστὸ ότι ένα ἐλαττωματικὸ τημα καὶ δύσκολα ἐκτελεῖ τὸ ἔργο γιὰ τὸ ὁποῖον προώρισται, και βιαιότερα αποδέχεται τὴν ἐντελέχεια τοῦ συνόλου μηχανισμοὔ. πολιτικὴ σημασία τὴς σημερινὴς «προστασίας» δὲν προκύπτει, ὡς πρόβλημα, ἀπὸ τὴν τρέχουσα διαμόρφωση τὴς διεθνοὕς πολιτι­ κὴς (διότι ἀπὸ τὴν άποψὴ της καὶ ἐξ αντικειμένου δὲν μπορεῖ νὰ ἐνεργὴση διαφορετικά), ἀλλὰ από τὶς γηγενεῖς νοοτροπίες καὶ ἶ0°Τ0ρικὲι; ουνθἦκες τὥν ὑπὸ προστασίαν λαὥν. Καὶ γιὰ νὰ ἐπανέλ­ θωμε στὰ δικά μας πράγματα: (Η ἑλληνικὴ Δεξιὰ ανέλαβε μετὰ τὸ 1950 τὸν ἑλληνιπό χῶρο ἐν ρόδα οωρὴθένπορ ππ­ὴρ,οορορ_ αῷχγ,
ν

Ν

,

Ν

3

Ίὶ

ίστορίαν τοὕ ἑλληνικοὕ “Βθνους, ἀλλὰ νὰ ὁμολογὴσωμεν ὰπαθὥς καὶ ὴσυχως, ότι καθόλου εἰπεῖν ἐπὶ Μακεδόνων, όπως καὶ ἐπὶ Ρωμαίων καὶ ἐπὶ Βυζαντινῶν ἀκόμη καὶ ἐπὶ Φράγκων, τὸ ἑλλη­ νικὸν έθνος όχι μόνον ασυνταγματικὰς ἐλευθερίας» δὲν εἶχεν, ἀλλ” ουδ) ἐθνικὴν ὰνεξαρτησίαν, ἀκριβὥς εἰπεῖν, ὴτο δὲ υπόδουλον» (Δ. Βερναρδάκη, Καποδίστριας καὶ ”Οθων, ”Αθὴναι ἰθ7Ο, σελ. ὕθ. Γιὰ τὶς διάφορες σημασίες τοῦ έθνους στὴν >Αρχαιότητα βλ. Γ­ ,Αλεξ¬ὶαδΟυ› Νομὶ­αὴ καὶ κοινωνιολογικὴ θεώρηυ̃ὶ­ΦΕ Τἦἐ Ἱδέαἑ

βέβαια γιατὶ δὲν διεξεδίκησε αὐτὸν τὸν χωρο. "Οτι ὴ Δεξιὰ ἐκέρ­ γὴς ἐμφύλιο, σημαίνεη̨ ὅτι, Τὴν σπη̨γμὴ ἐκείνη ὴθικώτερες ὶστορικὰ δυνάμεις, ἔναντιτὥν αντιπάλων της. ,Απο τὴν όίποψὴ τὴς ἱστορίας ἐποπραπεῖ πάν­να πο ὴθγπώπ­ρρον, ἀφου̃ οἱ δρνά­ ἀπό­ μεις ποὺ ὴττῶντ­αν ­Α άπο μόνο Το γεγονος ­νὴρ ὴππ­ὴρ Των
δόσε Τὸν

ί

_

δεικνυουν ότι δὲν έχουν τὶς προϋποθέσεις νὰ ἐπικρατὴσουν. Ποὕ ί όμως ὴγαγε τὸν ὰποψιλωμένο λαὸ ὴ Δεξιὰ μετὰ τὸ ἐὅθ, Τὸν ἐοό.. ρὴορ παρὰ ­τρόπον ποὺ νὰ ἀποπρλέσὴ ἐνρρ­νὸ μέλος σνὸ 0­όστὴμγχγι
`

οπο όποῖον ἀνὴπρ;

Η

°/Οχι βέβομοο

'Ο ὲμφόλιοο

ἔπρρπρ νὰ άπο­ρρλέοὴ ­ρὴν ἀρχὴ ­νγὰ Τὴν ἐξασρρά­

του̃ Ἐὶθνουἐν ,Αθἦναῦ 1939, σελ­ 4)­ Αυτὰ τὰ πράγματα μποροὕν κάλλιστα νὰ άντιπαρατεθοὔν στὴ σημερινὴ δημοσιογραφικὴ δημαγωγία περὶ ανεξαρτησίας. Διότι

παΐὲ να αημαίνη αδέσποτη ἱσταραἴὶὶ ανεξαΡΤὉσία δὲν μποοεῖ ὶ προοπτικὴ, ἀλλὰ ὁργανικὴ λειτουργία μέσα σὲ ὡρισμένο πλέγμα
αλ

σχέσεων καὶ ἐξαθτἠσεων· Ηοπωἐ ἔναθ αθὶθμὸἐ ααμμαα σημασία δεν μπορεῖ νὰ ἔχη μοναχός του, ἀλλὰ ἀντλεῖ τὴν ὑπόστασὴ του απο τὸ πλέγμα τῶν σχέσεων τοὕ συνόλου στὸ ὁποῖο ὑπάγεται καὶ \ Ν Ν ›| μεταβατικὴ ἐποχὴ οποιες εκπληροι, ετσι και στη τὸν διπολικὸ φορέα πολιτικὴς σὲ ἕνα πολυαενΐθόαὸ
2 9
Χ

λιση των προϋποθέσεων ἐν όψει τῶν ὁποίων προετοιμάσθη ἀπὸ τὰ πολιτικὰ πλέγματα ἐξάρτησης. ”Αλλὰ τὴν δυνατότητα τὴς μία δρπαρπ­ίπ ἀόέοποπὴρ νοοπροπόαρ ­_ Τὴν όποόα σχεδόν ὴσκησε ὴ Δεξιὰ μετὰ τὴν λὴξη τοϋ ἐμφυλίου ­¬ δὲν τὴν ὴσκησε γιὰ τὴν ἐπιδίωξη καταστάσεων που θὰ ἐπέτρεπαν τὴν ανέλιξη τὴς Ἑλλάδος μέσα στὸ χὥρορτἶἶ›ΕνἘίέία`ζόνων πολιτικὥν ὑποχρεώσεών της, ἀλλὰ στὴ συγκρότὴῖση­­­καθεστῷτος συμμορίας., Ἑλάχιστες υπὴρξαν οὶ χὥρες γπω̨̃οηὶνὴγὴέλαβάνζίμμγεταπολεμικὲςςἀποζημιώσὶεῖςωἀνα­
ὶ_

Το πό οονέβὴ μὲεοι διάφορα «προ­ γράμματα”`ίβόὴθέ'ί”ὀξςἶ)εἶναιγνωστὸ καὶ δὲν τέρρτινθέμεθα νὰ τὸ ἐπα­ ναλάβωμε. Ἱτὶ τεράστια λοβιτούρα, συναρμοσμένη μὲ τὴν ὑπόλοιπη
χο­νγπὰ πόσες) όσες ὴ ®Βλλά8οο 

66

67
ὅπου είτε δικης μας, εἴτε πιο αἰσιοδοξα. Τὸ ἐγραψαμε ηδη. τα πράγματα ησαν καλύτερα ,Απο τὴν απλη βιολογικη ύπαρξη ὡς "σον ἱσΐοοίκίι̃ καὶ άπο Τούτη ὡς τὴν ατομικὴ καὶ προσωπικη, εὅκολα μπορεί να αναγνωρίση κανεὶς μιαν ἐπαλληλία αδιεξύδων. η̨̃ίναγι­,μένα ερώτημα μεταφυσικὸ

ψυχολογία τοὔ νεοέλληνα, καταφερε ὡς ἕνα βαθμο την με­να­νροπη γτοθ ελληνικού χώρου κοινωνία κατανάλωσης. Κα­νωρθώθνγπε δη­ δλαδὴ η ἐπιδίωξη, ὅχι ὅμως καὶ ὅσίαἕπρίεπε να τὴν συνοδεύσουν ὡς προϋποθἐσειςὶστορικῷν ἐπενδύσεων. (Η Δεξια πίστεψε πὼς μὲ τὸ
νὰ φάη ­νὰ οολλάργα ἀνπὶ νὰ Τὰ χρνγο­γμοπογνγση γγὰ Τὴν δνγμποοογία

δεισο στὸ διάβα της Ἱστορίας

_

_

Κράτους, θα παρέμενε ἕνα ίστορικα αξεπληρωτο γεγονός. Έπισείει λοιπον Τώρα Το φάσμα Τῶν «ἐθνοπῶν ἀνπγπὥω καὶ ἐνῶ ψάχνω

γ

για πολιτικα καταφύγια καὶ ἔχει άμεση ανάγκη να ἐπενδύση χρη­
ματα σὲ παραγωγικούς σκοπούς, τὸ ύπαρχον κοινωνικὸ κενὸ πού εἶναι αποκλειστικὸ δημιούργημα της καὶ τὸ ὁποῖο η Ἱστορία δεν Τὴν οποχρεώνεγ νὰ μπορεἶ παρα να πληρώση μὲ τον τρόπο της ἀγοράζγ, παληοσρδεραγ Τὰ ὁποῖα, φυσγχά, πέραν ἑνὸς σημἀογ,

_

ι

_

ἀνοοπάνοητο καὶ ῶοΐοοο οοοομένοοοοί Ύοίὶονοἔί· Τοο5Ξ..ο..οὶΖἔοἔιοο5§ δηλ. αναγ­ εἶναι πού συνεπάγεται μιαν προσωρινότητα διεξόδου καστικοὕ αγὥννο ·π ὡἐ νοἠματοἐ ἱστορὶἶα̃ἦἑ καὶ­ πθοϋωπω*­ἦἐ ζωἦἑ­ Μίὰ ψευδαίσθἠση ‹ῳ­ΕΤα%ίνὉση€›)­ Σονηθίσαμ­ε νὰ λἐμεο οτί­ ο ἄνθρωπος εἶναι η (θωρωνίδαλλ Τἦἑ πλάσηἔ­ Εἶνα„ί„ἦο2ἕἶαει.δὅμφἰβ0λΟ σὲ ὅλα ὅσα βλέ­ αν, τὸ καθολικὸ πνεῦμα πού βρίσκεται
λΐοἔὶ·

_

ί

πομε

καὶ

σὲ ὅσα δὲν ύπέπεσαν ακόμα στὴνῖι̃ανγτίληινηίτοϋ ανθρώπου,

δὲν μπορεῖ να ύποχρεωθη να πληρώση ὁ ύπνώττων λαός. "Απο τὴν μελέτη της Ἱστορίας ἕνα εἶναι τὸ βέβαι̃ἶ δεδομένο: οτι αὐτὸ ποο

ί

θα μποροὕσε εύκολα να παραδεχθη στὸν ανθρὡποίίκάτι περισσότερο απο μια απλῇακωμωδία. 'Ότι δὲν εἶναι πολο πιο αμεσα καὶ μὲ μια

"

καλοὕμε «ἱστορικὴ κρίση» εἶναι ἄλλο ονομα ­τοϋ ποινωνγποη̨̃ πενοϋ. Αὔτὲς οι κρίσεις παρουσιάζονται στους λαούς πού ἐμφανίζουν κοι­ νωνικα κενα καὶ εἶναι οὶ σταθμοὶ τῶν αλλαγὥν τους. Το φαινόμενο εἶναι καθαρα βιολογικης ύφης. “Αν ὁ πεθαμένος οργανισμος σηπεται Ν ι | και βγα_η ἔ σκουληκια, εἶναι ἐπει δ μὲ τὸν θανατο δημιουργειται ι ι κι ενα κενο στην οργανικη φυση, πού η ζωὴ σπεύδει αμέσως νὰ πλη­ ι : | ι ‹ ρωση. Και επειδη Ιστορια σημαίνει κατ” ἐξοχὴν ζωη, ἔτσι απα­ Ν ράλλοοονα χη̨̃ αὐτὴ δὲν μπορω ν° ἀνεχθη Το πονο κάθε σοσχεπσμὸς τοῦ απλοὕ αὐτοῦ πράγματος μὲ «ἐθνικα δίκαια» (;) καὶ «λαίκὲς | Ν Ν › απαιιησεις» (,) δημιουργει απλως ψυχοπνευματικὲς διαστροφὲς καὶ 8'­ανο`0Ή%ὲ€ πλἄνεο­ Τα ὶστνρικα προβληματα σημερα δὲν λύ­ νονται μὲ βάση τὴν «ἐθνικὴ προσπει­ιαη››, για­νι εἶναι προβληματα ·­ ·ί “ 'Όπως είχαμε τὴν εύκαιρία να ανα­ συγστηματων καὶ ὅχι ἐθνων. Ν ί " ~­· πτύξωμε αλλου (Βλ. τὸ βιβλίο μας α'Αναλυση της Νεοελλ 'Λο­ῃπἦο Ν Ἱδεολογίαςν) ὶδεολογικοὶ νεοελληνικοὶ μηχανισμοὶ ειναι ολο­ ι Ν ›| όχι μόνο ανίκανοι νὰ παρά­γοον ένα οπο"­ σχερως άχρηστοι Ν πωδες ὶστορικο έργο, ἀλλά, ἀνΤ¿θε,τ„,7 οἱ καπ ἐξοχνγν δημιουργώ Ν Ν της ἱστορικης μας δυσμοιρίας. Καὶ δὲν πρέπει βέβαια ἑδὥ να μας προλάβουν οἱ αύτάρκεις καὶ οἱ ἐιοησυχάζοντες. Δὲν μιλοῦμε για ' , αδύνατα πραγματα καὶ οὔτε έχομε στον νου μας καποιον παρα­
κ

πρώτη ἔνστικτη ἔλξη κοντα στούς πρώτους αναβαθμούς τοὕ Εἶναι του, ὅπως τα ζῶα, οἱ Γαλαξίες του καὶ ὴ ανόργανη ύλη μὲ τα
Τοοάοτοα μοοτίχά Τηἔ·
#
π

Πι

ν

1

7

Ν

'

ν

..

.

β

δ

Ψ

Δ,

Κονΐὰ δηλ· σὲ πράγματα ποὺ ἕλοον λίοοοοο χθεοάζονταί· Οὔ" ποίγὶσλλ χοηοίοοὶκο 'τὴν πλίἰοη αοοάοκοία ι καίι δὲν ε : Ι εκ ε τι ισωσεις Υ ια να υπαρ Ξ ουν. οὔτε ν­ ουσικ ην ουτε ί Ϊ , | 9 Δὲν λέμε λοιπὸν ὅτι καὶ στο κοινωνικὸ επιπεδο υπαρχουν ει­ δυλλιακὲς καταστάσεις, πού δὲν πραγματοποιοὔνται. Καμμια | Ν απο τὶς σημερινὲς κοινωνίες δὲν ζη σὲ τέτοιες καταστασεις καὶ | 3| αν ποτὲ ανάλογες κοινωνίες. Καμμιανὅμω̨ς ΘνΤε› πνθανονι ι αρξη, ὶστορ,­ικα„ι̃αν "δὲν αναρωτιέται «που κοινωνία οεν μποοεο ν πάει». 'Έστω κι' αν δὲν υπαρχη καμμια «διαδρομη». Δὲν θελησαμε ακόμηίνα ποὔμε ποτέ, ὅτι η ίδεολογικὴ Ειὶἰίο | \ Ν „ ποσοστο ιστορικης τραγι­ Δεἔιᾶ Ν ο δἶν ο διεξεδίκ *Ι σε ενα μεγαλο . Τηο Ι Ι Ι εμ) κύτητας. Ἄτναγνωρίζομε σ αυιην μεγαλη δοση ιραγικοτητας,
ξ
ἕ

κ

2

ο

_

Ρ

ἀκοοβωο ἐποίολἰ εἶχε μιὰ καποια ποίοΐητα· Καί· αἔ [ολα *Ι οοηα σἶίμοοοί χ Ν ` \ ι ρκ ποιοι ετοιμάζονται να την διαδεχθουν, για να καταλαβη το μεγεθος
π

Ν
2

ν

π

κ

­ιι

5

­ν

ε

›ι

:

,

της τραγικότητας πού της αναγνωρίζομε.
ο:

Ν

να

ι Οταν προπολεμικα
¬

.

Ὁ

Ξλληνίοηἑ 8οαΥοηΘ“ῆ§› ὥοοομἐνοίι φθασμ­ένω σίὶο­Ξθα Οο#οΡωποὶ­ Της ι̃ ι κ Τοοο χοοθη`ίλΊΤοο_λίΡὶνοο ποοληοί· μοοίκοί· Τοοἔι έΡ`ίο Το οπέβαλοοί \ ε : μι *Ι αποποοοοο καί *Ι ανοοίνωσίο οηπωο «δὲν ἀπἐκοοψοοί Τον φοβον›
3
.

Ν

9

Ν

#

|__

5

Φ

9

# 

68

69
9

εμπονησθ Την ἀποστροφὴν μαλλον Τὴν ἀΥά° : Ν πην προς την φίλοσοφνανν· Δὲν ἀλθθενσαν ἄθανεἔ Τί μ·ποΡεν νὰ ;~· › καρ ιερη κανεις απο όσους ἑτοιμάζονται τώρα νὰ τούς διαδεχθουν, τ ~ ι Ν „ οι οποιοι ούτε ίχνος της ποιότητάς τους δὲν διαθέτουν; Κατα τὰ ›κ ‹ Η αν ,ι „ αλλα, βεβαια, ο ογκος των εργων των διαδόχων και η κοινωνικη ,_ ι τ· : Ν τους πολυπραγμοσυνη, ειναι σιγουρο ὅτι ξεπερναν τὰ ἀντίστοιχα του ΒΟΟΒΟΡ Ρ1°0Ϊι111ιἰι18. Κυριολεκτικὥς. Κατ) ἐμἄς δὲν ύφίσταται
ν

ι ε : προθ αναΥνωσί·ν···
`
.

,

\

π

κ

<

α

λ

προβλημα προβολθἔ κἀποίας «σκέψεωἔ» “_ Τὴν ὁποίαν ὑπονίθεναί ιη ι : πμ Ν ΟΉ σΤεΘ0νΡ­Ξθζ (παντα ετσι μας έρχονται τὰ πράγματα) ὥς | Α ί ι­ ε· ¬ προσοντος διεκδικησεως πνευματικης ηγεσίας. “Αν θελησωμε νὰ \ ιν ι`ι μην αποσΐονμε των τρεχόντων πραγμάτων, πρέπει νὰ ποὕμε ότι
ν

|

Ν

_

δ

ί

«χωνωνῃὀί σκέψη» ὑπῆρξε Τὸ αἴΐημα τθἔ παθονσηἔ Ἀθγεσίαἔ Τῆς «:ΑΡ)ἐΞί0νό») ι̃ιαὶ δὲν κατώρθωσε νὰ βρη έναν άνεκτὸ τροπο αποδοχης της ‹‹προσταρ·ιας›Ξ. Το ἴδιο αἴτημα προβάλλεται και σημεραὥἶνριι αραγε δυνατο με τις υπαρχουσες ἐνδείξεις, ότι θὰ προ­ λωψνι εναἐ ανΐνσωιχθς βελτιωμένος και αποδεκτός τρόπος της δεδο­ Ϊ | μενης κατάστασης, Γιατι πρέπει βέβαια νὰ πουμε καὶ τουτο: Κανέ­ Ν νυς λαὸς του κόσμου δὲν γνωρίζει τόσα πε Ρ ί απ Ρ οστασίας» όσα › Ν ς εμ­Ξ'­Θ Η «προστασιολογία» κοντεύει νὰ καταντηση ὁλόκληρη είδικη ἐπιστημη. ,Από της υπάρξεως νεοελληνικοὕ κράτους (>Απομ.νηρ.ο­ γεύματα Μακρυγιάννη) καὶ ἰδγαίτῳα ἀπὸ Τὴν χρυσἦ ἐποχὴ Τῆς πολι­

ι

Δεῖξνα̃ι̃ίνου̃

γ

ίό
2

λ και ένα ηθικης τάξεως έπίτευγ μα. Εἶναι δη στασία σηιιαίνει ' Ν εύγενεις λόρδους σὲ ὔπατους έπιβάλλει νοοτροπία έκείνη πού ἐξανξμιζουν Τὴν ζωή Τους σὲ καλο­ρερικὰ μονα”­ἢρια, γιὰ νὰ ἐξο­ 7¬­ηοετησουν ένα ἔργο ἱστορικης προοπτικης. Τὸ πόσην ἢθικη ” ,„ δύνγωη ἀπαῃεῖ αὐτὸ τὸ πραγμα Τὸ χαταλαβαίνομε, ἄν σκειρθουμε ' ὅτ, ὁ βασγληα̃ς Ποω̃λος ἀναγκάσθ­Με νὰ σ­τείχη στο ἐκτελεστικὸ \ Ἱ ἀπόσπασμα μερικους δικοδς μας «λόρδους» λιποτάκτες τον καιρο Ι βέβαια τῶν νοοτροπιων συνεπάγεται διαφοοὰ του έμφυλ ίου ' ι κάποια διαφοοὰ προϋποθέσεων και επεκτάσεων σὲ άλλες σφαιρες, Ν ισ ι όποιο καταλαβαινομε Ὁ συνιστουν τὸ γενικό πλαίσιο μέσα στὸ ε :~ ι όημα της ποοστασίας σὰν ιστορικό Φαινόμενο και σαν ιδιαι ιερη σγέση. ”Εχου.ε δηλ. ροπὲς πού έμποδίζουν τις εἰδικὲς σχέσεις μας μέ την προστασία, την μη ιιυθικη οίκείωση της καὶ την μη μετά· βολη της σὲ στοιχεῖο ψυχικης κατάνυξης και μυστικἦς ἔκστασης.
×
ν ν

°

Ἱἰ

°

δ

κ

Δ

Καὶ ἰδοὺ πῶς:

.

ν

·

7

‹‹”]Ξνας νεαοος καλογερος με τον κοντο στρ0Υ”Υνλ® αμνο “λ 8 λ, , , „ ετ ι ο π Ρ οσωπο του μ α θ νθἔ μανβηἔ Τον “Υενεναδαἔ γυρω σνο Ρο α ­ ως εκαμε ' ' ` μ. ὲ τε ίλ· εια ποο φ οοά.”Οτανει , αγγλικα καλημερισεν τ οι ι καλογερος
γ
·

γ

_

ς

ι θ

,

γ

.

Τνχἦἔ Ψανλολῳατίαἐ (μὲ βνβλία σὰν του̃ Φιλαρέτου κι, ανεξάρτητα ἀπὸ τὸν βαθμό της ἀκριβείας τῶν ἀναλύσεών τους, ίδιαίτερα δὲ μὲ τὰ βιβλία Τῆς ἀριστερἦς 8ω¿οόησ„ς› ἐμἀθαμε Τόσα περὶπροσῖασίαῷ
που οὔτε

\

και οἱ ϊδιω

Οἱ

προστάτες δὲν ξέρουν. <Ωστόσο7 παρ> ὅλες

.

τις

γνώσεις μας, ό βαθμός της ἐξάρτησἡς μας ὲπω̃εγνου̃ταγγ >Ανα_
Δ
.

Ε

λάθος, μεταχειρίστηκε τα έλληνικά του. Ηταν Ν ` : ι ποὺ όρίστηκε καμαριερης μας. Δ υσκ ολα στὰ ξενοδοχεια θα ·ι ι ` ®" ' ” λλη λο. ι χε υπα και εςασκημενον γοργο τοσο ισκαιιε εναν βρ | υπηρέτησε πολέμους, τελευταίους στους κά μ·~ ει στρατιώτης ι ηρθε υστερα κι διπλωμάτη, πέντε χρόνια στὸ Λονδινο \σ ενα κωδωνοκρουσἶη̃ ω̃. στὸ Βατοπέδι, ντύθηκε το Νρασο αι εγινε Τη δεύτερη φορα που ξαναπ­,Πλα στο Ορος, δεν ,τον ξαναβρηκα.
λ λ
Κ Ρ

λύομε την προστασία ἱστορικά, κοινωνικά, πολιτικά, ἰδεολογικά ί ἀλλ” αύτη ἐπιμένει είς πεισμα όλων τῶν αναλύσεων. Αύτὸ σημαίνει

· Μ­ | αυτα,·‹‹ (Ζ. Παπαν­ Ποιος θα τα εςηγηση Βἶχε αυτοκτονησει.
ν ν
λ

λ

·

”νωνί®ν› „ΑΥων ,ΟΡΟΘ σ· 32)·
ό

οτί περαν τον πθοβλημανοἔ Τηἔ πρξζξξτασίαἑ ὡἑ ἱσΐθρίκηἐ κατά· ιιιιὥ › σταση€,δ υπαρχει ενα ειδικωτερο πρα̨όβληθρἑαωη̨̃ιὔποςδοχης της 0­
#
·~·

α

×

Ν

„,τ·π°°“””

ε

κ

ια

ν

θειεα̨ Του εσωΐερίἔἕζθ χωθον· Καν νία νὰ μὴν νομίσθη ότν ἀδωωνμε ρβάλλοντεω̃ι θὰ φέρωιιε πρόχειρο παράδειγμα «ὰπλης έιραρ­
0

βημα "°νἴ·

"' "®® ®°φ®ρ°θ°°π Ν

®

Μ
ι

”““””Ζί|.

ι
Ν

ι

­

'

Τόσο απλα, κατανυκτικὰ και τουριστικὰ ησαν τὰ μυστικά ι Των Μ0\,ασΤηο,ων!
4

..

ι

τις

.ει

μ

.ο·” γης ››. Πέ ρ αν τ” ιων οικονομικων, ιστορικων Ν κλπ. θεωριων, Ν Ν
8

ξ

προ­ ”

και της κοινωνίας, πρέπει νὰ καταλάβωμε ἀπὸ τουτο τὸ κοιιμ.άτι οΟΉ .τμ­αο ἔλλογη ὅ ὁ ἐμφὐλως δὲν ἦΐαι, δυναῖὸν ν> ἀποφευχθἦ. ι ..ς ει Ἱστορίας νὰ τιθασευση διαχυιες χα, μονοσἠμανπ­η ἐοέργεια Της ®

ι ισα ἐιφαι·ι
ί

νιισο αντι
ι

οιθεα τα τοπ
:ν
ε·

Ν

η̨̃ω 

70
Μό ΤΠ ­ τά .η ῷυχικὲς δυνα μ· εις ι ποὺ ·' ι . Ν 0 ὰλφΚ Τθνε Ξ ἶι χ_ε τη› ετεροτητα του ··· λ ι ιρυσικου στοιχειου. ,Αν κοιταξωμε ίστορικα μερικα ἔργα της Ν 2” ) ι ι εποχης εκεινης, θα δουμε εύκολα ότι πίσω απο τα γεγονότα ὑπέ­ Ν ι βνυ̃κε μια τεραστια ηθικη κριση της κοινωνίας μας. εολόκληρης­ Γιὰ νὰ και­ὰλάβωμε γῆν λογικη ἑτεροιίένεγα Τῆς προστασίας
<
®

71

.

#

.

¬

ι

την Λογικη τῶν εξης δυὸ πραγμάτων ἀρόμηι Ν Ν Πρωτον, πως έγινε καὶμεδημιουργηθηκε τὸ ΕΑΜ αφοὕ προηγου­ ι „ .­ .. μενως ολοι οι ιρυσικοὶ αρχηγοί του ἔπεσαν μὲ Τ­ην ἐπγστοχὴ .τοϋ
πἔλἐπει νὰ βρνὕμε
7
Η

7

Ν

_

2

.

*κ

ΑΥΥΜΔπολεμουσανγἐναντίον τουτο δὲν ἰσοδυναμε ~ ιι ι .ι μὲ αλλοίωση της απο κοινου συγκαταβασης εναντι τριτων οπως καὶ Τὰ Ντ χωρισμένα ανδρόγυνα δὲν παύουν να συμιρων­οὔν για την Ράλι· Ν' „ Ν ἶυχη των παιδιων τους. (Ἑδω ἔγιναν οἱ μεγάλες πὰρὰνοἡσειςγ ποὺ περισσότερο από καθε τι αλλο φανερώνουν πόσο ἱστορικὰ ασυντό­ νιστοι βρισκόμαστε παντα ἔναντι τῶν μεθόδων της «ποοστασίας». Βλ. π. χ. και Ε_ Τσουδεροϋγ °Βλχηνγκὲς ἀνωμαλίεςύ στὴ Μέση Ἄινατολη, ”Αθηναι ἱθἔιἔη σελ. 8).
­

Ζαχαριαδηε στὸ Νταχαουι καὶ γύρισε ­_ .. αγγλιιιὸ ἀερσπλανο (Βλ. «Ξενοκρατία» σελ , . Μετα απο τουτο, πρέπει να σταματησωμε την ιρλύαρη ψύχο­ _ ι › πνευμαιικη αποπλαν γι σὉ πὼς κατι αλλο Φ ταίει , ποὺ δὲν ελ ινα ι εντος ` | μας και γυρω μας. Και πρέπει να ω ε ακό ιι α υπ, όψει ιι ας¬ γα ι` να διευκολυνθοῦμε στην λογικη επεξεργασια μας ότι αν ° “ "' Ν Ν Ν των Γερμανων7
οι

και Υλυτωσε συνεβγι ι όταν χρειασθηκε Ν ι ὅθ).
¬

Ζαύἶαριαδι\

|¬ ντο ι ι ι στα ναλικ α̃λβαιιικὰ βωνα να ιειιεριν ι ‹
°

κοινωνικὲς ἐπεμβάσεις. ”Αιρου βέβαια καμμια διαδικασια ηγεσιας ε ι Ν ι ι νὰ μεριμνα για στον ελληνικο χωρθι ειναι ` δὲν υπ ι ι ε ί Ν ι ×Ε]ισι Του” προσρασγα. μένοι ανθρωποι πού λοιπον υπαρχουν ι '__ › ι ' Ν Ν ανεβοκατε στο ελεγχου» «πυργου του εἶναι ένα εἶδος ἐλεγκτων βασμα τῶν γενεὥν και πού απέναντί τουςη συμπεριφορα μερικων δικών μας διανοουμένων θυμίζειψυχοσύνθεση κακομαθημεννν σπα· Ρ' ι ;Ζ Ν Ν Μ 9.3.7θ). Και ειναι βεβαια εργο Τη€ στικου παιδιου (Βλ. ιιΒ:›αδυνη››, . ι .ι_ ι ι τύχης ότι μερικοιαπροσδιορισιοιπαραγοντἶς συμβαινει καμμια φο
σ

`

ι

:

=

η

9

σ

°3°

.

Ρ

(

Ν πως
7

ι' ­μὲ

ο

)

ε ° ι ­ εονοτων. νὰ νὰ ινιωεονν το νεηθοε τα επιπολνιοινιοε ιων Υ Υ τι θρί ί 0 πόσα ε¿ ί1)` ί εἶπε ὁ ­|ΒΥΞλΟζ. Το μυαλο Μ ευγϋ καπο α λ γλ Ψ όηι“ι ι Οῖαν ρι ¬ι¬ Ή .ι. «έλλειψη κατανόησης» των πραγματων υποκρυπτει την
λ λ

.ι
Ν

ιι
Ν

­­
±

2

.

χμ
×

>

­

_

ί

ι

'

ὰ

πτωση της κοινωνικης ἐκεινης μεμψιμοιριας πξνἐ ‹ῖ|ιιποτα ., μ ,ι ἀλλάζει σΐὸ Ρωμαωκο ›› κ αἱ πού σ όλμ ερα βεβαια ειναι εναἐ σχεδον νόμιμος τρόπος. βιοπορισμοὔ! Τὸ πρόβλημα λοιπὸν τη̃ἑ πῳσΐα­ οβλημα απλῶν πρακτικων ἐσωτερικων διευ­ σίας ειναι κυοιω „ ι · ­ Θ α μπορ οΝσ υ ε π . χ. θετησεων καὶ ύστερα ένα πρόβλημα θεωρητικο. ι ι ι επιμορ­ Εσπερια ` η καποια επιστασία για τους «εν ι εφαρμοσ θ”' να ~· ι ι ανυπαρκτη ( Ν α Ντ Π Ρωια­πβωῖ ι αν *Ι παιδεία μας ειναι
Ρ­ό
» η
.
­

Ί]
.

.

ι

.

ς

|

_

|

\

ύ

σ

ςς

>

<

3

3

.

>

­

`

Ψωμένονἑλλ· Ν

Ω

Ἡ

ι

·

'Όλα τοὔτα αποδεικνύουν ότι ἐκεῖνο πού κυρίω ταται ὡς , μες. .Μες \5| προβλημα εἶνα}„Ϊ;Ιι.ἀπ0δ®χὴ ΤὉΘ «προστασιας», και οχι προστασία ι : μμ ως ιστορικη κατασταση. Εἶναι δηλ. πρόβλημα των ἐντοπίων φορέων `”π9οΧ Ν ‹ της του ε αττωματικου υλικου τους.
7

.

0

Ω

ν

ύ

Ν

ρ_

®'

Φεραμε προηγουμένως ἕνα ανώδυνο παραδειγμα απλης ἐπαερἦς. περιπτώσεις εἰδικωτέρων σχέσεων, ποὺ Τυχαἶα μπορεῖ νι άνω ι : ινἶιλνπΐη κανεις, ιρανερώνεται τόση κακομοιρια και αερέλειαι πού ε κ θετει ενιοτε αμεσσ πρόβλημα ιιοημοσύνηῷ Καὶ θέση Τῆς ἴδγας Ν της προστασίας θα πρέπη καμμια φορα νὰ γίνεται δύσιωλνμ βλέ­ ποντας πόσο ακατανόητη φαίνεται τακτικη τῶν μεθόδων της ι ι ‹ : κι : σε ιρορεις της, που υποτιθεται οτι εκτελου̃ν τις πιὸ λεπιεπιλεππς
·­·

:

ι

ι

ι › |_·~·ς_ ι › μαλλον αχρείαστη), ειναι λο γικως αντιφαιικο να απαιιουνιαι προσ .. Ι \ θετες σπουδὲς στὸ εξωτερικο για την ακαδημαικη διδασιιαλια­ ΤΟ ε : ξ ι › ι ι ι : Ο Τῖθνηβθ μεΐβθ Χρισεως Οίπθ Ὁπαρ Εως μἐτθο αυ̃ἶὸ Μ | \ Ἰ όχι μόνο σὲ τίποτα δεν εβελτιωσε την νεσελληνικοὕ κρατους ιστορικη θέση της χώρας μας, ἀλλὰ μὲ λίγη καλη θέληση δὲν εἶναι ι σημασία. Ειναι αυτονόητο δύσκολο ι να αν Ξ υοεθ ι ν γι η κοινωνικη του ι Ν Ν τ τί θελομε να πουμε. Τὸ μόνο που χρειαζειαιγ ειναι να πουμε γιατι › λ? ι ; › \ ι ύτερους πολιτικους Ξνΐθἐῷεωζ μας ΟἘἙ Τὸ λεμε· Ελ' ὸψεί :|_γ_ ι ε δγ ί θ ωσκ άπο απόψεως ἱστορικἦς σχηματισμονἐ Ὁ Χαλ'­λιεβη ανα ·αΡ Ρ Ο · · τ ι 8 | ι ι ι ι › ι . επενδυσεωοι που θα μ·πΟΡ®®σαμ±ει.νΡΐ./.ικαμωμει είναι να ιοί" ζ ωωε ργπ ι τοὺς Γυμνασιαρχες καθηγητες σταρ Πανεπι­σιημια. ` | Ϊ να χασωμε τιποτε, Μ ὲ τὸ μέτρο ΤΟΝΟ ” ό Χ ι Ρ· όνο δεν προκειται ι ι ,_ ,­ αλλ” αντιθέτως θα κερδίσωμε πολλα. Γνωριζομε ηδη όιι, με ιις ι ι › ι 'κ ε ι › σύγχρονες ἰστορικὲς κατηγορίες, τα ανεπτυγμενα απο τα μη ανε
­Ϊ
Ν
#

­

δ

·α̨>

5

ρ

.

#

.

9

9

ύ

·

π

κ

πτυγμένα κράτη χωρίζονται βάσει τηἐ δνναΤΟΤ0Τ0€ Των Τεχνολο › Ν : : ι ι ιι γικης παραγωγης, αρα και απο την κατοχη της επιστημης. Εμειἐ
»
_

Ν

ι

β

αι

μι

Μ

ωἔ 

72
73

δηθμιουργησωμερέπιστημη ­στὸ] _ίστοριχίὁ]±­τἄδίωι ηὸὺίίίδιερχόμασκω Τὸ τί έπιστημη θὰ ἔχη η άνθρωπότητα στὰ ἑπόίμεναι χρόνια δὲν εἴναι θέμα προαίρεσης τοϋ έπιστημονα μὲ την καλογερικη ἀπομό­ νωση7 ἀλλὰ Τοῦ ΝΑΤΟ χαη̨̃ Τοῦ συμφώνου Τηη Βαρσοβίας (Πρβχ

είμαστε ἀνεπτυγμένο κράτος. Ἱἰσρ) όσον λοιπὸν θέλομε νὰ ἀναπτυχθοὔμε, εἶναι ὰνάγκη νὰ τροποποιησωμε καὶ μερικοὺς ἀπὸ τοὺς μύθους της καθημερινη; μας συνείδησης, χωρὶς ἐοδωαη­μ_ούη_ Στην ἐπιστημη δὲν μετέχομε. Οὕτε ποτὲ είχαμε ἐπιστημη (αὺτὸ Ι λ Ν › ι | Ν τεκμαιρεται , εσκο ωτατα με απλη αναγωγη στην ιστορια ­ι­ων επι στημὥν), οὔτε τώρα έχομε. Δὲν πρέπει νὰ­ωψευδαπατώμεθα μὲ την ἰδέα ότι μποροῦμε νὰ σοντηρησωμείἶἶἄἶ καηἄ μείζονα λόγο νὰ
δὲν
Ἰε
Ρ

ι·

πυ̃οκθψη ἄμευ̃α, έφδ ὅοον τοὕι­0 θὰ έπεχειρεἶτο μὲ την έμπιστο· σύνη Τοῦ «Υ`|ΙΡαωυ̃» δίδάσι̃ονῖθἐ ίσχετίκὲἐ δίαπίσΐώσείἐ μποροῦν νὰ ὺποίρξουν στὸν πανεπιστημιακὺ χωρο) παρὰ μὲ την

«ἐπιστημο­

2

χ

τ

ς

ι

εἶναι ἱκανὸ ὰποδεικτικὸ στοιχεῖο καὶ δὲν πρέπει βέβαια κανεις ἐδὥ νὰ μᾶς πη ὅτι ίδια όπτικη ἑντὺπωση παρέχεται καὶ σὲ ὁποιο­ δἢποτε πανεπιστημιο τοῦ ἐξωτερικοὔ).
,Επίσης θὰ παρασχεθη (πάντοτε έν όψει τῶν ίστορικὥν προο­ τταὥν) ιι οὐσιὡδηε ἐ×μετάνενσ·ι τῶν <‹ἐπιιωι›οώσεων›> σὲ ένα Ρ­εΤαπΤυΧΜχ%ὸ κύκλο σπονδῶνι μὲ Τὴν σθνεΡΥασία δ μετάκλθση ξένων καθηγητῶνγ ὁ ὁποῖος εὔκολο θὰ εἶναι νὰ τύχη είδικὥν ἰστο­ ρικῶν έπενδόσεων στὸν χῶρο χὥρο ποὺ γεωγραφικὥς ὺπαγόμεθα. Με την έπιστασία τῶν «ἐπιμορφώσεων» και τῶν διαδικασιὥν τους (τῶν ὁποίων σὲ ἄλλη θέση έξηγοὔμε γενικώτερα την ἀναγ­ καιότητα της ὰναθεωρησεωςη τὸ πρῶτο­πρῶτο κέρδος ποὺ θὰ ί \ | | Η Ἱ κυψη | χωρις ιδιαιτερη προσπαθεια­ ειναι οτι θα ερθουν πισω οι έπιστημονες ποὺ παραμένουν έξω (όχι φυσικὰ γιατί τοὺς ι λείπει η διάθεση της προσφορᾶς, ὰλλί ἐπειδη δὲν τοὺς προσφέρεται οὔτε μηδενικὸ μίνιμουμ ἐγγυησεων). Εἶναι ίστορικη ὰπαίτηση καὶ παντοειδης ανάγκη της ἐπιχειρουμένης πολιτικης στην Ἑλ­ λάδα, οί έγγυησεις αὺτὲς νὰ ὺποίρξουν. Δὲν πρέπει ὁ ἑλληνικὁς

νωἴἦ» μεμψί­μ­ωρία Τοῦ δίαρκῶἑ ἐμφόβοϋ νεῦῳθυ̃ μετεχπαίδεϋθένΐοἑ­ .Ο ι ω ι δι Ν | ῇω οποιος, επει η καν να ποσοσιο πειθους δεν διαθετει, συντελιι στο νὰ μεταβληθη ὁ πανεπιοτημιαχὸε χῶροἐ σὲ ἰ8Ξ0λοΥ'·%`)ι̃ ἀθένα τῶν χρωμάτων. (Μιὰ βόλτα στὸ έσωτερικὸ τῶν πανεπιστημίων
γ

η

«Ροοιηοω ιο

είπαμε ἀπὸ την “Αναγέννηση κι” έδὥ ηταν ποτὲ ὰλλοιώτικα, διότι ὰνάλογη ηταν η τροπη της Ἱστορίας (Τὰ Νοι1νοειι1Χ Ιιἶιεοειἰε εἶχαν ὁπωσδηπω­Ξ σχέση μὲ τὶς ἀγγλιηὲς γαλέρεςθ· (Η ἐπὺσΪ?ι̃μΡδ”·κθ μας κατοίστμασηῖεὺρίσκεται ὰριστερὰ το­ῦχ μηδεν ς χὰἶ­Νη ἐπκῃ­η­ μονικη γνώση ποὺ μᾶς χρειάζεται γιὰ ἕνα ίστορικ ίνημα εἶναι πολὺ λίγη. Την γνώση αυτη μπορεί κανεις νὰ την αποκτηση χωρίς εἰδικὲς «μετεκπαιδεὺσεις» Ϊ \ οπότε καταλληλότερος γινεται στο νὰ την μεταδώση. Μὲ τὸ μέτρο ποὺ προτείνομε θὰ προκύψη ένα τριπλης σημασίας ἔργο και μιὰ πολὺ πιὸ έγκυρη προοπτικη συνεργασίας μὲ τὸν ίστορικὸ­πολιτικὸ χὥρο στὸν ὁποῖον φιλοδοξοῦμε νὰ συμμετάσχω­ με. Οἱ Γυμνασιὰρχες μὲ την μεγάλη παιδαγωγικη πείρα ποὺ ηδη θὰ διαθέτουν, θὰ εἶναι καλύτερα σὲ θέση νὰ διδάξουν τὰ λίγα πράγ­ ματα ποὺ οι ›| ιδιοι θὰ έχουν πληρη συνείδηση ὅτι χρειαζονται (ὺπο­ | α ι Ν τιθεται ι οτι ωρισμενα πραγματα θα τους υποδειχθουν και κα­ ποια διαδικασία ἐπιλογης θὰ υπαρξη). Τοὔτο σημαίνει ότι θετι­ κώτερος θὰ ἀποβη ὁ ὁποιοσδηποτε κοινωνικὸς προγραμματισμός τοὕ μέλλοντος.

ιιειιι. ιιο. ιο/ιο, ιοτι,

σελ.

ιτε). οιιε

οπως
θ

­

Χ

_

Ψ

'3'

3/

ὰ

τ

,

Ω

2

#

»

κ

ρ

ν

'

·

_

Ἑκτὺς αὐτοῦ, ξη μιὰ ὸίμεση ίδεολογικη ὺποβολη και μηδαμινη σχεδὺν διαθεση ὰρνησεως ἐκ μέρους τοῦ φοιτητη, ποὺ στὸ πρόσωπο του καθηγητη του θὰ βλέπη όντως τὸν «πνευματικό του πατέρα». <Η ίδεολογικη δόμηση τοϋ φοιτητικοὕ χώρου θὰ

Ι αὺτοκρατο συστηματα, ίδέες καί, παρὰ την αὺτοπεποίθη ση της, εἶναι χρεία η Δυτικὰ ι η πολιτικ` . η νὰ π ρ οσέξ η καὶ νὰ τὰν η μ εταχειρισθη ἀλλοιῶς. κάθε λίγο καὶ λιγάκι δὲν εἶναι στὸ έπίκεντρο της Ἱστο­ ρίας; “Αν ὁ παγκόσμιος χάρτης εἶναι ένας όργανισμός, φαίνεται Ψ 5 ( ί αδα ·( τ η χολη ί του. ” Ενα ” Θ ιστορικὥς θετικο ·· ` περιεχομενο ί Ἱ' ἔ | τί \ ί ` αι 8 ειας, ειναι \ ο απαραιτητος ορος την ωρα τουτη για την σωστη λειτουργία της.
7
ὰ

της τὸ καταπίνει και τὸ ἐξαφανίζει, όπως ἐκεῖνα τὰ μυστηρια καὶ Ι ι › ανεξηγητα ευματα στα βαθη των ωκεανων. Τοωει ανθρωπους,
9

χωρος νὰ παραμένη πλέον δολοφονικη χοάνη ποὺ ὅγτι πέση μέσα
κ
π

α

α

#

ί

7

Ώ

Ι? 

74

75

Και εἶναι επείγουσα ἕνα Χλῦἑ δωἰδἱνασἐαἔι Η Φ ._ δηλ ‹‹δημοκρατικοποίηση›› της γνωσης Φτουθννα Τἢἔ επν Ι ι ι › κ Ν π τ ι ν νὶἑ γεπι· π αγκοσ σιἶιμ­Ο|νΜὉ€|εΡΞν |Ρ οσεδωσε και ι|~ μηιου επιπεδου
.

­
κ

Ν

ι

ε

Δ

κ

3

μιαν αλλη ωθνὶσθ στην ποθδώα χω· χανεσνησε την κινηση νηἔ χω· | ,_ ι Ι : ιν „θ .ω ς β λεποενα ε . τ . ἶημγρα Νμ νγ ,δ ε ν τ· νῳκοζιῖθοεν εν καθ νωνθἶα σΐνθετη μνα αναχαλυψη σε μνα χωρα χω· αμεσωἔ Ήνεταν κνημα της αν” θρωπότητος. Χωρις κατασκοπεῖες και ἄλλες εἰδικὲς μεθόδους. ιι χ : ἐπιστό νἰμνὶ απέκτ νἰ σε ἕνα εσωτερικο ντετερμινισμο › εγινε ενας Ι : Ι ι οι δρόμος πού, όποιος βρίσκεται σ αυτον, απο το ιδιο μερος θα πε­
7 5
·

.

.

.ε
κ

._

­

¬

λ

¬

×­

..

Χ

#

λ

#

Ἱἱ

#

3

5

κ

ηπιώτερος καθίσταται. Δὲν μεταβάλλεται στὸ ἐξαγριωμένο θηριο Ν › Ν Ν του αστικου φιλελευθερισμου. 'Έχει μέσα του πολλην ἱστορία, ὥστε › ,_ »__ ι ν ι να επιιρειιεται μια τετοια συγχυση. “Αν μερικὲς φορὲς ποῳεξέ­ κλινε, ηταν γιατι συμβαίνει νὰ προπορεύεται σχεδον παντα απο \ | ν­­ Β · ~ <> Ν _ Ι νθν ηΥ==οια του. Απλωε Ὁ ιδεολ0Υια του λειπει και\ τοτε βεβαια είναι ποὺ Υίνεται ἐπικίνδυνοςι όπωε όλοι οἱ λαοι τῶν Ρ­εΥάλων μύθων, ἄλχωσΐᾶ Ίσως αὑΐὸ θέλησε νὰ ας ἄγγλος πολιτικὸς Ν του πε ρ ασ μ ένω οη̨ιωαα, ̃ τ "χει που ε .γε οτι οι ελληνες ειναι ο «πιο Ν παοουργος χαόῷχ Μόνο ποὺ δὲν ηξερε πῶς νὰ τὸ ἐκφράσηγ
×
,

°ε°

κ

<

×

Ζ

­

#

\×

1

(νθσο πνὸ σύντομα ἄλλωσῖε μεταδίδεται θ Υνωσνϋ Τοσο ι ι | „ ι ­¬ αρ, ι Η­υσ”"κωιεΡνι̃ καθνἶπαταν· ΙΖΜΧ Τἕλνγῖρ ῖία̨ι­ “Πέ μ­εῖἶιφνσιχεἐ `Υνωσ<­ιἐ Ν ,_ ε τ ννἔ κατψ ἢτ ποὺ εννοω Οι ννωσενἔ των πολυ μεναλων Ταλυ”ννΙ”Γων ι , ι λαβαίνουν πολὺ λίγοι ανθρωποι, σὲ τρόπο ποὺ να γινωνται ‹‹μυστι­ ι ι : ι › ­ι ε κες». Οι θρησκευιικες αληθειες, διαδιδονται σε παρα πολλους, : αλλα ταυτόχρονα και σὲ πολὺ λίγους)_ <Ι­Ι επιστημονικη δρασΤἢ° ­Ϊ ) | | ) ) | } Ϊ ριοτητα ως συνολη ανθρωπινη λειτουργια απασχόλησε αν” ἴδιος ` τοῦ Ϊιεὶ]οτ1ἰΖ ­ Πολυ σκέφθηκε θ ρ ωτότ· › η τα απο τ`ν τη ἐποσ ,ιη | Ν πάνω σε αὐτό, διαβλέπονΐας ὅλνγ την διαρκως αὔξουσα επιταχυνση της ἑπιστημονικης γνώσης. καποιον καιρὸ τὰ Μαθηματικα ησαν
Ράσνἰ·
.

|

Ϊ

κ

_

ἡ

λ

ν

κ

'

ό

1

κάλυψη τῶν αναγκῶν αὐτῶν δὲν Η­πορεῖλβέθαια ποτὲ νὰ ζι. ` ' .Ν ” συμβη με το μεσουρανημα του αἐθνοπατερισμου» της Δεξιας. Διότι το μεσουράνημα αὐτὸ προϋποθέτει κατι αλλο, ποὺ αποκλείει όλα τὰ ἄλλα: την εθνικη διάσπαση. <Η Δεξιὰ σὲ μερικὲς οοο­ τροπιες της αποτελει κανονικη ἐπιβίωση του κοτζαμπασισμοῦ,
γ
Ρ

Ίἰ

<

Ϊ

θ

πολιτικός της πατέρας. Καὶ ὅπως ξέρομε κοτζαμ­ | διάσπαση, ανευ της όποιας πολιτικαντισμος ­¬ δηλ. ο παληὸς κοτζαμπασισμὸς ἔχει ἀκριβῶς ὡς φορέα Τὴν μη ὕπαρξη ἐνιαιας ἐθνικἦς συνείδησης, Τὴν ὁποία Οὐδέποπ ἀπε_
ὁ

ποὺ ειναι
`

.ρ

πασνσμοἐ σημαινει κυρίως εθνικη .. Ν.. , =Ο ι α ὁ τΟ καιαργειια.. τοπικιστικος

τ

_

ὁλίνα ννὰ Τὶἔ ἀνάννεἔ Τθἕ θεωρηῃκθἔ Φυσννθἔ ἐνὥ σδθμεθα θ ἐφαεαονηεηστὸιι κοινωνια) της τεανιχηε σκόπιμη \ συγκράτηση Ν Ν .`. \ , \δλἹ3ν·ν®νΡν:)νν ϋσοζυνιἶλνι Τοἕἔέα κἴν Ὁ δναίἶχηἔ πνεσνἰ του πέλλπνκῖλυ μια τεραστια σωρευση θεωρητικων γνωσεων, που Νθα αποτελεση την προϋπόθεση ταχυτάτων κοινωνικῶν μεταβολων στο εγγυς μέλλον. ”Η παιδεία δὲν μπορεῖ νὰ αρκηται στην μεταδοση ὁλιγων
<

πελράθνὶ
,

νὰ δημιουργηοη η

Ύνώσεωνι ἀλλὰ νὰ νίνλι̃ οὐσνασι̃νκθ ἐπἐνδνσλι̃ νοννωθκἦἔἰ πΡΟοπΉ° κης και σταθερότητας. Βἶναι πλέον ανόητο νὰ ταυτιζωμε την κοι­

νωνικη σταθερότητα μὲ τὸν σκοταδισμὸ σημερα. ΩΟ ,Ανατολικός ιν Ν \ κόσμος μοιαζει νὰ ἔχηξ ελ· Οὐσιασι̃ννὰ τὸ σθμενο νοντν· Κω· την σεβασθη. (Ο την πραγματικη αί›τ` *Ι σο (ΡΕ α του *Ι ἱστορία θὰ σαεταὰ μὲ πρωινού· τνώτιει σκοταδισιιὸε σὲ εποχη της τόσα \ Ν | ω κοινωνικης καχυποψιας και ι Ο” ° στοιχειο σὲ μενες, μεταβάλλεται ‹| “ ρικὰ παραμένει μιὰ μεταβλητη χωρις έλεγχο. Ὁ Ειλλη̃ναἐ | Ϊ λωστε όσο πνενμ­ατιαιώπροἐ Υινεῖαν στὴν παΡαδΟσ|2 νωι
2

×ατα>γεττο ἑλληνικου λαου (μπορεις νὰ τοϋ καμης ό,τι θέλεις. Μετὰ παγροδο ,περίπου δέκα ἐτῶν θὰ σὲ ξαναψηφίση. χρονικη οόρμα τόση πανω­κατω εἶναι) ὀιρείλεται ακριβῶς στην ατόφια ἐπιβίωση τοὕ κοτζαμπασισμοὔ και στην διάσπαση της ἐθνικἦς συνείδησης. Διότι ὁ πολιτικὸς δὲν ἔχει να αντιμετωπίση μιὰν ενιαία ἑλληνικὴ συ\,ε¿δηση7 ἀλλὰ Τὴν Τοπγκγσῖικὴ γ,00Τροπία Τῆς σπνἦἔ ἑκχογγχῆς Του περγφέρεγαςγ ἡ ὁποωρὡς μεργκὴ συνείδηση μὲ _Υνώ_,

ι

Τοο

πολιταιο τροσκινιοο. Ἡ επιλησιινοινη

Δεξιά, παλαιότερα, διότι ἔτσι θὰ

ἹΪ

τ

ό

Ω!­σμα Τὸντοπικισμό, διαφέρει απ πε Ρ ι Ψ έ Ρε ετα Θ “Αλλο χη̨ω̨ ξ Νικ

“

·

.

τα

Θε

Ο

κ εκρης,

την συνείδηση μιας αλλης Ύ · Β Ι αυροκορδατος. Ν αλλο ο
μόνο ιιτοροομε
'

<

”Χω̃εα“ὅιιως ἐονικη οονειδησα καταανιοταοε
νὰ μιλαμε περι... ‹‹προγραμματων››_
γ

ι

3

αν

Τώρα

ό

¬

βαθύΐαΐεε

Οι­ωπὲε για αὐτόν,

Δεξιὰ λείχει την καραμέλλα τοϋ σοσιαλισμοὔ. Τηρεῖ κι τις οποιες διακόπτει απο καιροῦ εἰς 

76
υρ οτεχνἠ ματα, που καιρον με με ιοἡνει ἐν συι ι κατεργασθοὕν αφ” εαυτὥν στἱς συνειδήσεις «τοῦ Κώστα και του Παύλου» ὲ. α̃'. σελ. 145). °ΤποΘέτομε ότι ° (βλ. Δ. Βερνιωδακη 'ι ι ὁ σοσιαλισμὸς γιὰ τὴν Δεξιὰ ουδεμία πολυπλοκότητα κοινωνικου ι συστήματος παρουσιάζει, πέραν τοῦ ὅτι αίνεται σὰ μιὰ ία
·

77
υπο εση
ι.

αθ

κἴς ι
Ω

του μέλλοντος ·
­ ·

ϊ Ι Ν ι Ν εμ και τυπικο προσχημα μιας ευρυτερης εςωτερικης πολιτι­
ν

9

. Ν ευκαιρία πολιτικηἑ ει βίβ εα ἐπιβίωση̃ε. Κάτι τέτοιο δὲν πρέπ­ τῆς ἐπιτραπὴ. “Οχι φυσικὰ ἀπὸ τὸν «Κώστα καἱ τὸν Παυλο» ὁ ὁποῖος ὰδιαφορεῖ βαθύτατα καὶ βλέπει τἱς ἐκλογὲς ὡς εἶδος καἱ ψυχαγωγίας ­­ ἀλλὰ ἀπὸ τἱς μείζονες επιδιώξεις τὴςἱἱστοριας. Τοὔτο ὅπως ἐξὴγοὔμε παρακάτω καθόλου δὲν σημαίνει ὅτι όποια­ ιν | δηποτε σοσιαλιστικὴ διαδικασία μπορει α συμβῆ Ξρημην τῆς Δεξιἄς. Ἄικοόσαμε τελευταῖα ὅτι αὴ Ν. . εἶναι σοσιαλιστικό κόμμα ,του̃ Κέντρου» Ἱδοὺ _ῆ ἀπλόΐης Τοῦ σσσιαλισμοῦ ,βὰ τὴν
1
Ώ

­

ι Δεξιά. Ὁ ἱσχυρισμὸς υποκρόπτει τὴν πολιτικὴ νοοτροπία και, εν ­ „ „ „× προκειμένῳ, ὅτι, ὡρισμένες εγχώριες πολιτικὲἐ συνὴθειεε ὰπο τὸ Ν . 18%.. τείνουν νὰ ἀποδειχθουν τὰ ἰσχυρότερα κοινωνικὰ συστήματα Ν του κόσμου, ὰφου καί ὑπὸ κομμουνιστικό.καθεστὼς στὴν Έλλάδα ι ι Ν οἱ ίδιοι οίνθρωποι μετατοπιζόμενοι. θὰεκυβερνουν. ι. Ρ . . ἱο σοσιαλισμός· εἶναι ὴ ἀπώτατη προυπόθεση της τρε¿ουσηι; εὐρωπαϊκὴς πολιτικἦς ἐπὶ τὴς Ἑλλάδος, ἀλλὰ παύει ὡς ἱστορικὴ επι­
=
­

ι·

ο

ο

_
^

­

τι

.

ι

__

ο

Δ

.

.

.

δίωξη ὰν ὰρθὴ ό διαφορισμοε τοῦ φορέως του. Ἱἱφίσταται πρόβλημα έπενδόσεως τὴς σοσιαλιστικὴς τροπἦς στὴν Έλλαδα ἀπὸ τὴν . ­ι τι ­ που ὑπαγό­ άποψη των διεθνων δεδομένων στὸν γεωγοαφικὸ χωρο ιι
.
­

ιημα κοινωνικης διευθετὴσεως του ἑλλὴνικου Ν οιος συγκεντρώνει τὰ ἱστορικὰ τουλάχιστον ηκιστα Χώρων Ν Ν 8 ια 8 ικασιας ι <Π γνωρίσματα καἱ προϋποθέσεις της σοσιαλιστικης Ἱἰλλάδα ὡς προηγουμένη στὴν διανυσματικὴ φορὰ του ευρυτέρου , ι γεωγραφικου χώρου, έχει ανάγκη νὰ προβάλλεται με υναμικη , .­ σοσιαλιστικὴ προοπτικὴ στὸ πολιτικο φάσμα ἑνὸς κοσμου του ὁποίου ὴ ἱστορικὴ αυτοτέλεια επιτρέπει τὸν προγραμματικο καθο­ ργσμὸ Τῆς πολκγχἦς συμπεμφορα̃ςγ τΗ ἱστοργκἡ πρ00πι̃.,κ.ῆ
σ

μεθα κ

Ν

~

­·

'π

Τοῦ σ0σ,αλ,σμΟῦ δις . εε

μπω­: ε.
γ

ὡς νὰ συγχέεκσγ μὲ . ν ε τὸν σοσωλγσμὸ
..

πολιτικο σύνθημα, δηλ. με τὸν «σοσιαλισμό» ὡς ἐσωτερικη προ­ ἱ

Ἱ

οσωπικα τ ” Χθνληα­23) δεν θ ε ωρονμ­\ ” ε . Ξιία̨τ ιαγ ΤὉΩ νη. ‹‹ ἶίνἶ":ἶΕασ*ἱ γἶνβ οτιε ναι παοκε ­¬ λ θῳἱξ τίτ ¬­ · ¬> μη προσω γίατθν ?ω.μ#.μ°ΟἶΤί^'ἶ ι,.ε.ίἱ............α̨μἱΡἱβΟ λ` ο ι λι Ν ί ε . ` Ϊ , ' ` πω̨βο η σ σ α Ψῃχω̨ὅ ηἱ­αν αδωωοητη μια σοσίαλίσβῃκὴ ἀψῃπολίΐευση σὲ μίὰ χθβὲβνητίκἱθ ἐξωτερίκ­θ πολι” Ήχἱἱ σοσίαλίστίκῆἕ προοπτἱχἦς στὸν ΧῶΡ0 'τἦἔ ,ΑΜ Μεσοΐείου· Ι 'ι ι νρμι τ· ε κ ι Πλεον επίβλαβθίἔ γία Την προοπτικη αωθ είναί Ὁ διεκδί­ .. , , Μ κ·θ σ η πολιτικ· αυΞοτελεβαἔ του ‹‹ Ξ®ρω7Ομ·μ·®®νίσμ®®»› ' ” χωρίς ` γης δεολ ικω αοκ . · ` ί . \ ί ἱ ­ ί ΟΥ ς επ ι/η )”®μ·μ·®"Μ® φορἶα Το προβλημα του Ξλλη νιο”‹‹ “ μπορει. ­” να διερευνηθη δι απλης)ανα κ Β ευργω κοἔὡμονΐισμθὲλλλγ γωγης στον ορισμο του οοου και με την παοαττρηση ότι εγεν­ ι ί Ι νὴθη στἱς χὥρες του κεφαλαίου, ὅπου υπάρχουν οἱ πλέον ὡξυμ­ ένες κοινωνικὲς αντιθέσει . Πρόκειται δ λ. ιὰ ένα στάδιο ί ἀνεπτυγμένης καπιταλιστικὴς και συνεπῶς μεταμαρ­ στικὴς κατάστασης, που προϋποθέτει, πίσω του μακρυ­ Ώ τατη παραδοση αστικης Δημοκρατιας και που καμμια βέβαια ἀντιστοιχία δὲν μπορει νὰ ἔχη μὲ τὰ δικά μας πράγματα. Εἶναι σκόπιμο έν προκειμένῳ νὰ Ιγνωρίζωμε­,ἱἶτὅἱιὸ ευρωπαϊκό κράτος ἀναγνωρίξει ὡς σύμμαχό του τον δικό μας ‹‹εὐρωκομμουνισμὸ››
Ρ,
.

ι ›ι ι | ι μι ασε · ; κοινο) ­ τω ν ι που εχουν πίσω ·­ ~ω€ μια Τεθασιω' Ν Ν › Ι νικΪ) διαδικασια κ σε πα): ι Ή ινόης παραἶίωἶηίς . \ ­ · ΜΗ· εγοννηθθκαν μεσα στ λασια ν ·· ·· :` _` ' ” ­ "χτἶ Τῖὺ γανιγίῳἶίστων ιηἔ Ίλωῃηἐ «ἶμαληἔ» γης εξεἱίξηἔ·
Ν ευ Ρ ωπαικων
..
λ

πολίΐίχη δὴευθεῃὶσηιδεν μπορουν Ν να αντιπαρατιθενται ἱδεολογικὲς αυτοτέλειες μεταμαρξιστικων
›

Σα” σοσίαλίσμοε ως εσωτερωίθ ι › ι
ε
ν

| δὲν συνίσταται εἰμὴ στὴν Ψ υραματικἱ δ οίσ του *Ι Ρ *Ι ίἕ 'Υ ιὰ τ·ην μεῖα­ πτωση του κυριου εκλο γικου σωματος της παραδοσιακης Δεξιας.
¬
σ

­“ος _.
ι

άκριβως ὁ σοσιαλισμός ὥε πολιτικὴ πενοβολἶι̃ει εἶναι Έπειδὴ .τχ , „ γιό " ωίι η μωη προοπῖίκηςέἶῖοβίκων ἐπεγδύσἔῳἶ ἴίψἔί· Τηἔ ἐψΰἀἔεωἐ στὴν ΕΟΚ, γιὰ τουτο λέμε ὅτι δεν πρέπει νὰ μεταβληθὴςγσὲῃχῶρσ πολιτι οὔ πει ί " Δεξίἴἔι Ν Δ" Η αυΐη ἱ® \ ” | >­ι ° χ ρβτατου Τηἦ οπωἔ εχει σημερα· ΑΜΘ °" ι ι ` θα συμβη αν Τα πβοβα­λλομενα αλλα σοσίαλίστίκα σχηματα ­° πΜἱ1`# Ν ί Ν των δυναμενων να παράσχουν τἱς ἱστορικὲς έπενδύσεις του μέλλον­
7·
4

ν

^

›

.

Κ

\ ε ρ­ ι ε ι κι δεν συν°^δη°οπ®"ὶσ®υν ωΐόαίρωἔ ών Ρολο .. ιουἔι
×

.

ποιος

Ν

ι

­ι

ι

κ

ι

...

ι

#

Ρ· |

τ

λ

Β

·'

"γ

..Θα
κ
κ

ι

3

.

_

ς

”®'”®­

τ

­

¥

ε

τι

ν 

78

79
'Γης Αλλῦίτθλιίὔίη̃ς
­ν

›

Ώ­

1η.[ΞσΟ

γ

ίενίθι̃). Ιςθίο ει.ναίτ
“Υ

η̨̃α

κ

οτ·

ιοὶὶΐθ ενα
γγ

Ν

Ξβω

5

:_

τημα
|

πολυσί ηο· αντε €
ο

σ Ὁμ ασί· ες
\

ε

οληματοο στον ελληνικο λίωοο· Ο'· εοοωκομμοονοοτεο θα δυο­κο­ Ν ι .ι ι Ν Ν Ν λοοθοον πολο να ποίοθοον ΐία Το" ογιμαοίοί Τωἶ δικων μαἔ κοἴυ̃ἶί Ν \ \ \ | \ Ϊ Η σκευων ια και ειναι σε θεο να νωοι ουν οτι οι κατασκευε αυτε ; Ϊ τ ι κο Υ, οι ι απ π οεκυ τιμ αν δν ποοουν να α αλο ,Ρ \' τς η ωσεως ενω εκ πα Νρ η του \μ“3 ηλ αποτιμησου ν τ ν σ Ὁμ· ασια τ Ὁ ς συμμετοχης τους σε ανα ογους δικούς των πολιτικοὺς σχηματισμούς, οἱ ὁποῖοι ηδη τελοὕν ὑπὸ ε ,Σ › _: Ν ε η ως προς τις ιστορικες εκτιμησεις των ευρυτερων «συμμα το οκ | Ν ‹ ε › ||­_" ι χικων» εςαρ τησεωνγ των οποιων η απολυτοτης και μαλιστα Ν Ν α ι : ›| Ν ἀπὸ την αποψη του πολιτισμου, οπως το θ ετουκ και ο χι τηγς τυ­ ατα πολυ συ ·Π τνσι τ ”τ| π τ Ν )› Ρ· τα και θμ οκ ε ,τ Ρ· ος υποτιθεται οτι ενας απο τους πλεον απολυτους τροπους εκφρασεως εἶναι ὁ ποιητικός: «Ϊυοε ἰΠ11εἰοι1ε ίοττὼοοίι ]”ι1Ι1Θ ειρτοο ]”ειι1ί:1°Θ, . , οοτοπιο Ιοε οοοτοεε οἰἶυο ῖτυιι, οι Ιο ίτυιι, οίοετ ΓοΧροτιοτιοο››. .υ ὸίλλωστε διατεθειμένοι νὰ ἐμποδίσουν την είσοδο Δὲν θὰ ησαν · σ) αὀτοὺἔ ἄλλων λωθὥν › ποὺ ὁπωσδἢποτε ἔχουν τιἐ προϋποθέσεις ε ἑνὸς ἰστο ικὥς θττικοὕ π οσδιοοισμ­οὔ τοῦ ὅοου Ν , οι Ρ τ Ν Ρ νὰ 7 γτ Ή 7 Απο την διαμαχη των διαφορων λ,¶ , κλπ. ‹‹]±υρωμαρςισμων››, Θ? )λ\ είδα·Μ" ε ὅτι καθε είδου Ε ἰδεολογικ\ συναίσθα̨η ση τ ο ›_τ ηῳ (τβλ. κατωτ. σελ. μετατρεπεται σε απ ο αγωκσμα εςουσιαστικης εττικρατησηςιασυ­ ι ι τ ι νάρτητο προς οἱοδηποτε ἱστορικοπ Χ ο Ρ· ενο που θα Ὁ ταν δυνατον
κ

\

Ώ

Ν

{

ιὰ το τοὕ Ο ν λτιτου ε ΡΥ ία αὐτοῦ ι
Ἄ

\

`

εε αναγκη. ° ' ο ρω/ζθζ εφ οσον“τοι ηθελε παραστη
ο

δὲν ξεπερνα Τὴν σημασία ἑνὸς ὰπλου
> <

ἀηγ­Οὔ
7

κ

Έ.

λ

έκτη

7

'#1

κ

κ

ε

2

σ

ο

­

κ

×

Φ

ί

.

_

ν

εν

ε

ν

ὰ

ι/

“ο 7

κ

τ

τ

ι

νὰ ἀ`|οΡΞο`”Ιθ7ὶ ὥἔ μοοοοωμα του̃ οοοοωχομμοονοσμοολ)

εν
πε

)

υ

μία̃ἔ οίλληἔ ἐσωτερικης σοσιαλιστικης διευθέτησης. Πρόκειται δηλαδη

:

·„ι

ίαἔ Τῆς ἐπολἦἔ Τῶν Δοληλίάονη καὶ Κοομοοοοοοοοο· Αὐτη ακριβως η νοοτροπία συνεπάγεται και τὸ ἐρώτη μα περὶ τὥν δι­ καιωμάτων αὐτοτελοὕς πολιτικης διεκδικησεως τοϋ αεὐρωκομ­ μουνισμοὔ». Σὰν κάτι νέο που εἶναι, πρέπει νὰ ἔχη καὶ ὁίλλα χαρα­ \ \ | \ | \ κτηριστικα απο το παραδεδομενο πολιτικο αλισβερισι. | ­· ι Ν ­· | Τὰ πραγματα δύσκολα μας πειθουν οτι μπορει να επενδυθουν Ν › Ν Ι › Ν ` ·τ Ρ οσδοκιε ωκο μμ ουνισιου» ιδεολο ς και κατα του «ευ οξ ί · ςΝ Ξἴ ικτ α̃ο
Ώ

3

κ

ε

1

λ

λογο οοτοοωωθἔ σημαοοαἔτ πεοοίν Τηἔ απλλι̃ἔ ανακαῖανομἢἔ εν Ν .Ν / \ |­Ϊ "' ικων πολιτικων διαοθρωσεων · Για τον διεθνη κομμου ν εσωτε τω Ρ ι ε υ › Ν α ¬|ἶ`°τπ~·­τ­ νισμογ η Ελλαδα αποτελει οπως ειπαμε τεχνικη λεπτομερεια, που
ονοί·
3
σ
τ

ε

κ

ν Ν Ν ε βαση προς ενα πνευμα εγχωριου πολιτικαντισμου. Ἐὰν ο «δογμα­ τισμὸς» εἶχε βραχυπρόθεσμα πιθανότητες πολιτικῶν ἐπενδύσεων εε ` στον ἑλληνικὸ χωρο7 ἀπὸ την άποψη ­των προεχουο­ων ἐξοῳῖἠσεων ἢ δγάσπαση σκὸν 7ὥΟο Τῆς ητχργστερα̃ς Οὐδέποεε θὰ ἐτ _ ιο ΞΤΟ
×

ι ι ι |­ της ο πρωτευουσας .. Ν μεταπρα:η η τὸν δημόσιο ὑποίλληλο των 25_ΟΟ() δρχ., ο οποιος ουδεποτε θὰ δεχθη την Ο­Οσγαλγσνπκὴ μετάπτωσἡ ._ ει · ι Ν ε Δεξιας, ­ την συμριεμειγρὶέοη μὲ' «κομ­ του, εξω απο τον χωρο της μουνιστικὲς» ἀποχρώσεις ἀκαθοοίστου περιεχομένου ι _ · Τὸ «προλε ω­ \ \ Ϊ Ϊ ταριακὸ κίνημα» ἀλλοὕ ἔχει ξεφύγει πρὸ πολλοῦ το απλο ἐπίπεδο της διένεξης τῶν ὰρχῶν της Ἱδεολογίας συνεπὥς εἶναγ \ αντλουμε ×­ \ /.­· ,_ Ν να την απαιτηση της πολιτικης αὐτοτέ­ χεγας κατοπινη ἐναγωνίωση στην οἑ ἶυ̃χυρισμούς. ἄγονη δεολογικη μεμψιμοιρία τοϋ ‹‹δογματισμοὔ­ὰντιδογματι­ σμου» αποδεικνύει ὅτι καμμία ἱστορικὴ ἀπαίΐηση δὲν ἐπέβαλε την ἀρχικη διάσπαση· ὅτι αύτη δὲν ὑπηρξε παρὰ απλη συγκατά­
λ

Οποτε Η σιον ἔδεολογωχ | Ν ξΐενει ...ρε μας "' λσμἶς Ψ δ ι (Ο «αφτι οΥμ·α·Ήυ̃μ0ς» δεν αποτελει επαρκες δεδομενο μιας αερα! ἰδεο­ λοργχἦς πρόσβασης Υγὰ Τὸν χωοοφυλακόπληκτο ἀγρόΐη Τὸν
λ

υἰοθέι̃­ σ Τα , ~ Ν ων α ων το ­ ‹‹ Ν ίστορωίου συμβιβασμου». τω ρχ η° δη ε ια ο ‹‹ευοωκοι±.ουνι ›› .; . ° τ ­λ ἔίβῦί
λ
λ

τερικης πολιτικης του θὰ μποροϋσε κάλλιστα νὰ οἱοθεῖἢση χάρο τρόπο καὶ μέθοδο ἰκανὰ γιὰ την ματαίωση πάσης σοσιαλισ ­ . Τ ικπἶς προοπτικηῷ Μὲ πωὸο Τοόποἕ με Πρόχεωα ως ἔοχτταγ στὸν νἐὔ
7
··

χιστο ὰνασταγλτικὸρόλο μπορουν νὰ παίξουν. Και ἐπειδη ακριβώς κανενα ρόλο δὲν δγαδραμαπ­ίζεγ ¬;γ°Βλλάδα σετὶς προοπ­ῃοὲς Τω̃ δα­ * ν Ι ι _» ι θογ σγ1. Ο 8 (σ Ξκδιδομενοῖ βιβλια επι των διεθνων σχέσεων σπανίως ω τ Φ . ανα εοεῖαγ η Ελλαδα), η δεδομενη παραδοση της εθνοφθόρου έσω­
#

νεοελληνικὴ εφεύρεση του ανομομαθοὶἶἐ ίαλλοιμονο ὰν σωνθλι̃κεἐ | ι : Ι | ` τ Ν ­ φα®λ®β®®°ρΜ» μπορουσε να των νουν­κι νπ0σ×ιμε=<¬>σν στην Ιστο­ ' *Ον Ν κοσμου), | ι απο · ι τις υπαγορευσεις „× Ν Ν αλλα Ρία των σχέσεων των τρε­ _ ηγγγῃ θε ἡ ρη̨̃ρθέ ~ >Α ρἔάγταςη̨ ” φασεωι τ της Ν 8 ιε Θ νοὔς πο λ ιτικης. χουσων ~" Μ” Ν ε ­ ” τηση τακτικὥν, οἱ ἐο ικοὶ συντελεστες ὡς διακινοὔνται, ἐλά­
¬

Π συμπεριφορὰ του διεθνισμου σῖὸν Ν Τόπο μαε | δὲν ὑπαγορεύεται ἀπὸ ἐσωτερικὲς ἀντικειμενικὲς
ξ
_

δω¿πραΥμα×·Ε·εύσΞ(0ν _.. .. ” οί ΑΜ

3

ς

_

ρ

_

9

×

<

®

=

:

ο

Σ

φαι

·

×

ν

ι

τ

ι

"

ι

τ

®

®

<

¬

ξ

Ι

3

`

×

τ

9

9

Ἱἱ

­τ

ε

>

×

~

~

γ

τ.

ςη ο 

81
8Ο

καὶ θὰ ἐξυπηρετοὕσε καλύτερα αν δὲν ἐγινόταν. (Η Δεξιὰ ,αλλωστε δεν ο ειὀι εται ιι οοέθειε ›› ιὰ νὰ αντι .ετωπίσ ςτὸνζἱἰο ουνισ ό. ι ι α πεῖραβ απ μθλῦζ. Τα σὉνΤ”ηβη'ΓιΧΟί Χθμμαΐα 'Έχει την μεγαλύτερη τι ερ
κ

του κοσμου,

γιατι ξε

7

Ελλτνας δὲν μπορεῖ νὰ ύπαρξη
έ

πολλοι ὰλλὰοιθλαοὶ αλλωστε. ὰέἰἰτσι τούς όπως Ιἶομμουνιστης τι Ν παριστα μιὰ ὰτυχης νοοτροπία χρησιμοποιησεώςὰτων σὰν σύνολα. Καλὰααλῷ οὔτε καὶ καπωαλω̃ΐὴς δὲν μπορεῖ νὰ ὑπἀρξη ὁ
ι

,×Ε]λληνας.

Ιἰαπιταλιστης σημαίνει τεϋλορισμός, σημαίνει νὰ βλέπης Ν Ν ὡς προέκταση του τον ταξιτζη ὥς έξαρτημα του αυτοκινητου σὲ μεΐἐλθη .Ο νὰ ρόδα­ σὰν Τὴν ιΕ2\Ζ¥ῃσνα9δὲνῃμπορΞῖ Ήμονωυ̃
¿¬

­

τους ἐλληνικούς «σοσιαλισμοὺς» καὶ ασοσιαλευρω­ Οι αλλοι κ0μ·μ0υ`^σμ0®ἔ»› εναἐ Η­Ονον εκει ιστορικές προσβασεις. ι ι .. ι Ν ι ι δι εν μενει παρα να του διευκολυνουν τις εσωτερικες προυποθεσεις. Ν \ Βἰδικα ὁ «εύοωκομμουνισμὸς» μας πρέπει νὰ μας ἐξηγηση σαφέ­ ς Ν | ε· ε › ­, ι στερα ποιες ειναι οι ιδεολογικες προσβασεις στις οποιες οδηγ τοῦ λαο βέβαια απο τὰ «δικαιώματα» τὸν ἑλληνικὸ χῶοο ' Πέραν `· Ι3 °| ×Μ και την «υπονόμευση των καπιταλισιικων κεντρων››. Γιατι και τα α ὑποτακτικοὺς ανταγωνιστές, αλλὰ κέντρα τουτα δὲν ζητοὕν ση
α­απο όλους
ό
κ

τ

5

·

.

κ

γ

ε

λ

°

ού

τέτοια, κατασταση, γιατί, στην
.

παραμένει βυζαντινός, βαθύτατα κοινοριακὸςῃστην,νοοτροπία του, : : ι | : 7· ν χριστιανός ορθοδοςος, ελεημων και ψυχικα θηλειος. Ανατρεφεται απγοάγεννησιμιογῦητου έτσι. Γιὰ τὸν λόγο αὐτὸν δὲν μπορεῖ νὰ σκο­ χωρὶς Τύψεμ­Ξ­ νὰ ὑπάρξη δηλ. Κομμωνωΐἠς· Τώση Τὸν παπά
ό

του,
`

κ

κ

3

π

νΞ ° ε· _ υμ­Γονο ευσ )) α ποοσ Οθίὺτε οι Ξ να επ" η μ Ρ ΙΝ φ Τγρλιτικης ασκήσεως και πολύς κόσμος εἶναι σὲ θέση καις πρόφαση να καταλαβη αυτο το πραγμα Κατι τέτοιο απαιτει προηγουμένως | ‹ Ι8 . | · 8: ι Ν ο ; τ ν α το υν; σμη πολῃωέη ιαμορφωση Μας όωρσςι η οποια θα υ "η μ. πορέση ἔτσι νὰ παίξη καποιον θεωρησιμο τέτοιον οόλο. Μιὰ ι
¬

”

.Γ
"

ι

ό

Γ­Ο
"

ν

_

Σ

·

×

έ

ν

κ.

2

#

1

Ψ

αἶαλογη διαἕἐορφωση ἑδεὴπἶοόῖυπἶεὰ Ϊ”­ΕΟ την ξ‹ΞλΞυθερη»| βωληἶη των πολιτι3ιων¦ της, ομιλα απο την εσωτερικη μορφοποιηση των
ποέψῖισ/ῖΜῖὺν° Εσῖοριχων
α̨ἶοω

Δὲν εἶναι τυχαῖο ποὺ τὸ ΕΑΜ χρειασθηκε και παπάδες ὡς σύμβολα και όχι ὡς ἐκλογικευμένες σι̃ι̃μπεριιρορές. και γι” αύτὸ βέβαια
α

Υἶνωκῖῖερἶξ Εδἶολἶγωἶων [{°εἶαβλη:ωὶν
κ

χ ” ι ε ν τι Ν Το π οβλ ιια του νεωτε Ρ ου Ελλη να δεν εἶναι οτι υπηρξε κατι Ν καλο κακό. Τὸ πρόβλημα του εἶναι ότι δὲν ὑπηρξε τίποτε. Γιατι .ι ιδεολογία. Γίνεται ἐξ ένστίκτου πολιτικὰ δυσκίνητος τοὔ ελειψε ι . όταν παρουσιαζεται μπροστα του ένα απέραντο φάσμα ασοσια­ Ν Ι τ Ν ι ι λιστικοῦ πλουραλισμου», μέσα στὸ οποιο βλεπει να διεκδικουνται Ν μυριαδες πολιτικές αύτοτέλειες, χωρὶς ἐπαρκεις πειστικότητες. Ν Ν , “Αν δὲν μπορη πληρως νὰ αναχθη σὲ λογικὲς ἐπεξεργασίες, εἶναι ὥστόσο σὲ θέση νὰ καταλαβαίνἢ ότι όλα τούτα εἶναι μεταδικτα­ τορικὲς σπασμωδικότητες, ποὺ ἐπὶ τετραετίαν ηδη τίποτε δεν Η απέδωσαν. Αὐτὰ τὰ βλέπει απλα σὰν ΓΘΪΙΘΧ και όχι σὰν λογικό­ τητες, όπως π. χ. βλέπει γότιςγαπὸ τὸ κομμουνιστικό κίνημα στον \ : ι › ι ι το­πο μας οι μονοι που τελικα επεζησαν αλωσβηιοιγ ησαν οι αρχηγοι ἀνΉσΤρα_ έσω 7­,νΕΤσ'. εἶναι _οὺ γίνεγται πολκωίὰ δυσχίνηως καὶ
τ

,πἑω

Ρηι
ν

ν

τ

ν

τ

λἶει ΤΕ θα Υένη με ὁλα αυτα. Δεσμιος της μαρξιστικης μηχανικης (το νοημα της όποιας έξετα­ τ Ν ι : ι πόμενα ζομε στο τελος τουτων των σημειωσεων) τα θεωρ ς τόν της συμμετοχης του στὸ Κοινοβούλιο καὶ η μέθη τικὰ θ αν του στὰ αθ παοοξύνει νὰ λέπ τὰ ν σωτ οία ι | ( | ` Η Ἱ' ξ λυδια λ ιθο ς Υ ια \Ο τ` ΜΝ αθτ ο ω δὲν ειναι Η πολιτικ· Ϊ ηωι.. μ” ­Νη ιστοοικης της των πραγματων και της ποουπαρξεως αποτελεσμα ιι. Μ ως ι. ζ, ;,„ι....ι. Ϊ | | , | Αν γα” των τπενδυσ·Ως . Χοεια ζ εται να ποουπα ρχ ουν τα π Ρ αγμ ατα. " \ , Ϊ | ` { | | Ϊ | τι ιτι δεν συ βαιν· τοτε οποιαδαττοτε τετοιο ' έοὶ* "Βέη εμπόπἶεέα̃σἶο Ρ η| " Φ χ'
Της. Ο αεἔρωχομμουνιἶμος» δεν μέας
Φ

.

ε

·

·

.ἶι

Κ

.

ῖοημα Ξβυ Λωβέἔ ἔστοω̨ῖο ανῖκἶυσμα πέῖλπέχου Ρολου κο" αυτοβ τησης στὸν του ἦ εοοιε παντα ουσαν λῖε οτω ἶωἶὸλτἑωῖά αποτε " ':Ο 1 ι ε η πού εἶναι τ σ πω ο» ωοο. ι τη αν ” χ ι η
(Ξ

”,

Ηλ

_

ε

α

2

­

α

τα

Φ

9

_

ε

Π'

Ν

ν

τεύεται τὸ νόημα τῶν καιρὥν, που δεν μπορ βέβαια νὰ εἶναι τίποτε ἄλλο απο την μορφοποίηση τοϋ ἑλληνικοὔ σοσιαλισμου̃ σὲ
ένα περιεχόμενο ἰστορικων σημαινομένων.

›)μ.Ξ)) γραμμένη, αλλα που θέλομε νὰ «ξαναγρ τι πρώτο γματα στηρίχθηκε πρόσβαση της προστασιας στὰ ἑλληνικὰ στα ‹‹ ικαιωιιατα περι υνται ι̃μ ατος», ποιν καλα­καλα τελειωσ*Ι αγῶνας τοῦ ”Ζ1. ΤΑραγε ό αεὐρωκομμουνισμὸς» απέχει λιγώτερο την Έλλαδα σημερα, απ” ὅ,τι απεἴχε τότε τὸ «Σύνταγμα» ψηιροφόρους» της... Τροιζἦνος;
Κ

δ

δ

6 

82

83

ἔσωτερικης σημασίας παντός είδους «σοσιαλισμός›› ὡς πρῶτον βαθμό αύτοσυνείδησης πρέπει νὰ ἑννοηση την μη πολιτικη αύτοτέλειά του ἔναντι της παραδοσιακης Δεξιάς καὶ ὥς χῶρο του κοινωνικης δράσης δὲν πρέπει νὰ τόν ίδεολογικῶς άνύπαρκτο Ψοῃηῖὶι̃ (δηλ Τόν Υέφνρα του̃ .εέρξη πρὸἐ τὶς πανεπὶσΐημὶακὲε έδρες) ἀλλὰ τὸν άπεργοῦντα μὲ τό «δίπλωμα», ὁ ὁποῖος πρὸ δύο γενεῶν ηταν στό χωριό καὶ χωρὶς καμμιὰ έσωτερικη καὶ πολιτικη προϋπόθεση μετεβληθη ἐντὸς έλαχίστου χρόνου σὲ καταναλωτικό μηχάνημα της «πρωτευούσης». Καὶ εἶναι επόμενο νὰ μη σταμα­ τηση τὶς διεκδικησεις του ποτὲ (βλ. σχ. καὶ ΚΕΠΒ: Σχέδιον κλπ. “ ἰίθ72 , σελ. 49 του ρ, 5 Ο ). ΥΙ 1 ιὰ διαρκης κοινωνικη ἀστά θ εια του Ν ελλη ­ νικοὔ χώρου ἐπιδέχεται πολλαπλοὕς καθορισμοὺς στὰ μελλοντι πλαίσια της διεθνούς πολιτικης καὶ τὸ κυριώτερο καταρ~ κάθε σημασία σοσιαλιστικης τροπης αὺτοὔ του̃ χώρου, άπό τ· ὁποία τόση ανάγκη ἔχει εύρωπαῖκη πολιτικη (όχι ὡς διαδικασι α «ἐντάξεως», ἀλλ” ὥς ίστορικη λειτουργία εντός τοὔ ύφισταμένου πϋλιΐὶχω̃ Ψάσμαΐοἑὶ­ Γιὰ την πολιτικη αύτη δὲν πρέπει φυσικὰ στρατηγικές σκοπι­ μόῖῆῖεἐ (μᾶλλον ἀνεπὶτνχὥν ἱστνρικὥν ἐκτιμησεων ἀφοὕ μιὰ πολιτικη ὁλότης στόν εύρωπαὶκό χῶρο θὰ μετατρέψη τη σημασία τῶν νῦν ὺφισταμένων συμμοιχιῶν μακροπροθεσμως) να τοϋ στερη­ ί ί σουν τὶς ύλικὲς προϋποθέσεις μιᾶς γεωιρυσικἦς νικότητος. Κάτι τέτοιο θ” ὰποτελοὔσε άπό πολιτικη άποψη χαριστικη βολη γιὰ τό Κόμμα της Δεξιᾶς, δηλ. τόν κύριο πολιτικό ὁργανισμό της χώρας μετὰ τό πληγμα της Δικτατορίας. Τότε ὅμως προκύπτει ὡς πρόβλημα η ἱστορικὰ έγκυρη μακροπολιτικη ἐπένδυση κάθε σοσιαλιστικης τροπης. Γιατὶ δεν ἀποκλείεται, ιι ι ι ι ιι ι οπως παλαιότερα ειχαμε το «κρατος με τσοντες», .ετσι και τωρα, μέσα σὲ μιὰ περιωρισμένης χρονικης ἐμβελείας προοπτικη πολιτι­ κης στό μεσογειακό χῶρο, ένα «κράτος μὲ ψαλιδιὲς» νὰ ἐκβιάση την πολιτικη ἀνοχη μας. Δὲν φαίνεται άναντίρρητη α ρικη έκδοχη άμβλύνσεως κάθε ταξικης ἀντιθέσεως μέσα στην ὰπλο­ ποιητικη ὁρμη βεβιασμένων πίστεων διὰ τρόπου ἀποτελεσμα­ τικὰ ρυθμιστικοὔ καὶ πρωτοτύπου. “Αν κρίνωμε μάλιστα άπ
ό

ιΟ

­ι­ην
Ζ

καθιέρωση της «Δημοτικηςγ άνευ άκροτητων»

_

τό μόνο

Δ

«ὑλοποιημένο έπίτευγμα» της μεταδικτατορικης Δημοκρατίας η διευκολυντικη ροπη ἔσωθεν πρός καταστάσεις ίστορικης στασι­ μότητας δὲν εἶναι κάτι τό ἀνυπόθετον. Τότε ιρυσικὰ οὔτε τό λεξι­ λόγιο θὰ χρειάζεται νὰ περιέχη πληθὺν λέξεων, οὔτε ό αεύρωκομ­ μουνισμός» νὰ χειρονομη κραυγάζων, οὔτε καὶ νὰ παραλογίζεται χανεις ­γράφοντας
(
®_

_

5

_

_

Υ

γ

Ζ

_
ὰ

ὶ
ό

_

_

δ

×

›»

»

ν

ὶ

_

_

_

τ

14 ) Ἐ8” “ °' · ορισμός δι ` ” λέ” ω απαιτειται της ςης «η,γ εσία». Πα­ ενας Η ρ<\ ληύτερα, ηγεσία έκαλειτο η μειονότης έκείνη, ποὺ ἀξιοποιουσε ιον μόχθο τῶν πολλῶν γιὰ την παραγωγη ἔργων πολιτισμοῦ. Σκοπός άνθρωποι νὰ ἐργάζωνται, ΟἹΈΟΕΟ ησῦίν Ὁῖῖθχβεωμΰνῦὶ 'ΥΕΟΕ “ΓΟΨ ηταν άκριβῶς η παραγωγη ἔργων περιττῶν, ποὺ δὲν προωρίζονταν ποτὲ νὰ καταστοὕν κτημα τῶν πολλῶν. Σκοπός καὶ ὁρισμός της ηγε ' η ι η πα ρ α γ ω γη ·` τέτοιων ἔργων. οτσιας "ται Μεταξὺ τῶν ἔργων αύτῶν καὶ τοῦ μόχθου τῶν ἀνθρώπων ἐχώ­ ρει η ίδεολογία ποὺ ἔπαιζε ἔτσι τόν ἴδιον ρόλο γιὰ την παραγωγη τοῦ πολιτισμοὔ, όπως καὶ τὰ «αὶσθηματα» τοῦ έρωτα γιὰ την διαιώνιση τῶν ἀνθρώπων. Είτε ὁ μόχθος τῶν πολλῶν ἑξοδευόταν γιὰ πολέμους, είτε γιὰ την δημιουργία «σαλονιῶν» ηταν τό ἴδιο καὶ ἐξ 'ίσου πολυδάπανο πρᾶγμα. ,Βπειδη ὁ πολιτισμός ἐννοεῖτο ποϋπέθετε ιο τη `ν ' ρ του ” πνευματος, η ' ύψη ς λ” οτερη ε πραγμάτωση ' πληρη άπαλλαγη από τὶς ὺλικἑς άνάγκες καὶ ηπραγματοποίηση του συνεπαγόταν την άμετρη σπατάλη. (Ο Λουδοβίκος ίέιος, ποὺ ηταν πολὺ τσιγκούνης βοισιληα̃ς (σι­οὺι; ἔχω­ρες «εισόδημα ὁίνευ ἐργα­ σίας» ἔκανε κατὰ συμβουλη τοϋ (]ο]ὶ;›οτι τὸν «βίο άβίωτου), ἐγκαθίδρυσε τέτοιο καθεστὼς χλιδης στό παλάτι του, ποὺ οί ιι. ι ι ι ι | \ ι | ΑΤΕΟ “Γην αλθγὶΰΐη Εῖθίν χωβὶκθί. ευγενεις αισθανονταν Οὶΐῖθὶ) ὶ αύτη χλιδη βγηκε η άνεπανάληπτη τέχνη τοϋ Ϊἱοοοοο. Τό ἴδιο σπάταλος σὲ ανθρώπινες ψυχὲς καὶ άνθρώπινο μόχθο ηταν ό Φρειδερῖκος ό Μέγας. (Πρβλ. καὶ Ε. Λεμπέση, μν. ἔργον). ό τό παρελθόν, Αύτὰ εἶναι βέβαια άπλα παραδείγματα \ \ Ἱ Ϊ \ προκειμένου νὰ διευκρινησωμε τον ορισμό που δωσαμε. Δεν Ν Ν Ν Τὴν πραΥμίΖ'ΐί”κΟ'ἶη”ἴα Ύων ζΐημεἰΰίνων ηγεσὶων ἀντιστοιχοῦν
_
σο

ο”

3

9

Ξ

ἔ

π

Ψ 

84

85
ποὺ ἀπευθυνόμενοἔ
7

Ν

Ν , τ. υ τι ει ι ` ·· _­ τὴ=···Έα̨τ υπ9·)5δ­¬μ?/ού τε” μ”'Υα λων ἰδεολογιὥν και ούτοπιων τὴς Δημοκρατἰαςγύτὶς ὁποῖες . .­ .` .. .| ... ­‹¬ να Ξνσῦίρχζυνθϋν. Απθ ΤΟ ΐῖθΰθΰΐθ ΤΕΠΟ ΤΟ ΞπΕ'ΐὶ)`τ*7ιΖνΟΠλ|7 Ν ι | αλλωστε εξαρταται η ιδια· ιστοοικο: των = ικτοτ ς. γνῳό "Λ , 5 „ η , νφ Ε, Ν Ζ υ.α τα πραγματα ηχουν ισως παραξενα στ αυτια του σημε­
.
ν

τοὕ δημοκρατικοὕ διαφορισμοὔ τῶν καιρῶν μας, | Γ' | λ( | ουσια της ηγεσιας, η οποια ΐ£μΞνΞ!. βυ̃ΐθρικίὺς ἄ Οὔ Υαὶ οἱ 8 'κὲ γγ εἶνα . . . .
3
σἕ

Κ

ν αλλο ίω τη

­Τὸν

ι Η ει̃π ουργὸ ΖθἀΙ1ῖ×Ζ θα ΐοκ προσἴμω
·

κι

ς

Ν
Δ

ο

κ
γ

Μ

_

ι

νὴση «Αύθέντα». Ν Ν Οἱ ἀμΦισυνειδὉοίε€ των °πΡα`ι'μ·άτων αυτων δη̃λουν εἰδι 3 Ϊ ζ | ' η γεσιες ειναι ουσιαστικα πολύ πιο δεσμευμενες απο

ι

Ν οτι

λ

ους
Υ

οκ

ε

ε

ε

ν

ν

`

ΎΖἌ

τ

­

Ν Ν Ψ ι ιαστροφη του ῳηφοεκλογικου αφιονισμου. Ειναι πολυ Ν Ν .ν ι . δυσκολη η κατανοηση των πραγματων αυτων, οταν δεν υπαρχη τ ¬› ι Ν › ι α ‹ τ : π ε .πει ια τους. Σ εια τους Βλλ· νε οι υ· λοττρε τ γτ Ύ] μ ρ 1 νἴ Ω ” ,δη μς , Φ' ς ισ.ορικες πραγματωσεις αναλογων καταστασεων επετευχθησαν ­τ τ Ν Ϊ › Ν › › σ στο Βυζαντιο. Ϊπηρςε εκει τοσο αυτονόητη η τετοια ουσια της
ν

ι λογικη
ι

οἱ κοινωνίες δὲν ἔχουν ἄλλο τρόπο νὰ Ν \ | κο­ προ¿ωρουν, δηλ. να παραγαγουν πολιτισμό. Στὴν παραγωγὴ αὐτὴ Ν ὁ ”Βγελος τὴν ὕπατη οὐσία της Ἱδέας καὶ θεώρησε ὁλόκληρη ξ | ἕ | \ Ϊστορια. ως ταση . ποος .Δ ποατ . . άτωσύ .. τν ς. δ ιανοου ενι­ · | ' ' Κμ η ' { Ϊ μ \ „ στικη υπνηλια θα ηταν έτοιμη να κρώξη βέβαια ὅτι αὐτὰ ἀποτε­ . λοὕν ισ τύνουο ε ¿ ισ μ ο ( ΟειειΡε1ιἱ011 ) καὶ θ` α εδο ι¿ε συμμαγο ' ~ ` ~· ε ¬ την ” και ιδεο
ρινου ἀνθρώπου. (Ωστόσο
­ι
.

­¬

.

. ἀ τις ­μενες κτα δσι Διότι εύρἰσκονται ΟΕ ἴδιες δεσμεύουν Ν · ι τ τ συνε­ οποιες, τις ἰδεολογίες των αντιστοίχων καταστάσεων­και |: ι | . , . , , τ ι Ν \ αζουν και να τηρουν. ιιἱὴ τηρηση πῶς π επει νιε ακοι τια να ε Ή Ρ Ι βδ Γ Ξ¬ωσ'·α§› ”: | δτλ. αυτο­ τους σημαίνει ἀμφισβητηση Τη̃ἔ “Χ Η ΜΞ Τηἑ
«

ύ

·

ν

τ

γ

`

γ

Υαῇἀργησἢ
.
. .

1

Ἱἰ

1

ι

7

σ

Ψ

8

ι

Ν

γη

τ

Ν ι ε ι ' αναλο μον παοαδοχων σημαινει απ Ον· συνειδηση Η ενεογος ' ι ×_ το γκαζι μὲ τὸ φρενο, οταν θελη ' στατα ότι δὲν μπεοδεύει κανεις ι ι ­ν δα ν­ ι να ι ι Ϊ που να προχωρουν Μωἐ πα­ . . κοινωνιες . . Δεν υπαρχουν να τρ α ἔομε σήμερα τὶς κοψω­ 8 ές Τ έ Ον Ταοάδει Η "_ Ρ χ ¿ αινο ΟΑ Ὁ.
Ρ­

ι

­
Ρ­
^
3
.

ν

¬

.

ν

τ

7

τ

Δ

νι

Ἡ

Λ

×

.

ιι

Ω

ν

ν

3

ν

κ

ν

9

ν

ν

ν

2

ν

ν

.ςγσσωἔ ποὺ μΰεΐγῇοπίμθηςις πρὸς Τὴν πα. Ι ω . . ± ,ω
ΙΝ
ν

(7

γ

πης απο τον λαο και προς την ιστορικη φθιση. Η βυζαντινὴ ηγε­ Η ι τ τ ι › Ι σια ηταν τοσο απορροφημενη στον ρολο και την αυτοβεβαιωση της,
τ
Δ

›

3

τ

\

τ

ι

Κ

τ

δ μ

.

6

ἶφ

ωσ
7

η

ἢς .Ἀτ
Δ

α”­Εοκοτ
.ύ

›

λ

.

γ

ι ι , ι ι νιες τοὕ σοσιαλιστικού κοσμου με τον ιστορικο ρολο των Κομ­ Ϊ νδ λ .τ .ι_\ Ν! ,Δ εχει αν Ὁ ' ῖο ΟΥΜ σημασια μουνιστικων Κομιιατων Ουδειιια ι ι Ν ~ (ὴ σοσιαλιστικὴ ὴθικὴ) δὲν καθιστα ἐμφανὲς αὐτὸ το πραγμα. Ν Κ θυνυ ι 8 _| \ Δ ι Ϊ τ ι Ουτε και ειναι κακο επειδη υπαρχει η ικιαιορια του ομμ θ ι Ν . Ν Ν ε , „ .. στικοὕ Κόμματος. >Ισα­ισα ειναι το στοιχειο της ευρυ μιας των τμ ρκ | Ν Ν. Κοινωνιων αυτων. “Αν θα μπορουσε να συζητηση ΜΦΘΜΩ καὼ
'
ν

ρο­λούιυς

Β

γ

Ν

9

ν

ν

2

τ

°

ν

Ω

Ν.

ν

ν

ν

ν

`

ι

ὥστε ‹‹η αυτοκρατορικὴ κυβέρνησις οὐδὲν ἔπραττεν ὑπὲρ των Ν „ Ν ἐπαρχιὥιη διεσπαθα τὸ οπερ ὥφειλε νὰ δαπαναται ποὸς ' ἄμυναν της Ἑλλάδος χάρ περφιάλου ἐπιδειξεως ἐν τῇ πρωτεύ­ Ν ούση» (Μίλλ αττ. Σ.Δ|. ζ” τ ' ··­ · ~'ι Φ αμπρου, ὴἱσόορια Νης Φραγχωῳαύας ` | στην (Ελλαδα 1204­ ἰὕθθγ τομ. Α., σελ. ἰὕ). ”Η επίδειξη δὲν 3· ιν ι τ ,ν ηταν ισως τοσο υπερφιαλη ιιονο. Ηταν αποτελτσ α αλλων αθυ­ Τέρων ἀναγρῶν Οἱ ΪΎ σγεἐ ,ν Τ, ,Ξ τ “Ζ μ; „ ,β 8 . . ·γ ε . ε .α ε οι · ν ανανκ να ετι τι­ : χ Ν Λη η Μ Φ κνύωνται στις οδούς παρακμης. Νὰ επιδεικνύουν αὐτὸ πού ι τ : στις παραγωγικές τους περιοδους ειναι μια απορροια ιρυσικοτητας Ν ι Ή­#8 | ·ι· ..Ν και Πυα̃ει Ὁ ΰηω̨̃ Ήηη̨̃ Τεΐθιας Ι.Ο'ΤΟ ΒΧ Ο ς Των ΤΕΟ Ξιαα̃ Δεν ειναι. .. ‹ ›Οθ ι ι ρ Ν ρτ τ , μονον ο ωμανικος Αυτοκρατωρ που θεωρει κατα τον φυσικωτερο Ν Ν τρόπο ν” ἀποκαλη όλους τους ἄλλους ασκλάβους της αυθεντίας του» (βλ. Κ. Σαθα Τουοκοκοατουμἐνη Ἑλλάς) ἀλλὰ καὶ ὁκάντὉ
·

ε

3

Ν

λ

7

{

ο

λ

κ

·;·

±

­

κ

ιο:

”

ι
Ι

λ

Φ

ν

ν

ν

.

ό

3

Δ

”

7

5

σγετικα με την ιδεολογια της σοσιαλιστικη̃ε Ἡ Μλι̃ἔ (ΐω̨α ίμ· · Ν ι ι “ ι εδω),ι εἶναι ακριβως ὕτ να καμωμε ο καθολου δεν προτιθεαεθα ι Ρ Η τΛ_ ε νι Ν ι ο ε Ν . ει υἴ νη λη βελτιωση Με ζωἢἐ 'ΨΟὉ ο οιο οο οι το» 7 αο . Τ ου τα. ι ι 8 λι Ν . ; . ¿Ν μ γμ 'φ (αυτο εἶναι το μεγα προσόν του σοσιαλισμού. που με υσκο ια |_.ι : ι ιιποοει να πετύγη αναλογικα η Δυτικὴ Κοινωνία), άλλα μεσα στην Ν Ν ἰδεολογία στερει ακριβως τὴν ὴγεσἰα ὺ επιβάλλει Ομῦιθμθ | ἀη̃τὸ μὶς \ πολιιι _ ει αναγκη ὴ ίδια γιὰ τὴν παραγω γη _ ι σμου. Διότι πολιτισμός δὲν εἶναι τίποτε ἄλ.λο­„.ΞταρΞ;ν­υλοὲοἑηςοη _» › Ν ·:τττ\>·ττ­­τττττ··ι­·¬Ψ­­ε¬¬¬ Φύση αναλαμβάνει να κάμη την Ψ­`*ΟΡ`ἴα`^Ί των ἰδεων . 'Όπως \ τ ιι 8 ρο, ζωο Ν ι 3“”`””`>”ύ“ι̃τ:τ· υλη (το Δξωτο, το Οςυ γόνο. τον Λνθρακα κλπ.) δεν ι Ν νθρωπος δημιουργει την Ιστορια του με το ανθρωπο, ἔτσι κ Λ­ ῃλ Ικ #¶.. σιωρο η του πανω στ ­Π ν πει Ρ α ­7 στο ν” ἀποτυπώση τὴν ι ρ .­ „ Ν , . Ἱ' 2­8 μ ς Ϊ ο· του τολιτισ ου και της [στοοιας συαπιπιει ἑίη Ζ αοτι. Η α Νΐ .γτ `._τ. Εἰ· „ .Α Μ­, ξεκίνημα της διαδικασιας αυτης. συμπιπτει δηλ. με την εν ευρε “Δ ” Αγ” εννοια Τεχνικηζγ Ούτε και εἶναι δυνατον νὰ παυη ο ανθρωπθἔ να
γ
ν

„

.

,

,

Ν

Ν

,Θ

Ν

ελ

α

ΐοὺ

ν

3

¬

ς

τ

σ

`

®

`

`°

'

®

7

2

ν

__

.­
_

τ

τα

ν

τν

;
ν.

­τ

×­·

τ

ε

×

,γ

π

ε

λ

λ

λ

Ξδ

ξ

ν

ο

τ

Ἡ

ν

τ..

ν

Δ

Δ 

86
υπα ολη
3

87
τ

ε

#

,ι

δὲν
ει
λ

Ν ι ι αντιανθ ρωπωο Για τον ποοοαΐωγο ομωἐ ἰδεωοι ὅπωἐ και γιὰ την ­ Γιὰ νὰ παρα­ ι δυναμικου». πα ' ωκ­ οι ω :ϊ?ἐδ,ρΥΘν,?απαιτειιαι ἔ «διαφορα θο­Υ ουν οι ι ε· τιν ·ι ' " ° ­ ­ ­ ·;_·ε­····τ··········
_

ὅτι ," τεί"ει |
ὰ

, χα” ­τον
\

Ν Ν · τροπο αυτον. Απαιτουνται συνεπως ­ . ι .. ' ­ ` να πεοοοοοοίὶ 'Γην ιναρνϋγωγη ἰ 8εων εἶναι ἐ ξ ορισμου
> >

,

.×

×

ο

λ

` χρειάζεται μόνο καλος» και αισορρσπημε­ ,ρ , , κε \ ο ιωινισθροοπῦςν. Φἶαι Αποιιτουνται δηλ. λἑοςἶχ αλλαοίοίο ο ἕίκακοἑ» Ν . δἕῖοπἔέἔἔ·νη̨̃ικιγἰἶἐῖριζιἔγοιεη̨̃­ὲἔγἶἶιρ ἔωρρε,­ρἰονει άμίαλΖιε.9Ιἰαι
λ

"η" ς '„„ικ‹ἶἶ°\ίἶἔἶἔἶ?}) ιοἶἔἔοιἕλΗ·ΞΞ;οΞ„ν_α̨„ρΖη̨̃ρἘρ,η̨̃πη την ὰνομοιότητα ε › 7 › ι . Δὲν ἀπῦβι τ"'.­ .Γης αίτου·ο7 Ττωοα μονο ο ενφνης, αλλα και ό “η ς Φυ
ν

Ν

ν

,ν

ι

,

ο

κ

Ι

ν

ινα τι
7κζ.ΟΥῆα

θρησκεια, ·

ίεῖἐ

σ

εηἐιτοινθνιπης οτ .ίαὅταχ. τα 0 απειελεσεριοινωνικην

ιόδοξος «σοσιαλιστικος ἄνθρωπος» όταν θὰ Καποτε βέβ χρειασθῆ νὰ ἐπανεμπλουτίση τις ἐμπειρίες του, θὰ ξαναγυρίση στις Ν Ν , Ν σημασίες των πραγματων αότων. Ουτε τυχαιο εἶναι ποὺ ό σοσιαλι­ σμος ξαναγύρισε στην μελέτη και παραδοχη τηςαἰδεαλιστικης φιλο­ .ι σοφίας»­αότης ποὺ στην προπαγανδιστικη διάλεκτο θὰ ἐλέγαμε ‹‹ὰντιδραστικ·η›› ! ! !­, ούτε παραδο,ξο„θ,ὰ ιρανη, όταν θὰ ξαναγυρί­ ι ,_ι ­· γι :τ ση στην μελετη της Ἱλγίαα̨ Γραφης. Γιατί αυτα ια πραγματα, Ν ι › : 3· ι › επειδη ειναι ριζες του̃ ανορωπινου μυαλοὔ (μ αυτα πρωτοηρθε ο ἄνθρωπος σὲ ἐπαφη και γνώση μὲ τον κόσμο), ἔχουν μέσα τους καὶ Μαθηματικὰ και Φυσικη και Χημεία και Φαντασία και Πυ­ Ι τ ·\ διαδ ο· ὰ ὰλλω­ Η ι Θ οι δν στε δεν ονομαα̨ομρ παρα τα ελλειπτικα προσγεγγισμαται̃ κι απρ­
ι

×

ο

±

×

Δ

π

3

Φ

τον
ἹΙ
τ

πτττταῳ στν,
Φ

ί

›9'Ο,οο^'· Μο μωἕ δεν μπρρει να<συμβη ὶς βαοηὲ ἔ70,υ­ζ| ἐὲν ω̨̃ἔρἑἑιεἕὸ οἔἐιρἑῖἰιεἐ­αΔι·;ἶι η θρησκεια και η ἰδεο­ › κ Το: λι̃γοον ομω­2 σε ὰνιση χρη­ ° ,· ” σι οποι σ του υ , ευρω τοσο ' ί ο ί Ν ειναι Ν ίθ Ρρησκἶιαο \ ) ίίθ ­ οί Ρωποἔ μυθοοτΐίίς πίίι μπό ρ.Ξτ Ο κα Ξ αν ΘΟ να οπαοξΰ αοομοκα σ αυτόν. (Ο ­ κοινω­ τ ίστορικότητας του ” ο δεολοῇοοἔν σὰν ἔαφραση της Νθ (19 Της μυ νοκοο Νοοο”"ίΙμο"”ο€: συμμετέχει στὸν ἱστορικὸ χρόνο καὶ συνεπῶς μῖβογρω να ἴαἶἰχπνιξη ἀπὸ ἑνὸς οημείοο και πέραν το ὰτομο. ”Όταν αοτο οοίροἶι̃ν εχομ­ερτασιμότητα ἰδεὥν και μη άναγέννηση τους
8
3
_

3

μακρυνσεις απο τις εστιες των πραγματων αυτων. Αυτα γεννουν τὰ μετέπειτα, όπως ὰκριβὥςζκαὶ τὰ πρῶτα παιδικὰ χρόνια σχεδια­ ἔουν ολόκληρο τὸ τόξο της ωης. περι­ ἐιτ κατέστο σε ” ` ” στοριαε Ν · ι Ρ ανὲς τὸ ἰστοοικὸ τροπο τα Ν ¬ Ν εχόμενο των ηγεσιων. Στὸ τρέχον στάδιο της Τεχνολογίας, . Ν ­ ὡς έμμεση πειθὼ γι α τγμης ἐπέδοασε ” κοινωνικοποίηση της επιστ την ηγετικη σημασία μιᾶς μειονότητος εἰδικῶν. Ὁ ρόλος τους

Ἱ

.

Ν,

γ

,

,μεσω σΐογ Εδω Τ?

συῖπημαι πρᾶγμα ποὺ ποοα̃ομαίνεο Τὴν ἀΡΥὰ
·η
8

ι

συνἶἕ[ὰΞαὁ:ῖῖ:ρ0,ΞῖΖ:ι̃ἶ77ξαο ἶῖινωὰίέη̨̃δη̨̃ὰί ϋἀἶλοογἠ·

ί

:° οπἢοχο η αονίη τον «κακου» στὸν κόσμο, : Ι ι π λ, 9, \ | Ο ανθ ωπθ θα 9Τα`| ὑπο χνΟεω μενοἔ να *Ψ αοχκαλνῳη̃. Ηδη ὅμως ~ ι ι π οσεο(Υ ισα μτἶΐο | ' ` “ ¬ πανω απο τό όποιο μετεωρίζεται οίμοτοον άοίοῶ ,Ρ
τ

τ Μ ,ηεο

Υιωοοα α ελογαμο οοο στα κοωωο'­χα φαι· Ι Ι „ ὁ ἄλλος». Αὐτὸι; ι υπαρχει νοιιενα τα ι , παντα εκκινουν «επειδη Ν «ὀίλ λ ο ς ›› , ποὺ ειναι Ύ ί · ” η προκληση των επιθυμιων μας, εἶνα­Β καὶ Π . έ' · υπ ο έα 9 βῦβαιωση της „ ανθρωπινος ατη Α, , Ν μας, μονομοο ΐαἑ ”_ὁ τς ,ω,ν,Μκ„ | Ν \ ης συνοχης. :®η̃|λ7 υιον τον «αλλο» ως προνπρθεση της ι ­ ι ° · ι εο α ι υοἑοχ ίξο­Ὁα ανο" ςοποχοτωμεοη να διυ̃υ̃φυλάσση̃ και νὰ συν­
λ

9

<

×

ο

®

.

_

Β

ο

σε

μ'

; αιανα ἶομα ο”ν

°·ω

γ

~

~

Σῖ

απτιιιη° τικα τ ο
Μξπηρ­

(Ροονοοοομοί

'° Τοο ΒοοΙΠοο›

~ ΐοο Αἰσχολοο καὶοοο
`

­

παρουσιάζεται ὡς αὔτονόητος στον σημερινὸ μέσο ὰνθρωπο. ,Ακρι­ βῶς,λόγῳ της κοινωνικιποίησης αὐτἦς, μειονότης τῶν εἰδικῶν μετατρέπεται, μέσα στὰ πλαίσια της βιομηχανικἦς διαμόρφωσης της καπιταλιστικἦς παραγωγης, σὲ οίονει τάξη­δηλ. σὲ δρὥσα ἱστορικὥς προϋπόθεση της ηγεσίας. 'Ότι μέσα στὰ πλαίσια αὐτὰ ,νε Ν ἕνα απο τὰ σημεῖα οἰκονομικης προοπτικἦι; εἶναι η διαρκως αυςουσα Ν ι. κατανάλωση, μας ὑποχρεώνει νὰ παραδεχθουμε πὼι; το ι11ειΧ11ΤιιιΠ1 Ν ι. Ν πίπτει ν­ ὲ τὸ ε π οιοποί·ο σνε το. τηνε ἱστοοικοσε δοαστ ιτ εσία ε συ ιιΝ . Ν Ν Ν Ν ιοπεικιιιιμιτι της ἀνόδου του βιοτικου ἐπιπέδου του λαου. (Αὐτὸ Ν Ν εἶναι χαρακτηριστικό βέβαια των θετικως προσημαινομένων ση­ Ν . ” Ν μερα ηγεσιων και όχι ἐκείνων των μονίμων προληψεων αὔτοκατα­ ιι κ : ι › ι Ν ι ‹ ιν Ν στροφης, οι οποιες εχουν ταυτισει το συμιρερον τους με την οσο Ν Ν ` το δυνατον μεγαλύτερη παντοειδη ἐξαχρείωση των λαων τους.. . . Περιττον ίσως νὰ προσθέσωμε ότι, ἐπειδη οί ηγεσίες αὐτὲε, ὰντιστρατευονται το τρέχον νόημα της Ἱστορίας, δὲν παόειαὐτη
.
·

ιι

ι

ισ 

88

89

νὰ τούς

κατα

«δεινα».
ο 3

Και τοη̨τρεχον
ύ

αυτο νοημα ειναιχπ

ΤΙ

ε

‹‹ἐκμετάλλευγσηγ|γγαπο ὰνθρὡπουςοὲ

μὥΰίὥ

Ϊ

\

στηνηαςκμετα. Ύ Ξ Ιλ?.ιευ.σηςςαπο \ λαου̃ ` σε λαου. ί Β? ιναι τουτο ” χαρακτηρι­ στικὸ )Ανατολὴς καὶ Δίύσἐωςοταὶτεἶναι“`ὰπόρροια ὰπὸ τὴν βασι­ λεία της Τεχνολογίας στὴν ἰμπεριαλιστικὴ ἐποχὴ μας). (Η ὰντικατὰσταση τοῦ ἀνθρώπου ἀπὸ τὴν μηχανὴ σημαίνει ὰπλούστατα ὰνακατὰταξη τῶν ἐννοιῶν τού λεξικού της Ἱστορίας. 'Όποιος δὲν θέλει νὰ παραδεχθὴ αύτό, ἐπιμένοντας σὲ πεπαλαιω­ μένα σχήματα «έθνισμῶνυ καὶ ὰγόνων πολιτικὥν νοοτροπιῶν, δὲν ἔχει ὸίλλη διαφυγὴ είμὴ μόνο στὸ καταφύγιο τοῦ μύθου. Και πὰλι ὅμως εἶναι σὰν νὰ ὰγνοὴ πως δὲν ύποίρχουν σημερα καταφύ­ \ για, ἀλλὰ μόνο καταναγκαστιαὸς ὰγὥνας. Ούτε ὰλλωστε Ἱστορία ύπηρξαν ποτέ
_

θέση

ν

ιν απαραίτητο στοιχειο κάθε μορφης ὴγεσίας). ”Ελειῷε όμως, στὴν › _: `„δ_'_ : Ν Ρ­χι › Φ: γενηα αυτη η συιει ηιοποιηση των κοωασιασυων εκεινων, πο» Ν Ν , ὰκριβως θὰ τὴν ἐμπόδιζαν στὴν πραγματοποίηση των όσων ἐπηγ­ γέλθη. ,Αναζήτησε τὴν ὰνανέωση της Ἑλλάδος Φ αοντας το ϋ| Ἱ Ν Ἱ ) | Ϊ \ Ϊ ί ιδιο το σωμα της και οιγνοησε ανεπιτρεπτα τις ιστορικες συγκλί­ σεις. ,Αξίζει νὰ παρατηρηθὴ ὅτι μιὰ παράλληλη «ἐπιχείρηση γε­ νεὥν» συμπίπ ὅπως μᾶς πληροφο ­Ν ὁ Κ. Ούροίνης, τον ίδιο Ί \ | Η | καιρο στην Τουρκια. Οπως σημειων ος, η γενηα α · «τέκνο της έπανάστασης, πού ἐξόρμησε απὸ τὴν σκέψη και τη ν θέληση τού Κεμὰλ >Ατατούρκ, μὲ σκοπο τό ξερίξωμα ἀπὸ τὰ ὴθη, τὰ ἔθιμα καί τη τὴν νοοτροπία τ· τοϋ τουρκικού λαου ” καθ­ Ι έ αλατο ,ί λίιτι ­ κου διακριτικοὕ του καὶ τὴν ἐντελὴ ὰφομοίωσὴ του μὲ τούς λαούς τὴς Βύρώπης». («”Αποχρώσεις››, σελ. Ζῦθ). Δὲν ἔχει βέβαια ση­
ρ

(ίὕ) (Η πρόσφατη «γενηὰ» στὶς ὴγετικὲς διεκδικὴσεις τὴς νεοελλ νικ· α ίστο θ ίας ονωστόν ξ λε Υ όαεν «¬ί εντὰ ­ εἶναι › ὡ ί η ι Ι τοῦ ίδθυ. Οί έκπρόσωποί της εἶχαν πράγματι ὅλα τὰ ὰπαραίτητα στοιχεία, πού ὰπαιτεῖ ὅ ρόλος της ὴγεσίας, πλὴν μιᾶς της ίστο­ ρικὴς ὀἔυδέρκειας. Διέθεταν κατ, ἀρχὴν συγκρότηση το πρᾶγμα δ λ. πού οί ίδιοι συνετέλεσαν ι ὥστε νὰ λεί· · ἀπὸ ὅλου τού ἑπο­ ο ε ε μένους σὲ βαθμὸν ὰπελπισίας καί δημιουργικὴν ίκανότητα (τὸ
ο

Ν

­
θ

­

5

κ

κ

γι

<

ἀλλὰ ογεν · κεῖ γιὰ ν” ὰλλὰξη ὁλόκληρη τὰν η πορ ε ία ἑνὸς ἔθνους. Μιὰ τετ . λλαγὰ ι γη «θέλει νεκρούς χιλιά­ δες», ἐνὥ ἀπὸ τούς ζωντανούς ἐλὰχιστοι εἶναι συνηθως ὅσοι βρί­ σκουν ὰπαραίτητο νὰ πεθάνουν. (,Ακόμη φυσικὰ λιγώτεροιγ εἶναι ὅσοι τούς ὰπασχολεῖ τὸ «εὕ θνὴσκειν». Καὶ ὰν κανένας θέληση ν” ὰναμετρὴση αὐτούς πού τούς ὰπασχολεῖ τὸ ἱστορικῶςῖ«εύ θνὴσκεινυγ θ) ὰνατρέξη τὴν κλίμακα της ταραχὴς τοῦ Ἱερομονάχου τού Σο­ λωμοὔ. Ἐμεῖς έχομε παραδείγματα. ”Ο τελευταῖοςμεγάλος πολιτι­ κὸς τοὕ τόπου μας πέθανε πάνω σὲ μιὰ περιπλοκὴ τύψεων. Νὰ μὴν καταλαβε ὰροιγε ὅτι οί πολιτικοί δὲν μποροῦν νὰ ἐξαργυρώσουν τὶς | ι γι ιν ε ε | τύψεις τους σὲ τοῦτον τον κοσμο; Πίστεψέ μηπως οτ Ιστορια Ϊ Ἱ” τὸ ἔλεος της ἀνταμοιβὴς; Νὰ ὅμως που ις ειναι ο πανισχυρα πράγματα καὶ σφιχτοδέθηκαν μέσα του σε ιιιὰν ὰνυ­ ποχώρητη μοίταιη ιρυσικὰ ­ὀίρνηση. Νὰ ύπὰρχ τάχα ”Βλλ·θ ν πολιτικό ςν πού νὰ πέθανε ὰναπα μμ· ·ένο ςι ,Άθελα τὴν ὥρα τούτη στο νου μας ἐκείνη ὴ χαώδης κουβέντα «τ θὰ παραδώση» του ὰλλου ὰμαρτωλοὔ. Μὰ γιατί πρίν πεθάνουν τούς πιάνει αγωνία μὲ τὶς Ψυχές τους; Καὶ ὰν έτσι ἔχουν τὰ πράγ­ τού πολιτικού τι οἱ Δοο οτέ· ιι ατα γιὰ ι κνε ι.ια είναι εία νὰ κατα­ λάβουν ὅτι ό χρόνος πάντα καταφέρνει νὰ διαβάζη τὶς Ψυχες τῶν Ϊ ἀνθρώπων ὡς τὰ μύχια βάθη τους. Καὶ τις διαβάζει φωναχτα. Ετ· ῃκ 97 αρη­ | ιναι ιο ειαι.ωμα τοο). Ν Ν 'Η γενηὰ του ἩΟ σ” ἐμας, ζητησε μὲ τὶς διακηρύξεις της Ρ­κ ιο Μ | '\ \ ` | ὰντίθετο ὰπ” ο,τι ζητησε η Τούρκικη α την Τουρκια. „ .„ τ „ Ν ησε τούς «Γιαγκουλες» των ελληνικων βουνωνς τὰέ λληνικὰ «χρώματα», τ, ὰκρογιἀλια καὶ τούς ὰέρηδες. ηἔψαξε τὴν Ἑλλάδα σὲ κάποιους «κρυμμένους» μυθικούς πυρἦνες έλληνικότητας καὶ εἰσηγαγε σὰν μόνιμη λογοτεχνικὴ κατηγορία τὴν ·ιν νιλα οσκοπ.α. Ἑλλαδοσκοπία δέν . θὰ πλ η ὅτι δὲν πρέπει οἱ λογοτέχνες νὰ μὴν μιλὰνε γιὰ τον τόπο τους, ἀλλὰ ὅ δὲν μποροῦν νὰ ὰγνοουν πὼς υπαρχου ί ν κι αι ”?λο ι τύποι ο ι . (Η γτ εν ηα του υ εἶδ ε το Ν Ὁθ ` πραγρ Ϊ .α το­ πικὰ, ἑλληνικὰ, χωρίς εύρ η θέαση και ἱστορικὴ κρίση. Προσ­ έφερε ἔτσι κατι πού καθόλου δὲν ὴταν ὰναγκαῖο­και ὰκριβὥς γιὰ
τ

| ΐθ "ῖί| Χθῦΐωρθωσε το τί ἐπεδίωξε. Μιὰ
Χ

Ώ

Ύ]

'λ'

ΟίὉ'?”

3

λ

Ο”ΐ”ί"| Ι

\

'ΓΟΠ ΚΕΚ”

ι̃

Ω

ίσΐθ ία ›
7

«

­καί

°

Ι­

τ

­Ε

ο¬ι

ὅ

ο 

90

οι
χνςηςκαι

τοὔτο ιστορικα ἐπιβλαβές. ,Εκ τῶν ὺστἐρων μοιαζει να μην ὺπἦρ­ ξε παρὰ ανάσχεση καταστάσεων ποὺ μόλις εἶχαν αρχισει νὰ δια­ ιοαινωνται και ποὺ τόσο ξωτικα αναγκαῖες ἦσαν για τον τόπο. ”Η ξΕλλαδοσκοπία δεν εἶναι, φυσικα, θεωρητικη σκέπη απο την χ η στα η ν (Ελλάδα . ε α τἐεν τότε και ὡς τα σημερ ὁποια εἶχε αναγκη ι ` : ε Ρ_ ι ι ι ι ιι ισιορικα στα πιο καιρια ριζες κολλημενες πολυ βαθυτερες Εχει και πολιτικα περιστατικα τοὔ νεώτερου ἐλληνισμοῦ. ζἶπαρχει \ | "' Ν ἑπίμονο ἐξηγητικο παραδειγμα του πολλαπλασιασμου των τυρ­ Ν Ν Ν ταιων της πολιτικης καθημερινότητας, η ὺπόμνηση του Δ. Νικο­ "' Ν Σικε­ Ἱ λαρειζη για εκεινα τὰ ακριβοστόχαστα συμπεράσματα του Ν ι ε : ἐξωτερικη πολιτικη της Ελλαδος εις ‹‹Διε­ λιανου. (Ελ. : ι Ν το θνεις Σχέσεις» τευχ. Νοεμβριου 1Θβ2, σελ. 83­84, καιτοι ` \ Ν τα πτερόεντα της μοὺσας του Σικελιανου πολὺ απέχουν απο το Ν Ν ~ Ν περιεχόμενο των ιστορικων βλἐψεων του Κων/νου και των αλλων
1

λογοτεχνία ,ειδικο

Ε

Εἶναι η ” λαγὥν, κατ
ὁ ΜΘΝΘΠΙ
(
9

Ν.

·

Ἱι

·ι

׬

·­·

9

τω

πο

3

ο

άν­"βΞ¬"_ζολιχων)_

Ν

Ϊ

και γενικωτερα με ο,τι παραγει ο ανθρω­ Βέβαια στο χαρτι Ν ι πος πνευματικα ­­ δὲν μπορει κανεις να ἐκφραση τελικα παρα την ιο­ α ;ν ῇ τι Ν περιπτωση του. ,Απο τὸν μισον αιωνα υπαρξης της γενηας του και πασα εδον αλλο ι τίποτε σχο ι ” ς ι παλινωδια . \ αδιε­ | 330 δὲν ανα δ ινετα. Ν Ν ·¬ ~ π ξοδο­­η απεικόνιση του ιστορικου ἐγκλεισμου της. ”Ϊπηρςε μεγαλη παραπλανημένη γενηα της... Ἱστορίας, γιατι ,ὺπηρ Ν ι : τὸ σκευος της. Εἶναι αυτοδηλα προφανες οτι εφ οσον χρονο διε­ Ν Ν Γ­ ι : βασιλεία της ”Ελλαδοσκοπικης αναζητησης, θα ειχαμε τηρειτο Ν ι › ι_ Ν ι ι μια φθίνουσα διαδοχη «γενεων» και συνεπως μιαν αδιαμφισβη τητη συνέπεια πολιτικο­ιστορικἦς σημασίας. (Η πρόθεση ἐπιβε­ Ϊ ι ρόσφατες «παρουσιάσεις» νεωτἐρων σὲ ξενα περι­ βαιώνετα | έλαχιστο; κόπος απαιτειται για Ψ οδικὰ κι εφημεριδες, κατατειν ουν . αντιληφ κανεις τὸ ιι Στις αποτιμησεις μας αὺτὲς ἑξυπακοὺεται βέβαια οτι ως ‹‹λο­ . ` εκεινη › |× λε ιτο υ ργ ια ποὺ αποτελει γοτεχνια» νοοὔμε την πνευματικη Ν : Ν περισσότερων και μιας την ὕπατη ἔκφραση της ιστορικότητας Ν Ν › ἐποχων_ η̃η̨̃ννοουμε δηλ. τις καα̃ ἐξοχνγν ιστορικὲς ἐκεινες αισθη­ | αγορεὺουν τα μεγαλα γεγονότα, εἴτε συνοψιζουν σεις ποὺ εἴ | ιστορικὲς μεταβολές. Ἑιω̨τε­ ρων μνημειωμένες ἐῖα̃ Τῶν
κ
_
ι

_

|

`

'Ϊ

|

(

Η

·

ό

>

για τὸν Ντοστογιέβσκυ και τὸν Μ. Τουαιν (σελ. 828, 20) . Από την αποὺη ·' αύτη δὲν ὑπαρχουν λοσΚ οτέχνες μη ·\ ἐνε­ ι ι ε „ χομενοι στα ιστορικως δρωμενα. Ειναι ισως σκόπιμη η ὺπενθὺ­ μηση αυτη, μια και τὸ τρέχον παρόν μας εἶναι όσο ποτὲ αλλοτε Η Ἱ πρόσφορο για να αντιληφθουμε ότι οι «αντιστασιακὲς λογοτοχνίες» ι Γ. "Ν της καθε μορφης, ὅπως και οἱ διάφορες οποωΐοπορωαὲς πΟ,ἡ_ Τ Ν Ν σεις» ειναι οι σύγχρονες προιράο­εις γιὰ Τὴν Τοοχοωπωοία των χαωσ Ψ ε Μ Ν Ειναιγ βεβαια η φορα της ζωης, θα αντείπη ίσως αυτος ποὺ Ματέι ι οκ­ ,¬ χει τις λυσεις στοὺς ὺπερβολικοὺς ισχυριομοοῷ Δὲν ἀοο­οοοχοομε Ϊ Ϊ προς την αληθεια του. ”Απὸ τοὺς ποιητὲς της καθημερινότητας κ Ν έχουν αναγκη ειδικα οι σύγχρονος οποονάπΐοκΐεζ χωρες­ Ετοα, καὶ τ | ›: οι μονες αλλωστε ποὺ παραγουν τέτοιους ποιητές, γιατι σ” αὐτὲς Ϊ ιν ο καταπιεσμος της ζωης χοοὶἡ σύγχρονη μηδαμωὴ πωότητά Της οι › αναζητουν κατι ἀοάγκηο σὰν δγοοφοφὴ Τοὺς ποχχοος ποοητὲςφχαὶ Τοὺς ·· Ν «λαικους τραγουδιστές της». Μόνο ποὺ κι­οοοα εἶοοοο ἀμφίβοχο ἄν | μεταφραζωνται σὲ κάποιαν ἱστορικὴ θετικότητα. ἦττα του 22
.
.εν

” εκφραση των υνατοτητων των ιστορικων συναλ­ τρόπον ποὺ περιγράφει στὸ μνημονευθὲν ἔργο του

.ο

..σεινσμννοάφνε

τα 'Ιστορία­

Ν

χ

Έ.

Ώ

#

3

ον

_

γ

υ

οι

ν

3

οι

κ

¬

αυτα. Απλως εμεις σημειώνομε τον βαλκανιο χαρακτηρισμό τους. ηκ Γιατι κι” αὐτὸ επισης μια αληθεια εἶναι. Τα στοιχεια αλλωστε της Β Ώ. ,_ ., ι ,_›| α Ο τοσυ ν οασθησης ‹ χουνῇσε ολα τα ειδη γραφης. Αὺτὸ ακριβως Ι : σημαινει και τὸ λε οτι η λο γοτεχνια, προερχεται απο τὸν ` λαο και στον λαὸ ‹‹ἐπιστρόφει››! Τὸ ακρωτήρι τἦο οιοτοοονοοίοθηο­ος ` οὔτε η γενηα τοῦ 30 μπόρεσε να παρακαμὺη. ”Αναγκασμένη στα
9
¬γ

ΕΑΜ την σὺγχρονη «αντισ ασιακη λ0ΥΟιε7νια» των χοοηγιων. Εἶναι γεγονότα όλ” Ν › ω
εβγαλε· την «ζωὴ ἐν τάφῳ», όπως και το ,_ ι Ν Ν .. Ω.
®
.

3,

Ἱ

Ἱἰ

λ

7

_1_

ε#

2

_

Έ

­

___

π

­

νια ιἢἐ να εκφνγη προς μιαν αὺτοσυνειδητοποιουσα Ι θεωρηση, μετἐπεσε στην αδιέξοδη μεταφυσικη. Και περισσότερο απο κάθε αλλο , αὐτὸ φανερώνει την αρχικη ἔλλειψη ιστορικἦς προοπτικης. , ι | Στο βιβλιο μας οποο ποαΥμαῖεοομοω.,.ε Τὰ Της Υενηας οώΐης, κι ι στο τελος του Κεφαλαίου περι των μηχανιομων ποὺ δοέποοο Τὶς Ν Ν Ν συντεταγμένες των μικρων και ανωρίμων λαων, ἐβαλαμε μερικοὺς
.

Οσΐεβα.

ιν

ν

Η,

γ

,

ιχ

ι

' 

92
ι ι Ν : ­· ι › ι ι ν «Σαλαμινα τας Κυπρου» του Σε| ερτ. Το ποιημα τὉ στιι Χου ς απο ' Ψ Ι `Ν \ Ν ±..×.υ=ι τ νε .ε ε .ια ι αωο ίοἶγραθία̨ 19Όι3ί Ο­[έν Ολἴνύαἴίίῇύἶμος Τωἕ μἔύἶπολνύΐίιἔων σοη̨τημαιωαεμπηκε σ ε σαφη π εον φασ η ιστο ρ ικ ης ι· ε κυστιν ι„ α € . . τ · › : ω ι ενο· Σ­ αι ακε ρ αιω μ”ενο ς αστο 97 ταυτισ αθ Ο εφερης Υπ αν β υς κθ | ” 6 ιμ” ε· ι Ν του Η βαθεια Βλλαδας. ιωσ· ιας ανολοκλη τ· ν ωτης Ἰ β |δη μ ὰρβλέπ τ ιΑ Ρ τ ι . π ­ το κανει ν . ικ·Ο συνει τσ ί Ὁ η ι ‹ ι : Ι ωοι ουιενο τ · τι ι · . οι ς τα? ι ι αιπω ρ ι χ ς μελος ενος συ ιολου, αλλ μ ελο σπασιο ἔλεος καὶ σταματημό. Οί διερευνησεις τοϋ εἶναι ἀχγ ο ποι τικο κατανα κα­ στην γενικώτερη πίστη του, ἀλλὰ ύπά η Ω Υ Ν ι στην ανεύρεση μιας διεξόδου.”Οταν κα­ σ μ ὸς που τὸν υποχρεώνει δι εται ° 3 τίστ”η\ του δεν λι­ ·\ κα ι β αοανί ζω ” είε ζ 6 ” εναν Θοο νεναἑ πωπω θ ' : ι ι : ι › και πολλαπλα­ νεες ποοεκτασεις σε γοστευει α7λα δυναιιωνεται ' } \ τὸν Σεφέρη μία εἶναι και μἐσασ αυτην Λογικη γιὰ σιασ μ ούς. ί ι Ν διέξοδος. Μετὰ την ἐμπειρικὰ διαπιστωμενη πρέπει νὰ βρεθη ς ιας Λογικῖς δὲν απομένει ὡς ὑπέοβαση της παρὰ Φυσικ*η τῇ η τμ Ι ί ι Η , \ εκ υ Ι. Και αὐτὰ τὰ ν λύση διαλέγει ο Σεφεοης: την Μετα φ υσικ·` Νη "Φ γη η θ ` δλγ › ι ι ι | › ι οωστιας. Π οι ρρ ωστια δεν ειναι η θικο κακο και εν τ ης α αποδο ' χη ρι ι ι ε· Ν › ι ιι­ : › ι ι ε 9 αοτιεται απο τιθ ν Ρ ουλ·Ο ση του ανθΡ ωπου. Ειναι υσικο και μετα­ , ου ξεφευγει απο τον ανθρωπο και ανα­ φυσικο κακο, που η ερες και ἐπἑκεινα της ὕπαρςης του. γεται σὲ δυνάμεις , ε οωει Ρ υοα×·›› τοϋ Σολωιιοὔ πχ Ο Φυσικὸ κακο εἶ Η Δ­ ιν­ στ ην ὰνεξηγητα τὸ παιδι ­­ αν και ο χι φιλοσοφικά αναιτια | ι υνδυασμος φυσικού και ηθικοὔ «Γυναῖκα της Ζακυθος» υπ Ὁ \ | Ν ) Ν 'Ϊ δ λ. υσικα ελαττωμα­ ειναι σω μ' ατικα κακου επειδ· ' Ο ηΙ ηυναικα Κ ” 71 φ °Ν τικη. 'Ο «άρρωστος Νοὕς» τοῦ Σεφέρη ειναι η αποδοχη μιας .,. Ν ι › |.. . .. . Ετ . ιναι η ιστορικης μοιρας, καταστροφικης ισως, μα ανεκκληιης
α
·

93

(τει
^

λ

Δ

×

¬

4

Φ

κ

7

5

λ

7

7

ν

ο

κ

ε

ι ι Και τον αποδέχθηκε σὰν «πληγη». 'Η καταληξη της ποίησης του εἶναι μιὰ ίστορικη Θεοδικία καὶ άρα κοινωνικη ἐγχοῃάλεγὼη· Δὲν εἶναι δηλ. καθόλου παράξενο που στὰ τελευταια χρόνια του . Ν ηθελε νὰ μην τὸν κάνουν νὰ μιλάη. (Τὸ κέρδος της τακτικης των
·

νου μάρτυρα που μόνο σὰν κακο μπορε

.

”

Εἰ όσμο».

5

δ

#

Ά

λ

πραγματων ποιητικές του συνειδησ
χαρΤέρηση)­

ν

._„ φυσικὰ μειαιρειιειαι

.

σὲ απορία, ὅταν ὁδηγη ἀκραιες

Ν

Ν

σὲ μιὰν

ἀνάλογη φισοσοφικη ἀπο­

γ

ν

Τὸ ὅτι ὁ Σεφέρης ἔφθασε ὡς ἐκεῖ (εἶναι κατά τι παληότε Ν ἀπὸ την «γενηὰ του ,3θ››) εἶναι βέβαια ἕνα τόλμημα πολύ. Παρα , , „ . . Ν ι δεν μπορουσε να φθαση, γιατι δεν ηταν δυνατον νὰ φθάση. Αὐτ
καταλαβαίνομε προσέχοντας τὸ μετέπειτα καθεστὼς τῶν ποιητι­ Ν χων μας πραγμάτων. ”Η ποίηση μας γίνεται ἔνας ἀμανὲς ἐλλαδο­ γγ λαγν:.ας, που δὲν ὑποκρύπτει μικροπολιτικη πεζότητα, | _" ασχετα βεβαια αν έχη την μορφη της «αντίστασης» η της ἐθνικης αισιοδοξίας. "Ολες οἱ υπανάπτυκτες ωρες, ὅπως εἴπαμε, ἔχουν . ι ι πλεοναζουσα ποιηση με τα ἴδια αὐτὰ χαρακτηριστικά. Ἰἔπειδη ι Ν ι .._ .. ακριβως δεν αποιελουμε ξεχωριστη περίπτωση, εἶναι κατὰ πολύ ι „ Ν ι ευκολωτερη η συναγωγη συμπερασμάτων στὸ σημειο τουτο. (Η ἀπόληξη της ποιητικης σύλληψης του Σε ειναι τὸ γενικώτερο . . Ἡ ,γ . χαρακτηρισιικο γνωρισμα της ποιησης που οποκαθισ­τα κάθε „ „ δυνατότ Ὁ τα πνευ·Η· ατικ η ς ζωης σὲ ὑπὸ ἐξά Ρηηλ τ σ Μωρες.
3/
­5\
3

κ

Μ

^

Ε

Ἱἰ
Έ

Κ

Η

3

_

Ω

λ

ν

ε

τη

°

ηυ̃

Χ

λ

κ

3

ν

.

·

γ

3

Κ

®

ιοι .ι
^
Κ

Ι

°

\

ε

1

9

^

λ

Ω

Ἡ

ς

7

7

<

×

τα

­±

βαθύτατη συνείδηση ἑνὸς ἱστορικου ἀδιεξόδου, ὅπως ηταν σε θεση Η : ι ε ι ι ο Σε εοο ς να το ιδὔ απο εσα. Υπαρχει τι αντιφαση ενος συστη­ Ν φ 'Οι | Ν ιμ | ι ι εὰ ­· ‹ ›κ ματος που ταλαιπωρει το μελος για το οποιο ο ­ιδιος πονει, και 3 υπάρχει κ ο οτατικος ιστο ρ ικος υπερχωρος που καμμιαν διαφυγη ι ›ι ι \ ε ι το τ ι κι δεν π οσφε ει. Δεν υπα ει λοιπον αλλη λυση απο του παοοντο " ”' ς ι" Ρ Θ ρχ ι ι ι ι ; ι . . Μετα απο τουτο ττν συνειδ ση την μεταφυσικη τη ας “ 'Ί ί , ηῃ ιμη ιστορικη κατασταση της εποχης τοὕ ὰδιεξύδου στάση τοὔ πρωτοχριστια­ παρὰ μας δὲν ἔμενε στ
ν

ω

·;·

ι

ι

3

π

2

λ

9

3

Ρ

_

,Ξ

λ

κ

γ

γ

_

3

·

­

­

·

¿×·

κ

ο

(Ο ἀνασχετικὸς ρολος της ποίησης δὲν μπορει βέβαια νὰ λάβη ἑνεργως μιὰν θετικη ῖστορικη σημασία. Οι ἐπιχειρησειςγενεων Μη. σι ἐπί° άλλου ἐπιπἐδου καὶ μη̨ .ετατοπίζονται συνυ̃άιτο ” ̃ · π Ρ ὸ θ τὸν . ἀσαφο „ . . „ λωδἢ Ζωελο ΤἩΩ ΘΟθΙΟ]0ἔ1Θ μὲ μαρξιστικὲς ἀντιστί­ ξεις. περιθώρια της Δύσης ἐπιβιώνοον ρες ὁγποεπιστημες και ἀνθυποεπιστημες (τύπου ·Υ`|ωο­Τὸν (ω̨̃8ὶγεΙ10ύ)7­ οποῖες βγαίνουν ἀπὸ τὸν πνευματικὁ ` τῶν ιι” ι ι , , , Δ , Ν χωρων, οπως τα πριονιδια απο την πλανη του μαραγκου. Π.χ. _, ρ η φιλοσοφικη ἔρευνα της γλώσσας, γνωστη γενικὰ ὑπὸ την ονο­ ι . . μασία Ιιοἔιιιειιηιιο, ανανεώθηκε αν ὸν μεσοπόλεμο κι) ἐ „ Ν ι Ν αιΐιαε της συμβολικης Δογικης στην μαθηματικη Θεωρία τῶν
Μ
'
ε

(ἰθ)

Ν

.

ν

.

9­ Έ

οι οι­ 

94
Συνόλων καὶ σὰν ὔιἔη τἦἐ Ψνσιαομαθηματικἦς φιλοσοφίας . ίτειοίειίυε του ννἰίίἔουείεἱυ π.χ. εἶναι νεοθετικισμοὔ του ἕνα τέτοιο ἔργο. Μόηση ὅμως σὲ τέτοιου είδους μελέτες είναι ἐξ όπου δὲν υπάρχει ίχνος μαθηματικηςιπαι­ ὁρισμοῦ αδυνατη ἐκεῖ Η δείος, ὰν μὴ σκέψης ὰφοὔ τελικὰ ὴ ὕπατη ἀπόληξη του νεοθετικι­ Ν Ν : ἐς ι ›ι λι ΡΕ­ σμου συμπιπ.­ι με την ιδια την προβλημαιικη της Μαθημαιικης ὕπαρξη συνίσταται γιὰ τὴν ἐπαληθευσιμότητα μιᾶς πρότασης : στὴν μέθοδο κατασκευης (ατί μὲν γὰρ στὴν ὰπόδειξη υπάρξεως σημαίνει το τρίγωνον7 ἔλαβεν ὁ γεωμέτρης, ὅτι δ” ἔστιν δείκνυσιυ). Ν ι ῇτ ι ε ι ι Μ ι Ιἰαθολου τυχαιο δεν ειναι που η μελετη της γλωσσας εἶναι Η Η \ | στενὰ συνυφασμένη μὲ τὴν ιστορία των Μαθηματικων και που ο ἴδρυτὴς της συγκριτικης γλωσσολογίας ὑπηρξε ένας ἀπὸ» τους ὁ Ϊσοἰἱ311ἰΖ. (Ο Ϊσοἰίοτιἰα κορυφαίους μαθηματικοὺς τοῦ κόσμου;­Η ἰ όμως δὲν ἔιρθασε στὴν ἀνάγκη της γλωσσολογίας ἐπειδὴ μισοὔσε τὸ λευκὸ χαρτί, οὔτε γιατι «έκαμε σπουδες στὸ Παρίσι» κατὰ τοὺς νόμους της μόδας, άλλί ἐπειδὴ του προέκυψε ὴ άνάγκη καθο­ ρισμοὔ ἀμφιμονοσημάντου περιεχομζἐνου τῶν λέξεων, προκειμένου να κατασκευαση ενα είδος ‹‹καβολικης­Δογικηςυ. Αὐτὸ τὸ άδύνατο τἦὰγμαὰἔ­ όπως απέδειξε» πολὺ πιὸ όστερνα ἕνας συμπατριώτης
τα
κ
<

95

Ε

ιι

ιεΐἶεδίὲΐξβςἶ Ιτθὼῃιἶι Ξπείἑη τον βἶοχβεθνε ὴ αρχὴ της πολιτικης του. Βιχε λογους στον καιρο του να επιδιωξη ἔὰ λἐρεγ: «ἄε λ0τ<×Ξἑάσ<·>υεΒ ἶντὶλὰε σνἔητἢσἑνγυεγν­ ἶιταγ α υπε ειπετο να υνατο ενα τετοιο ει ος πει ους, ιγο ακο καταστη η Γερμανία ταγὸς στὴν διπλιωιιατιιἔὰ? ἱστορία της Ευρώ­
πης.

.

,

|

2

.

.

,

\

\

Ω

,

και σὰν τέτοιοἠσρνδέεταιςγη̨ςςκατί ανάγκην μὲ τὴν Λογικὴ (Βειίἰο) καὶ τὴν μέθοδο­. Οἱ νεοέλληνεςς ἐκ παραλλὴλουγ υἱοθετὴσαμε ὡς τρόπο υπάρξεως μας τὸ καίὴεστὼς της τέχνης, τοῦ ΙΙ°Ι·ει'ιἰοη1ιο] στοιχείου, ὰποδεχθὴκαμε τις μυθικὲς διεγέρσεις μας στὸ ἔπακρο ανεπτυγμένες και ἐγγίσαμε τὴν ἀυαανότηΐα Ἰχεδὸν πρὸς μὴν
πἶρἔττωση της ἐκιιι τα γενικὥἕερα ὰαποτε›ιέσυι×τάι τι .< ι · ε· νικ·'. Εῖυατ Φὐι/ τι Ο Υἶ” Οῖλἶὲῖη Ι ι τόΙἶ›ν7ποαγμάτωνη ία εἶναἐ ἢ και σγὰμἔσω: αυτἑὔν τηῃ ι γ α εκεινους που τα ημιουργουιη αλλη για οσους υποχρεωνονται νὰ τὰ υἱοθετησουν ὑπὸ τὴν πίεση τρε­ χουσὥν ἰστορικὥν ὰναγκὥν. 'Άν σκεφτοὔμε π.χ. τὴν περιπω̨ωση τὴς Τεχνικὴς, εἶναι εὔκολο νὰ πεισθου̃με ότι είναι δυνατον νὰ | › \ \ ε Ν „ __Ν υπαρξη γουη̨̃ιαστικος υποβιβασμος της ποιοτηιας της ζωης μας Ν α | \ εκει που α ηταν ετοιμθἐ καποιο€ να παραδεχττρ αφηρημέ­ να και θεωρητικά, ὅτι θὰ μπορουσε νὰ πάρξη βελπ­ιωση ‹°Η
εἶν®®ς°ς_ΗξΡΕ7ἐ°ίιί

του νεομαρξισμοὔ καὶ της Ινἱτιρ·ι1ἰείἰτῃ1ε. Και περι μὲν της [άτι­ ΒΉΙΒἙΙΙΙΠΘ δὲν υπάρχει λόγος νί ἀσχοληθη κανείς, γιατί ὴ ὰνεπάρ­ κείά ΤὉΘ εἶναι πασιφανὴς (ἐπιβεβαιωτικὸ είναι που μιὰ ὡρισμένη δραστηριότητα γυρω ἀπὸ αὐτὴ άοέλαβαν ἐπαγρελμαΐίες π.„ρυχω_ Ν «Ι ι ι \ | \ \ λαι). Μπορου̃ν ομως να γινουν μερικες σκεψεις με ­του μοῳξι­ Ρ › ι Η­ι Ν σμο. Ιχαι επειδη σιον νεομαρξισμὸ χωρανς πολλοὶ μοῳξισμορθὰ υγ 5 Ά. ι” \ Μ μπορουσε κανεις ευκολια να τους ονομαση οπως και τους ἀριθμοός, π.χ. Ψ7 κλπ. Βυθυς μετὰ ν δικτατορία είχαμε κάποιον μαρξισμό Χ. (Ο ι μαρξισμος αὐιὸς απέδωσε ἐλάχισ” πράγματα χαὶ ἐλάχγσῖα μπό­ ιν “ ρεσε νὰ μας βοηθἡση νὰ αἰσωδοξκἡσωμεγ <γ·πῆρξε παροδγχὸς καὶ στὸ τέλος εκδηλώθηκε κοινωνικὰ ὰνώριμος. Μᾶς ὴγειρε ἔτσι πάρα πολλὰ ἐρωτημωπκά· ξα̨γὲίαγρξισμὸς όπως ομε τ­εἶναι προϊον ἐπιστημουιχὸ
γ

α

κ

γ

γ

ι

ι

ἄ

Ί

­Ϊ

ἀφηρημένη σχέψηόίθλα Τθὔτα δημιουργουν ἕνα πρόβλημα έπαιρἦς μας μὲ τὴν ἐπιστημονικὴ δραστηριότητα, μὲ τὸν Μαρξισμὸ­Ο­ποὺ

`

τ·”ς που ειναι

·

ί

Απο απλα ¬δηλ. πραγματα εκκινουσε ο Ϊσο1}1›Ιι1Ζ, οπως ο Καρτέσιος κι) ὁ Ζπινόζα). Θὰ ηταν βέβαια παράξενο ὰν ἀπὸ τὶς τεράστιες μελέτες γύρω ι τ ι : ι ι › ι ο και πο τὴν γλῶσσα­που πολυ επικαιρες ειναι στο εξω | \ / ( | Ν | . ._ δεν ξεπῖτιοταν .ηευκαιρια Η γ Ι. οι μι̃ρ [_ στον .­ τομεα της λογ|οιε¿νιας κους προσιρατους ελληνες συγγραιρεις. Ιδιαιτερα μαλιστα οσα ι τν ι Ν ῃι : › ιπῇ ι θα μπορουσαν να συνδυασθουν με τις συνηθεις επιδιωςεις στον νεοελληνικό μας χωρο. Τὰ ἴδια συνέβησαν και μὲ τὴν Ψυχανάλυση. . Οἱ νεοελληνικὲς λοιπὸν ἐπιδιώξειςγ πλὴν της τέχνης, δω®χ'“ κλάδους : νοὔνται και μὲ τὴν Βοοἰοἰοἔἰογ κατὰ τους δυο μεγάλους
¬
Σ

ζ

Ψ

κ

ι ; μηχανη ‹‹ελευθερώνΞυ) τὸν άνθρωπο χλπ­ <Η περίπτωση αὐΐἡ δὲν εἶναι ὰπλὸ ζητημα μέτρων χαὶ ὑπουργικῶν ἀποφάσεων ἀλ­ ι . ` ὰποτελἐσματα ἱστορικῶν 7ὰ μίἄἔ Ύενίκώῖε ργ ΉΞ ἐπα φη ως μ ας καταστάσεων τῶν οποίων δὲν ἔνομε ἐσωτερικὴ ἑυ. Βπειδὴ |
3

Δ

?

4

ί

Ώ» 

96

97
Ν

αναφερόμαστε σὲ φραγμένα χρονικως ιστορικα ογσιαγ, ειναι χιιοεία ι ι ι | ·ο ειναι δυνατον να συμβη ° Ν ε τι αναλο Ύ ν σ­νωΡω”ΕλἹθ0υΡ· μηπωἔ κα συνα×εΤ και πλέον κρίσιμες καταστασεις. ` ` ”λ7ε και με α Μ; 'Ρ “ς '\ , ί ν ας ὰ ιτλρ \ ι οι. η °Ἑοας μαρξισμὸς Χ ­έστω και αν ίμια' ιγ μ κ ι ι δυνατον να μην εκπληοωση τις επι­ σχολασ ιΜλΊ 9®πΟθ°ση βασει των οπο ιων εισα γεται διωκόμενες ιδεολογικες προθεσεις δυνατόν ι Εἶναι δὲ αὐτὸ υγχ ουσ η αποτελεσιατων ιι ­ ` να ` επιρερη ι ί σί και ιι” <.­ι . ι..­ι ­ι οι .ση η ·„όν ρ η δια |Φ υγ* ιῆ οταν σε μια υπαρχουσα ιδεολογικη καταστ ­τ χι ·τ=ρισσοτεοο ι ι Μι. Π ἔ Μ υ ι.. .ο ισαο αο ο .ονο ιναι ε α. . που ΐαροωσίαζ Έ ' Ο μ °"” Ι/_ ΙὉι ' Ν ι ρω: ὅΐιιν ἐκ Των πΡα`ίἱλά­Ίων ἀπ®δΞωί\'®Ξ°®"Νὁ°® Ο ωοσδηπο” νεομαρ ι ” ιι. ξισμὸς δὲν ἔχει σαιρεις συνειδησιακως ιδεολογικες πρνθεσε­ιἐι
(

Ἱ

¶

Δ

ο.

°3°

°

­

3

­

·ετ.για
·

Α

λει μονοσημαντα την ιδέα ὅτι τυχοῦσα πολιτικη μετατροπη δὲν ι ι ι Ν εἶναι δυνατη χωρις την συμμετοχη ἑνὸς μεγάλου μέρους της παρα­ × ­ 8 ι· ­ Ἰδ υι›,αρα, ι ιι ι ι ι ι . .. το ανακυπτον ερωτημα: δημιουργειται ὸοσιαλωἐ Θ€.ια€­ ι . , ένα ἐπιστέγασμα και τρέχομε ἀπὸ κατω, η έχομε ὁπωσδηποτε
Ὁ

3

­

×

×

9

ι

<

πραγμα ποὺ δὲν μας δημιουρ­ . απ” Ι · ρ­ μεγαλυτερη προβλημαιικη ὅσην η πρωινη ὅχληση για τ ι | . κ ι απελο θα φορεσωμε, Και αν προκειται για την πρώτη πε­ Μ Ν αὐτὴ νὰ ἐππευχθηἕ Ν ρῃτΤωση7 πως μπορω
Ω

ι” την ανα γκη
ι

.

ι

ι ι ι ενος επιστεγασματος
·ικ

­

κ

×

×

°

^

2

¬|4

`

7

.

ιι

#

ἀλλὰ μ·ε”ἴαβάλλεΤαί° σὲ ἀγωνα ›δρομθυ μα την επωω̨ πηση ἶυι̃/χ ­· γι ι ςῳγμένωο προσώπων και την επιβολη προσωιιικων καταστασεων. δὲν υ̃πάρχουο οι δυνάμει προϋποθέσεις Τοὔτο ακοι ι β ὥς σημαίνει Ν ί ._ 2; ιδεολο ­ μεταμαρςιστικου για να μεταπέσωμε, μἐσῳ του οἰουδηποιε ι ι .ι ίμ ι “λλ ι › Μ ›.. ο εγ ια . ιν κα ι­ ς· .α ς σε γικου σχημ­αιΟ€› απο “Ον π οι·ΚΙ τικ·ίὶ εκτ °β οτ Ὁ Εἰ " ¿ οι θα μ°” το ουσε να επιτευχθουν ι | Ϊ ` με Το Οπω ο καῳο καὶ ἱσ”ΐ®Ρ·”^0ι ι· ” μακροπολιτικὲὲ ἐπενὅύσεω̨· ' ' ' τ ί· ια τὸν ἑλλοΘ νικὸ Χ ῶοο ι · ' Τθσο ΞπΞι`ί®υσ=€­ι' ι Φ ι ιι ® ' τῶν διαςόοων ‹‹υι°τα­ Παραμενομψ μαρτυρά μας ἑιαμαχγης Ρ ζ _| ' Φ ­Ο οκαια ` . τον παριιναγε Ετ ὸς Χ δεν Ὁ ν.εοἔι<=ν­ῶνιι ι__ ιθ 8 ι Ν ι ι ι ι Ε: Ϊ εναντιον του οποιου επετε η ριμυιατος εἰσάγεται ο μαρξισμος
.

Ν

ῃγ

Ἱ

Δ

?

| .

ι

Ξ..

° ι .ι ἐς” Ν Η Δεξια Ομ­ωι; έχει ταυτίσει ὑποσυνειδητως την παρουσα πολιτικὴ ΤὉΩ ἔκφΡασὉ μὲ πᾶσαν μέλλουσα ἐξουσία. ,Εξ οὕ και οἱ βαθμολογίε Δὲν τίθεται βέβαια καν θέμα περὶ της δυνατότητος

ι

¬ι

­¬

λειτονΡ`ίίας στὸν ἐλλλθνικὸ ΧῶΡ0 τῶν νεομ­Φιθξιστικὥν 0'7ημ·ά”¦ων ο Τύπου Ψ. Τὰ νεοεῃ' ὰ ` Θ | |λ' Ι ιιη κ πν υγιατικα περι ωρια, μο .ς που ι χ ι θ Ν επιτρεπουν κανενα αρ ρο σὲ ὲιρημερίδα γύρω απο τα πραγματα Οώἴά­ Περζσσότερο οὔτε δράμ­
να σημειωθη ὅτι ὅλες αὐτὲς οἱἐπιχειρούμενες νεο­ προσβασειςγ δὲν παύουν να επιδιώ­ Ρ­αοἔιστικὲς και μεταιιαοἔ ι ί Ν Ν κωνται μέσα στὸ γενικὸ κλιμα της ἑλληνοκατανυξης . .. . και . ρητορι­
__
Κ

κ

9

_

›

λ

κι _ ι Λςιζει πανιως

Ν

ρα

×

Ν

~

~

Μ

ς

μαρξισμός Χ. ,Εκτελωνιστης παρουσιασθηκει̃ολη σχεδον|η δ εἐ *ια διανό 2ση­κλασσικη καὶ νεωτέρα­μὲ τους μαθητικους, , .. . πο μ . ι κωῇ κατα ι ο·ί ου ς ανα χ ει Ρ ας. μικλλσΐαι βα ἔ3λἶΥ
χ

Ἱ

3

7

|

ι

ι

ὁ

λ

ι

·

.

^

να δημ­ι0®3ΡΥ*Ι|
›#

.

Ο

' ς' Ύια Ρυωΐακγὺι ΟΉ σχημαῖγσμοὺς που θελομε, μας χρειαζεται μια σοσιαλδημοκρα­ ποοθεση Ϊ \ \ τία . . . πελοποννησιακοὕ τύπου. Ειναι αυτη υ. σοσιαλδημοκρατια αυτη δεν μπο­ καὶ αναγκη τῶν πραγματων. Ϊ ) μ!| Ν ιτευχθη, χωρίς τὸ ἰδεολογικο επισιεγασ μα καποιας μαρ­ ρει ν | ' ρ­\ Ν Ν Η ιο προβλημα. γεννιέιαι ακριβως ξισφιαης ἀπόχρωσης. Και ἐδω | Ϊ \' Ϊ ` ) \ ` ξ και ποιον να εκποοευθ” . αυτος Ο 'σμ.ο ἔο' πο που και πὥ ς πρεπει ι ' ηι \ επιβαλ _ θε.ικισμος ὁ πολιτικος Βέβαιαγ καλύψη; ι να
Λ
ι

ι· λοηπῃγ ςλἐ υ7*ἶθεσωξ*®

ανωμα

Φῖα·
τ (Δ

ί ετ βἶνέοἱ . · Με στου ζ `ια|συμ·μ·Γ
Ρ

ι

ς

να

Ξ?`Οἴ.να

μ ΟΜΠ/Οὺς κ υτε Ρ ου π ευ β\
ι
ἶ

Οίβί.

ι

Οίνζι) ι

­.ν

ε·

ετ το ι

_.

Έ”

3

Ἱἰ

­¬

3

Ἡ

Ώ

~

λη­

Ν

Χ

«μεγαλη ἱδέα» ἐπιβιώνει αναλλοίωτη μιζέριας. μι ι ι .ι Η Ν σιιἐ Η­ΕΡ­Ω μας με την μορφη του ἑλλαδοκεντρισμου. Ουδέποτε πάψαμε νὰ μαστε «μεγαλοϊδεατες». Δὲν ἑπιχειροὕμε μόνο να δω̃άξωμε ” παίους την Ἱστορία τους, αλλα διεκδικοὔμε νε ιθἐγ ι Αν . Η ι την τε λεσιοικη κρι σαη για κα .. τι το ευρωπαικο. Και τουτο γίνεται ι Ν ι χς Ν γιατι συζητουμε περι των προβλημάτων, αγνοωντας πληρως την ι Ν . ιδια τους την προβληματική. Ἑνω δὲν είμαστε μέσα μας βεβαιω­ ι ι κι μενοι για τα ποοοσια που καιέχομε την αρχαία ἑλληνικη σκέψη και .. την εὀρωπαικη, καταιρεύγομε μὲ πάρα πολὺ μεγαλη ευκολία ι .ι μι ῖγ , ,Ι ι ,την ,_ ι ¬ι σε κρ·σεις ωσαν α›.η ‹‹η αρχαια σκειρη νοθευτηκε η λοξοδρομησε ι .ι γι ιν ε την ευρωπαικη». Οτι βέβαια απομένει να μιλησουν καὶ οί \ ιληνες για τους αρχαίους, εἶναι γεγονός. 'Ίσως μαλιστα η Ϊ ιλια τους να μην εἶναι χωρὶς γενικώτερη σημασία καὶ για τοὺς ι ν \ \ | Ν | ι ιλους. Γιατι ισως πρεπει να ουμε καὶ τοῦτο . παρα τις τεραστιες ι ι Ν Ν 7 Ν φυσιογνωμιες στον χωρο της εὐρωπαικης σκέψης, τα αρχαια κείμενα σφι] γνευτικη τους σχέση μὲ τον νέον ἑλληνισμό,
%ΟσνΥΤΡαΨι×­712
_ι
κ
π

Ν

Ἱἱ

_

Λ

α

κ

Ξ

ιν

_

α

Η

ν

7 

98

99
Ι
νι

παραμενουν . μια α . ημιττλης ο ι
ε
Σ

ι

οθτση ει , αν . οχι κατι το
­τι

|

3;

:

­ ἀκόμη­ “Οτε ὅνεἔη πρόσβαση πια τιτι.<ϊτ.:αίε. εαἐψιι είνα νόητη ηχωρηὶςμ­τὴν εὺηρωπαικὴ ἐμπειρία, είναι ἐπίσης ἕνα .γεγονὸς σπουδαιότερο. Τα ίδιόμορφα οτοιχεῖα τοῦ εὺρωπαϊκου πολιτι­ ί σμοὕ δὲν εἶναιί οὔτε αλλοίωση, οὔτε λοξοδρόμηση τοϋ ιου. Ϊ | Στοὺς πολιτισμοὺς δὲν ὺπαρχουν λοξοδρομὴσεις. (Υπαρχει συνε­ χεια καὶ επαυξησεις. Διότι οἱ­ πολιτισμοί εἶναι πραγματοποιὴσεις ίδεὥν καί, όπως είπαμε, οί ίδέες διέπονταιαπὸ τὸν νόμο τὴς συνε­ χείας. Παράγονται ο πολιτισμικὥς απετελέσθη πρὶν καὶ συνεχίζουν τὴν περαιτερω πορεία αναπτυξη; τους. ”Ο Χριστιανι­ Μ εν Ν | ”| σμὸς δὲν μπορει να θεωρηται λοξοδρόμηση του αρχαιου πνευματος, γιατὶ χωρὶς αφὺτὸν δὲν θα ἦταν δυνατον νὰ συνεχισθὴ παραπέρα. Καὶ δὲν θα ἦταν κάτι τέτοιο δυνατόν, ακριβως ἐπειδὴ ἐμφανίσθη­ κε ὁ Χριστιανισμός. “Αν είχε τὸ ίδιο ίστορικὴν ἐπαρκεια, ὁ χριστια­ νισμὸς δεν θα ἐμφανιζότανὴ, καὶ αν ἐμφανίσθηκε, δὲν θα μποροὕσε ξκείνη­τὴν στιγμὴ νὰ ἐγκαινιάση μιαν νέαν ίστορικότητα. ,Από τὴν αποψη τοϋ πολιτισμοὕ καὶ ὅχιτὴς ἱστορίας, δὲν ἔχει σημασία ποια ίστορικα περιστατικα συνετἐλεσαν, γιἰαῇναμὴν εἶναι δυνατὴ η επι­ ,βίωση τοϋ αρχαίου πνεύματος χωρὶς τὴν αναγέννηση του. Σημασία `› › τ· Ν Μ έχει ὅτι τὸ έλεος π.χ. ηταν τὸ στοιχειο ποὺ ἔλειπε από το αρχαιο πνεῦμα καὶ κατα τοῦτο ὺπηρξε η δυνατότης της συνεχείας του.
ο

`

ί

ο

γ

ι

9

γ

ι
γ

πιὸ ‹‹μαθημαῖΜὲ­Ξ» ἐχφάνσείἐ.. Τθὕ πυρέἐι ἄνθρώπι­νω μυαλου̃ σνμβ%ίν9}{Υ ςἀκνἢβῶἐ ὅταν που̃σι̃αθἦ νὰ ἶνθγί· : χ τι ι : κοποιηση το αλογο, γιατι ε δουλεύει μὲ όλη του τὴν δυναμη.
ἐ%αίΥΦνΤαν

Πρὶν ἀπθφι̃σίζωμε Τοὺς αφορισμούς μας, εἶναι χρεία νὰ διευ­ χρίνίζωμε τὰ πράγματα. Καὶ εἶναι αναγκη νὰ ὺπομνησωμε ὅτι ὴ ἀρχὴ καὶ το ξεκίνημα τοϋ ρασιοναλισμοὔ ανάγεται στὴν σκοτεινότερη θρησκευτικὴ περιοχὴ τοϋ δυτικοῦ μεσαίωνα. (Η ἀνάπΐυξη Τἦἐ νεώῖερλι̃ἔ ΜαθὉί·Ψἴἶἔκἦ§ σ®Ρ·β®ώ^εί Οὕΐε Ο­Τίιν ¬ °° "Αναγέννηση, ούτε στὸν ῖίθον αί. Συμβαίνει ακριβως στην σκοτεινὴ ἐκείνη περίοδο ποὺτὸ ανθρώπινο μυαλὸ συντετριμμένο απο το βαρος τὴς πίστης καὶ της θρησκευτικὴς αγωνίας, ζητα ” ίμονα να κρατηθὴ απο τὶς ἐλαχιστες βέβαιες ὸίκρες ποὺ ἔχει ¬­ τ” τὴν ανεκαλυίαν ·ηἔ Λο ακα . Τὶν Λο·­ακα τουἔ οί ὁίνθοωποι όταν ι Ψ
±

ρι

γ

'

Ἱιἔη ιη σΐὶἔ

3

είναι ἕνα Ρ· ὲ Τὸν χόσ μ· Ο ° ὥ ο ® αλλος καταλαβαίνει πως ειναι «κομματι» του καὶ συνεπὥς ὴ φιλοσοφία του εἶναι ακριβως η σχέ­ ση του μί αὐτόν. ξἶίπαρχει, πιστεὺομε, τεραστια μεθοδολογικὴ δια­ φορα χ δ άγκη σημερα, στὴν τεχνολογικὴ ἐποχὴ μας, να
λ

χωρίς νααἰσθανἐταινκαίμίμιὶὰνί­4αναῖγκ·η ἐπεξηγὴσεων­διότιὴ επαφη του μὲ τὸν κόσμο είναι μυθικὴ­ἐνῶ ὁ αλλος παλεὺει μὲ τὸ «ταὐτὸν καὶ τὸ ἕτερον», μὲ τὸν ἑαυτό του καὶ τὸν κόσμο. 20 ἔνας

Οί Λογικὲς ἔρευνες τοῦ Λούλλου καὶ )Ηθικὴ τοϋ Σπινόζα εἶναι τὴς ίδιας τάξεως μαθηματικα προϊόντα. Καὶ δὲν ἐννοοὕμε κα­ θόλου τὸν τρόπο γραφης της ‹‹)Ηθικἦς›› τὴν διαδοχὴ αποδείξεως τῶν «θεωρηματων» της, αλλα τὴν απειροστικὴ ἑκείνη αίσθηση | ~ ποὺ ὺφερπει σὲ όλο τὸ κείμενο, καὶ ποὺ οδηγει τὸν συγγραφέα ω Η Μ της στὴν ὲπιλογὴ των ὁριομων καὶ των αίτηματων. Τὴν μαθη­ ματικὴ πληρότητα ποὺ ἔχει τὸ κείμενο τὴς Ἱίθικἦς καὶ ποὺ μας καθιστἄ σημερα προφανὲς ότι ὴ συγγραφὴ ἑνὸς «Διαφορικοὕ Λο­ | ἶ Ϊ γισμοὕ» θα ἦταν στὸ μυαλὸ τοῦ Σπινοζα τὸ απλουστερο τῶν πραγματων. (Η μαθηματικώτερη ἔκφραση της Λογικἦς συμβαίνει | ἢ­\ οταν ιο πεπερασμἑνο ανθρώπινο μυαλο βρίσκεται ὺποχρεωμένο να κατηγορηση τὶς ίδιότητες του̃” απείρου καὶ τοῦ αίωνίου σὲ κατι αλλο ἔξω ἀπὸ αὐτό, ἐπειδὴ καταλαβαίνει ὅτι, μια καὶ ὺπάρχουν οί ἰδιότητες καὶ τὸ ίδιο δὲν τὶς ἔχει (γι) αὐτὸ καθόλου δὲν αμφι­ βάλλει), σὲ κατι αλλο πρέπει κατ, ανάγκην νὰ αναφέρωνται. ,Αλ­ λα τὸ να βαλης αξιώματα μὲ τὸ ὀίπειρο καὶ να θεμελιώσης ίδιότη­ τες μα αὐτό, σημαίνει ότι ἐκαλυφες ὴδη μὲ ἐπάρκεια τὴν «μαθη­ ματικὴ σκέψη». ,Απαιτείται πολὺ λιγώτερη μαθηματικὴ φαντα­ σία τὶς αντινομίες τὴς Θεωρίας τῶν Συνόλων, απο όσην για νὰ καταλάβηςτὴν φαπαναγαθότητα του Θεοῦ», προσέχοντας πραγματα τοὺς κόσμου. Πρέπειλοιπον να κανωμε καὶσὲ αλλα πράγματα ανάλογες διευ­ κρινὴσεις. Πρέπει λέγοντας τρεχόντως Φιλοσοφία να διευκρινίζωμε τί ἑννοοὕμε.”Εννοοῦμε αραγε τὴν Φιλοσοφία τοῦ ”Ηράκλειτου καὶ τοῦ Νίτσε ὴι̃­ὸο Πλά­ωρα, Τὸν 'Αριστο­τέλη και τὸν Καπί; Καὶὴ θρη­ σκεία βέβαια φιλοσοφία εἶναι, όπως καὶ ὴ ποίηση. "Η διαφορα τοὕ .„ \ τ ι ι .αμεα Ηρακλείτου και του Πλατωνα ειναι ότι ο μεν ενας δογματιζει,
2
× ×

ι

ν

τα

___¬______

‹>› 

1ΟΟ

ΙΟΙ
Ν
3
δ

ὅταν τά σνζητἄμιε. Καὶ σημερα μάλιστα η ἀνάγκη αύτη εἶναι .. | ,„ χρειαζούμενη ρισσοτερο ἀπὸ κάθε φορά. Το πόσο ὰπομα­ ί ι ί κρυσμενοι βρισκομαστε ἀπὸ την ὰρχαία σκέψη ἀποδεικνύει τὸ γε­ ` \ ·` Μ γονος ὅιι 4­_ πολλοι νεοἐλληνες διανοητὲς­ μηδὲ του Γληνου ἐξαι­ | |_ Ν ρουριενου ­· συνισιουν την ίδρυση «Ἱνστιτούτων κλασσικων σπου­ δὥν» γιὰ την οίκείωση της ἀργαίας σκέψης. ”Η σκέψη αυτη δηλ γτ ι αγ _| ι ν , . εωαί­ κατι Το αἐεχωμσιολλι κα ζει ιδιαιτερης μελέτης. Αυτο ι ι τὸ πρᾶγμα κατὰ τίποτε δὲν δια ` ο Ο τον τα)­να πλην. οτι μαθαίνοντας στὰ σχολεία τὰ Ἄιρχ Ἱἶὰλληνικάγ θὰ ιιιλούσαιιε γι ε Ν Ν τὰν Αρχαία Υλωσσα· ΠΡΟσέΥΥίσὉ Της ἀρχαίας σκέψης σημαίνει αναδοο λ. πισω Υυ Ρ ισ Ρ· α στον ἱστοοικὸ δ ρομ ι μη “Θ ' ο που 'δ ιη ·ίν υσ. τ ) ανθ ωπότ τα ὥς τώοα *Ι Ρ ­η ὰναδο ` ι ` ­¬ που · Και στὰν Ὁ γομη ' εχει “ ­ α ὁ τη Ο σίψ ηγ ερ αττεἶ ά φ Ξ 'Γη'Οία Τὰ ινοιι Οι ῦδί υν0ίΤ0ν να `· ξεφυγωμε ' .` συναπαγ το ' _ τημα μὲ τις εὐρωπαϊκὲς λεωφόρους. Τίποτε δὲν ἀποκλείει _­ ὰντί­ Φ : ε¬| θετα μαλιστα υι.αρ¿ουν λόγοι νὰ πιστεύεται ότι ἔτσι θὰ συμβη ­­ \ ω ι | να βἐλουμτ σ”")ν 8ΡΟμΟ αυτον νἐεἔ δζεξόδονς, προς την ὰρχαία προ­ ι ι : Ν βλημαιικη και σκεψη. ”Βκεινο που ἀποκλείεται, εἶναι νὰ ἀγνοη­ σωμε τὶς εὐοωπαίκὲς κατακτήσεις. ί Καὶτοἶἱτο, ὰπλούστατα, ἐπειδ . Δ λ ηωευρωπαικη ἐκκινει ἀπὸ την ίδια προβληματσιη ὰο· γιλίαία ι ­­¬ ίαη οτι ” δ” ­' Φ η ἴδια προς Ζ ω Ρ ι § αὐτὸ νὰ σ ημαι εν προεκτειν..ται Ώ. ι · ι..· ι· τι . τι ιι ~· "·αιἄί?.ία̨.δί^Ἱὶ ιηέ· Ο η̨̃ὲἔνη̨̃νδλ οαΐάλλ­Ώ?­0€ νὰ μας βοηθηση νὰ κατα­ λα̨βιῳγίἔἔγἶξἕίπε Ο Δθλίμίὶδηἐ ὁ­Πρόκλοςγεἶναιγγο Ιιοιίνιιιιι. Καὶ τ· ι ν ι ‹ ξ τοῦτο δὲν ειναι θεμα προαιρεσης7 αλλα ισ κο δεδομένο. ία Ομοια \ | μίἶω̨εσονμε ποτε νὰῳκατανοησωμε τον Ε}υκλ..ίδη νε χωρίς τὸν κι >„„ ι ι ` θῇ· Ο Η1Π)θΓτ δεν είνα! ουσ: λοἔνδρομηση, ουτε ἀλλοίωση
·ι
Ά
δ

συνεννοηθοὶῖμε και γιὰ νὰ "Ώ 8 | Η | Ρ. Θ ι ι ιιουὶόο Ή ακθϋβωἐ θἑλομε. Ἱπάρχει η Φιλοσοφία πρι ι.ε νε ἄτομα τοῦ Δημοκρίτου και υ ει και η μετα. Η πρώτη .. ι ἀνἀγ κη ἀπὸ αὐτὰ ἀφου δὲν ι. η δεύτερη όμως δὲν μπορει νὰ κάνη βημα χωρὶςα̃νὰ ἐ ­ταση το πρόβλημαὰτἦς διαιρἐσεως καὶ του μερισμοὕ τῶν πραγμοίτων.”Απὸ ἐδὥ ὡς την δεύτερη ἀντινομία τοϋ Καπί δὲν ὑπἀρχει οὔτε κενό, οὔτε καμμιὰ λοξοδρόμηση. 'Η φι­ λοσοιρικη σκέψη κινεῖται ἐπὶ εὔθείῦιι; γραμμης. Πρέπει νὰ δείχνω­ με ὅἴί 8ίε®ΜΡΝ”ἡσαμ·ε ἦδη την σημασία τῶν πραγμάτων αὐτῶν,
­._
δ

την σημειώνωμε γιὰ νὰ μπορουμε
.

`

π

γ

¬

Γ

σ`›

έ

.Χ

ο
ι

τοϋ Εὐκλείδη. Εἶναι η ίστορικη του ἐξέλιξη και τὸ συμπληρωμὰ .ιι την ι ‹­ κι ι ›ί του. Με ελλαδοπληςια­που αλλα εἶναι τὰ πρακτικά της τέλη ­ὰπλὥς δονκιχωτίζομε, χωρίς νὰ ξεγελὰμε κανέναν. Οὔ­ ι τε και τὸν ίδιο μας τὸν ἑαυτό. 'Ενας Μαρξισμὸς σαν γέννημα ῃρ· της Ἑλλαδοκατοίνυξης, εἶναι πολυ ἀμφίβολο ὰν θὰ μπορἐση νὰ ἔχη τὸ κοινωνικὸ περιεχόμενο που ὰπαιτοὔν οί ίστορικὲς συγκυρίες, θὰ παραμείνη μιὰ ὰπλη παραλλαγη της μέχρι τώρα διὰ της ποιη­ σεως ἰδεολογικης ἐκτροπης. (Η ἐκλογη ὥς πρὸς τὸ ἐρώτημα τοῦτο εἶναι ιρυσικὰ ὰνάλογη τῶν ἐπιδιώξεων και θεωρητικῶν ἀποδοχῶν στις ὁποῖος κανεις , Ν ω προσφεύγει, μιὰ και έσχατον τέλος του Μαρξισμου, γιὰ κάθε Μαρξιστηγ δὲν μπορ ὸίλλο παρὰ ὰπόκτηση της ἀνα­ Φ λυτικης ίκανότητος τρεχόντων κοινωνικων ζητημάτωνγ κατὰ Ν. τρόπον ίστορικως ἐπωιρελη.
_

ν

„

·

Φ­Ι

×

ι

κ

κ

­δ

Ε

Δ

Ν , Ἄιπαιτειται ίσως ἑδω Ι ὰ διασαφηνιση του όρου­«λαικος ι ” ῃιμν ι Ν τοατιεν­αν υΜε„τνν τον αντ<ι­ενν.<>νϋν±ε..τιι.τολιτιστικὲι ὰντικειμενικοποιησειςγ στις ὁποῖες γὁγγὡςγγστοιχειώδης κοινωνικη

(17)

Ώ,

_,

μιαν

Ἡ

Ν

ὰ

Ι­

_

Δ

<

ι

ι

μονὰς ἄνθρωπος ὰναγνωρίζει την πηγη των συγκινησεών του. Ὁ ὁοισ μ ός μας αὐτὸς δεν ὰποκλείει νὰ υπάρχουν και ἄλλοι, ) | "Ι που εἴτε ὰ­γ νοοϋμ · δν αντικε ιμενο του ειδικου επι­ στί ημ ονα. Στὸν ὁοισ μ „ οιιε ­ νὰ ὑπα γ οίγ ωμε όλα τὰ ἔργα
¬

γ

Αν

Ξ

3

Δ

Ι

κ

3

Ω

γ

Χ

Χ

ιι

ι

Δ·

λ

ί

ί

ἶἶι̃ἕα
1

τἐγνη δδὰ`ὁποΐυ̃Γ“λειτὀυργεῖ ψυχικα ὁ λὸς ὁίνθρωποςγ ὥς ὰπλη κοινωνικη μονάδα. Τὰ έργα συνεπως αυτα ὰναγνωρίζει όλόκληρος Ν ένας λαός, ὰνεξαρτητως αίσθητικης ὰποτίμησης. Μιὰ «καρδιὰ» που σκαλίζει πάνω σ” ἕνα δένδρο ὁ τσοπανος, ειναι κατὰ τον ὁρι­ σμο στοιχεῖο του λαικοὔ πολιτισμοῦ. Θέλει ἔτσι νὰ δώση διάρκεια σὲ κάποιο αίσθημα του) νὰ τὸ μεγεθύνη διαστέλλοντάς το χρονι­ κά, και τὸ χαροίσσει στο δέντρο που θεωρεῖ παραμόνιμο της „ ι. δικης του ὕπαρςης στον κόσμο. 'Όμοια δημιουργει ἔργο λαικου πολιτισμου αυτὸς που σκαλίζει τὰ ὰρχικὰ του όνόματός του (βλ. › ι ι ι­Ρ­ : ­.ι ε π.χ. Αρ. Βαλαωριτη, «το ςεριζωμενο δεντρου) η ο χωρικος, που στη ταν ικειρ τ αλη τἶς ης γκλίτσα . ς του δίνε. ι­ι τ`ν η μ οο γρη ·\ τοὔ δρ οί­ Ν Ν κου τ' "Αη Γιώργη. Ὁ πρωτος τείνει σὲ μιὰ ὑπέρβαση των βιο­
. . .

3.

ι

.

__

κ

λ 

Ι02

7οικὥντο(|­­ °­ι~­ ~· και Οθιων δηλ· αενισινρειιαιν 3” 5­
,_ ὅ>°`®
`

ΙΟ3

Υ

και

ι

2

'

Ο

ελ

πα! ιο δημωωὡ τραΐούδι·
Ύ'

ΤΕΡΜ πεθανη. ι ι

μ·ε”Υαλοἔ α®°®χΡαΕ®Ρα§ ποὺ
Φ

:

Ο δευτερος λειτουργεῖ κ

Ι

κΐίζειτὸ

επαναλαμβάνει μαυσωλειο του
.

ἰσθητικά, όπως
·­

­­;:ιόἕι̃όΐΥα̨ἔι.ιἘρ9φαΪὲ¬§­ὅῇυ σὺμ·Ψω`#α μὲ τὸν ὁρισμὸ ποὺ δώσαμε, ὁ

λαῃῳςτ πολῃισμοἔ Τφοϋποθέτει τὸ «λαϊκό πνεὕμα». Προϋποθέτει δηλαδη” 'τθὺἑ Η­Ψἀλωἐ λαἶκθὺἐ μύθους και παραδόσεις σὲ μιὰν ἐνεργὸ κατάσταση· Τὰ στωχεἶα αύτὰ δὲν ἑξαιρανίξονται ἴσως ποτὲ ἀπὸ τοὺς λαούἐι ἀλλὰ δὲν εἶναι πάντα ἑνεργά, δηλ. δὲν όλο­ . Η ι Ν κληρωιονται σε διαρκως νεες ιιριιχματοποιησεις. Οἱ μυθοι καὶ ιο | | ος ερ \ ι ςι πα `ρ αδοσεϋς σ ,Χ¬­ιιζννται τοσο μ ετ η ν ἰδι οσυ γκρασια ' τους, οσο " λ και με\την\ ιστορικη τους διαδρομη. Στους ”Ελληνες π.χ. ἐκληροδοτηθη απο την Τουρχθκραΐία χωνΟβια·λ€ἔ1__ἔέῳΟῖη,η ὁποία μὲ τὸ σύγχρο­
χ
#

Ι

Τόσο ἀπὸ την «άστικοποίηση» τῶν μεγάλων συνόλων Ν "' Ν ιου ελληνικου πληθυσμου δηλ. τ·`ν ούσιαστικ^ Ω η δυνατότ η τά τους Ὁ ι › να αποβαινουν καταναλωτὲςτου συγχρόνου βιομηχανικοϋ καπι­ ,.. Ν ι › ,ιαλισμου¬­, όσο και από την συνεπόμενη άδυναμία υἱοθετησεως της κι › καπιταλιστικης ηθικης, π.χ. μανία νεοπλουτικης ιδ ιξης» ε ... Ν Η συνοψιση του πολιτισμου στην ἔννοια της «λαϊκης παρά­ τ ι ι ` , δοσης» ιναι ι στορικα ­. ι . ι μόνο μια κατασταση ακροβαιικη. "Οχι ι γιὰ τον τον λαοι αλλα _· σημερα ­­ και γιὰ τὸ γενικώτερο | Ν πλενμοι σχεσεων στὸ όποιο ύπάγεται ταύτιση αὐτῶν τῶν δύο πΡαι̃”μ·α”·`ων εἶναι βεβαια τὸ σίγουρο, ἀλλὰ και τελευταῖο προπύρ­ 'Ψ ( ιν `Ι”ω”Γ Ὁ Ηϋΐο Ρ Μ”θ €ἑπ'ιβίωσης.Εἶναιὅιιω ι Θ και θ αιτία μ.ετί άληἑ ἱστο­ ι Ρέχἦἑ δυσκαμψίαἐ­ Σϋνἢθως ἢἀνοργάνωτη αποδοχη τῶν βιομηχα­ νικῶν αποτελεσμάτων στις χὥρες τῶν ἑσωτερικῶς στατικὥν πολι­ τισμὥν, συγχέεται μὲ την «απειλη» κατὰ της λαικης παράδοσης. ιν ι ι \ Οιι οι‹ πολιτισμοι δυνατον νὰ αἰνουν ὁ ένας ἀπὸ τὸν άλλον °* .­°° ν Ρδίκ δὲν σὉμ­"τι ι ι ν 0"¬ε¬ ΟΉ ο ενας να αρη μπορει οπωσδηποτε τον αλλον. , , ξ Ιδιαιτερα μαλισια ὅταν υπαρχουν λόγοι νὰ μην συμβη η μεταβολη
»¬
θ
Δ

καὶ ἔμμεσαι
×

οἶνικανότητα ἀποκτησεως ­­ ακομη. ο.ι ο υπαρχων λαικος ό Ή ` 4 Ρις ιαφορισμο σε ολοκληρη την κοινωνικη κλιμακα· ( Οπως θα δειξουμε και παρακάτω, αὐτὸ τεκμαίρεται

νθ πολπικὸ λεξιλόγιο

τα

.κτλ
ό

συιεί \ 8

ο

.

ι Α ι"­\ Ξημαωει
ό

λ

”
>
Ε

,

ἔ

τ

­

ό

δ

ό

_

1

η

,__

]

;ρ=

.

χ

·

^

×

λ

#

5

»

?

#

ἹΪ

ι

2

<

7

­ αύτη.,Παράδειγμα μπορουμε νὰ πάρωμε τὸν τὸν τεχνικό πολιτισμό, ό όποιος μόνο Δυσμὰς μπόρεσε νὰ ἐπεκταθη, Ϊ ` ) \ ἐνῶ πρὸς ,Ανοιτολὰς ἐνεῳυτευ . Ο πολιτισμός αυτος ειναι ειδικα ­ἔργο της λευκης φυλης. Ὁ κάθε, άλλωστε, \ μέρους πολιτισμός, 'ἔχει ὡρισμένην ικανότητα αφομοίωσης ξένων πολιτιστικὥν στοι­ χείων καὶ τοὕτο υποβάλλεται ἀπὸ έναν βαθύτερο διαιιοιρασμὸ τῶν ιρυλῶν.Στὸν ἴδιο λόγο ὀφείλεταιηὅπαρξη αἱρέσεωνσὲόμιὰ θρησκεια, ὅπως καὶ η ύπαρξη πολλῶν θρησκειῶν. (Ο Τεχνικος Πολιτισμος σὰν ενιαία προσπάθεια καὶ συμπεριφορα τοὕ ἀνθρώπου ἔναντι τὥν Ν ι ι .\ φυσικων στοιχείων θὰ χαρακτηρισθη γοτερα ως μια «εποχη», Ν Ν ὅπως των σπηλαίων, κλπ. Τουτο ὅμως καθόλου δὲν σημαίνει ὅτι ,ὅδεύομε πρὸς μ \ όμορφη ἐξίσωση τῶν ἐπὶ μέρους φυλετι­ πολιτισμὥν, δὲν ὑπάρχει δεδομένο, ότι και οἱ ἐπο­ χὲς πού προϋπηο . αν κάτι τέτοιο. Ἱθπὸ τὸν ὅρο αἀπειλ· . η του̃ λαικοὕ πολιτισμοῦ» εἶναι δυνατον να νοη κανενας δυο πραγματα : η οτι κινδυνεύει και κατι χειροτερο θὰ τὸν διαδεχθηςιόπότε πρέπει νὰ καθορισθη ποιό εἶναι αὔτὸ τὸ χειρότερο και κατὰ ποιάν άποψη), ὅτι μὲ τὶς νέες συνθηκες . καθίσταται. . . ανος ὡς κοινωνικό ανασταλτικό. Το πρωτο δὲν ` 76 το συςητου̃ με, γιατὶ αποτελει ὑπόθεση. θὰ άναφερθοὔμε μόνο στὸ δεύτερο, πού εἶναι τὸ θέμα μας και γιὰ τὸ ὁποῖο διαθέτομε συγκεκριμένα στοιχεῖα. ι ύτερο νεοελληνικὸ κοινωνικό φάσμα, ητρέχουσα πραγ­ ἔιτὸ ι ι­ ι ι λλει. ναι ς­χμ ματικοιης μας .πιβα Ν ζε ωοίσω , με τρεῖς μεγάλες πολιτι­ ι Ν στικὲς ὁμάδες. Τον αγρότη, ό όποιος δὲν μετακινηθηκε μεταπολε­ ὰ ὰπὸιτὸ χωριό του. Τόν , στικοποιηθέντα ὰγρότη, πού πού­ ου στὸ χωριο και μετεβληθη σὲ εργαζόμενο λησε τὰ υ ρα : ,_: ι ι Ν ,ι ῃι τοὕ Κέντρου, · πιχειοημα.ια ασ.ο, ο οποιος μικρη η καμμια ι ι σχέση δὲν ἔχει με συγγενεῖς του στὸ χωριό. Τούς δύο πρώτους θὰ τους λέμε αιρορεῖς πολιτισμοῦ», ἐνῶ τὸν τελευταῖον ὰπλὸν ‹‹ὰποδἐκτη››. Ὁ αγρότης ζη μὲ τὶς λαικές του παραδόσεις καὶ τις άναπαρά­ "στ τοτε” ι γει καθ ο μετρο τις συντη Εἶναι λιγο δύσκολος ὁ ισχυρισμός ὅτι τὸ τρακτέρ, η ποτιστικ· η ὰλωνιστικη μηχανη μποροὕν νὰ
ἔ
3

Ύ

ν

2

ι

ι

λ

×

ι,

ν

ι

ι. 

104
ιρθάσουν στὰ βάθη τοὔ φυσικού συντηρητισμοὔ του και νὰ τὸν ὰλλοιώσουν. Ούτε βέβαια και νὰ μεταβάλουν τὸν ρυθμό της
π
Ν

Ιθὅ
,
¬

καθημερινὴς του ζωης, γιατι ὁ λληνας ἀγρότης ποτὲ δὲν δούλευε λιγώτερο χρονο.. . Οί μηχανικὲς εἰσβολὲς \ καὶ γενικώτερα οἱ κα­ πιταλιστικὲς μεταπτώσεις το μόνο άποτέλεσμα ποὺ εἶχαν, ἦταν εε | του ολιγοσιευση η αριθμητικη | α­ 3· ί | ._ (αλλο θεμα Ρ­ βεβαια όιιὴ ὀλιγόσιευση : ν ·­ αυτὴ κανενα ουσιαστικό ὰποτἐλεσμα δὲν ειχε γιὰ τὸν νεώτερο ἑλληνισμὸ­ἐπειδὴ άκριβὥς δὲν ἦταν «καπιταλιστικὴ» ἐπιταγὴ, ἀλλὰ ιιβατραχοειδὲς άλμα» χάριν μιας ὁίφρονος όλιγαρχίας, ποὺ τὰ αποτελέσματά του τελοϋν ὴδη ἐν ὲκκρεμότητι (βλ. σχετ.: Γ. Κόλια, Ἱστορικὴ Γεωγρ. του ἐλλ. χώρου, σελ. Βθθ). Θεωροὔμε βέβαια ἐδῶ τὸν λαικὸ πολιτισμὸ σὰν μιὰνἐνεργὥς δρὥσα ἔκφραση τοῦ τρόπου ζωης τοϋ λαοὔ και συνεπὥς δὲν τὸν διαχωρίζομε ἀπὸ τὸν λαικο πολιτισμὸ τον πρὸ και μετὰ : ε τὴν Τουρκοκρατια. Ο ” ωισ ὁ καὶτὸ βουκολικό στοιχ'· *ΙΡ μ Θ εδο τ” δ ιοτικ” ης θα· · ηἐ ποί η σηξλ θα ετα­ Ι ι φερεται στο κατοπινο δημοτικο › τραγούδι καὶ εἶναι έκφραση ολόκληρου τοϋ λαού. Βἶναι δὲ παράλογη η ίδέα ὅτι τὸ τραγούδι αὐτὸ σὰν ἔκφραση δὲν θὰ μποροὕσε ὴ δὲν θὰ ἔπρεπε στὴν διάρκεια τοῦ χρόνου νὰ μεταβληθὴ, άρα νὰ βρὴ τὸ ὰντίστοιχό του σὲ κάποιο ν Ι ι αλλο εἶδος τραγουδιού, οπως ι ι ι Φ π στο «λαικο γουδι». θα ηταν παράλογο μετὰ τὴν μικρασιατικὴ καταστροερὴ ” ὰ μὴν συμμετάσχη στοὺς ψυχικοὺς καθορισμοὺς ποὺ εφερε το γεγονὸς αὐτὸ και νὰ ἀποστρέφεται το λαίκὸ τραγούδι. “Οταν προπολεμικὰ λόγῳ της σιτικἦς πολιτικῆς μὲ δυὸ στρέμματα χωράφι ηταν πλού­ σιος, μποροθσε νὰ ἦταν επαρκὴς καί ἀγέρωχος και ὴρωικός, ὅσο και τὸ δημοτικο τραγούδι. Μεταπολεμικὰ ὅμως ποὺ πούλησε τὸ χωράιρι του αύτὸ ἔναντι πινακίου ιρακὴς ποὺ ὰν τὸ κράτησε, τὸ κράτησε ὺπὸ τὴν προϋπόθεση ότι τὰ δύο τρίτα της μεγάλης πα­ τριαρχικης του οίκογένειας θὰ ἔιρευγαν απο τὸ χωριο ·τ ος ἀνα­ ζητηση «καλυτέρας τύχης», εἶναι ἑπόμενο νὰ βρίσκη κάποιαν καταφυγὴ καὶ κατανόηση ὰπ” τὸ κλαψούρισμα τοῦ «λαίκοὕ τρα­ ... γουδιου». ”Επαψε πιὰ νὰ εἶναι ὰγέρωχος. Οἱ χωρισμοὶ καὶ οι διαλύσεις τὥν οίκογενειὥν φέρνουν πόνους (ἔτσι δημιουργοὕνται | , ·| )¬ παν” λα αίσθθμ·α”ΐα)› θ σίεἰξλῖ έχει σχέση μὲ ν­¬ ιἢν προίκα και
9 5
α
ί

Ν

'

κ

κ

·~·

ὰ

Ψ

λ

Ν

'

<

δ

>

»¬

»¬

¬

­ι

ο

φτωχιὰ κι” αν πιστη κοπέλλα, ἐπειδὴ ·ξ παλληκαριὰ Ν θὰ κατανοηθη ὰπ κοινόβιο και θὰ βρὴ ως ὺποσ Είμαστε ἐνώπιον τοϋ σχεδίου Μάρσαλ! >Αν Κως τροποποιειτα . ·° . . ὴ λαικὴ συνείδηση καὶ αναλόγως εκφράζεται. Οί αναλογίες ρε" ιη­ „„ ρουνται και γι” αὐτὸ ὰκριβως δὲν παραδεχόμαστε Ν θλάση του λαι­ κοὔ πολιτισμου̃. 'Όταν ἔφκιαχνε τὴν πλουμιστὴ καρπέτα στὴν ἹΙ~γουμενίτσα «συγκοινωνοῦσε» μὲ τοὺς άλλους στὰ Γιάννενα ποὺ θὰ τὴν άγόραζαν, ὅπως και σημερα ποὺ άχνει λουλούδια νάϋλον συγκοινωνεῖ αίσθητικὰ μὲ όσους τὰ ὰγο ουν. Ὁ λαίκὸς πολιτι­ ,›·\ σμὸς ὡς ἔκφραση τοὔ λαικοὔ πνεύματος, οι Δ Ελα! σημῦἴσία αν εέίγ ὑποστατικὸ τὸ «γνέμα» τὸ νάϋλον, όπως δὲν ἔχει σημασία τὸ : ι ι ι ι υ ι ο α πο τα πιατα ι . Β που ι σπᾶνε στα «μπουζουκια». Η ψυχικη λει­ του Ρ γία τοὔ σημερινοὔ αγρότη τοϋ χωριού είναι όμοια ἐμπρὸς , σὲ μιὰ ονα ' που . Ι είτε ε θα ` η Νταν θυ ζαντινί . η, εἴτε η φ ωτο γρ α ~ με μηχανὴ ΚΟΪ)/¬\.Ιἰ. Είναι ι δὲ γνωστὸ ότι οἱ βυζαντινες ἐμαζεύτηκαν μὲ «ὰντιπαροχὴ» ἀπό τὰ χωριά. Λύτὸ συνεπως που βλέπει ὁ εἰδημων της βυζαντινῆς τἐχνηςγ εἶναι άσχετο μὲ τὸν τρόπο Ν ιι ψυχικης λειτουργιας του ι× ι λαοὕ. Ουτε και μπορεῖ κανεις να οιαγνωση τὸν κίνδυνο τὴν ἀπειλὴ τοῦ «λαϊκού πολιτισμοϋ» άπο τὸ λου­ λούδι νάϋλον τοϋ χωριοΰ καὶ όχι ἀπὸ τὴν νοοτροπία του >Αθηναίου ὰστου̃ ποὺ δίνει τὸ παληὸ σπίτι του γιὰ νὰ πάρη διαμερίσματα. Τὸ χωριάτικο σπίτι μὲ τὰ νάϋλον λουλούδια και τὶς νάϋλον κουρ­ τίνες εἶναι πολὺ πιὁ αἱσθητικὸ ὰπὺ τὸ διαμέρισμα μὲ τὸ καφὲ­ρου­ στὶκ χρὥμα της πολυτελοὕς ἀθηναϊκἦς πολυκατοικίας. ”Η δια­ ιρορὰ δὲν εἶναι αἰσθητικὴ, ἀλλὰ οίκονομικη.Τὸ πρόβλημα συνε­ πῶς μετατοπίζεται. Δαϊκὺς πολιτισμός ὡς ἔκφραση τοὕ «λαϊ­ κοὕ πνεύματος» συνεχίζει νὰ ὺπάρχη. Ἱ (Ο άλλος, ὁ ἐξαστικοποιηθεις ὰγρότης, ζὴ σὲ κατάσταση ρω­ μαντικἦς άναπόλησης και θλίψης, σχετικὰ μὲ τις παραδόσεις του, ἐπειδὴ αὐτὲς αποτελούν στοιχεια της ὴδη καταπιεζομένης αίσθη­ τικἦς και ψυχικης του λειτουργίας. Καὶ στὴν ‹‹πρωτεύουσα››7 ' όμωςγ βρίσκει τὶς πολιτιστικὲς του ἐκτονώσεις. Εἶναι σκόπιμο
._
.ι
θ

φέρνει «ερωτικες αποτυχίες». Δεν είμαστε πιὰ στὸ τουρκοκρατού­ Ν \ μενο κοινόβιο, ποὺ ὁ άνδρας θὰ παντρευθη Ϊ ` απο παλληκαρια
'!

7 ο

Ν

,_,

__

κ

2

κ

π

_!

­

Ή

ξ

λ

κ

κ

κ

'

. 

ΙΟ6

ΙΟ?

| κρεμάει τα μπιχλιμπίδιοι στ, αυτοκίνητο, θα το παραμορφωση μὲ· τούς μεγάλους τροχούς καὶ την ἐκκωεραντικ .τμιση. ”Ολα αὐτὰ εἶναι η ἑορταστικη αντίληψη της λαικης του παράδοσης καὶ Ν ι . .. ὅχι βέβαια μια ἔλλογη κατανόηση του συγχρόνου κόσμου. Ύίπαρχει λοιπὸν κι” ἐδῶ «λαϊκη παράδοση», ὡς καθοριστικὸ στοιχεῖο της
χ χ
.

νὰ προσέξη κανεὶς τὰ διάφορα κομπολόγια καὶ κουδούνια μι . τσαοούο ια, πού ύπάρο ουν σὰν στολίσ ατα ἐν άι θονία στ ` Μ ­ι Λεωφορεια η καὶ Ι. Αυτα εἶναι αναλλοίωτες επιβιωσεις τοο Μ Ν 7: ἀλόο ου. "Όπως παληὰ στὸ άλο ο κοε ουσε ουντες και ιο ί ιαντεἐ ι ­ Ν , ι κ­ γιὰ λόγους μεγαλοπρεπείας καὶ προβολης, έτσι απαραλλαχτα
Λ
λ

ν

κ

γ

ψυχοσὐνθεσἡς Τοπ
α

ί

άστῶν της πρωτεύουσας, τειδη ἀκριβῶς δὲν εἶναι φορέας πολιτισμοὔ, εἶναι ιέον κοινωνικά ούσιώδης. (Ο άστὸς αὐτὸς βιοῖ σὲ μια κα­ τάσταση ἐκκρεμοὔς προσωρινότητος μεταξύ της ”ΡοΡ­Μυοιο” ) Ν 577 ι Ν › Ν Ι Εκ κα. της αιιοιρροσυνης της αστικης ασεραλτου. ιναι αγὔῖὸ ς ι › τὰ ὁράματά του εἶναι συνηθως ἑξαργυρώσιμα πράγματα με αρχικη Ν `# τιμη των 2θθ δρχ. καὶ εἶναι ὁ κύριος φορεύς της καπιταλιστικης εὶσβολης, όπως καὶ τὸ κυριώτερο θὕμα της. Ζῶντας στὸ κύκλωμα της «παροχης ὑπηρεσιὥν» μεταξύ τοϋ μονοπωλιου καὶ τοῦ ἐλληνικοὕ καταναλωτικοὔ κοινοὕ _ υ άποτελεῖ Ν .. ρ­ Ι την κυριώτερη μ . εἶναι ὁ κύριος άγωγὸς της λαικης μοδαο καὶ τῶν άλλων παρεπομένων της ακαταναλωτικης κοινωνίας». ξθλότελα άνιδεολόγος, εἶναι τὸ μέγα στηριγμα της κοινωνικης Ν ω ι : σταθερότητας των ἀστικων κέντρων, ἀλλὰ καὶ η δυναμει απροσ­ διόριστη κοινωνικη μεταβλητη τοῦ μέλλοντος. Γι] αὐτὸν «κοινωνικη πραγματικότης» εἶναι ἀγριοσύνη τη ί παρακαπιταλιστικης πρωτευούσηςρη ὁποιαμε ρ­ τον εμπορομεσωικ παρασιτικό της χαρακτηρα ὡς μόνη ὶδεολογι γματικο­ Μ.­. Ν Ο Ν τητα του ἔμράλλει την ἐπιδίωξη του μεγίστου και παντὶ τρόπῳ κέρδους. Εἶναι δὲ γι, αὐτὸν προφανὲς ότι το κέρδος εἶναι συνάρτηση Ν Ι ι | ι : του χρονου εργασιας. Με την αλαϊκη παραδοση» τον συνδεει ιδια¬ ζούσα σχέση: την καταλαβαίνει ­­ ἐπειδη εἶναι τὸ ὶστορικο δεδο­ Ν Ν Ν , μένο της σημερινης του ύπαρξης άλλα είναι καὶ ολότελα απο­
ΕΟΖ

Μένειητρίτη κατηγορία τῶν
Ξ
ν

ο

·

¬

ση

.

α

­

γ

_
ι

®'

δ

3

οι

¬

»

5

7

κ

κ

3

λ

­

δ

τεκμαίρεται καὶ άπὸςτην ἐ τ ­ χθεῖσα κοινωνικη καὶ οὶκονομικη ομοιομορφία τῶν μεγάλω× 90)­ : Ν Ν Ν ματων του ἐλληνικου πληθυσμού ἀπὸ τὸ ,θθ ὥς σημερα. ίΐςὺ... ελληνικα κριτηρια αὐτὸ ἔπρεπε βέβαια να ἐπιτευχθἦ, γιατ ρεπε › ε ρω ν ανεβη ο θμὸς ιων δυνααένων νὰ αγοράζουν. Αὑτὸ όμως δὲν ι θὰ ηταν τόσο εὔκολο, ὀὶν ὑπἦρχε πραγματικη διάσταση ξύ λαίκοὕ πολιτισμοῦ καὶ ἑνὸς ὑποτιθεμένου άλλου. εγςνκ μγι αυτη εῃγῇ Π εςισωιικη πολιτικη προσέδωσε καὶ μιὰ πρώτη άρνη­ τικη προσημείωση τοϋ ὅρου «λαικος πολιτισμός». Εἶναι εύκολο πρ τί ί τ να παραιηρησωμε ν­›¬ Α . σημερα Ν ἕνα ἕκθειο ἐπιστημονικὸ προλεταριατιῃ που ι πα ρ αιιένοι ­ ὁ δυνά μ ει φ ο ρ έας Ὁ χα ίθε Εγω δρ λ οργχης ” προπαγάνδαῷ ‹ : ι Η Ν Γ. η οποια θα ειριλοδοςουσε να τὸ οἰκειωθη μὲ ἔνγχ μη̨̃αμη̨υμ προπα­ γανδιστικὸ πλᾶνο, ἀντίστοιχο λογικ ης του αμηχανιας τὰ ἐργαλεῖα του ὁδοντιατρείου του π. χ. ἐξαρτῶνται ἀπὸ ι σοδεια του στὸ χωριά Εῖναγ ἄλλωσΐε ποῳοῃηρἡσγμος ὁ μος Ν Ν Ν των πτυχιούχων του κυκλώματος παραγωγης, μπορουν να Ν Ν διαρωνουν μὲ προγράμματα σοσιαλιστικης οπτικης καὶ πού
¬

Ϊ Ν είτε ἐνεργου είτε

Ν αυ̃ΐὸο αυτος είναι π Ρ ωτκίς γενεα ς καὶ διαττοε ιι ι καποιες σχεσεις με το χωριό του, δὲν θ' άφηση ποτὲ την εὐκαιρ Ἱ Ἱ Ἱ να μην ιιπεταχτη» ὡς έ ιν . να «καμη Χριστούγεννα Πάσχα». Ίθδὥ βέβαια παρουσιάζεται ὀξυτάτη αντίφαση ὅταν δεσποινίδα της ἀθηναϊκης Βουίἰιμιο καὶ της πολυτελοὕς ΠἰεοοιΙ1ὲτμ1ο, ~· . 6· _ συναπαντα την ἐςαδέλφη της στο χωριο καὶ συμβαίνουν μεταφυ­ σικὲς διαπιδύσεις. Σημασία ἔχει ὅτι καὶ για τὸν ἀστὸ τοῦτον υπάρχει λαϊκός πολιτισμός. Δὲν εἶναι τυχαίο ότι τὸ κλῖμα τῶν πανηγυριῶν τοϋ χωριοὔ στὰ καφενεῖα, εἶναι τὸ μὲ τὸ κλίμα τῶν σημερινῶν ταβερνὥν μὲ μπουζούκια, τῶν ὁποιων ὁ καλύτερος πελάτης εἶναι ὀ ἐν λόγω ἀστός. ηλεκτοικη ι κιθάρα ὡς προς ι τὸ παλαιὸ σαντούρι δὲν δηλοῖ μεταβολη της λαικης παράδοσης, ἀλλὰ αναλογία. ‹ ι ..γ Ν Ν Ν Π ύπαρξη λαικου πολιτισμού άρα καὶ λαικης παράδοσηςι

μεν Ο γιατι ι ύποχρεωμένος νὰ­ ε ἶναι μενο της καταναλωτικης παοαζάλ· ς. Ί” ίσταται λοιπον κα \. 9 .. \ γι αυτον η λαικη παράδοση, ἔστω καὶ σὲ λανθάνουσα κατάσταση ΜΑ
ΞΨ (Ω
Β

Γ

π

η̨ε

ι

ν

±αΜσ'ϋα
:

κο

ε

ν

;

χ

·;·

ρ

Ο

Δ

?

ρ

¬

δ

ἹΙ

γ

λανθανούσης

_

­

__

ν

δ

ν

¿¬·

ο

Γ

Φ

¬

«¬

¬

.

ας

Κ

ε

α

9

7

ὀκ ον»

Η`

Φ ο 

ΙΟΒ

ΙΟ9

η γπολ ,Ψίι ἔισαἔιιοτννε ει̃ιικτανλεἰπρὸςιτῖιεινἐσιϊιτελειεινλε τών ποκαταστασεως δηλ. πού επιδιώκουν, την μέσῳ ”Ώτι και στον ασ υτον, δευτερας η τρίτης , γενεας, "_ «λαικη παράδοση» ἔχει προ η ικανοποιηιικη, απο­ δεικνύει το γεγονὸς ότι ὁ λαϊκισμός του χωριου ­­ τέχνη της ιολοκάτας και τοὔ αγ εοιδιοὕ , βπ ποοθάλλεται ὡς Οωίχἴ) σ Νο­νο ±_λ~¬:=· › Ν χμ ῃι ης Μ“Θη“Μης "Ου αδίωῃκι πο ην ονομασία «αναγωἴίί Φις ρίζες καὶ τὶς πηγέςνί Έγγίζομε ἔτσι τώρα ἕνα άλλο αποδεικτικό στοιχεῖο της υπάρξεως και λειτουργίας τοϋ αλαικοὔ πολιτισμοῦ» Ν .. ω υπό ι`ν ἔννοια Ν Ω εκ άσεω ἐνὸ καθολικού «λαικου πνεύ μ· ατο ››: την ἰδεολογικη χρησιμοποίηση του όρου «λαικος πολιτισμός». Χ­ρησιμοποίηση ποὺ δὲν θὰ ηταν δυνατη, αν αὐτὸς δὲν ἦταν ἑδραῖος \ ολοκληρη Ι · »­­` Θ ` \ σε την νεοελληνικη σύνθεση. Δὲν εἶναι μόνο τὸ «λαικο κέντημα» στὸ μπου̃στο της δεσποινί­ ­ των τ· Ν ι προβάλλεται δος ς Ἄ.θηνων που .. ι ι σὰν ἕνα ύποκατάσιατο μιμησης τῶν ‹‹ΑτύΣἰε€ι11οί8›› της Εύρώπης ­­ καὶ ὁποία τὸ δέχεται ἐπειδη άκριβῶς είναι ύποκείμενο της αισθητικης της ζωης ­­ ἀλλὰ και άντίστροφη διεργασία πού ἐπιχειρεῖται προς την κατεύθυνση τοῦ ἰδεολογικὰ ἐγκατελειμμένου ἀγρότη. Σ, αύτὸν λοιπὸν τὸν ἐγκατε­ λειμμένον σημερινό άπόγονο τῶν ηρώων του̃ Β. Ἄιμπού, παίζεται Μπίντερ και Μπρεχτ! Γυρίζοντας ἀπὸ τὸ του και πριν ἀκόμη ἀναμερίση τα αγροτικά του σύνεργα, ακολουθηση την παράσταση «κοινωνικού προβληματισμού». τυγχάνεται ον .Ν Ϊ ἔτσι ἕνα άμφί δ ρομο ίσοζύγιο του πνεύματος της «λαικης παρα δο ­ 672€», μεταξὺ Ζωρωυ̃ Καὶ πόληἐι ποὺ σὰν ἀπυτέλευ̃μα ἔχει Ψἢν τηρηση της ὁμοιογενους κατανομης τοῦ «λαϊκού πνεύματος» τὸ κυρ ὁποῖο ύπάρχει δεδομένο και εςελίσσεται κατὰ τους δικούς του τρό­ πους καὶ νόμους ­­ καθόλου. Βέβαια, μὲ τὶς κοϋλλι­Τεχνιχὲἐ καὶ πνευματικές άιὰ ι τη ν ύπα. ιθ ρο δραστηρ.ότητες, ι σκοπ ουνται ” . ἄμεσα Τέλη Χιξέὶ ΰϋγκδκρίμένῦό ὁ ἔλελρχθς ἄλλων ί8ΞΟλΟ`ίίΧῶν δρα­ σΤ”0ι9ί­νΨἢΤων­ Ἑπεω̃ἢ ὅμωἐ ΟΖ δϋασΐηυ̃ίόῖηΐεἐ αὸτὲἐ δὲν ἐξαεπὥν· ται ἀπὸ άντίβαρα,ἀλλά εἶναι προσδιορισμοὶ γενικωτέρων πολιτι­ Ν Ν .. › κων καταστάσεων των καιρων μας, ὡς μόνο τελικό εξαγόμενο πέραν τῶν κονδυλίων ­­ εἶναι ό ἔλεγχος της πορειας τοὔ ολου Η

Με

­

2¬

7

9

¿¬

­

,

λ

9

2

¬

¬

ε

.¬

ν

ν

'

ι

οω

­

.

.

ι

χιπ μηὰ ­τάση ποὺ προρῃμα̃ νὰ

νιώεννι νε βάση την δεδ<›ιιέν·ι ὔππέν τα Μίκα παι>ἀδ<>σ·ιτ>ι “Ολες μάλιστα αύτὲς οἱ δραστηριότητες μερίμνης γιὰ την «πνευ­ ματικη καλλιέργεια» του ἀγροτικου̃ λαού, δὲν προϋποθέτουν μόνο ιι ν μ ερ ε | : την ενεργο υπαρξη λαικης παράδοσης, ως κατινος διαφορου απο την προτεινόμενη «παιδεία», ἀλλὰ κυρίως και το ἀμετάβλητό της. ›: τ ι ι : Αν Οί ((ΧΟ'ν(±)ΨίΧΟί 'π Ο λΐίέαΐίυ̃ Οι» .ΐῖθ Οϋσὕν να ΞἘΠΟΞΟΟὉὉ ,Α ταν τιαοανικ ιδεολο ικ αποκλισ απλούστατα δεν θαμἐ ί­ τι Αύτὸ εἶναι πόρισμα της νοοτροπίας τῶν νεοελληνικῶν ἐξουσιὥν, γιὰ τὶς όποιες, ὥς γνωστόν, μία μόνο άρχη ισχύει: «μη › ν Ν ­· κίνει τὰ ούτω ἔ έ ι ἀο ν αύττιἔ εἶναι όοι χ οντα». Συνέπεια ργιἔ ωόνο ιχιἔ νί Η ότι ούδέποτε στὰ σχολεῖα ἐδιδάχθηκε πραγματικη «ἀγωγὴ τοῦ πολίτου», ἀλλὰ και στις ανώτερες σχολὲς ούδέποτε αναλύεται ._ Ν μιὰ θεωρία, προκειμένου νὰ ­καιαπολεμηθη, ῃ.\ ιρόβο μηπως ιμ­ άπο ό άλλος προβληματισθη παντοιοτρόπως γι” αύτην. Διατρέχομε δηλ. ι ~ ἀντινομία ­ .. δρασιηριόιη την εξης ν. ...ι ρ τα . οἱ ίδεολογικὲς ι νες της έπαρχίας νὰ εἶναι δυσανάλογα περισσότερες ὸ τις αντίστοιχες τῶν κέν­ τρων. φυσιολογικη τάξη τῶν πραγμάτων αύτῶν εἶναι άκρι­ βῶς αντίστροφη. Οι καλλιτεχνικὲς λοιπὸν δραστηριότητες ' τὰ. χωρια καὶ τις κωμοπόλεις, όχι μόνο προυποθέτουν την «λαικη ` Ϊ \ \ Ι Ι παράδοση», άλλα προυποθετουν και το αναλλοιωτο της ἀπὸ κάθε τί τὸ ἐξωτερικό. “Αν ό αγρότης φορα μπλου­τζιν πίνη κόκα­κόλα, καθόλου δὲν ἔπεται ότι αλλοιώνει σὲ τίποτε την παράδοση του, ότι τρο­ ποποιεῖ τούς νόμους μεταβολης Ν της. Βέβαια, ὁλότελα άναλλοίωτες «παραδόσεις» και στατικές, ι Ι ι υν αλλες απο τις πρωτόγονες. Αυτἑς μαλιστα στο τρέχον ιο τοῦ πολιτισμού μας, όταν ἔρθουν σὲ ἐπαιρη μὲ την τεχνικη όχι μόνο καμμιὰν αλλαγη δὲν ὐιρίστανται, ἀλλὰ σβύνουν τελείως. Τ' Ϊ . η περιπτωση ετοια ειναι ' ι “' λ αων μερικων ” της Μ ικρονησιας ­ ' „ 'Τπαρ­ ί
1
ν

ν

κ

κ

·×·

'

„..
ο

Ε

·¬·

›

ρ.

7

Ἱἱ

Ώ

#

να

νι

9

®

~

¬

#

η άποψη αν μπορη νὰ έχη μερικες μεθοδολογικὲς αἱτιολογησεις κ › ι ­· : .ερους επιστημονικὥν κλαδων, οπως π. χ. της λεγομ νης
τ

τισμὸ σὲ πρὸ της Τουρκοκρατίας και μετά, λέγοντας δὲ «λαϊκό πολι­ιισμδ›› ἐννσεῖ την μέχριφτην ,Τοορκο,κρατ.ία„παράδοοΐην Αὔτἢ
,

Τὸν δηχό μας λγχϊκὸ πολη­

,μα

'

9

π

να 

ΠΟ

ΙΙΙ

`ι`¦”'

λαογραφίας, δὲν ὰντιστοιχεῖ ὡστόσο . ρίγματ α α οπω ” ς τα ὶ ” ί ἐδῶ. κατ) ὰρχην δὲν διευκρινίζεται τὸ κριτήριο βάσει του σβητεῖται η υπαρξη στην μετὰ την Τουρκοκρατία χη. ουτε στην περίπτωση που τέτοιο κοιτηριο υπάρχει Ι ι ι ὰναγνωρίζεται σὲ όλες τὶς ίστορικὲς περιόδους π. χ. στην της Τουρκοκρατίας καὶ μετὰ ἐποχηγ στη ν ιμτατην ὰλωση τῶν Φράγκων. “Αν ὑπάρχη νας λαϊκός πολιτισμός, ὁ ὁποῖος δρα ¬­ καίτοι μετασχηματιζόμενος σὲ όλες αυτες τὶς ι ι κι Ν ι κ. \ ` εποχες (πραγμα υ δεν μπορει να αμιρισβητηθηγ γιατι στην υπαρξη ἀκριβῶς αυτου του πρὰγματο λεται διατηρηση της ἐβνικἦς μας ταυτότητος), μοιάζει τουλάχιστον αυθ νὰ καταρ­ γηται στην μεταπελευθερωτικη ἐποχὴ, νὰ ισβητἦται η λειτουργία του. ”Αν, ἐν τέλει, ὁ «λαικος πολιτισμός» ἐπιδἐχεται ἔναν έσχατο βιολογικό χαρακτηρισμό ­¬ ὀὶν εἶναι δηλ. ένα ἔσχατο μέσον ίστορικης ὰντιστάσεως καὶ ιρυλετικης διατηρησεως ποτὲ δὲν μπορεί νὰ ἀμφισβητηθη η άση του, η υπαρξη του καὶ παρουσία του στὶς συνειδησεις τῶν ἀνθρώπων υπὸ την μορφη του «λαϊκου πνευματος». γὶα̨ὶολυ περισσότερο δὲν μπορεί η ἐπίδραση ξένων πολιτιστικῶν στοιχείων νὰ θείωὶρβηθἦ κατάργηση αυτου του λαικοΰ πολιτισμοῦ. (Ο λαϊκός πολιτισμός τῶν βυζαντινῶν ὰσιραλῶς τροποποιηθηκε μὲ την Τουρκοκρατία όπως καὶ ὁ κατοπινός δικός μας τροποποιεῖται ὁλοένα απο την ἐπαφη μὲ την τεχνικη. ”Η επαφη πολιτισμῶν δημιουργεῖ τροποποίηση τους καὶ όχι κατάργηση. Ἱἢπάρχουν ὁίλλωστε ὥρισμένα στοιχεία που εἶναι μεταδόσιμα ὰπ πολιτισμοὔ σὲ πολιτισμό. Καὶ τουτο σημαίνει γενικώτερα, ότι πολιτισμός μας δὲν κινδυνεύει καθόλου μὲ την επαφη του μὲ τὸν Ευὶὶωπαϊκὸ πολιτισ· ό. Τὸ ποό λ Η· ι α εἶναι πῶ ἀπὸ .Τη Ϊ ὶν ἐπα ῳη . ·ὶ ἔἔ αυτη πο οὔνβ νὰ π οκυνουν στοισ εῖα Ϊ που ν ἐπιδέχωνται ἐκ μἕρόυς μας ὶστορικὲς ἑπενδυσεις. “Αν στην ἐπαφη αυτη παρατη­ ροὕνταικάποια συμπτώματα στην σομπεριφορὰ Ἰ­Οὔ λαοϋς τω̃το ὰκριβῶς εἶναι ὰπόδειξη της ὕπαρξης του «λαϊκου πολιτισμοῦ». Καὶ αυτό δὲν νομίζομε ότι ἀμφισβητεῖται. ὰναςοορὰ στὸν όρο «λαικος πολιτισμός» εἶναι προφανὲς ὅτ δὲν τοι­εεε ι Ιαι̃ .ῃι ¿”_ρ­Η ,Ν ὶιίειια. λε ιοὶα να οιείια Κβ.ανια Η· ία 9 ιστη μη ςγ ὰλλα

­

_

ε

·~

_

ε

ν

_

×

β

ι

Ἱἰ

μόνη την ἀντιπαράθεση στοιχείων φαινομένων, ἀλλὰ μὲ την | συνεχεια τῶν προσβάσεων σὲ κυκλους του παρελθόντος. Κλασσικό δειγμα τέτοιων ὰναγωγῶν έχομε τὸ ἔργο του Δ. Δανιηλ ίδη . ικοβεν νοεῖται ότι οί ὰναγωγὲς αυτὲς ἐκκινοὔν μὲ δεδομένη την υπαρξη του λαϊκοὔ πολιτισμοὔ στο παρόν. Το πνεὕμαὁίλλωστε Ν ι ι ι του ιβιομηχανικου καπιταλισμοὔ τ· ιναι πιο πονηρο και ιστορικὰ ια ι ευέλικτο, ἀπὸ όσο μπορουμε νὰ τὸ ιραντασθο Οχι μονον κανενα συμφέρον δὲν έχει νὰ ὰλλοιώση τὶς ἐπὶ μέρους ‹‹παραδόσεις››7 ἀλλὰ ἔχει ἀντίθετα κάθε λόγο νὰ τὶς στατικοποιηση κατὰ ὡρισμένα στοιχεία τους. 'Όσο πιο ςεμακρος βρίσκεται ὅ «πελάτης» ἀπὸ το πνευμα του τεχνικοὔ πολιτισμου καὶ όσο πιο ὰνιμιστικὰ καὶ ἀπο­ ι ι ξενωμένος ἔρχεται σὲ επαφη με τα προϊοντα του7 τοσο περισσοτερο κερδίζει η βιομηχανικη παραγωγη. “Αν λελογισμένη χρηση ἑνὸ αυτοκινητου δίνει στην Δζὼη του διαρκεια ἰὶθ ἐτῶν, συμμετοχικη ἀποδοχη του­κατὰ την ἔννοια της ψυχολογικἦς Ρει1·ῖ.ιοἰρειίὶοτ1­¬ μέσα στὰ πλαίσια της λαικης παράδοσης, την ἐπιβραχυνει σὲ 3­έ.. Κι” αυτό βέβαια εἶναι μεγάλο κέρδος. Ἐδῶ ὁ «λαικος πολιτισμός» θὰ όρισθἦ ἀρνητικοί, ὡς τὸ στοιχεῖο ἐκεῖνο που καθορίζει την συμ­ περιφορὰ της ἐπαφἦς μὲ ένα προϊον ἑνὸς ὰλλου πολιτισμου. <Η επαφη αυτη δὲν καταργεί τον «λαϊκό πολιτισμό››7 ἀλλὰ ἀντίθετα γίνεται η αφορμη της ἐκδηλώσεώς του. Δὲν θεωροῦμε ὸίσκοπο νὰ ὰναφέρωμε ἕνα ἀκόμη παράδειγμα, που θεωροὔμε τυπικο της διατηρησεως του πνευματος τοῦ «λαϊκου πολιτισμοῦ». ”Οπως παλ ὰ έσα στο πνεΰς α του ὁ θοδόξου υποδουλου κοινοβίου αυτό ι › υ ηξερε νὰ απλέκη» καρέκλες μπορουσε νὰ ὰνοίξη δικό του μαγαζί, ἔτσι καὶ σημερα αὐτὸς που Η­πθρεἶ νὰ «λυσην μιὰ βίδα ανοίγει δικό του ιισυνεργεῖου αυτοκινητων. Το κράτος. δέσμιο του κοινοβιακοὔ πνευματος ­¬ ἄρα μὲ πληρη ὰνικανότητα ἐλλόγου Ν Ν | \ προσεγγίσεως των προβλημάτων της τεχνικης του την «ὀίδειαυ καὶ κατὰ τους νόμους της κοινοβιακης Λογικἦς ( οῖοι κάθε ἄλλο παρὰ μπορουν νὰ ἐξομοιωθοὔν μὲ τους νόμους λε­
χ

μὶ ε τους ὶ γενικους Ι ὶ ιστο ρ ικους ὶ καθορισιιους . ὶ που ὶ απαιτουν ) οἱ καιροὶ ι ειναι Ϊ συνδυασμοι ὶ πολλῶν μερικωτέρων ἐπιστημῶν. (Η ιίχνευση λοιπὸν του λαϊκου πολιτισμοὕ δὲν μπορεί νὰ γίνη
υ
γ

ς

ξ

σ

,

νί

ο

7

ιι

·

ο

κ

ν

1

·`°

®"

~

οκ Θ;
στο

ζ εἔ εὶ τι Ο8
Φ 

ΠΖ
λεύθερης αστικης οικονομίας), σκέφτεται ὅτι «αν δὲν εἶναι καλός, . δὲν θαχη πελάτες». Τὸ «μαγαζι» βέβαια δεν κλείνει, γιατὶ εἶναι
3
¬

ΙΙ3
Ν
¬
·

.. Η | ε | ρ τα \ στοιχεια κοινοβιακη νοοιροπια η συμμεμειγμενη μὲ Ν ι „ του «δαιμονίου» πού. τὸ συντηρει, κι) αὐτὸς μπορει ἐπί ἄπειρον ι κ ι › ι : ι να «μαστορευηυ και να σακατευη αυτοκινητα. Φυσικα, καιτοι Μ Ν „ διεκδικούμε τὰ πρωτεια στον ἀοιθοιὸ των τροχαίων ὰτυχημοίτων Ι ἰ .. μεταξύ τὥν δυτικὥν χωρων? «έλαχιστο» ποσοστὸ των αίτίων τους των αύτοκινητων. ”Η ἑπίσ η . ὀίπο ν ὁ είλεται στ`ν ὰναπαοία Ιι . εἶναι «ύπερβολικη ταχύτης» καί, γιὰ τούς ἐπιζησαντες, ὅτι «δὲν κράτησαν τὰ φρένα» (καὶ γιὰ τούς δύο δηλ. σκοτεινὲς δυνάμεις ` ι ι .. Ν ι και ανιμισιικα πραγματα ­­ μεταβλητες «λαικου πνευμαιοςν). Οί καταστάσεις αύτὲς ὅχι μόνο δὲν καταργουν τὸν «λαϊκὸ πολιτισμὀ››› ἀλλὰ αντίθετα ὲγκαλοῦν τὰ πλέον παΘαΡ.όνιμ·α στοι­ χεἶα του, σὰν την μοναδικη ίψυχικη διέξοδο τοῦ εύτελοὕς ἐπιπἐδου ς ζωης. ιιλαϊκοὶι­πολιτισμοί» αποτελουν ὰκριβὥς τὶς ἔσχατες αντιστάσεις των λαὥν, ὅταν ζοὔν σὲ καταστἀσειςλπούί τούς ἐπι­ βαλλονται, χωρὶς νὰ μποροιἶννὰ τὶς ξεπεράσουν νὰ τις καταλά­ τβ'ουνζί Εἶναι ακριβως βασικὲς κοινωνικὲς μεταβλητές, τ που ` δημιουργεί Δηίσύγχρονηίὰκαπιταλιστικη ραγωγη και πούεσυγ­ τὸ νόημα της σύγχρονης Ἱστορίας κοὸτνϋι ὁ τι ς ° ισως σκόπιμο νὰ διευκρινισθη ὅτι τὰ βιομηχανικὰ προιόν­ ς , Ι , τα τοὕ συγχρόνου πολιτισμοῦ ειναι πριν ἀπὸ καθε τι ὀίλλο προϊοντα καὶ ἀποτελεσματα ηθικὥν κατακτησεων. Και προϋποθέτουν ἕνα μίνιμουμ ἀντιστοίχου ηθικης γιὰ νὰ κατακτηθοὕν. Γιὰ οἢι̃ν ὰνόιπτυ­ .. .. „ „ ςη δηλ. του συγχρ όνου λαικου πολιτισμού­­καὶ ὅχι την κοινωνικη γγ . ρω προβληματικηη .ηεισ.,ατικοτη.ι...ος.του ς­ απαιτειται ηςατρομοιωτικηγ „ Η Δ ,Ν Ν | 3 γρ Κ \ „\ πολιτιστικη ικανοιης μιας ελασσονος ηγετικης μερίδος. αι αν , , \ | , ςμεν αυτη υπαρχη̃ν ἔῖίναι. δυνατον. να εχωμε. μεταγγιση ξενων πολι­ „ , ι , τιστικῶν στοιχείων και δημιο κη μεταλλαγη τους σε αναγεν­ νητικὲς προϋποθέσεις τοῦ είδικου λαϊκοὔ γπνεύματοςς χωρχὶ τομεςίἐσωτερικὲς κοινωνικὲς ςμεταπτωσεις. 'Άν δὲν ύποίρχη, ἔχομε την συμπύκνωση τοϋ «λαϊκοὔ πολιτισμοῦ» σὲ μιὰ. ὡργανω­σ μένηςγδύναμη ὰντιστοίσεως ς­­ ,οποσ \ ρορες ύποθέσεις ›: εἶναι δυνατές. Π αρ άδειγ ιπτωσεως ὰεχο μοῖ Την
νε

η

ί ίδια

­2

η

¬

¬

¬\

­Ω

ν¬

ιη ι Ν Ιαπωνια οπου υν τ 5 ί ηξλταπςινο Μ Νφργοἶλἕί "οι̃ἰ ἶαμζπλοἕπου απωνοι κε α αιοκοατ ειναι ο οσ ε ω ασυ π Νί φ η χ ρ ς η “τη απο ην νοηση του ἐνσιρηνωμένου στην σύγχρονη παραγωγικη δραστηριότητα

συ

ι

ΞΜΡ

ο

ον

ε

ι

ε

»

Ὁ

λ

ελ? να νεοπλουτου.
ὰ

Έί

|

κ

ἶίπγ

κ

Ι

1

9

7

.

δηλξίἑπιδεινο'ϋται­ μὲ την ἀναιρομοίωτη καὶ ὰδέσποτη είσβολη Ν \ Ι τηςΜ‹‹καταναλωσης››. .Κατα το μετρο που σύμμειξη αύτη ἐπι­ : Ν τοεπει διαιρυγὲς στὸ παραδεδομένο πνευμα, υφίσταται και η ση­ ' | ς τί μασια του ως μέσου κοινωνικων διευθετησεων . Ἑπαναστατικη
ν

_

σύ· ιοωνα ὲ τὸν ὁ ισ ὸ ' ί ε ” ί ·· ` °ί'·| γμγ “Ν “Ρ μγ ποἶ δωσαμ ι' υποξρχἶί !«νε0®λλἶίνΜΟς πολιτισμος», ο οποιος οχι μονο δεν κινδυνεύει, αλλα ενδυναμωνεται
ι
.

καὶ

ε τα σημερινα λοιπον δεδομενα " της νεοελληνικης κοινωνίας

Ἱ

·

Κ

.

` Ι δημιουογειτοιι η κατασταση απο την στιγμη που η επαφη του Σ.
Δ

.Ν

γ

|

3

γ

γ

¬

γ

γ

ι

Ἡ'

.
3

×

Μ

ε

ι

ι

ι

Η

ο

ι

ο

°

Ν

__

λ

__

2

γ

“`“ο“ε°`π·τ

γ

Ε

γ

>,

ι

­

εκ

Φ

.

.Ν

ι
ς

ίαίίαωωυ πολῃίσμωί» με Ήςναναγκζίωἶηΐεςνΐης σΐγχρίίνης Τεχνί­ χἶίς παραἴωἶης φον" μεΐοῖβαλλεί σε ενω συνολο απογυμνωμἐνων μύθων. Οι χωρες του λεγομενου τρίτου κόσμου εἶναι κατ” ἐξοχην ζ. .ι χωρες των μύθων. μεταπολεμικη πολιτικη τῶν τυπικων σώσεων συνεπικουρούσης στηνιπερίπτωση της Ἑλλάδος της γενοκτονίας τοϋ ΕΑΜ κατώρθωσε, ἐκμεταλλευομένη τὶς συνέπειες των ἐπὶ μέρους «λαικων πολιτισμὥν» μὲ τις απαιτη­ σεις της κατανάλωσης, νὰ ἐπιτύχη μιὰ ἐπιθυμητη κατάσταση | κυοια ο ια . Τουτο ὅιιω δὲν σηιαίνει ὅτι ἐπέ ε ε ` ·`ν ” ­ Ν' ΕΜ ζ | ^ί Νλ ξ γκοῃ; τη "Ο­Τοἕι κως προσφοοωτερη. Πιθανον, γιατι δεν μπορουσε να καμη αλλοιως. Η λγ \ Ι Ομως, παρα την φαινομενη πειστικοτητα των «εξισώσεων» της πολιτικης ίσχύος, στην Ἱστορία ιδιαίτερα μάλιστα την σημε­ ιν" ὅπου ὁποιαδίποτε «Ἱε ὰ συιι α ία» ἐπὶ δύο ὰλλ λοαι ου έ­ ρ ηζδ ,η Ξ) ,Ι μ Ξζ Μ ,η | Ρ μ' νων ι εολογιων αποτελει την ιδια την εννοια της αντιιρασης πγνμ 8 Ύ 8 α ια βρισκονται ιεςο οι του ψυχικου καιαπιεσμου των λαων. „_ | „ \ γ γ Τούτο μαλιστα ισως ν οιποτελη το υστεροβουλο δεδομενο για την Ν Ι " γ πολιτικη της «ύφεσης» μεσα σὲ ενα ακατασχετο καθεστως προ­ χ βολης της «Ἱδεολογίας», μιὰ και ‹‹ὕ‹ρεση›› πρέπει νὰ σημαίνη κάτι τὸ σχετικὸ μὲ την αεἰρηνηυγ ἀιροῦ, ὅπως μᾶς ἐξηγεῖ ἔνας ἀπὸ τούς μεγαλύτερους σοφούς τοῦ αἰῶνα μας, «ἐὰν οςίςὰντίποιλοι ς” ςα̨ ; , ” „ , ·, τ ειναι της αυτης ισχυος7 τουτο ονομαζεται . πόλεμος» .ἶειεἔοτς ἔ. ὰ. τομ. Α7 σελ. 427). ” οι
ι

_

Ἱἱ

ι

ι

τ

°

­

°

(Ξ

γ

Ϊ

­
λ

ς

­

3

3

Ω

γ

_

Ε!

3

γ

γ

ί

ύ

.ι

_

8 

114

115
­

(18) ,Απαιτείται ίσως ἐδῶθνὰ αναφερθοὕμεγενικὰ στὸν ρόλο και τὸν ὁρισμὸ τὴς ” Ιδ εολογίας.

ι

Ἱδεολογία καλείται ὴ κοινωνικοποίηση ἰδεῶν. Τοὕτο συνεπάγεται ­­πρῶτον­ ότι προϋποτίθετοίι ἕνα ­ νιμουμ ποσοστό συνειδησιακῶν περιεχομένων, πού θὰ τὴν ὑπο­ δε· `ν αποίη αύτί, ὥς ἐκ φ ραζουσαὴ ἰδεο­ Χ. θοὕν ὥς φ ο θ εῖς. )Απὸ τη Ψ 71 λογία μιὰ πραγματικὴ κατασταση ἱστορικότητας, εἶναι αληθεια. Δεύτερον : ότι ὴ ίδεολογία εἶναι κατι τὸ ἐξ ὁρισμοὔ φευδές, διότι αληθεια τῶν ίδεῶν εἶναι αντιστρόφως αναλογη τὴς δυνατότη­ τος κοινωνικοποιὴσεώς των. Ειατὴν κοινωνικοποίηση τῶν ίδεῶν δὲν απαιτεῖται ὴ χρὴση Λογικὴς, αλλὰ στοιχείων αλόγων. Ἱ1 λειτουργία τὴς Ἱδεολογίας ἐπιτυγχανεται, εφ; όσον σα αύτὴ συμμετέχει ὁ ανθρωπος κατὰ τρόπο σταθερό ­πραγμα που απαιτεῖ τὴ μὴ λογικὴ οίκείωση Ν Ν των «ἰδεων» της ιδεολογίας. 'Η λογικὴ αντίληψη διαφέρει ανθρώπου σὲ ανθρωπο. Έπὶ πλέον, ὴ Λογικὴ ἑκαστου βρίσκεται σὲ διαρκὴ κινητικὸ δια­ φορισμό, ἐν αντιθέσει πρὸς τὴν μὴ λογικη του συγκρότηση, ὁποία παραμένει σταθερὴ κατὰ πολύ μεγαλύτερα χρονικὰ διαστὴ­ ίματα. ἹΔΙ μεταποίηση τὴς μὴ λογικὴς δομὴς τοϋ ανθρώπου (δὲν λέμε μετοιβολὴ, γιοιτι δὲν είναι ἐξοικοιβωμενο αν Τελιιιῶι; οιιπη μπορὴ καθ” όλοκληρίαν νὰ μεταβληθὴ, κατὰ τις ψυχολογικές / { Ἱ | Ν | Ί" Ϊ ποωτοιρχεε ΐηἐ­ Η κοινωνικη συνείδηση του ανθρωπω ειναι βετ ω Η : Ν .. | βαια συνισταμένη συνθηκων και τουτο ακριβως προνποτιθεται 0! Ξ )Ιδ | ΡΨ 0! | 8 σ α̃ ὸ για Την υποῳ Ὁ Ξ ΟΥια€­ ειναι Θμ­ Ξ ιωιΐι Το ι­Φ Θ­ει κο ­π ι ι | ι ι ι ι την προσωπικη σχεση με την Ιδεολογια) εξαρταται απο την λο­ γικὴ του αντιληπτικότητα, αλλα τοὔτο δὲν εἶναι ταυτόσημο μὲ τον χοιοοιιιτηρισιιὸ Τὴε λογικὴς απὸ τὴν μὴ λογικὴ ὔπαρξη του. ίΗ Λογικὴ εἶναι πιὸ ροϊκὴ ἔναντι τῶν περιεχομένων Τὴἐ ἐμπει­ ρίας (καίτοι σταθερὴ ἔναντι τῶν νοητικῶν, όπως π.χ. οί αρχὲς ΐὴι; )ΑΘιθιι“0Τι%“71€), απο όσο ὴ ψυχολογικὴ και μὴ λογικὴ συμ­ ιι¬7”ΐΟχ“ίι Του σα οιὐιά­ Εἶναι οιλνεπῶἑ σΐιλιχεῖοι Τὴιἐ Ἱδεολθῇοιἐ τόσο ὴ προπαγάνδα, όσο και ὴ θρησκεία. Σ) οιθτέἐν ὅπωἑ Καὶ οΐὴν ιι ”1δε7 οιογι., ία ό ὁίνθοωπο ς υ ετέ ει Οσον σι) ιιειε ει _·
Η­ι

3

'

3

,

Μ

1

ζ

,

θ

ι

Δ

γγ
.

7

γ

.

.

1

Κ

Χ

Ν

λ

ι

±

4

ν

ο

ί

.γ

σμμ.χ

­

>

#

­

λογία φτιάχνεται μὲ λέξεις, ὴςαλὴθεια της εἶναι εὐθεὴα συνάρτη­ ση τὴς αλὴθειας τοὔ ίστορικοὕ περιεχομένου τῶν λέξεων. Δὲν ύπαρχουν ” ἰδεολογίες μὲ απόλυτο περιεχόμενο ίδεῶν. ”Η ὕπαρςη ιδεολογίας δὲν εἶναι αποτέλεσμα βουλὴματος ὡρι­ σμένων κοινωνικῶν μερίδων, αλλὰ απορροὴ απὸ τὴν ἴδια τὴν κοι­ νωνικὴ ύπαρξη τῶν ανθρώπων και κατὰ τὸν ἴδιο λόγο μὲ αύτη. 'Η ιδεολογία εἶναι συστατικὸ στοιχεῖο όλων τῶν κοινωνιῶν και πηγάζει απὸ βαθύτατεςςκαὶ αναλλοίωτες καταβολές του̃ ανθρώπου. Χωρις ίδεολογία είναι ανέφικτη και αδιανόητη ὁποιαδὴποτε κοι­ νωνία. Ἱ1 ψυχο­κοινωνικὴ μελέτη τῶν σχέσεων καθορίζει τὴν ἰδεολογία σὰν «ἐποικοδόμημα» μιᾶς κοινωνικὴς δομὴς, αλλὰ τοῦτο κι καμμία σχέση δὲν έχει μὲ τὴν ούσία της ἰδεολογίας και τὴν φύση Ν της. Γὸ μόνο ποὺ πιστοποιει μιὰ τέτοια θεώρηση εἶναι τὸ απλό ι Μη­ 78 Ι Ν Η |_.\ εμπειρικο γεγονος οτι στις τα ε σχεσεις παραγωγης εχομε την ... , Ν ι | ι Ι ι δεινα ιδεολογια­πραγμα που καθολου δεν συσχετιζεται μὲ την ἴδια Τὴν οὐσία τὴς ιδεολογίας. Παρὰ τις διαπιστώσεις απὸ τὴν μελέτη τὴς ἱστορίας εἶναι αδύνατη ὴ απόκριση, περὶ τὴς ἐπι­ μονὴς τὴς ύπαρξεως θρησκειῶν, μὲ μόνο κοινωνικα μέσα. Τόωθέμα τὴς καταγωγὴς τὴς ίδεολογίας, ἐπειδὴ εἶναι ζητημα αρχὴς, έξέρ­ χεται τῶν πλαισίων τὴς όποιασδὴποτε κοινωνικὴς μεθόδου. 'Έ­ χομε δηλαδὴ και έδῶ τὸ ἴδιο φαινόμενο πού συναντοὔμε σχετικα μὲ τὶς αρχὲς όλων τῶν ἐπιστημῶν, ιδιαίτερα δὲ τῶν Μαθηματικῶν ι : ι οι αοε .Λ ε 9 τῶν επιστ·ιιιι ῶν δεν ε ιι πιπτουν εσα στ·ιι ν εθοδο και τι
”
ρ

απόλυτα, διότι το χαρακτηριστικό τὴς μὴ λογικὴς απὸ τὴν λογικὴ συμμετοχὴ σὲ ένα σύνολο «ίδεων» ” εἶναι ὅτι τὸ ατομο συμμε­ τέχει κατὰ τρόπον απόλυτο. ”Ανεξαρτὴτως τῶν διαφορῶν τῶν ἐπὶ μέρους μὴ λογικῶν δο­ μῶν, ὴ μέσω αὐτῶν ίωση τῶν πραγματων γίνεται κατὰ από­ λυτον τ Ρ όπο › ἐνῶ Ὁ ί δι α τὴς λογικὴς π Ρ ισέ ιση παραμένει πάντα ΥΥ σχετικὴ έξ αίτίας τὴς ίδίας τὴς όφὴς τὴς λογικὴς διεργασίας. Ἱ1 θρησκεία ὡς ἰδεολογία εἶναι εύρύτερο φαινόμενο, αλλὰ τοὔ ίου χαρακτὴρα μὲ καθε αλλη κοινωνικὴ ίδεολογία. Και στὶς δύο φίσταται τὸ πρόβλημα της προσωπικης σχέσης, ἐπέκεινα της στορικὴς διαμόρφωσης τῶν περιεχομένων τους. Ἱἔπειδὴ ὴγίδεο­
·
1

_

›­

3

Χ

λ

ν

2

ε

ν

ν

ν

ν

τ

κ

κ 

ΙΙ6

:_,_ της ωνιδιας της Νε | εν Ν υνατοτητες επιστημης. Οι επιστημες εἶναι ἀρμό­ ­· τ· διες ιὰ τὶς συνέπειες των ά ων του και οτι ~ ια τι­Μ­ίίδίιἑ τὶ αρχες, ς .. αναγονται σε αλλες σφαιρες. Τοὔτο ισχυει σε ν Η· ~_~ Ν ολες τις επιστημες, και εἶναι το γεγονος που καθιστα δυνατη την , Ν , , , , «φιλοσοφια» των αποψεων περι των αρχων μιας επιστημης. ( Η Ν Ν δυνατότητα αυτη της «φιλοσοφίας τῶν αρχων» εἶναι η μοναδικη Ν πηγη γονιμότητας των ίδιων τῶν ἐπιστημων, διότι καθιστα δυ­ _ , , , νατο τον ιστορικο εμπλουτισμο και την περαιτερω χρησιμοποιηση Ν Ν τ τους. Τὰ ἴδια ἰσχύουν και περὶ της καταγωγης της ιδεολογίας) · Ν Ν ,. 'Η ιδεολογία δεν ειναι ἐπινόημα μερικων, που θέλουν νὰ εξα­ Ν , _ , , πατουν τους «αλλους», αλλα ειναι μια βαθυτερη ταση των «αλλων» Ν \ ` \ Η Ϊ ξ Ι | που καθιστα δυνατ·ι τνν ι υπα νέο ιδεο7ο τν ια ι . Η ιδεο7το·κ ια τον α ζει ἀπὸ την έμφυτη τάση τοῦ ἀνθρώπου νὰ ἐπιδιώκη την ευτυχία του \ κ Ι ν Ν , Φ › Ν ε τ στο ..εὸ ιστο δυνατο. Ιδεολο ια ειναι ακ ι ως διοδος του αν­ ,τμ Κ _ .._ , Υ ρβ η ί θ ωπου π Ρ ο τ η ν ευτυο ια του. , ιτ : : ‹ ›| τ· Οπως εξηγησαμε στην αρχη, μονο ο ανθρωπος ειναι υπο­ ·,Μ „ , Ν χρεωμενος να παραγη εργο για να ζηση. κανενα ζωο δεν εχει _, , Ν 8 , _. αυτη την ικανοτητα και κατα τουτο ιαφερει η κοινωνικη υπαρςη Ν , , , Ν , Ν των ανθρωπων απο την των ζωων. Δεν ,νοειται οαως παραγω­ , Ν ,·­~ , Ν εργου χωρις την υπαρξη αντιστασεως. Το εργο εκτελειται , .„ , , , αρος μιας αντιστασης­που προυποτιθεται ως συστατικο .. Ν ο ι ι . στοιχεῖο του ἴδιου του εργου και ο ἄνθρωπος παραγοντας _, ς , Ν , , εργο ειναι υποχρεωμενος να κατανικα αντιστασεις. Για το απλο _, , Ν , , , Ν μηχανικο εργο απαιτειται,/η καταβολη δυναμεως μονον, ενω για την παραγωγη τοὕ κοινωνικοὔ ἔργου ἀπαιτεἶται πλην της δυ­ 8 νάμεως (ποὺ ὁποίτίθεται δε ομενη ἀπὸ» την ἴδια. την φυσικη ὕπαρ­ ξη τοῦ ανθρώπου) και συμμετοχη της βούλησης. «Τοὔ θἐλειν Ν . . Ν καὶ του δόνασθαι συνηνωμένων», ἔλεγε οηηφγγίαειίοτιια, αεπακολουθει Ν 'ἦι πναἔιςν ­ , Ν , Ν Βγγιζομε ἔτσι τὸ πρόβλημα της ατομικης συνειδητοποίησης. Ντ Στην ἰδεώδη κατάσταση των πραγμάτωνμεἶναι προφανές, ότι η , , Ν , ,Μ , Ν Ν κοινωνικη εργασια του ανθρωπου ειναι συναρτηση του βαθμου Ν Ν Ν ., ¿ν , ς , της κοινωνικης του συνειδητοποιησης. Βπομενως δεν υπαρχει Ν Η 'νο : | Ν Ν ι. απολυτος συντελεστ· ς της ατοιικ ς συ.ι ετο τς ως π ουποθε ς
σ

.

_,

­­υ
­
­

ΙΙ?
..τ Ν του κοινωνικου προιοντος. Και εδω
Ν
Δι

=

..

­

5

Μ

­

ε

~

Ψ

Κ

×

¬

οι

_

_

_

_

_

γ

γ

_

_

_

_

_

_

_

¿

Φ

_

_,

·

_

_

_,

ι

5

Ό

ι θρωποι τον αυτο βαθμο βουλητικης διεγερσεως προς κοινωνικη , ιο, ε„ ἕ_ Ν ­ Ν Ν , , εργασια. Αν μεταςυ της σωματικης δυναμης των ανθρωπων . ,η ·›­­­ ἔν Ν υπαρχουν μικρα περιθωρια απόκλισης, μεταςυ της βουλητικης των δυναμεως αποκλίσεις εἶναι­ τεράστιες καὶ συνιστοὕν τὶς ποιοτικὲς διαφορες των (ὁὶνίίόχιδίκαθδ ἑαυτές, ἔναντιςἶπάντως τοῦ Ν . _­. ..Ν _. Ν . ιν Ν ι κοινωνικου συστηματος που συγκροτουν). Λογω ακριβως του εκ Ν : Λ 3” Ν πολλαπλων λογων ελαττω ενου η ελλιπως ω ανωιιενου ουλ ­ ε Ν . μ; . ι ι ργ_ . Η Ὁ τικου των συντονισμου, η αντισταση για την παραγωγη του κοι­ Ν _, 8 Ν _, Ν , Ν νωνικου εργου, ημιουργει το αισθημα του πονου, το οποιον,
ο

3

ι

.

ι

ες

βὥς παρουσιαζεται τὸ νίζουν ­όλοι κοἶ. ὁίν­
·

οι

π

ί

ι

Δ

Μ

Μ

_

Μ

Μ

ι

Μ

ι

·

­

·

οι

ι

ε

Μ

.

._

·

·

3

.

η

ί

9

_

2

Ε

_

_

_

_

ι

1

·

_

.

οι

ο

5

ι

_

1

ε

_

το

ο

Μ

_

_

_

_

_,

γ

γ

_

,_

_

_

_

_

_

_,

_

_

_

_,

_

_

_

_,

_

σ

_

_,

¬

_

_

­
_

__

_

_

ι
.
¬

ί
γ

_

_

_

_

ι

_

_

_

_

ει ιδεολογια, μετατρεπεται σὲ αίσθηση δυστυ­ ρ χιας και συνεπως κοινωνικης αδράνειας. ι, Ν Ν Ν έλλειψη ἰδεολογίας, λόγῳ των συντελεστων της ἀνθρώπι­ , ι ι ν η ε σασιας ενικα εοει τον ανθ ωπο σε αντιθεσ· ε Κ τ ν κοι­ , , Ν , Ν νωνικη του συνθηκη δηλ. τον καθιστα φορεα διαλυτικης δια­ θ, 2 „Ν Θ, Ν Ν , ,„ εσεως εναντι ιης προυπο εσεως της ιστορικης του υπαρςεως, , , , , _. Ν που δεν εἶναι αλλη απο την κοινωνικη του εργασια. Ενω ενα αλλο Ν Ν Ν ι ι Ι κοινωνικο ζωο δεν απο ει να υπε τα υσικα δεδοιενα τ Ν ς Ν ηη ργ ρβη φ η κοινωνικης του καταστασης ­π.χ. δεν μπορ νὰ τραφη εἰς , Ν „ , „ ε , , βαρος των αλλων ζωων ανθρωπος ειναι δυνατον να επιτυχη Ν .`. κατι τέτοιο ἐξ αἰτίας των κοινωνικων του σχέσεων. (Στην Ἑλ­ , , , _, , Ν λαδα τουλαχιστον γνωριζομε καλα αυτο το φαινομενο ­του παρσσωσμοὕ δηΜδ.,Ί)
Ἡ
. .

ἐφι ὅσον δὲ,
,
_

_„_

/

|

Ν

Ἱἰ
3 _

_

ν

7

­
1

ετ

_

3

ν

κ

Δ

_

_

_

_

_,

_

_

_,

_,

_

_

_

_

_

Κ

­ο
_

_

_

_

_

_

­

¬

­

ι

ι

·

Η ανθρωπινη κοινωνια ειναι ταυτοσημη με την κοινωνικη ·ασία καὶ τοῦτο ἀκριβὥς αποτελεῖ το προαίτημα κάθε κοινωνι­
_ _
_

_

,7

,

ς

,

_

ι

­

­.

_

·

ε

_

Ε

Μ

.

­

¬

_

_

τ

­

ι

_

_

π

ι

ι

7

ι

η

Ι

Ε

ί

η

ἰμ

ι

χῃ

Ω

7

ρ

ση

η ί εο οτι ί που . πληθος παραγόντων, , ' Ν , , μ | τους οποιους μελετουν οι ειδικες επιστημες ­κανει τον ανθρωπο , , Ν , , , , , , αισιόδοξο και του επιτρεπει να επιμενη εργαζομενος, δηλ. να .ικα­ Ν νοποιη την τάση του στὸ να παραμείνη ὀίνθοωπος και νὰ μην ι Ν Ν Ν περιπέση στην κατάσταση του άδρανους και μηχανικου ζώου.
,Ο
ς

\ ·δ.υ·ι·· .λ δελ`α.Ε Ϊ εον ῖπην “πε Μ Τηίι̃ί Οίἑ ,φ επιτυχης ­πραγμα εξαρταται απ
|
Ἱ

κης ἐπιστημης. ΕΟ ἄνθρωπος όμως επειδη δεν μπορεῖ νὰ ἐργα­ ζεται ἀλόγως και νὰ ὑποίρχη δυστυχης, καταφεύγει ὁργανικὰ
Ϊ
Ν
)
?
_

)

9

Ρἶ

οσθ

ν

Ἐ

,

| Ί' δλσαειια

6

_

_

_

_

α

.

_

_

_

ρ

· Ο ­ζ
το­_3 

118

119
›#|_
ε

'

ουν? υπίὶβξε, ουτε προκειται νὰ ύπαρξη ποτὲ κοινωνικό καθε­ ιι › ι στως χωρις ιδεολογια. Διότι η ἰδεολογία παρέχει στὸν άνθρωπο ι ι ε ι ι Ν Ν πιστη σε αυτο που κανει, του δίνει την αίσθηση της ‹‹δημιοορ­γίας» ο Λ , Ν .γ Η σ αυτο που παραγει και αποτελει κατὰ τὸν τρόπο αὐτὸν ένα είδος Ν , Ν , Ν Ν συνεκῃκλι̃ἑ κνλλαἑ Των ανθρώπων μέσα στὶς συνθηκες του κοι­ ·· ­­× Ν . „ „ νωνίκου πΡΟωνΤΟ€­ Ϊποκαθιστα ετσι τὸν φορέα ττς κοινωνικης ί Ϊ ( Ν Η συνοχη­ς, τον οποιο προυποθέτει η ἐρ ασία καὶ ποὺ σὲ ἄλλο χω­ ι Ν ___ ι Ν › νωνιες όπως των μελισσων π.χ. αναλαμβάνει τὸ φυσικὸ
`
·
η

ῃι

πμ­

»

Ώ;

.

γ

ρ

ι

γ

=

׬

ενσι̃­ΜΤΟ·
ι

. τι ­ α υπαρξουν βεβαια ανθρωποι που δεν θα μοχθων εΡ`ι'αζ0Ρ­ενοι” Ο ἀνώνυμθἐ Τεχνίτης του μεσαίωνα, Ι) ι Ν που μετεβιβαζε απο γενεὰ σὲ γενεὰ τὸ χτίσιμο της Νὁιι·Θ­Βειτοο,

οοοιπαιιοιν πηρ α και ουτε ι
.. Ν
›
ν
ξ
5

κ

χουβιχζοταν υπεβμιεῖρα­ Τὸ έργο όμως αποπνέει ­χαρὰπκαὶ αίσιο­ : „ δ οξια, γιατὶη ίδεολογία του ἀνθρώπου της τότε ἐποχης τόν ἐγέ­ ιζε εὀαρέσκεια καὶ τὸν καθιστοὕσε δημιουργό. (Ο ἐπιστημων

|

τ
»¬

ί

7

ί

­

ι

­

γ

δ

8

ε

π

,

ε

¬

ί

ὶ

καλλωεχνηἐ δημιουργός (αὐτὸς δηλ. πού συμπυκνώνει στην ! ω αρἔη τον την εποχη του), ὁ όποιος ἐργάζεται μ” ατέλειωτη 'ι ι | ς , επίμονη πανω Θ" θεωρη̃μια η τό έργο τέχνης, προσκρούει σὲ τε­ › Ν τΡασΤία.ἶίἶ·ίίόδία̨....ίία̨ὶ. πολλὲς: φορες ὁ ὰγωνας του σημαίνει κυριο­ ,. \ Ν ιι ι ε λεκτικην αναλωση της υπαρξης του. Ϊπάρχει μιὰ «ἰδεολογία» ­_ χο" ὶ λ ' ία­)¬ *Ι ίδεολογια αυτη ἔχει μείνει ὰνάλλαγη ἀπὸ την ὰρχαιό­ ι . ς τητα ­που επιβαλλει στὸν ἐπιστημονα η τὸν καλλιτέχνη νὰ κι χο κ Ν ταυτιση την «ευτυχια» του με τὸ ἔργο του. Καὶ τουτο όχι λίγες φορὲἑ εἰἐ βάΡὸζ”ι”`7)§ ἴδιαέὲ της βιολογικης του ύπόστασης. (Όπως ἐξ`ίΙΥΟΡἐ#­Θ Ζῖαρακάτνἶι θπάΡχ0νν Χάπθιεἐ μονοσημαντες συνθηκες που επιβαλλουν την κοινωνικη λειτουργία τοϋ «πνευματικοὕ ἀνθρώπου» καὶ οί όποῖες ενίοτε τὸν εμποδίζουν νὰ ἀποδεχθη τον περισπασμὸ πο ὕν Οί διαδικασίες της εὐχεροὔς επιβίωσης). ”Ο.τι ὅμως γιὰ ἕναν λίγους ανθρώπους ­σαφῶς ίστορικὰ αἰτιολογημένους ­δὲν μεταφέρεται ἀφαιρετικὰ στὸ σύνολο τῶν ἀνθρώπων. Στὰ­σύνολα, εἴτεγμαθηματικὰ είτε ὰνθρώ­ ΐἔἔδξίἦχίεῖχύθνν ἄλλοι..Υ.όμ®.Ρ ἀπὸ τούςίἔπὶ μέρους. Καὶ σὰν σύνολο πρέπει ό ἄνθρωπος νὰ μην πάψη νὰ ἐργάζεται ὁπότε χάνεται κάθε νόημα της ὔπαρξης του καὶ της ἱστορίας του γιὰ
Ο
7

ι

μα

\

`

»

”

»

9

#

Ω

·

­

­

`

ο

κ

7

χ

ι

γ

ὶ

,

­

­καὶ

νὰ τὸ κατορθώση ἔχει ανάγκη νὰ εὕρη τρόπους νὰ; εμπόδια καὶ τὸν κάματο. ,Εφ 3τ/ οσον βρίσκεται «δεμένος» πού κάνει, η κούραση καὶ η φθορὰ ὰναπληρώνεται ἀπό την ε ρίστηση της δημιουργίας. Ἑξ ου καὶ η ὰνάγκη της ίδεολογιας. Οί ιδεολογίες δὲν χωρίζονται σὲ καλες καὶ κακές, ἀλλὰ σὲ . πι , ἐφθαρμένες η ζἶίφίσταται μόνον θέμα της αντιστοιχίσεως μιας .ι ιι ίδεολο ίας ὲ τὰν ίστοοικὰ κατάστασ τ ς κοινωνια :ι οχι ' Ν Ν κρίσεως της ίδεολογίας καθ) ἐαυτης. Μιὰ ίδεολογία ποὺ ε του ἀνθρώπου ὲ τ` ε ύτ α έ ατα καὶ π φω 63. ρουσε να παραμενη ανεπηρεαστη απο τον ιστορικο χρονος Οίν ἐξ ίσου καλη μὲ ὁποιαδηποτε ίδεολογία πού θὰ περιειχε τὶς μ ὰληθειες. Σκοπός της ἰδεολογίας δὲν εἴναιῃνὰγ παρεχη ι ιι Ύ” αλ ·›¬·« ι ιι › ι ε καλο, ουτε κακο, επειδη αυτες οι εννοιες επιδεχονται ιιστορι­ καθορισμοίύς καὶ δὲν μεταβάλλονται κατ) ὰνάγκην άμεσα την ίδεολογία. Π.χ. η ἔννοια­της χριστιανικης συναλληλίας Ἡ. ειναι δυνατὸν νὰ συνυπάρχη μὲ τ ἰδεολογικὸ «καλο» της οίκο­ “ Ν .. ι νομίας του ἰιειιεεοε­ίοιτο (ό θάνατός σου ·' ζωη μου). Οἱ ηθικὲς ­Ν Ν Ν ἀρχὲς του καλου η του κακου, που μορφών ένα γενικώτερο ἐπί­ πεδ. πολιτισμου, δὲν συμβαδίζουν ἀναγκαστικὰ μὲ τὸ περιεχόμενο Ν Ν , των αντιστοίχων πραγμάτων της ίδεολογίας. Παράδειγμα έχομε ­· ¬ ιτὸ καθεστὼς της δουλείας στην ὰρχαία Έλλάδα. Παρὰ τὶς φιλο­ , σοφικὲς ὰρχὲς ` ἐλευθερίας καὶ ἰσότητος, έχομε θεωρητικη Ν κατοχύρωση του μοῦ καὶ ίδεολογικη πρακτικη του. Στὸ καθε­ Ϊ στως της Σπάρτης δὲν ἔχομε ίδεολογία, επειδη ἐκεἴ, όπως λέει ό Πλούταρχος, ίσχύει συμπεριφορὰ της βίας. Στην ,Αθηνα όμως οί άνθρωποι εἶναι «φύσει ελεύθεροι καὶ φύσει δοὔλοι» όποῖον δηλοῖ : μπορεί συγκαταλἐγη νοητικὰ τὸν ἑαυτό του στούς «φύσει ἐλευθέρουςυ καὶῖγνὰχσυνεχίζη νὰ εργάζεται κοι­ νωνικὰ ὡς δοὕλος. Με την διέξοδο αύτη δεν ύπηρχε λόγος, στο καθεστὼς της καλλιεργημἑνης καὶ δημοκρατικης ”Αθηνας, νὰ δυσανασχετίση κάποιος συμμετέχων στην κοινωνικη δουλεία. Βέβαια η ίδεολογία της δουλείας στην ,Αθηνα δὲν προέκυψε τόσον απλα. Εἶναι συνέπεια άλλων βαθυτέρων ἱστορικῶν καὶ κοι­ νωνικῶν αἰτίων καὶ κυρίως της δημοκρατικης άναδιαρθρώσεως

ι

·­·

#

°Ἄςἶί' 'αἴ¿ίαλ.είἶίἴ”μ
·

Η.

οτ

·

5'

Ρ

.

.

­τὸ

σεὀι­τ:

·

Ργ . 

ΙΖΟ

Ι 21

της αθηναικης κοινωνίας. Μόνο ὑπό (καθ (δημοκρατίας ἔσ προκύπτει ηρανοίγκηγτης ίδεολογίας, διότι­σε κ λη περίπτωση ἐπιβαλλεται ἐκ τῶν πραγμάτων. Δημοκρατία ῖοικι τὸ καθε­ στωςὴ ἐκεῖνο .κατὰ τό ὁποῖοίσυμβαίνει τόγμέγιο·­το της πραγματώ­ σεως ­γ­ὥν” ἰδὲὥυο¿'”®Ι­ΙΠἱεράρχησ­,Ι Τῶν ἀξιῶν στα αριστοκρατικα καθεστὥτα, αποτελεῖ σὥμα της ίδεολογίας καὶ για τοῦτο ό στοχαστης της κοινωνικης φιλοσοφίας καὶ δύσκολο εἶναι να ὺπαρξη ἐκεῖ, καὶ ἐπιβλαβης καθίσταται. 'Όταν ὅμως οί κοινωνικὲς σχέσεις εταπίπτουν σὲ τ κατασια τ δυναυιικοτ ί τας και ` ίζουν οί πα­ γιες παληές αξίες να μετακινοἱι̃νται αδιάκοπα, δεσμοι της ίδεολογίας ­ὥς ο έως κοινωνικη συνοο ”ς αλα ώνουν καὶ α έ­ έ. .. ί σως αρχίζουν να φουντώνουν οἱ ιισοφιστὲςν, οί ‹‹Ρο11εοιιτ ]ι}›τοε›› και οί ‹‹φιλόσοφοι››. Εἶναι (οί δυνάμεις ποὺ εξαπολύει η ίδια η κοινωνία για την αὺτοσυντηρηση της καὶ συνεπὥς αποτελοῦν αὀτοὶτὰ ὑποχείμεοα ἐπὶ τῶν ὁποίωο φέρεται ὁλόκληρη Ἱστορία. Δὲν εἶναι μόνο ότι καθορίζουν τὸ ιστορικό μέλλον, όπως παρατη­ ρεῖ ό Μποχένσκι (Εὺρωπαικη Φιλοσοφία τοῦ παρόντος, ἑλλ. ἔκδ. σελ. δθ ­ δί), αλλα είναι τα αντισώματα ποὺ βγαζει από μέσα της ἴδια η κοινωνία σὲ μεταβατικὲς περιόδους ίστορικῶν κι . μεταβολων. Στοχαστὲς ὺπαρχουν σὲ όλες τὶς ἐποχές, πλην η σκέ­ ιν Ν ψη τους δὲν αποκτα ίστορικό αντίκρυσμα παρα μόνο σ” ἐκεινες ποὺ την ἔχουν ανάγκη. Καί αρκοὕν τότε δύο η τρεῖς ανθρωποι για να δημιουργησουν ρεύματα καὶ σχολές. Οί σοφιστὲς ­­ποὺ εἶναι οἱπρὥτοι ἐκπρόσωποι τοῦ φαινομένου στην γνωστη μας ἱστορία ­­ Ν Ν | δὲν διδάσκουν την αφηρημένη ηθικη ἔννοια της αρετης (διότι τε­ τοια ἔννοια ὡς αποτέλεσμα φιλοσοφικης έρεὺνης δὲν προυπηρχε Ν Ν Ν Ν | των σοφιστων. Αὐτη ἔπεται του Πλάτωνα καὶ του ”Αριστοτελη ι .. ι › ι ε › : και προυποθετει τους σοφιστες), αλλα την ειδικη εκεινη «αρετη» ποὺ χρειαζεται για ενα δημιουργηθῆ ἰδεολογία. Δηλ. την πολιτικη αρετη όχι σαν δεξιότητα διοικησεως τοὕ Κράτους μέσα από ένα Ϊ | \ \ σύνολο νόμων ποὺ θα στηριζόταν σὲ δεδομενες αρχες, αλλα σαν τρόπο δημιουργίας ἐκ μέρους τοϋ κράτους ίδεολογίας. (Τό σημεῖο τοὕτο δὲν θα μποροὕσαν να καταλάβουν ὁ Πλάτωνας καὶ ,Α ι­ Ϊ | | στοτέλης, γιατί στην αρχαια σκεψη δὲν ὺπἦρχε η ἔννοια της κοι­
9
ί

ω

νωνικης διαδικασίας όπως την ξέρομε από τόν διαφωτισμό κι' ( ) \ εδω). Η επιβολη ίδεολογίας δὲν προυποθέτει κατ) ανάγκην την ίόίκραν φιλοσοφικη διΰλιση τῶν ἐννοιῶν, η ὁποία φυσιολογικα έπεται τῶν σοφιστικῶν τεχνασματων. Εἶναι τό σημεῖο τό ὁποῖο
δ

.Θ

εν

..

.

.

ι

"

\

.

.

κ

»

π

κ

9

.λ

σελ. έἔἐθ)

(καθίσταται απαραίτητη συγκρότηση νέας ίδεολογίας). Σκοπός ι σο· ·. Ν ι τους δεν ειναι η συναγωγη θεωρητικων συμπερασμάτων, όπως Ν ιν ιν ακριβως δὲν εἶναι κατι τέτοιο σκοπός καὶ του σημερινου «δοκι­ μιογραφου». Τόν ιιδοκιμιογραφου δὲν τόν απασχολεί τό περιε­ χόμενο μιας φιλοσοφικης διδασκαλίας καθ” ἑαυτης, αλλα τό πο­ σοστό της τό ὁποῖο απετελέσθη σὲ ἰδεολογία και ἔχει σχέση μὲ Ι Ν συγκεκριμενο κοινωνικό φαινόμενο. τέτοια θεώρηση των σο­ φιστῶν ἐπιτρέπει απάντηση σὲ σχετικό ερώτημα ποὺ αναφέρει : ιν Ν ο Α. Ϊσεεἰςγ (Ιστορια της 'Αρχαίας Έλληνικης Λογοτεχνίας,
'
`
ο
`

σϋϋχετισμνύε, ποὺ σύ φωνα μὲ Τὰ ὅσα ἀνα έ Οι Θ Οιάζουν αἱ· ρομενοι . Π.χ. καταργείται η αντιδικία μεταξὺ φιλοσόφων καὶ σοφιστων. Έξομοιωμέγνοιγοἰςςσοφνιστὲς,μὲ,τοὺς σημερινοὺς «δοκι­ μτογραφογυςπηνδὲν απασχολοὕνται με τό περιεχόμενο την έπεξ­ εργασία τῶν φιλοσοφικών ἐννοιῶν, αλλα παίρνουν όλεςμτὶς παρα­ δεδομένες φιλοσοφικὲς έννοιες. ­τίς αποτελεσμένες σὲγ, ἰδεολογία, καί τὶς ­δοκιμαζουν πανω σὲ τρέχοντα προβληματα ντοὔ παρόντος (ἐπειδὴ ακριβως δὲν αρκοὔν μέσα στὰ νέα κοινωνικα δεδομένα καί
7

σοφιστὥν, τόν όποἶον ἑκθέτομε ἐδῶ, έκφραζει προσωπικη μας αποψη. Τό πρόβλημα φέρεται από τοὺς είδικοὺς συζητοὺμενο, μὲ

8!­δασκοέλίαἐ Τῶν σθφισΐὥν­ 'Όπως θα αντεληφθη ὁ αναγνώστης, ό τρόπος θεωρησεως των

τονίζει ίδιαίτερα ό νν. .ἶειοἔετ στην «Παιδεία» του (τομ. Α. σελ. 324 κ.ἑ.) ἐξεταζοντας καθ“ ἑαυτό τό ἐσωτερικό περιεχόμενο της

ε

.

Ἱἰ

ε

ε

.

.

Ώ

δ

Ώ

‹‹ Μπορεῖ κανείς κα ­ η τό έρώτημα ποὺ εἶναι βα­ ` σικό για καθε ἱστορία τ ατος, κατα πόσο η κίνηση αυτη Ϊ Ν ( | | Ἱ Ϊ (η σκεψη του Ηρακλειτου και τοϋ Παο Ί μ ενδ ι η) αλλα . ξτ ε μ ε νεε ς ὼθησεις την πνευματικη ζωη της ἐποχῆς της έλε ιαν αναπτυ αὺτό ποὺ όπκοοε όίδ· ‹‹δυνάυ.ει››... 'Ίἴυπνα ποὶν ίι ι ι
3
Ε

3/ 

122.
ὁ ΒΤ. ΒΠΘΠ για ἕνα τέτοιο θέμα Θὺμισε τὸ πρόβλημα τί ,ί ειναι πρῶτο, τὸ αὺγὸ Ορνίθῦω­ ( | \ Η απαντηση στο τημα αυτο ειναι η ιδια 'ΤΟΧ
Ώ

123

ὁ Βολταιρος ηταν φιλόσοφος κατα πόσον γνοιαζόταν ~ ακραιφνἦ νοηματα της φιλοσοφίας. Μπορουμε μὲ ασφαλεια να πουμε ότι δεν απασχολοῦσαν τέτοια πραγματα τὸν Βολταῖρο. “Δν | Ϊ ) Ν \ 5' | ,? μαλισια τον απασχολουσαν, θα ηταν ενδεχομένως κατι αλλο ες : ε Ν ­· ε ι ίσου σπουδαίο, οχι ομως ο Βολταιρος της Ιστοριας που ξεοο Ρ· ε. Εἶναι πολὺ αμφίβολο αν ἐγνοιασθηκε ποτὲ νὰ καταλαβη α­ θος καὶ την σημασία των θεωριὥν τοϋ ΪσΘἰΪ311ἰΖ7 τὶς ὁπ τόσην ὀξὺτητα πολέμησε. (Βλ. π.χ. Εετομεεθ: Βἰο­ΠΟΠ. Ν ι ε ­ιι ία Ρί11ί0ε0ρ]11Θ7 αντιστ. λημμα). Μα κι αν τις καταλαβαινε, Ϊ παλι τα ίδια θαγραφε καὶ ἑπομένως τὸ ἐρώτημα μοιαζει ι : Δ ‹ ­ν κ.. ι χωριἐ σημασια. Ο Βολταιρος δὲν κοροιδεψε την φιλοσοφικη ι Ν ι › › ι Ν | σημασια του «καλυτερου δυνατου κοσμου››7 αλλα την ιδεολογια του. Κορόιδεψε δηλ. την κοινωνία της ἐποχης του καὶ όχι τὸν

πόσον

.

ὅ

7/

εκ

ν

κ

#

__

·

­

±

π

κ

,

λ

7

η̨

·

.

.

Μι

κ

[νοἰ13Πἰ2.

(Ο Πρωταγόρας είναι βέβαια δυνατὸν νὰ σχετισ ιη φιλοσοφικὰ ον εΗρακλειτο. Με κριτηρια ὅμως φιλοσοφικὰ είναι δυνατον ισθη καὶ μὲ τὸν Καντ. (Η διαχρονικη αλλοίωση Τἦἐ Οὐε την <Ηρακλείτεια ροη δὲν ἔχει μόνο γνωσιολογικη αντι­ ι αοκο ” ·\ τ ο” ' αλλα καὶ ιι­ ὲ τὰιε αο στονινι νε τα ν Π οωτανορα. .κ ὲ ε πολ­ ω› οι λωτ 'ίλλ ων φι λ οσοφων. Ι Τ οστο β ομως ” . δὺ εν σημαιν Ι ει ο ”τ ι η αοσ ` όλων γχη ανάγεται στὸν Ἱἶρακλειτο ὅτι η θεωρία του βρίσκεται σὲ αμεση
Ε

„

ΘΝ

Ἡ

.

3/

σχεση με την προβλημαιικη τους. Εςεταζοντας την εσωτερικη ι χ­Ν οι πχ ‹ Β­ ,_­`· σημασια ”·¬ των λογων των σοφισιων (οπως εκανε ο Πλαιωνας), ι › ι ι ι Ι Ρ τους εξεταζομε σαν φιλοσοφους και τους προσδιδομε προβλημα ι̃ Ἱ' Τίχἡ ποὺ οὔτε κᾶν εἶχαν. >Α.πὸ Τὴν | αυτη Ξὺνῦίί Οίμοφίβολου τ διαλογων, εγκυροτητος οι ελληνικες ιιαρουσιασεις ιωνσοφιστικων ὅταν ἐμμἐνουν στην φιλολογικη συσχέτιση τῶν απόψεων τοὔ Πλα­ τωνα καί των Σοφιστὥν, χωρίς αλλην κοινωνικη προβληματικη Ϊ (Τὸ μόνο βιβλίο ποὺ γνωρίζομε μὲ μερικες συγκλίσεις πρὸς την προβληματικη ποὺ αναπτὺσσομε ἐδῶ. εἶναι η ἔξοχη μικρη μελέτη
π

ι

ι

.μχ

μκ

›

Υ

#

α

7

λ

1

κ

κ

=

ι.

·ε.×..

ι.­τ

3

3

­ί

του Κ. Θ. Δημαρἄ2 «Δοκίμων περὶ τἦἐ Φυσικῆς θωλΟΥίΟί€ Τῶν

Σοφιστὥν τοῦ Βί π.Χ. αί.››. “Αθηναι ΙΘΖΘ). στην φιλοσο­ | Ν ι (Ρία ὅπωἐ ­καὶ σὲ πολλὲς αλλες ἐπιστημες ¬­ειναι καθορισμό ω | γω πληθουἐι̃­ Εκείνο ποὺ μεταβάλλεται καθε φορα εἶναι μέ­ θοδος καί η προβλημ Καὶ απο την αποψη αὺτη γίνεται η αποτίμηση τους. Τὸ ότι η ὔπαρξη τῶν σοφιστῶν εἶναι συνέπεια της ὀργανικης | δρασεως της ίδεολογίας, καθορίζει καί την ἐσωτερικη προβλημα­ ι ι τικ Ὁ ίνεια. 'Έἶτ σι πχ μ ε σα φη .τ . η ι σο „ ” θ ρησκευτικη · ' ` αιρετικοτης ' ­ τω» φιστὥν μπορεί νὰ ἐξαχθη ὅχι λεγόμενα τα τους περὶ Θεοῦ” (η ὕπαρξη τοὕ οποίου όλως τοὺς απασχολεί φιλοσοφικὥς, ,. \ ι Ν επειδη δεν ηταν δυνατον να τοὺς απασχολει). αλλα απο τὸν χαρα­ : Ν κτηρισμο τους ὡς κοινωνικου «προιόντος». "Οπως σοφὰ παρατη­ Ν ρει ὁ ΕΘΒΚΥ7 «η σοφιστικη σὲ μεγαλύτερο βαθμο ζητησε καὶ βρη­ "χι Ν κε ιην περιοχη της ἐπίδρασης της σὲ μγὰν πνευμα­Ε­Μὰ χαφ. οἰκονο­ ι › μικα ανωτερη τάξη». >Απὸ τὸ φυσιολογικὸ κοινωνγκὸ αη̨̃κὸ γε­ γονὸς ἔπεται ἐξ ίσου φυσιολογικὰ η αίρετικότητα τους. Σαν απο­ τέλεσμα τοῦ διαφορισμοδ " ίδεολογίας, οί σοφιστὲς ὥφειλαν νὰ ὺ μεσα στην κοίση βρισκόμενη ηγέτιδα τάξη καί η ­επειδη ακριβως διερχόταν τοὺς αμφι­ σβητησε καί τοὺς κατασκεὺασε αίρετικοὺς. Προκειται περι συνε­ .πείας ἑνὸς ακρως φυσιολογικοὕ φαινομένου : της τάσεως ποὺ ἐμτ φανί κοινωνιε ι.ὰ δια ­ . ἔ ουν 'ς οπω ε και κάθε αλλο σωμα ” ° . οασουν ^ | ί Ρ­ .Ν της η τη ν κεκτημενη κ· κατασταση αρχη της αδρανείας τους. ισχύει γιὰ τὸ καθε τί ποὺ μπορεῖ να μελετηθη σὰν ἕνα αντικείμενο ι Ν › στα πλαισια μιας επιστημης. “Η αρχη αὺτη εἶναι ἕνα εἶδος τρι­ ε . ω βης ως προς την ισιορικότητα των φαινομένων καί απαραίτητος νι ι Ν ορος για την δυνατότητα της, όπως καί η φυσικη τριβη εη̨ναγ συν­ γιὰ Τὴν πρωπμμαΐηκἦς χἰνησηἔ­ ξΕπΟωέν(.)ς ἡ θΟ·η_ Ν Ν σκευτικη πιστη των σοφιστων δὲν μπορει νὰ συναρτηθη πρὸς τὸ χόμενο της διδασκαλίας τους, γιατί εἶναι φαινόμενο αλλης ως. Δὲν ἰσχόει δὲ αὺτὸ σχετικα μὲ την θρησκευτικότητα τους η̨ Ἱ Ν Ἱ , αλλα με ολες τι ς που αποκρυσταλλουνται σὲ στοιχεία ίδεολογίας. Για αὺτὸ οι β ὥς ” σοφιστικοι ` “ διαλογοι δὲν ασχο­ λοὕνται μὲ θέματα γνωσιολογίαςφ αλλα μόνο μὲ θέματα ηθικης,

_

>

εν

­

3

λ

°τ°

κ

γ

­

­
σ

3

Ί]
.

_

κ

κ

­

;­·­

χ

χ

Γ

.××.·­

`ε`

3

γ

ἔγ” ­ι
οζτε

Ο­ εεε"
ι1Ἱ.`ς3_.η 

124

125
ποὺ ηθελαν

δικαίου καὶ όσα εἶχαν τὶς κοινωνικὲς ἐπιπ

γιατὶ μὲ
°

θα «εΪω̨̃Τηθ°Ονὺἶία» θΞμαΤἶ¿ι με "Ϊ Ϊπωα καἶαπὺἶθνοὺίταθεθνοἴὺ τοσα, οσα ,θα τους χρησιμευσουχ σταριλλα. ἶἔωρις να ἶϋαραΐιωμ'
στοτελης. Και δεν μπορουσαν να την θεσουμ, οπως δεν μπρρουσαν \ | \ | Ν να επιτυχουν την προσπαθεια της νεας ίδεολογικης συνθεσης, τὴν ὁποία ἐπεχείρησε ὁ Πλάτων μὲ τὴν Πολιτεία (Βλ. σχετ. τὸ
_ 9
.

ἔιἶίἶδἶίιαἔζἶιΉἔίίίαίίἔἶίἔκἶτνῖιἶἶ 3 ” θι̃ °ΐ ιἶηἔ ἶτθἶἕἶξιβἶἶἶ ἔἶἶιδξξ
7\

πρόγονό τους7 καθιστά προφανὲς πόσο προοδευτικὴ ἦταν ὴ θεωρία

όλη του τὴν θεωρία μετατοπίζεται πρὸς ίδεολογικὲς προσ­ βάσεις πολὺ πιὺ ὕστερές του, όπως εἶναι ὁ Χριστιανισμός. 'Ότι οἱ χριστιανοί φιλόσοφοι άνεγνώρισαν στὸν Πλάτωνα τὸν ὕπατο

ι

·

ρ

Ρίποκαλύΐῖίεἰ ὅἔη της σίμασία; νισμος, ως γνωστον, υπηρξε μια απο τις μεγαλυτερες επαναστάσεις Τόξ”ζῶ®δμὁὐζ””ΔΔὲν κατὴρὲχησε σὺστημαί άλλα ἔνανίίὁλόκληρο
Στοὺς ὁρθολογιστὲς ἐπίσηςϋδενῃξχομε ιιἑπανάστασηυ.__”Εχομε .. .. επανατοποθέτηση του θεου σὲ νέες βάσεις προςοεξεόοεση .νεας ιι... ' ἶδεολογίαο­ Σκόπιμο εἶναι νὰ σημειώσωμε ότι, όπως και οί Η σοφιστέῶ και οί φιλόσοφοι τοὕτοι ­καίτοι μοναδικὴ προβλη­ ματικη τους εἶναι ὁ Θεὸς ­δὲν εἶναι θρησκευόμενες φὺσεις, ἀλλὰ μαλλον θεϊζπές­ τουτο ὴμομφὴ της αίρεσης τοὺς κατατρέχει κατά πόδας ὀρθολογιστὲς βρίσκονται στὴν ἀρχὴ Ν .α .ι Ν ε ποὺ παίρνει μιας ολο και βαθυτερης δημοκρατικης τροπης μος › | ~ μετα την Αναγεννη­ση. Ειναι συνεπεια : τὴς είσόδου τὴς ανθρωπότητας σὲ νέα ἐποχὴ ­¬τὴν ἐποχη ς τεχνολογίας καὶ ,Γης παραγωγης­ Σὲ όλο Τὸ δβάστημα τουτο ἡ «σοφισῇπἡ» θὰ γίνη ς.. ...τς ρω̃φοσὸωία καὶ ανὰ σο ιστῃμ καὶ κοωὰ βλοσο ία ἀπὸ ΤΝ ἀοι ι­ Ψ ι φ Ω θ φ (Ρ θ /.δη <×Ενας σταθμὸς μέσα σὲ Τούτη Τὴν ἐναλλαγἡ εἶναι ὁ Κὰψἴ Με
'
_

αἱ

°ωὲ"τ”°θ

”

Όι

Ι › ι βθβλθόἶ μ·ας> Αναλ·
.·
.

φωῖαἰβρέὺἶη̨χαν (ἴσην αἕχθ ΐης ιθεοῇοἴὺκθθ ὺἶρὺἶης καϊδεν ωφεἶ Ν ι Ν .. ὲαν Μαρ Τἶτοὴο· ›Τπηθ·>ἴν αἶίλωἔ|θ αὺίαγχαια “Ἡοθίκη πρθυπο
` \ | Ϊ ` \ .¬_ Τους σοφιστες δεν ηταν βεβαια δυνατον παρα να τους ανακα λὺψη ὁ ”}3γελος. Τοὺς ανακάλυψε όμως σὰν ίστορικὰ γεγονότα καὶ τοὺς συσχέτισε μὲ τοὺς διαφωτιστὲς τὴς Γα7Ωιικης Έπανά­ στα ς. Π οσωπικὰ δὲν νο μ· ί ο ε ότι ὁ συ ετισ ὸ τὸν ὁποῖον δέχεται και ὁ νν. Ο. Πε Βιυτἔ, κληρ. τοῦ ”Αρχ. κόσμου σελ. ι : τ οι” πῇρ 174) εἶναι μοναδικος. Δικη μας γνωμη ειναι οτι πρεπει να συ Ν ι ι Ν σχετισθουν με τους ορθολογιστες λεγομενους φιλοσοφους του Που αἱ. τον Καρτέσιο, τὸν Σπινόζα καὶ τὸν Λάιμπνιτε. Τὸ φαινόμενο στὸ σημείο τοὕτο εἶναι εξαιρετικα δυσκολο Μετάπτωση ἰδεολογίας ἔχομε ἀπὸ τον Μεσαίωνα στὴν ,Αναγέν­ ι αι­ ­ΜΝ νηση. (Η προβληματικη Ν Ν | μθ των ὁρθολογιστων διακινειται μεσα στα | Η | Ν Ν Ι ,¬ ` | κλονισμενα ηδη δεδομενα της μεσαιωνικης φιλοσοφιας, αλῖλα παν­ › | ε ο | ι "Ν κ. Ν" ιωἐ μεσα σ › αυτα. Ἰπαρχει η κριση της ιδεολογιας και τουιοι Ι ιι Λ › Ν ι Ι ι Η ασοφιζονταιυς οπωςῇκαιοι αρχαιοι σοφισιες μεσα στα πλαισια της ίδεολογίας ποὺ κλονίσθηκε. Δὲν προσπαθουν νὰ τὴν καταργὴσουν ι : Ι ΗΝ (ἐστω κι αν ο Κριτιας λεει την θρησκεια περιπου «Θπω ίωι̃ί : ι ε κ ϊ λαῶν››)7 αλλα να την αναμορφωσουν. Καιτοι θα ξεφευγε πολυ ἀπὸ τὰ πλαίσια αὐτῶν τῶν σημειώσεων ὴ διαπραγμάτευση του τ τ· : | ι β αρ '__` θεμα/ῖΟς7 Ξίνῦίί "ΐθυλαχὺΰιθν ΰὔίθπὺμθ να πουμε Οιί. ιην Ξπῦίνθίσίΐαση Ϊ ὥς πρὸς τὴν παληὰ ἰδεολογία δὲν τὴν κάνουν οἱ σοφιστές, άλλα ὁ Ν Πλάτων. “Οχι μόνο γιατὶ δομει ἐπαναστατικὰ τὴν Πολιιεια του Ν .Ϊ › ι καὶ καταργει τὸν ”Ομηρο, ποὺ ηταν ὁ παιδευτικὸς κανόνας. αλλα
Ἱ
η̨
. . .

ι

"ης Νεοὡλ·
›
­κ

ρ

±

Ν

›

Αστίκθς Ιθτολο ἴίαςὺ· Οι Ν ι ›ι
α

Ν

ε

ι

ε

1

σο

.

ω̃η

Υωί να Την

επίχειἕθση

Ο

Πλατω*

Ἱ

3

ς

.

α

_

Ἱἰ

×

×

.

×

±

7

α

.

κ

_»

­

κ

±

.

.

°

··

¬

¬\

·ε

.

ἔπειτα ὁ ”Βγελος. (Η ἐναλλαγὴ συνεχίζεται. Μετὰ τὴν 3Αναγέν­ νηση στὴν Εὺρώπη φιλοσόφησε πολὺ περισσότερος κόσμος, ἀπό . όσος στην °Αρχαιό„ρη„£.α. ,Όχι γιατὶ ἠσαν ἀριθμητιχὰ περισσό­
·

···

|__

α

Δ

3

®

2

.

τεροι. ἀλλὰ γιατὶ οί συνθηκες τοὕ πολιτισμοῦ τους τοὺς δημιουρ­ χαλάρωση Ἱδεολθγίας. Καὶ θίχίομε ἐδω ένα τεράστω χωνωνωλογαὸ πρόβλημοχ ποὺ ἐξἐχονπς .Έλληνες
στοχαστὲς μοιάζει νὰ παρενόησαν. ”Η κατανόηση τἦε ,Αστικη­2 Κοινωνίας, εἶπαν (Βλ. Β. Λεμ­ πέη, Μυ̃θος καὶ πραγμοωχότης Τῆς ›ΑσἸ_Μ_ἦς Κοωωνέαῶ ›Αθἦ_
°°

ο

­τι

6

α

χι

κ

›#

κ

κ

7

#

·×·

3

#

­

'___

×

_

ναι 1983), δὲν εἶναι νοητὴ χωρίς τὴν σύγκριση της μὲ τὴν Κοινω­ νία ἀπὸ τὴν ὁποία πρη̨ηλθευ̃ τὴν φΞΟ'.›δθίρχίυ̃ό. Καὶ σὶ)Υ×ρί_ νοντας τὴν παγιωμἐνη ἰδεολογία τὴς φεουδαρχίας καὶ τὶς ὴθικὲς › ι ι Ν ̃Ν Ν ›Α Ν Κ οινω­ αρχες της με την συν ε_ χη ρευστότητα ›δη̨ ι ..ων της στικης
α α
. 

ΙΖ6
127

3Αστικῆς Κοινωνίας, εἶναι φαινόμενο ἰδεολογικὸ και ἀποτελεῖ ραθορατο ααὶ αφενανο αναναη Της­ Το πρωτεϊκο οοαγνορενο Τῆς εὺρωπαϊκης πνευματικἦς παραγωγης, η ὁποία είσηγαγε τὸν ἄν­ θρωπο σὲ νέα ίστορικη ἐποχη, ὲπιδέχεται πολλαπλοὔς ιστορικό­ κοινωνικοὺς καθορισμοὺς και λιγώτερους μεταφυσικούς. Εἶναι στὸ σὺνολό του διαρκης συγκρότηση Ἱδεολογίας. Δὲν θὰ ἦταν ὁίσκοπο γιὰ την κατανόηση της ὁργανικότητας ­ι­οο φαινομένου αὐτοῦ της παραγωγης ‹‹ι8εολογων›› (οοῳιστῶν καὶ φιλοσόφων), σὲ περιόδους ίδεολογικης ὕφεσης ­νὰ ἀναφἐ­ ρωμρ ἕνα παρἀδεννμα ἀπὸ Τὴν σραῖρα αργο πολαααἦο .ε ποὺ πα­ ρουσιὰζει τὰ ίδια χαρακτηριστικὰ όργανικότητας όπως τὸ ἀναφέρει ἔνας κορυφαῖος πολιτικὸς τοῦ καιροῦ μας: «Οἱ ἐποχὲς ποὺ παρουσιάζονται ἐκ των υστέρων σὰν πιο εἰρηνικὲς εἶναι Ν „ ἐκρννες ποὺ ὲπεδίωξαν ἐλάχιστα την εἰρήνη Ἐαρννρς ποὺ οί­ κι νουν Τὴν ἐννρπωρ­ο της ατέρρρννγο αναζήτησής Της, ααοοείχθη­ καν περισσότερο ὸ κάθε ὀίλλη χρονικη περίοδο κατίἐξοχην ὰνίκανες νὰ εξασφαλίσουν την κοινωνικη ισορροπία και την γαληνη» Ν Οἱ σταθρρὲρ ἐπρχὲς ρύρε σνζηνρνν) Ούτε ἐπνδνώχρρν ρον εἰρήνη ι ›ι Ν ι | ι › | επειδη την εχουν. Εκεινες που την ψαχνουν, με «ατερμονες» συ­ νρσεν ναι ἀναζ ­σώσει δρρνρνν αχ ν ὥ ρα δὲν αρ­ιν ἔ Ι ρρν ι ι Ἀί Ο . ὅοα δηλ. αγ εἰρήνη περνα αρίσαγ ἐξ ανν­ραρνρνένρν_ Τὸ ίδιο συμβαίνει και μὲ την ἰδεολογία. Σὲ σταθερὲς ίδεολογι­ \ κὲς ἐποχές, δυνατον νὰ άρχουν στοχαστὲς σκεπτόμενοι πέραν της ἐποχῆς τους και «έναν­ρίρν» ης, αλλα δὲν χροοοναεύρρνγ δ ελ ουν ἀντίκρυσμα. Μποροῦν νὰ περάσουν πολλὰ χρόνια χωρις

μα­ον ρνναλο τένονρο αξίες, νγατὶ οἱ οονθῆαεο οπαοξεώο τοο Το ρποχρέωναν σὲ δναρανγ αρίοη Ἱοεολονίαος Καὶ αανένα τροπο δὲν ε¿χρ ” ννα να δια­ῃγρη ΟΝ να παρα να βναζ­ο ογαραὥο οοφγονὲο καὶ φνλο­ οόρρονο· “Αρα ααὶ ζωνραφοοο αοα πονοτὲο ααὶ μοοογαοοο Αὐ­ρο ἢ ασΤαρ_ανηα¬ο παρανωνὴ Τέχνης ααὶ φιλοσοφίας Τῆς

να

νίαα αραρνρ­ρἡα­ηραν Τὴν παρανων­;γ πρλα­οοοααὥν ἀξγὥν του̃ ἀστικοὔ καθεστὥτος. Δὲν ἦταν όμως δυνατὸν αὐτὸ τὸ καθεστως

ί

¬

­

\

1

ι ι

σ

›

ε

κ

3

π

_

Χ

ὅταν πιὰ εἶναι ἐξ αντικειμένου περιττοί, δηλαδη σὲ ἐποχὲς ποὺ ιδεολοἴιοι περνᾶ χριοη ιιορι ποὺ οὕτωἔ ἄλλως ὕπορρξη «διανο­ ουμένων» θὰ ὲμφανισθἦ. Πρέπει νὰ σημειωθἦ ότι οἱ ‹‹σο‹ριστές››, όπως τοὺς ἐννοησαμε ἐδὥν περιλαμβάνονται στην ἴδια την ιδεο­ λοαικι Κ η παρα. ίτα ξη που ι δ ιερχεται ί την ι ' κριση ` δ` και εν σκοπουν ” νὰ την καταργησουν. Είπαμε ηδη πῶς πρέπει νὰ ἑρμηνευθη τὸ γε­ γονὸς της «δίωξης» τους. Οι όρθολογιστές, ποὺ γιὰ ἐμᾶς σημερα οιποιρλοον Το ιιιροιΐρορλιρ­ένολλ ”ι_ἦ€ φιλοσοφίας, στην ἐποχη τους ἐδιώχθησαν πολὺ. Τόσο ό Καρτέσιος κι) ὁ Σπινόζα, όσο και ὁ πιο ιινοιιιιιοφρωνο άπο οιοοοιιιἐι ο ι±οιι)ΠιΖ­ (Σχετικά μὲ τὸν τε­ λεο”ι0ιιο`ί Τοοΐονι δὲν ιιᾶἑ ιροιινετοιι ἐποιριιιλιδ ἡ αιιιολοΐιοι ποὺ ἀναφέρει ο”ιὴν Ἱοτοριοι Τοο ο ιοοΓιο› περι ”ι`”7Ι€ πολιοιχἦἑ Τοο δρα· οιηριοιηΐορ γενικὰ και ιοιωιδ ὥἔ προρ Τὴν ἀνοιρρηοη στον θρόνο ιἦἔ >ΑΥΥλιοι§ Τοῦ Γεωρνίυυ τοϋ ,Αννοβέρ0υ. (Υπάρχει διαφορὰ μεταξὺ της πολιτικῆς παρανκώνισηε και τῆς κνινωνικιι̃ε ὲγκατά­ λειιιιιηἔι ιἰ οποιοι ἔχει βοιθο”ι”ρρο€ %Οίνωνι%ὲ€ αιΐιεἐὰ­ Οι ορθΟλοΥι­ στὲς κινοὕνται μέσα στὰ πλαίσια της ίδιας της σχολαστικης παρά­ οοοηἐ και προσπάθειά ”ι”οο€ ειναι νὰ ἐποινριφέροον Τὴν ιιλονιζοριένη ιοΞολο`Κιοι Τἦἐ ρ­ροριιωνικἶι̃ἐ πιορηο σὲ οιοιροιλέοιερρἔ βοισριιἔι Τιιἐ οποιες ἀνοιζητοον ορο ἔοχοιοο κρι”:οιΨιιΥιο Τηἐ λοΥικ`ἦ€ βοβοιιοΐἢτ ι ‹ .ν τος. 'Ομοια και οι σοφιστὲς της ἀρχαιότητος δὲν αντιτίθενται ξ \ \ ιστορικα στην ιδεολογικη παράδοση, ἀλλὰ εἶναι «τὰ γνησιότερα ποιιοιὰ Τἦἐ Δημοκριιριαῳ (Θεοοωριδηι ΒἶσοιΎωἹ”ίΙ› σελ­ 29)­ ¦Εχεινο ποὺ οιοιιιρινρι Τοοἔ ιιοοφιοτὲἐο ἀπὸ Τοοἑ ἐπανασΐαΐιτ ι „.. Ν κους τι στοχασιὲς, εἶναι ότι οι τελευταιοι ἐκπροσωπουν κατάσταση „.:`· 9δν_ λ Ι ι ›|δ_ ›κ ` ι ν ιῆἐ νεαἐ ι Φο οΥία€, που η η εχει αρχισει να υπαρχη, και οχι συντηρηση της παλαιᾶς. Εἶναι συνεπὥς ἀδιακ ίτου κοινωνικος προελεύσεως, πρᾶγμα ποὺ ἐδημιοὺργησε ιδιαίτερη κοινωνικη θεω­ ρια ­Τὴν Τἦἐ δράσεωἐ τῶν αὲπιλέϋῃωνν τῶν ΕἩΪΒΘΒ ~τ προεξἀρχοντεἐ Τοὺς Οι· Μοοοριι ν­ Ροΐθιοι Β­ Μιοιι̃θιὅτ Μειῃιιὶιοἰιον .Ϊ. 3οι111Ι11ρει̃:οΓ κ.ἄ., πρὸς τοὺς οποίους στοιχεῖ
κ
3
τ

.

7

ο

κ

ο

»

Ξ

ἔ

Τοο

ς

να 8 αο­οον

οπο)

ο

στον Μεσαίωνα. ,Αντίθετα

ἔ

μ ὲ τον Ρ_ Βακωνα ἐπικαιρότητἀ τους παρουσιάζεται
­

πμ· οονέ κό

η

Ἱδεολο ίας, δεν πο εἴ ν” ἀποδοθ” ὰπόλυτ· σιέσ αιτίου αιΐιοοΐοὔ μεταξὺ ἹοοολοΥία€ και Βιιιθο­ Οὔῖε υ̃υνετυ̃ῶε μπ

διο'­όἐ ρ­αἐ Β­ Λρρ­πέσηῷ

Σύμφωνα μὲ Τὰ ὅσα αναφέραμε 

128

129

νὰ ὰποδοθἦ στις
Ραιό'ι”0”ι”0€›

Ϊἶιἰἱθο απόλυτη λειτουργία
αλ

δράσεως και προτε­

Οὔ" ααι

Σ­ιιλμ­ιΡ'ἦ

Τῶν ιινεαῳθαΐινὥν» 'ΐνὕ

ααπιΐαλιτ

ααθῳιζει κατα περιεχόμενο Τὴν δθάση Τῶν Β1ιτθ8› αποδεικνύει Τὸ `ίεἹ”ονὸἔ Τἦιἐ ανακαλνψηιἐ και ιιαναννώΰεωἐν Τῶν ιιπη̃νῶνν σΤι€ διαφορεἐ ἐποχέἐ­ Οι αλἡθειεἐ ποὺ ανακαλύπτονται σΐθὺς
μεγάλους ιριλοσόφους ὺπαρχουν σ” αὐτοὺς ἐξ αρχης. 'Όμωςγ δὲν ανακαλύπτει ὅλες αὺτὲς τις ὰληθειες μιὰ μόνη ἐποχὴ (ῶρισμένο

σι­ινὕι ὅπωἐ τον­ιἐ χαραανηθιζει ὁ ΒΘΙἸΠΪΠΡΘἘΘΤ (Βλ­ Λεμπέσνλ ἐ­α· σελ. ΘΖ). Διότι εἶναι οἱ ἴδιες οἱ συνθηκες τοϋ καπιταλισμού ὰναγκαστικὰ δημοκρατικη τροπη τοϋ κοινωνικοὕ γίγνεσθαι την ὁπνιαν ἐνέχειττποὺ 8ημ·ιΟι›ΘΥΞἶ χαλάρωση Τἦἐ; Ἱδεολογία; και 'ιιἐ παρανει­ ”Ο'ι'ι ἐπισὉ€ ειναι ἦ ααΐασΐαση 'ιἦἐ Ίδεινλθνιαἐ ποὺ

­η

μέλλοντος. Τοὺς διαιρόρου ειδους τεχνοκράτες (ἱερατεῖα της Αἰ­ σνντεχνἱες, σημερινοὶ τεχνικοἱ τὥν ἐπιστη­ μὥν κλπ), τοὺς παράγει η κοινωνικη ὀργανωση, ἐνὥ τις ]ἶ}Ιἰ·ιεε ἡ ἐν εοοοτέοοι ἐοοοἰα̨ ἱστορία ὡς ἐνοὺνειδητη ἐπιδἱωξη. αρχη Των σημειώνω­αν άπο ­τοὺς οοιριο­η̨ὲς τῆς 'Αρχαίας >Αθηναϊκἦς

­μεσαιωνικὲς

Ἱἰ

πλἦθοἑ ἐπιλέανωνλ αλλα ἢ ααθε ἐποχὴ Τθὺἐ διαβαζει μέσα ἀπὸ Τὴν δική ”ι”θἔ θέασθ Τῶν πΡΟβλ”θμ·ἀτων καὶ μὲ Τὶἔ δννατότηΐεἔ ποὺ

Δημοκρατίας και συνεχίζει ὡς απαραιτητο πλέον ἱστορικὸ φαι­ νόμενο ἀπὸ την ”Δναγέννηση κι, ἐδὥ. Μιὰ «τεχνικη» λεπτομέρεια, ποὺ θὰ ἔπρεπε ἴσως νὰ προστεθη, εἶναι ότι μὲ τὶς Εἰἰὺοε συμβαίνει σταθερα καποιο εἶδος ἑτερογονἱας. Π.χ. η έν όνόματι της Δογι­ κης δραση τῶν προεπαναστατικὥν Γάλλων διαφωτιστὥνγ οδη­ γγ­εἰ σο­να ἔγχαθιγδρυοη τοῦ ὰστικοὺωκαθεστῷτοςἔγ γόποἱονγῃ ἐν πάσῃ περιπτώσει,ύϋδὲνἢύπηρδἔε παντα λιογικὥς­Μόἱῷογο,
τον ὺστηρἱζεταιἱοὺσύἱαν στο ξνστικτοι̃ και όχι Ἑπίσης ­­‹‹συνέχει|α››ξδτδ¦νΜδιαιρο›τιστὥν ἦταν ὁ ιό ὁποῖος, ὡς τὸ ἑπόμενο συνθετικὸ βημα τῶν ὁρθολογιστὥν φιλοσόφων, ἐπανέιρερε την σκέψη στοὺς παληοὺς χώροοο Τῆς πι­ στης και τοῦ αλόγου της προηγούμενης Μεταφυσικἦς. Πρὸ τοὔ νὰ εἶναι βέβαια ὁ Ιἰειτιὺ «αντίδραση» «πρόοδος» σχετικα μὲ τοὺς ιριλοσόφους τοὕ Γαλλικοὕ Διαφωτισμοὔ (λέξεις ἄνευ σημα­ σίας ἀπὸ την αποψη της Ἱδεολογίαςγ όπως την διευκρινησαμε), ὥιρειλε η «Ιἰριτικη τοὕ Καθαρού λόγου» νὰ εἶναι τὸ ἑπόμενο βημα μετὰ τὰ «Νέα Δοκίμια» τοὔ Ι.εἰϋ11ἰΖ. (”Οπως καὶ η Γεωμετρἱα τοὔ Βὶο1τ1ει11Ιι δὲν μποροὕσε παρὰ νὰ εἶναι τὸ ἑπόμενο βημα μετὰ τὴν Γεωμεῖρία Τοο Βοκλείδην

στην

παρέχει ἴδιαι κατ, ἐξαῳεση καὶ διαφορα πΡὸ§ αλλεἐι σΐθὺἑ «ἐπι° λέκτους» της. ,Εαν οἱ ἐπίλεκτοι εἶχαν ἐπἱσης μεταφυσικην τινὰ
θὰ ἔπβεπε νὰ ἐπαναλαμβάνωνῖαι ὡς φαινόμενο­`ᾶν ὅχι κανα πεΡιΞχόιιΞνο~σὲ ὅλε€ Τιἐ ἑπθχἐἐ­ Σαν παθάνωἴα οἱ ἐπιλειιννι ὀρνανιαἦἐ δραΰεωἑ Τῶν αΟινωνιῶν› ἔχουν βέβαια μονο” σθμανΐον ααθορισιιὸ (π·Χ· Τὸ αδαιἔιόνινν Τω̃ Σωλῳάαηὰ· Ἱἰκετνο ποὺ δὲν μπορει να ἑξηνηθἦ διὰ μεταφυσικἦς καΐαβθλἦἑ ειναι θ ὕπαρξἢ Τονιἐ σΐὸν κόσμο ((ω̃πεΡανθΡωποι»› «`θΡω·Ξ§» αλπὰ· Στὴν
αια”:®ι`ι'ω”Υ“θ›

\

Π

ιιε”ι­®ι<Ρι)σικ”θ δὲν ἀ`^ἀΎ”Ξ”ιαι

νωνίας μὲ τοὺς νόμους
μενθ
°ι`71€

τους­δηλ.,

ἢ ὕπαρξη Τῶν ἐπιλέλι”ι”ων› αλλα ”ι`”7Ι€ αοι° γενικώτεραγ μόνο τὸ φαινό­

Οἱ Εἰἰιοε δὲν πρέπει νὰ ταὺτίζωνται σημερα μὲ τοὺς τεχνοκθά­ τες, οἱ ὁποῖοι, ἐν αντιθέσει πρὸς αὺτές, ἀποτελοὔν τάξη. Οἱ τεχνο­
χρανεἐι ῶ€ συνέπεια Ξιδιαὥν σννθηκὥν ιστοβιχότηΐαἑ ”ι”7Ι§ παΡαΥω“ γῆς) διαδραματίζουν ἕνα ρόλο τὸν όποιον δὲν θὰ διαδραματἰζουν
αὕβιιὅ σὲ ἕνα διάφορο ιπάδω Τἦἔ χοινωνιχἦἔ παβαγωγἦἔ ἱπλ· θα Δαν”ιιχα'ιασ”ΐαθω̃ν ἀπὸ μανιρολρθνιωἐ πΡΟγΡαΞι­μαΐιζόμενεἔ μη”
θα ξιαΈαγ?ΤΪὶγ§ιἔνἕ”ἱὸΪ..4τνὰ ἀ#τιεαταεἶαιιἦξζ[ἱἔεειδὲἢν δὲν ἀτοτελανοιστ§ἑιιἑἔ9ν€νιεε›ινι>ειν ἔντιν­τι κοινωνικης ὁργανώσεως, ἀλλὰ ειναι οἱ φορεῖς ὺ 'εινα ιιἱῖοιλικου
χανἐιἑὰ·

ζωἦἐ δια τοϋ πνεύμααοἐ­

Οἱ προηγούμενες σκέψεις μα€ ιἶν`νἔΪΪ®έἶίθΥΤοἱὺ°„ἐἶθ„ια̨ὐἶονό7ῃ­Ο πνεύματος εἶναι η αναγκαία σὺνθηκη την κοινωνίαγς:Ξ:|δΜέσα στὰ ὺπλαἱσιαὰὰύτοὕ καπιταλιστικοὕη̨ύ θὰ ἔχη ανάγκη ἀπὸ την π(ῳὥ.ι̃,ω.Ι,.›γ ἱ8ε0λΟ.ρ¿αςγγχαὶ πνεύματος καὶ Ήὰ Τοη̨ω ­πάντα θὰ
γεγονὺἱςὺθότἱιὺωη

Μπάντα

_

€Ω_Ρόλ0§ςὅγΙιἴ{¶§γ

ὰτὺνγἶἰοοὺ

μονοσημαντωνμ κοινιονικὥν συνθέσεῳν. Μετὰ την μεγαλη ὰναλυτικη περίοδο της ιριλοσοιρἱας ποὺ αρχίζει μὲ τὸν Ηοἔοἰ. Μιὰ νέα σύνθεση, ἔστω και μη «συ­ σε­ομοια­ι››, ὅπως Θέλει ὁ Χάιντεννερ­ὁ ὁποι̃οτθεωρειτὸν Ἑπ­ λιανισμὸ σὰν τὸ τελευταιο δυνατο σύστημα της δντιαἦε φιλοσθφιαἐπτ
9 

130

131

οφειλει
νου
Ν

3

|

3 τι

Μ \ Ν Καθόλου τυχαιο δεν μας φαίνεται ότι στην εμπνευσμένη σειρὰ τοὕ ¬ Ν | Ν Ε· Ωί1ᾶΕΘ1Θίἔ Ψἢἐ Ιϋτοριαε της Φιλοσοφίας, παρὰ την πρόδηλη προσπάθεια ίδεολογικης κατανομῆς της Φιλοσοφίας κα κἦς Ι ε Ρ: διαιρεσεως της, οι ιομοι δος και ἔιος καλύπτουν την ίδια περιοδο. ι ι . Στον ισχυρισμό οτι η παραγωγη πνεύματος εἶναι ὁ ειιιο ιγιιει ιν Ν ε Ν κ κι ΠΟΠ Οἔλοἔ ®παΡ©εω€ Του δυτικου κόσμου, θὰ μπορουσε κανείς ν) | Ν , ,_ ‹ ι ἀναγν ω ρ ίση αιαποτρεπτο μιας ενιαιας ώπης, ἔναντι των ηδη υπαροχ όντων ίδεολοο ικὥν μη χανισμων ” όβλημα δὲν εἶ­ ναί Οἰχονοί­ίχόι ἀλλὰ πολῃίκὸ ίσυνεπὥἐ ἰδεολογικό). Ἑκεῖνο που ἀμφισβητεἴται σημερα δὲν εἶναι τὰ ίστορικὰ δικαιώματα τοὕ σο­ ε Ν : \ σιαλισμου, αλλα η μονοσημαντη μονοπώληση του πολιτικου του περιεχομένου. ¦Αμφισβητεῖται δηλ. η υποκατάσταση της ὰθρθο­ δοἔίαἐ (Βλ Νῖθσΐογίέφῶωι (Ημερολόγιο, ἑλλ. ἔκδ. σελ. ­ ί2ἴ›) διὰ του̃ κΟί·Ψ·Ο®`^σμ·0υ̃· Ν ῃι συγκροτηοτη ιου ­· Σ.ην ολου αὐιου θὰ συμμετάσχουν όπωσδη­ ι πο.ε «περιφερειακα» θεωροόμενα κράτη, επειδη οί αντίστοιχες , .ε .ε ίδεολογίχὲἔ ἐχφράσείἔ _ἀ%Ριβω€ λόγῳ της χαλαρότητος της δυτικης ιδεολογίας­ἀπαιτοὕν «σιδηρᾶ παραπετασματα», όπως ›“ ι ι ρι : Ν Ν και .α αυιοκινητα απαιτουν τους προφυλακτηρες τους. Στην Ν / | Ν δίαμη μαλίσλα πρθεκταοη των «προφυλακτηρων» συνίσταται ε › ι ι , , η απωτερη συνθηκη για τὸν δυτικὸ κόσμο. Ουτε άλλωστε η όμοιο­ τ· ‹ ι γενεια, ειναι ο μοναδικός ο έας εόρυτέρων πολιτικων σχηματι­ φ Θ _» ­= ‹ ι σμων. Ανιιθεια . η ανομοιογένεια ειναι απαραίτητος όρος μα­ ω Ι | Μ ε Ρ' κροβιοτητος των­πραγμα που πιστοποι Οχι μθνθ η Ὁπθίβἐη Ν Ν Ν ι­· ε των αυτοκρατοριων, οί όποιες ἐξ ὁρισμου περιλαμβάνουν παν­ Ν › ι .ι ι ι Ν σπ λαων, αλλα και το ίδιο τὸ γεγονὸς μιας ἑνοποιημένης Ευρωπης.
”

Και συνιστὥσες της μοιάζει νὰ εἶναι απο κοι­ Ν ι Ν νεα φιλθσοφι­οι των μαθηματικων καί κοινωνικη φιλοσοφία.
ν
|

ί

¬

<

τ

4

9

εκ

γτ

¬

ίίδ

\

7

τα

,

.

×

,

ι

ι

3

_

χ

­Ξ·

μολόγοι μας) παραγωγη. Διότι, όπως ξέρομε, ό λαός μας εἶναι Ν "' ὁλοσχερως ανίκανος γιὰ μιὰ τέτοια παραγωγη, ἐνω η διαμόρφωση Ν Ν τοὕ καπιταλισμοὔ μέσα στὸν σχηματισμό των πολιτικων αυτων Ν "' "' κ­ ­ι δύναμη» και όχι «ἐργαιικη «ἐργασία λαων» ὰπαιτει ιὁργανισμων συνόλων. Ν Και μακρηγορησαμε γιὰ τὸν ρόλο της Ἱδεολογίας, γιατι ὥρι­ \ Ν Ν μανιακοι των ‹‹διαλεκτικω~. ὰναλόσεων» και σμένοι μελετητὲς Ν , που πολὺ έχουν πληθυνθη ἐσχάτως ­έχουν σχεδὸν πληρως υπο­ καταστησει τὸν ρόλο της Ἱδεολογίας ἀπὸ κάποιο εἶδος «ταξικἦς πάλης» που αὐτοὶ μόνοι αρέσκονται ν” αναγνωρίζουν, ὅχι χωρὶἐ μερικὰ ίχνη μυστικισμοὔ, στην διάκριση τοϋ Τόϋνμπη «κέντρου­ καὶ ἄλλων είδικωτέρων νοητικὥν σχημάτων. περιφέρειας» “` Κατ” εμας η καλύτερη ἐπιστημονικὴ μέθοδος εἶναι ἐκείνη που συναρμόζεται κατὰ τὸ δυνατὸν ὀίμεσα στὰ γεγονότα, χωρίς νὰ τὰ μένο έκβιὰὲη. (Η ίδεολογία δὲν εἶναι κατασταση μέσα σὲ όλόκληρης της και έναι, μόνο κοινωνικό σύστημα, ἀλλὰ κατάσταση „„ Ν ι ι Ἱστορίας. Δὲν ειναι συνεπως η είδικη ἐπιστημη που θα μας δια­ ι : φωτίση γι, αυτην, ὰλλὰ η γενικη θεώρηση και τὸ γενικον τελος. : .ε χθθσα 'Πῖβθξ ίγἀιῦί ιιυ̃ίθ την Και παντα βέβαια ἐκκινουντες οι θὰ μποροῦσε νὰ τὰ είναι Δὲν μας ἀφορα. Ο τητα, Ι Ν Ν υπὸ κ ρ ίσ η τὰν που ἔθεσαν η ,Ιδεο­ \ θ εωρηση ί διακρίνη μια μονομερης κρίση της Ἱδεολογίας (όφειλομένη στὸ λογία, ἀλλὰ αντίθετα περνὰμε) έκαμε ἐμφανη τὰ όσα αυτη μεταβατικό στάδιο μαηακοὶ Ης «διαλεκτικἦς» πρέ νὰ έπιμένει καὶ θεωρει ι · "Ι
.
­

αν

ν`

­

2

”

·

·

γκ

·¬·

.

εγγι

`„_|_
π

·

`

το ἐννοησουν.

κ

Μ

τ

ό

ί

η̨

ν

7

..

συμμετοχης μας στὸν ἑνιαιον αὐτὸν πολιτικό ι Ν ορ γανισμο, μας αναγκασε να πουμε τόσο πολλὰ περι Ἱδεολογίας. Τίθεται δηλ. τὸ πρόβλημα τῶν προϋποθέσεων μιᾶς ἰδεολογικης διαφυγἦς, που θὰ καταστηση τὸν λαό μας ίκανό γιὰ μιὰ καπιταλι­ Δ Ν στικη (καὶ όχι βέβαια ὰπλως ἐργατικη, όπως νομίζουν οί οίκονο­

Το

ι

Υ­ΐΥ0νΟ€ Τη̃ε
λ

ι

¿¬

ιν

,„

9

·­·

›

α

,Επειδη τὸ στὰδιο ὰνατροπης της προτεραιότητος παραγωγης ι­ ι ε ι ισ Ν ,σκεφθη και τεχνικης δημιουργει ίσχυρότατες ισιορικες πιεσεις, Ν Μ καμε ότι η πρόσβαση σὲ μιὰ νέα ὰνακατοινομη της παραγωγηἑ › ιν › θὰ ἔπρεπε κατ” ὰνὰγκην νὰ συνδυασθη μὲ μιὰ αντίστοιχη ιδεολο­ | ( Ϊ Ϊ Ν ε στο κει μ ενο Αμ ας ενιαιο ,~ \ για \ τουτο εγράφαμ ί Και ·\ επιδομη. κη 'ῖ' μας ηταν ' ” Βγρ ί ” ως ενοποίηση. “Οσο και ὰν η ποιηση. την σημασία που ἀσυνηθιστη, απέδιδε ἀκρι δόσχρηστη »­ τις ἑνώνω πχ., ι­` θέλαμε νὰ ἐκφρὰσωμε. Ἑνοποίηση σημαίνει όιι
>

(ίθ)

Ν

Ν

Ν

·

­¬

¬ 

132

133
ὲ
3μὲ

καὶ „
ι
.νε

χ η φ νὰ ἀποτελέση , | ι εκεινων που δεν
κ

παῖάτεἑ Α ἐπῃευ θρ ι

τὰ τ αν ίστοο .τ Ρ „ζ ί Κε Β|
3

Οσθλ

ιι

είεθῶν ·
Υ
­

νοοτροπια της «ενοποιησης». Πρόκειται βέβαια περὶ τοῦ μέχρι τωρ τροπον ί ' Ζ ί \ ι ι χρησιμοποιησεως μεσα στα πλαισια που περιγοα­ Λέν ν ` ' ° ¬ στο βίβλω τουσύστ « Ιμπεριαλίσμοἐ κλπ.››. Ζντὰ πλαίσια ὁ Καπκαλγσ ὸς ὡ δὲν προσεκρουε πουθωα Π μ ς *Λ ” · εγκαθιδ Ρ υσνι τοῦ Κο μμ ουνισμου ” σε ` ' | Ν καποια χωρα ειχε τὸ νόημα Ξ” "' | › | ιηςααλλαγης μιας Κυβεροησεως», χωρις ιδιαιτερες επιπτωσεις. „ μμε | ± Τα πραγματα μειεβληθησαν αοδην μετὰ Τὸν δεύΐ Ι Ν ‹ | παγκοσμίο πολειιο. του οποιου τα πολιτι· ` ' ­®βΟι·®”®ωἹσα\± ε­ .­ α̃ ε εκ ι . ί | ” θα επωωλουθα βαθρων τις ιστορικὲς ποοοπτικὰ υπὔοξη .ιι ` ει “Ἐ ωσαν αυτοδυησμη ° ι ·· ες και
ε
#
×
Κ

ν _ που να μοι > Ν ετασχημ· ατι ζ εται σε ' ωρ [ανωμενο συνολο ενδογενως και ‹ κ ι Ν ι η οποια δεν μποοει να συνισταται Ι ι ι στ·`ν ­τη χαιωμένη ἔννωαί 8 ί Έ 2 'ρίἶδεδοίωνη καί απ”θρ` .` θα ε ον .›› ἔαλλα \σε μια εννοια ν ­Η ~ ειδικου ας |μ νη Μο ι ί συν..0.Μ.μω̃ ι › π το των. υνιστα . , ` ­° Νν Φθνδ ι μη Ν ηλ | σε αναπροσαρμογη αδ" κω με ο ων και συνεπειων μιας ΤΜ νοοτροπιας, που καθόλου δυσκολο ” ὰ δὰν ειναι ~ αιωνα Ν νὰ διατι \ αργηες ι ι του τι σγιωθη ”­ απο ®¬­ι τις τ Γ οτι μας δὲν ἔπαψε ν α '_' ττ ιστορικα με λ πλην. | . τ .ιροσημαινειαι Αυτη δὲν ηταν ἄλλη ἀπὸ την | Γ' ;
γ

κ

πο ο··ν ν ν αποοκυ­ο ν „··· | ε εκ.. ,Αμα Ρ Ν ,Μ Ψ υ ἴωγπροσθτση ποσοιθνων _ ι ›× 3,­ τι τει ενιαια διαδικασια επι αλλων
Ε

καθολου δυσκολο νὰ › ι ι ί Ομως Το συνολο πρεπει απο χαπωαν άποψη Ν \ ' Οίῖῖῦἔ. ΕΤ ­ α ι ἶῖν συ”ί°®3'ωίω των πΰαἴμαΐων .Ν
.

τε. _ ”ραζμ“α
νε

ι

η

ι

Δ

3

3

κ

×

Ε

׬

_

.

επιπέδων,
>

.

ν

3

ῇς

γ

ναπτύξεως τις όποιες ό ἴδιος εἶχε δημιουργησει. Και τις ' βλυνη μὲ τὰ «προγράμμα­ συνθηκες αυτες προσπάθησε νὰ τα ὰναπτυξεως». ”Οτι τὰ προγραμματα αυτὰ δὲν πέτυχαν, ση­ Α. ,Αγγε­ μαίνει ότι δὲν ἐδόθηκαν μὲ πρόθεση νὰ πετύχουν λ0..£ο,5λου. Τρίτος κόσμος μαι πλούσγες γγὥοεῷ πρόλογος­ ,Δημ ι ' ' ' ν φερόμασΐε μόνο στὸν όλογο αὐτοῦ τοῦ βιβλίου, ἐπειδη, μιὰ και
Δ

'°

`°

Β

Ϊ

Ϊ
ὰ

λ

'

ν

3

ὰ

.

9

β

5

ζω

>

ιν»
·

'

ν

ν

ν

γ

3

ο

Λ

7

­

στην Τεχνίκη |› ω€
κ

\

|

?

μ·

Με ἈΡ υθ ί ` (την ­­\ πολιτικη ­\ |μ· ιστικω (Πέ β α λβιδος για
×

κι

°

°×

Ν Ϊ Ν ι Ν Ν Μ '_ νου ὰῖω̃ΐ χω Τλι̃ἔ καθηί·'·ΞΡ'·`^ι̃ἔ πείραἐ­ ,Ιδιαίτερα μάλιστα ἐντείνε­ ται η ιστορικη ·' του ευαισθησια, ° ι ι.. ὀιαν υπάρχη αντιμέτωπη
·

“σορροπωί επεχανα σ®®"λμ°"ων·ὰ Ο Ιἰαπιταλισμοι 'νπνκνεων­ενος νὰ 8 'Σ | ωρθωση ””'€ σχεσοι­€ κεφαλαιου και ἐσασία ρἴ ς7 ὑπεο εώθ η νὰ καταστῆ πλέον πολύπλοκο σύστ· α σο |_ Φ τ ι περιλαμβανοντας στους θίἰ ιπους του ιι ια ε αλη ε δα τω ν νωρων 7 . ι Ν που εςιυσιν­εε ν ωἐ ι Ν συστατικα με του ιδιου τοϋ συστηιμανοἔ ι Η ρη του· ” ΟΉ οσο πω πο­ λύπλοκος γίνεται ένας μηχανισμὸς (μηχαι | ιστ › ορικος), κ τοσο πιὸ ευαίσθητος καθίσταται, εἶναι ἔνα ἀπὸ τ ιωματα του κο.
ν
×
¬

ί

×

οτ
3τ

να

3

±

ν

τί

Φ

ν

γ

θὰ

3

σ­ | 3­ „­. ανιιμετωπος, στην ἐπιδίωξη του αυτη, μὲ ­τις
9·

ενεργός ιδεολογια, που στηρίζεοαι στ­Ν, άναχἄλυ . Ν ε 'Ϊ­Ϊ” ηι ψη ίς | Πόθος α­ ,..` ιη ν π ο ωκ­ ιη στιγμη ο Καπιταλισμός
7

ι

:

ν

γ

μιὰ

>

κ

ευρεθηνιε συνθἦκες ¿πα_

κ

ίεσοβ “ητος . ῇε #

×

πιστευομε στην φιλοσοφια του Πολιτισμου και όχι της Οικονο­ Ν μίας, δυσκολευόμαστε στην κατανόηση του κειμένου). Στὸ φυσικο Ν Ν βασίλειο παρατηρειται ὅτι, όταν το παχος του ελέφαντα ἀπειληση ν Τὴν ἴδια Τὴν ὔ__Οῳι;Ἱ; του σκει καπου ενα δένδρο και ξυνεται, ^· τι | η λίγο ἀπὸ τὸ βάρος του. Καπως νὰ πληγωθἦ, γιὰ ν ­ α συμβαινη και μὲ μερικες Οἰκονομίες, που μοιά­ υπ" ὶνῃμ Σ" | |. ›ι¬ ‹ρα›τες. ημασιε. ε¿ει οιι, ααιη ὰναγκαία «ὰφαίμαξη» ργανικὸ πληθωρισμός συνδυάσθηκε μὲ θεωρίες περι «ἐπα­ ιε νε Θ ναστα.ικη€ κα.αστασης››7 αποιροπης ιηὲ ἰλπ (` 1 . ίθθξἔ σελ. 7θ ­ 80 και Η/). Στον προαναιοερ­ ” Σ/βριος τι αλ ογ Β Θ Ο ειε Β Ρο ἀποδίδει τὰν 0 χ θέγ ὰποτυ° ία λτα ιυαλισ α προ ογο, ” ι ε κιτ ,.ῶν απροςὴ άτων» στο οτι οι δανειστες «δεν ασγηοληθηκαν με ιι ) Ϊ Ἱ \ τον παρεδω­ δοιιὲς τοῦ Ευπολοίπου κόσμου τὶς οἰ:×ονου.:κες .. ' γιὰ την ἀκρίβεια, στοὺς ζφολκλορι­ σαν στοὺς κοινωνιολόγους, ι ; Ύ σωστό Μιὰ μικοη μόνο αμφιβολία στες». Αυτο Ϊ | ὑπάρχεμ σΤὸ ἄν α αζεται περισσο­ πολοιπος κοσμος ¬ι3ιι›‹›~ωυ τ αν­Ο οι ι ιο ι ` τους ς ‹‹ Φ ολκλοοιστές». Διότι ἄλλο 'ΐεβθ ιθὶ) ίνι.Ο| ι; ιω “Αν κοπάἔωωε στὴν Ν Ο γρ ι ι Αν ε ι Η χα Το ζητηίέα Της επ το ἴθἔ τους· Ξ εωῦ” Ἱστο θὰ δοὔμε ότι ηηκδηιαταραχη τῶν ιΝ Σὲ .ἐνεσιουο :.. 3” ἐπαναστασεωνγ ι ι Ή .ι ­ ι ° ε ογια γυπηρς ` ιη: εο. η γο γγ” .ου αν Θ οωποα προς ­· σεως ι Ως.. 33. 5 μεταθολὥνγγκαιςοχιγ­ηγμοικονομικηγφτωχεια. αι όίτία τῶν κοινωνικὥν,.^, _„ Μ '­­ ,_ _Μ . __ το ­ „ ·. ,Αντίθετα μάλιστα, όπως μν· Ξ Μ” 7” Δγὰῖἔβὰὰ:­ὰίΔ3Ο)γ­ὰιιόχι η πενία καθ) ἑαυτην, ἀλλὰ τὸ φιλο­ Ἡ». προλετ της πενίας μετέβαλε τὸν ἐρ Ψ μενοι πενο γατικη ιἐἔὲειατἢνει ἐίιὐἑἶὐνίἔἔζνίὰ. ι ι εί ι ι̃ὥ ς ὰμειβό· μ. ενοι ἐρ γ άται. τἶς ” 3Ανατολης, Ν αι» 377) οι ζ υυηι . εογατες της ι ι .„_ „ ` Ϊ ατη σαν σε Ευρώπης». Τὰ ἐργατικὰ κινηματα μπορει νὰ ἐπ (ρε­ωχές, ἀλλὰ ­γΞν¬±~ηθηκαν σὲ χὥρες πλούσιες και υλικὰ
ν ν

Ν

Ν

οι

τ

.

ν

„.
7
.

·τ¬*
ν

τ'

'τ

”·­·

ι.Βλ.‹‹Δθἴ
Λ

7

κ

雬

λ

Ή

Δ

7

`

ν

3

3

3

γ

3

τ

3

®

.­

ι

.

7

ι

.

­

.

παραιηρει

.

σχέ­
ι
Ν

ι

­

·

3

.ι

Μ

ι.
.

·

ι

γ

. 

134

135
εν

ι λα ι χαταυα ω ι ψη λ Ήκη λωινωλιιοι μὲ προιουϋιι ὕπανάπτυξη­ _‹ Η ι .ι Ο ένω .ι μ ς σὲ ἕνα π Ρωιο ιΤΤ0ιδι0 η ανοδος του βιοτικου επι­ Ϊ \ πέδου ν ί ξ \ ι ι › θυνη την ιλπαναπτυ η και να πΡ οσδωση ιι ιαν ε επι φ ασ η Ν κοινωνικης σταθε ότ τα ·' ι ι ι ιν ι ιι­ Ι ρ Ϊ] γς εη οποιιχ βεβαια καθολου δὲν σημαίνει οτι δεν εςισωνεται ι μ· ε την ω̃­ ιορικη σιασιμοιητα και δὲν δημιουρ­ γεῖ μακροχρονίως περιπλοκἑς). Αυτό μπ συμβἦ σὲ πολ­ λὲς επῖσἶἶ λῶρεἑ Τοῦ 'τΡίτου κόσμου) τῶν η ιστορία πέ­ Ριλισε σε ι οι ο νια ἀπὸ π ` ι ι μ:αζεμ·μ·ενα.ἕἔωριςΐπολό: πλοκες θεοτρίεἱ: ἡ ἐξἡγησἑη̨̃λἑῖυ̃στῖδζα ἑξἦς ιο Ψ Ομενιιιι μπορει να ειναι η ι ° θ Τθἔ ιιρωιειινυσοιο και δη ὁ αἐπιτυχη­ Ϊ μενο 9 ›› ζ μ.έσ α σε Ν \ συν κκε αν ιθ” __ “ ' λ” ς ωμαλεἔ πριιιΐμα που του δημιουρ­ Υει ιιιὰ ἐσωτε ικ` αἴσθ σ ι' ι ° ° ι μὲ την σειρά της Οποιοι η η η αίωρησεωςι η ,Ἡ ι ι ρ › ­ι ιον ιρεοει ι ν σε θικ` ά που ειναι ενα |μβλυνἶὉ› σίγουρο κοινωνικό Ἰ ` "Έ ' ἔνασταλτικο), ως εικονα του παρελθόνι̃­Οζ Τουγἔχεγ τὸ φάσμα Τρς ιολο Υ ικ” ε ρ Ν ομευσηἐ 729 ὐποοι και της πεινας των προγόνων 3.00 στὸ | ν ι ι (Αυτο το καταλα ίν χωριο· ι εϊα βαί ἶμει αν παΡα”"ἹΡησιυμε τα νεκρο­ Ψ Τωί χωριων­ Ολοι Οι πεθαμένοι εἶναι κατὰ μέσον Ι : Ν ηλικιας ν 80 ετων ι π δι Ρ γμα που δω* σημαινει εὐμ0ίρΞια,ἀλλὰ ὅτι Ϊ? | δούλεψε Οι ι 00 ι ν­ Ν Ο υ σώῖὸς μ Η Ομος 'Ου Δ®:Ρβι`ιΟυ)· Τὸ γεγονὸς ὅτι να ωνει τα ει · _? Ν ι ” βαίωση ὅ „ νη ἶων βιομηέανιων, ειναι μιὰ ἐπιβε­ τεοειεκαταει­ε Ν ι λι Υ Ψ ι Οριστικα εκεινο το φάσμα πίσω του. Βόγαρίστω ” ι ι ­ι ι Ν ­ ς συνεπω ια ἐτπρέπε εν του Μ (Ξ (μ καί 'Ι [Ο­Το Ρ Μ Ὁ του και ασταση δ\ ι ι να Οιισ αν „ Δ ιιχκ ~=­ ' ° ιοω̨ειικα) ανταλλασει την ζωη του μὲ η , ι ρ­ ι ι › κ­ Ϊ ην αποκτηση ενος αυιοκινίτου ι ¬ι ... , η ψυγειου και ιη̃λεθρασης και ἀπὸ και πεοα δουλ υει ια ν ε .. ὁ :_\ Ὁ αἶορξχζζ] ξα Οίνιυ̃ζλλανίΐικθἰ 'ΐθυςι ασιος εν μ·π®ΡΞι μεσα σ αυτ ' ν κατάστάσά του πα ὰ νὰ εἶναι οοέ α κοινωνι ·” ί ρ ι ­ ι εηι̃η ~ ς κηἔ σΤαθ°Ρ®”"ἱιαἔ· Του" ὅμωἔ δὲν εἶναι Ϊφ ' μεταβιβασιμη κατάσταση ἀπὸ γεοεὰ σὲ γενεά· ιΕδῶ ἀκργβὥς
'Β'

ι ειναι μια Μπ ”

εθημερουσεει
υ
ε

9

Ἱἰ Κοινωνία μας _ για να ελθωιιε σΐὰ ιιιωιθ, ημαςυ­
ι
ι

ιι
ι

λ

και επίμονη προσπάθεια κατασκευης συνεργατικηςι τρόπον τινά,
γ

__

.__

”­

ς

.

λ

»

ι

ν

ι

­

×

,

__

ι

ι

Η

ο

3

λ
ι

×

»

ι

^

×

Ε

ἶἔ
4

ι

7

2

¬

ι°

·

×

ν

Μ

­

η

Ό

Ϊ

>

ν

·

.

γ

δημωυργεκαι Τὸ\ πρόβλημα Τῆς αἐπανασΐατίκἦἐ κατάστασηἐυ ι | μεσα σε ενα απλο απΡ|”ΥΡἘί·μα › ±¬ ι ο αναπιυξης». Οιῖιθνομικης ”Η ‹‹οἰ­ Ον , Φ \ κουομικὴ ἀνάπΗ ι εννομιζομε Ὁ Ὁ οτι μ· μπορει να διασιραλίση \ 'ιιἐ προϋποθέσει ια τι ὁ ”~ ' ι Η­ ι ς Υ ς πωα̨ς επίδίωκειαθ χωριἔ την παράλληλη
#
ρα
Β

.

'°

7

×

_

×

.

­­ „ „ ­ ιδιότητες τους στὸ ἴδιο τὸ σύστημα.γΣυνεπως ἐπιζητει σ” αυ τες Ν τς; ” διά θέ των μέρους λαων, στις επι ιδιαιτερότητες ανταποκρινομενες ια
._

ιδεολογίας. ανάγκη τῶν «ιρολκλοριστων» παραμενει. „ Εἶιπάρχει συνεπως ατόφιο τὸ ερώτημα που ἑθέσαμε πιο πρίν, ρόλου τῶν «ἐπιμορφωμένων» ηγεσιὥν, που μας ἔρχον­ ται κα υ μόλις πατησουν τὸ πόδι τους στὸ ἀεροδρόμιο θὰ μας Ν διαβεβαιώσουν ότι ηρθαν νὰ ὁμνησουν τὸ «γαλάζιο τί ουρανου», τὸ «πνεῦμα» της Ίλκρόπολης και ν” ανακαλύψουν τὸν Πλάτωνα και τον ,Αριστοτέλη τὸν Ίἰράκλειτο, ποὺ ἐπληροφορηθηκαν, τι καπου στὸ εςωτερικο, ζουν ἰγκόγνιτο . . . στου Φιλοπάππου! :`° | ( Οι διαβεβαιωσεις αὐτὲς ως δειγματα ψυ¿ικης ποὺ τις επιβάλλει σὰν ηγεσίες δὲν αστάθειας εἶναι και η ο μ τ· ιορουι ι να συμ ιβαδισουν ιιε τους σκοπους των «προγραμμάτων Ν Ν \ Ϊ βεβαιος οτι οἰκονομικης αναπτύξεως». Δὲν μπορει κανεις ι Ύ όσο μεταδόσιμος και άν ειναι ­­ τις ἐφαρμογὲς ἑνὸς πολιτισμου Ύ ι δυνατὸν νὰ τις ἀφομοιώση ἔνας άλλος κατὰ τ ί ο προγραμ­ Ι ι Ι μαΐγχόγ θὰ ναι ΐῖθι) μοιωση κατα τον δικο του κα ανακύπτει ι άγκη της είδικης Ἱδεολογίας. ς μας αότὲς συνεπάγονται οἴκοθεν, ότι η αναθεώρηση Οι ἀπ της διαδικασίας είσβολης των «ἐπιμορφώσεων» στηρίζεται ἐπὶ Ν Ν Ν Ν | Ν ι μιας συνεργατικης προοπτικης. Ἱουτο ειναι συναρτηση του κατα Ν πόσον η ἱστορία στὸ μέλλον θα ἑξελιχθη σὲ μιὰν ἐναλλαγη Μεσαιώ­ ι νων και 'Αναγεννησεωα όχι. 'Άν σημερα πολλοὶ απο τους ηγέτες Ν ὑπαναπτυκτων περιοχων, ποὺ ἔλαβαν την «επιμόρφωση» τους οπτικὲς ποὺ στην Εὐρώπηγ χαράσσουν τακτικη ἔξω Ν . ξ , Ϊ θα τους παρειχε η ίδια η «επιμόρφωση τους» , εἶναι. ἀκοιθὥς › γιατη οι υποθέσεις της «επιμορφωτικἦς» διαδικασιας μετε­ βχιθησαν άντικειμένου σε ιροοεῖς καὶ συνθετικὲς συνιστὥσες η Υ „ „ Ν ἱστορικων περιστατικων. Τα αἰτουμενα των «ἐπιμορφώσεων» εἶναβ ά Ν › ι ι 98 α στοιχεια που εςωθοὔν εν συνεχεια στις μεθο¬ δουο οῖες αποτελουν τὰ στηρίγματα της αάντιιμπεριαλιστι­ ζει να μην κης» επεκτατικης προπαγάνδας. (Ο καπιταλισμὸ μπορη νὰ ἀνεχθη ἠγἕσἰεςγμἡ δημωυρΥημγέν„ την . θητεία
.

Ἱί

Ν

Ϊ

ν

ν

­γιατὶ

­

­

ρὕ·

Γί

Β

Ν

π

Έ·

.

γ

γ

π

_

`

κ

σ

7

_

ι

ι

”:`

ιίιίει

­¬· 

136
κ

ιϋΐνρικο Τέλος· (Η ἱστορικὴ πρακτικη βεβαιώνει μιὰ διαρκη πολιτικη ἀπώ­ τ·\ ματια ί που \σ.α Ν «ιριτου» ν­ |»¬ του "' κόσμου καθιστα . ἀναξιόπἰστη Ϊ δυτικη πολιτικη. Ν Στο πολιτικὸ υποσυνείδητο των κυβερνη­
ως
Κ
Π

Ϊ Ϊ | αλλα Ν μετρουμενες πανω στὶς ἀπαιτησεις του «συστηματοῳκ ὅπω­ τοῦτο διαμορφώνεται ὡς ασκηση ( \ πολιτικῆς
3

137
ι.

και

Γ

­ι

Ἱ

αν·

»¬ .Ψ Ν .ου καπιιαλισπκου Ι' " συστηματος, ἀλλὰ
¬
ι
ο

/ ου υφερπει ως μονιμη πεποιθηση, όχι ἦ κρίση
#

ε

2

ι

­ι

,

η

τον πολυπλοκότητα τῶν ἱστορικῶν μηχανισμῶν. που η τροπη της εἶναι ἀο Ϊοοιο δεδομένη, δὲν κατοχυρώνεται μὲ τις ἀπλοϊκό­ Τητεἔ Τἦἔ παραδοσίακἦἔ(ίκλι̃δειλ­Ονίαἐλλ ·­ἔοτω οἶκονομικἦς­ἀλλὰ χ 2 κ ι με Φναν επαλλθλο ί8Ξ®λ0`ίί·χΟ συνΐθνισμὸ που δὲν θὰ παραβλέπη Τί­(Ξ Η... .. τ· „ ι ιδιο" Η.. =οΡΟ=ι1Τ=€­ Τνντο 9 σημαινει ὁτ ξλεγχθη βαθότεραη ἱστορικη αποτελεσματικότητα τῶν ἐπ ουἑ μθχωόίσἕόῶν ασυνῖἠ ­ ­·` 8 κ ε ι : ­ι ε Ρησηἑλλι 'ΐω| ωχτηθουμεπὺν απο ι μονη τον ίχανοἴηΐα 'ϋουἐ σΐην Ξθνι· κη διάχυση. Αὐτη η απλοποίηση εἶναιἱ ” ` ` › ' α επίβλαβηἑ και­απο· ­ ρε· δειξη ειναι η ἴδια η διαμόρφωση Ν Ν Ν της ιστορίας του αιωνα μας. Εἶναι πιθανὸηότιεη διασφάλιση τοῦγμἐλλοντοςγ δὲνλκατοχυρώ­ ν ι Ν να­αλ με Την παψπ τρόπῳ Τσ#“Υ`Κ0ύνί­κη ἐξ0ϋ§0Υόμ­5071 Τουγῖιαρόντοο, α α αντι ίλλχ ,ι ίθετα ειναι Ϊ η ελερ φος κατοχυρωση λε Η ' του ” παοόλτοςιπου δια ­ Ϊ ί \ σφαλίζεν Το μέλλω­ Οι σχεΐωιὲἐ παΡαΤηΡἠν'ει€ ὕπάρχουν (Λ. Χαρτ, Ἱστορία του Βί Παγκ. Πολέμου) σελ. Ζἰἑγἰί). Δὲν εἶναι καν νοητὸ ότι περασμένες μέθοδοι μπορουν νὰ ἔχουν παντοτινη ἰσχό. εΙἰ Μ ι Ιβ , Ηηι αποφη που ῃνγῇ στηριζεται = σ.ην παραλο γκικη ο τις καπιταλι­ στικἦς παραγωγης και που ταυτίζει την κυριαρχία μὲ την ἐξα­ χρείωση τὥν λαὥν, βλέπομε ὅτ ἔχει πληρωθἦ ακριβα ἱστορικὥε και δὲν εἶναι απίθανο ότι θα πληρωθη ἀκόμη βαρύτερα στὸ μέλ­ λον. 'Όσες νἰδεολογίςη ε­.<ετ×›οι›ιθο×αν “ “ ° ιἔ×ι±ετΦίλλε9.9ο..τυ̃ε. · τητας δεν ἔχασαν ποτέ. ,Απόδειξη Ρ§ῖΡαΥω`μ­ό€­
ο

Τα πολιτικὴ ἔανασιι

για την ἀςία 0 ἐξομοίωση του ὡς προς
·

.ε

_

Ἱἰ

Ν τημη χ. ὅςυνση του 8 ημοῃραφικου | | 3! . προβληματος συλεπαγεται 8 Ν κατα ` χ= ανο ο του εφ αλ·`ν εἰσοδίιιατος η η_ κλπ. Βλ. σχετ. «Διεθνεῖς σχέσεις», Σ/βριος ίθΰδ, σελ. 104). › °'Οι̃­αν άλλωστε Τὰ πρἀρματα δγαπγσΐώοωοΐας ἀπλαγ "' ΟΕ ατικὲς ἀπη̨δεἰξεις χαὶ μὴ ἐπτσ­ι­ημονικὲς εἶναι και ἐπιβλ Τὸ ἐν προκειμἐνῳ θέμα μας μπορει κατ ν” ἀποδειχθἦ ὁδικῶς: Ν Λέμε ότι υπάρχει καπιταλισμοςσὲςχωρε που ταξιδεύοντας κανεις
Ε
_`

στγχὥν εἶναι

ν

.

·

Ρ

ιῖὲ

οιννιει.εο.α καιεοισσνεινὲζ;ιοι<>ν­ίετἐν και

και­θίφουγαρα. Ἐδὥ τετοιο φαινόμενο

απο

5

ι­

'ί

®

×

ι

1

ι

ί
ι

κ

κ

±

λ

.

.

.

'

.

ι

'

“Αρα δὲν μποοεῖ νὰ ὑπάρχη και καπιταλισμός, κατὰ τὸ μέτρο ι φυσικὰ που δὲν ταυτίζομε τὸν καπιταλισμό μὲ τὸ γεγονὸς οτ Ν κυκλοφορουν αυτοκίνητα. ° λ ομως °' Αυτες Ύ °® ειναι οι ελασσονες απο δε'*· ..ιςει .'Απὸ τα προαναφερ­ \ Ν ,„ θλ ¦ ‹ ν θεντα περι «λαικου πολιτισμου» κα ολου δι̃ εν τεκμαιρε ί) Πῖῖῦἰ οξη Ν Ν καπιταλιστικης | \ νοοτροπιας και ηθικης. Η σοσιαλισιικη „ „ .. στα τροπη του εὐρωπαικου καπιταλισμου φανερώνει ότι πιταλισμὸς ἔχεγ και ἄλλην ἠθγκλ ἀπὸ Τὴν ὲκμετάλλευιο­Ὁ, Τὴν
Δ

οὔτε μοτοσακό.
.μ

ό

®

λ

ί

®

®

2

.

¬

δ

ί

Ψθι

γ

ί

ί
. .

δ

τ

`

.σχυρι ο».αι πο ααῃι­ ί20)°Ι· ι οι οτι στην ­ι . τα αυπαρχεικαπιιαλισμος. ° ­ ι Στις στατιστικὲς βέβαια δὲν πρέπει νὰ δίνη κανεις μεγαλη σημασία. Ὁ Β. δλονν ἔλεγε ότι ιιὲ τους ἀοιθιιοὺς μπο ἱ Οζνέναἐ '#3 ἀπνδείξη ὅ.τι του κατέβη και στὸν τόπο μας ειδικα ία

|ζ·­

Έκο

θ

λ

τῶν στατι­

καπιταλιστικὲς ἐ οφ υτεόσεις7 χωρὶς την προηγούμενη ίδεολογικη Ϊ Ν Ν τόνωση των ἐθνικων | ἰδεολογιων. Τὸ πρόβλημα εἶναι πολυεδρικο, \ ` Π με βασικην εδ ην λειτουργία τοὔ ἐθνικισμοὕ μέσα .στὸν σύγχρονο ιδεολογικό (Η αποψη ότι η δημιουργία καπιταλιστικἦς παρων ων? τέφερε ἀν α γκ α στικη συμμόρφ ωση τῶν ἐπὶ ιιέρου 9 ι ί Ι | | Ϊ \ Ϊ δομων, ίσοδυναμει με ξ πειραμα. Στον πολιτιστικό χαρ Ον συγκεκριμένα σύνορα τῶν ἐφευρέσεων καὶτῶν ἀνακαλ ε­
Αυ
λ

ὁποίαν πρέπει ν” ἀναγνωρίσωμε προκειμένου νὰ μιλησωμε περὶ «ελληνικου Ν καπιταλισμού». ° ‹° ί Πικαζομε, 2τοιπον, | ό~ι ι στ`ν η Ἑλλάδα δὲν υπαρχει καπιταλισμός, όπως δὲν υπάρχει | Ϊ Αραβια. ι ην Περσία Ἰλφρικη. Μερικὲς ανακατατάξεις του δυτικοὔ κα­ πιταλισμοὔ δείχνουν ΤΟ μα (”Ϊ”παρχουν δια­ ι ¬ι χι τη λ. ΟίΟ'ΓΟ “αχ φακ .λ να­ φο Ρ ες εκδογε περι ων Κ. Διαμαντοπουλου, τολης. Δύσεως Κα Ν ς ειναι Ϊ οκοι : μβ ω που δ ημιουργε ἶται ἕνα ιδιαίτερο όβλημα του «λαικοὔ πολιτισμοῦ». Πρόκειται βατ σιχὰι γιὰ ὲρώτημα κατὰ πόσον θα μπορουσαν να επιτύχουν
Ώ

/€

~'

.­:\_

3

~

_

5 

138

139

πέκτα
·>
­

Ἄνατολὰς ὰπαίτησε πολεμους σ Ἱαπωνία. Βλ. σχετ. Μο­Νοιίίγ σελ. ὀθθ κ.ε ι ι 8 «διὰ της Μ ί Ζ ­τ τ η επαναστάσεις (Κίνα). "Οπου δὲ ιρυτεόθηκε βιας» εφερε κι επαναστάσεις (Ρωσία). επέκταση δηλ. της μηχοινηε ιιρθἐ Ν Ν : ι̃ Ἄινατολὰς δὲν ἐσημαινε καὶ ἐπἐκταση του καπιταλισμου, αλλα ι Ν.­'° την πολιτικη καὶ κοινωνικη του ὰντίθεση. Προκυπτει συνεπως Ν Ν ι Ι τὸ πρόβλημα ¬­ που ὀίμεσα μας τί πιθανες συνεπ==ιε€ ὰφορα Ν , ι „ ι . μπορει νὰ έχη μὲ τὸ ζόρι καὶ ἐγκεφαλικα «μηχανοποιησηυ Ν Ν ῃι : ἄλλων πολιτιστικων ηπείρων καὶ ζωνων. Θέτομε ιο λ α βοιι ) ἀπὸ την αποψη του πολιτισμου καί όχι της Οικονομιας. “αν τ· “ 1" πρόβλημα μεταξυ ἐθνικισμων ιδεολογικης καὶ ὑπαρχούσης καναι­ Ν . | Ρ­ μ Νν νομτς στὰ πολιτιστικὰ δεδομένα, δηλ. σὰν σχεση πολιιισιικωι ι ἰ Μ Ν Ν ί «παραδόσεων» νοοτροπιων και ὑπαρχουσων ἰδεολογιων, ητοι ( ι ­Ν ι ι % γῇῇτ ν! φκ νικ' με ῦαν ΰχεΰηγ λθόῳὰί ΧΟίίι.ἶη.γε›ῦ'τΕω'|. ίινθἔί *γ”ν(ι)Ο”..Ο Ο ιι σιίς ρεςοποοο ? "' ἐθνικισμὸς εμφανίσθηκε σὰν μιὰ ὰνοίγκη πρὸ Τἦἐ Ξωἐ ἘΟὉ «ἔθνους» (τέτοιες εἶναι οἱχῶρες που αντιμετώπισαν ὰπελευθερωτι­ κους ἀγῶνες απο ξένους ζυγοόςγ όπως π. χ. ῖς. Πολλοί βυζαν­ τινοὶ στρατηγοί προτιμοὕσαν τίς αυλὲς τῶν Τουρκων, ἐνὥ ὁ Τουρ­ κοκρατοόμενος ρωμηὸς γίνεται διὰ μιᾶς τὸ ί82ῖί 'Έλληνοις, στὸ στόμα του̃ Κολοκοτρώνη) ὁ λαὸς ὰνεκαλύφθη μετέπειτα ὡε ΒΕ8 καί σὰν τέτοιος παρέμεινε. κακοποίηση τῶν «ἐθνικῶν σν`λΞί§θ­ εὶ ι _ Ρ σεων» καί η στατικη συμπόκνωση τ0ν€ ανευθυνες ηγεσιες, δὲν εἶναι προιρανὲς ότι μποοεἶ νὰ ὰνταποκριθἦ σὲ ἐπιδιωκτεα ί ι ἐκ τῶν προτέρων ίστορικὰ τ Ἱδου π. χ. ένα προχειρο παρα­ δειγμα; \ ιιζλκόμα και σημερα δεν ἔχει ὰποκτησει η Έλλαδα μια συγ­ ι | ­ιι ι \ χρονισμένη ἐπαγγελματικη μοριρωση, μ οι, κι Φιν Τϋντεἐ Την απο” Ν τ · .Ν ­ του Ν επαγγελ ~ _ κτουσε, η συνέπεια θὰ ηταν προπαντὸς . επιδεινωση ματικοὕ πληθωρισμοὕ καί η ὰναγκη μιας Ν δν” εοιε διασποοἄ­2 ›› (Δ Δανιηλίδη, (Η Νεοελλ. Κοινωνία καί Οίκον. σελ. ίὕθ). Ν Ν | \ Αυτὰ βέβαια τὸ ίθδἀ. “Αν δουμε σημερα, τὸ πραγμα δεν μπο ­ τ· Ν \ ρουμε νὰ ὰρνηθουμε την ὕπαρξη ἑνὸς ἐπιστημονικου και κοινωνι ­­ Ν ι : Ν _ κὥς ὰπροσδιόριστου προλεταριάτου, γιὰ τὸ ὁποιογ επειδη ακριβως δὲν ὁπὰρχει δονατότης της διασπορας καὶ μὲ τὸ δεδομένο της
ι
ο

ὲπῃ­ευχθἦ

ττς ι

Ν

ανης πρὸς

Ν

ι.

Ι

(π_ χ_

ἹΙ

.Ν

Ἱ

­

,_

·¬

ν

.(

.

®

׬

¬

9

.

Ἱἱ

κ

_€

κ

Ρ

κ

.

κ

2

ν

3

αδεσποιης οἰκονομίας ας οι (ση­Οῃαγ τὰ ἕ υποθεσεων κοι­ νωνικης προβληματικης. Δὲν εἶοαγ μόνο τηρας ποὺ θὰ Ν ι¬ νὰ ι ι στην μπορουσε ὁδηγῆση διασπορά, ὰλλ . „ πολιτικὴ νοο­ | τροπια ποὺ θὰ διευκόλυνε την μετατροπη της σὲ ἐσωτερικὸ πρό­ ­( Ν βλημα και συνεπως σὲ ἐξ ἀρχης διάψευση κάθε κοινωνικης προ­ :`· Ν διαγραφης. Τὸ μισὸ της δυσκολίας εἶναι παντα η ὰρχη. : Ν ΠριΜυπιει συνεπως ἕνα προηγουμενο πρόβλημα διευθετησ „.τ° ~ .,_ Ν .„ νων «εθνικων» παννοειδων ἐθίμων, ὰφου εἶναι μὲν δεδομένο ὅτι Ν .`. Ι ιω. ιι ιονι ανοποίηση» της ζωης αλλά Ξ ει καί ό λ α τὰ λοιπα ὅο υ ι Η ομως και καια καθωρισμενον εκ των προτέρων τ· Εἶναι ' ότι Οι οί Ν προφανες μέθοδοι της πολιτικης κυριαρχίας, που εἶχαν σὰν Ι ,­..ὰ Ν Ν αποτελεσμα την ἔκρηξη των ἐθνικισ ων του ὁποίου στ/ ε α Η Ν ια παρα.ηρουμε, εἶναι ελάχιστα ἱκανὲς γιὰ νὰ διευθετήσουν τὶς ἐπί .. ι μερους «λαικες παραδόσεις» μέσα σὲ προγραμμα­τα «χωπῃ­αλγ­ ,_ ξ” Ν ι Ν σ:ίκἢ€»πα9ΘιΥωΥη€› (ενΐοε δηλ. οἰκονομικων πλαισίων μόνο). ) //ί Ο εθνικισμὸς ἦταν ἀνέκαθεν μιὰ ἀοεξάρι̃­­ητη κωνωνγχὴ μεῖψ γίβλητη και τοῦτο ὰκριβῶς ἐχρησιμοποίησαν όλες οἱ επαναστάσεις, ί όπως συνεχίζουν νὰ τὸ χρησιμοποιοὔν και όλα τὰ σύγχρονα κινη­ Ρ­ῦωοω Τοὺς ἐθνικισμοὺς καὶ τους συναιρεῖς χωροχρονικοὺς μύθους Των­ (Η ἰμπεριαλιστικη νοοτροπία τῆς πολιτικῆς κυριαρχίας ἶπἐβαλε Τὶἐ ἐπί μέρους ηγεσίες ὡς φορείς τῶν μύθων αδ­Ε­ὥν_ Τὸ 'γ' | ι οι̃ ι χ ( \ Ι? , | ›τημα πλεον ειναι αν θα μπορεση να τις αλλαςη, επιβαλλοντας Ξἶδοιἐ διαλογὥν, σύμφωνα μὲ τὰ τρέχοντα ἐπιτάγματα. \ Μιὰ ­ι εόθερη δημοκρατικη διεργασία επιλεγμένων στόχων μοιάζει 2· › Ι : ε | ι ιναι αοκετ `( Π, ε Φ οσον το ἐκ λ ογικό ἀποτέ ~ λ­ Ν εσμά της θὰ ηταν ι Ν › Ν Ἑπικυρωτικο των ιδεολογικων στόχων της. \
­

ε

Ι

?

γ

¬

9

2

.

7

­

Φ·

3

׬

#

9

Κ

.

Σ

Φ·

3

`

ζ

·­

.

.

2

τ

ο

9

®

.

„

­

κ¬

ω

9

..τῇ Νεομαρςισμ καλειιαι ἡ ἐπγστγγμη ἐκείνη ποὺ προσπαθ. ὰποκολλίσ ι ` η η τ`ν η Έλλαδα γεωγραφικως “ ἀπὸ τὰ Β αλκάνια και νὰ την κολληση στην Μέση ”Ανατολη, την Νότια ›Αιρρικη την Αμερικη. Κάπου παντως νοτια «περιφ ερειακα». 3” .ί Η |' Α ι (__ Κ ι η επιστημη σιηοιζεται στο ·=¬ ονο Ω λλάδα και νότια ι | Η Α Θ ειναι, και ‹‹περιφερειακη››. Στηρίζεται δηλ. ὰδιαμφισβητητα πραγματικὰ δεδομένα!
Ο 1) (...
·¬

ῖ

.

Ψ

°

3

.

νδ

.

δ

4

υ

› 

140

Τὸν νεομαρξισμὸ

,

Ν ι Φ Δ ι λυτερο «παιγνίδι» του Αυτη λοιπον η περιοχη φαινεται πως είναι ἕνα ὶστορικὸ ποὺ δυσκολα επιτρέπει μέσα › „ τ σῃκι του τὶς ηρεμες μαρξιστικὲς κ νεομαρςι μη ηρεμωτερες ες ἈΡΟὉΟΩ ζ ὶἱἰβες. τὶε μἰις Τΐιώνΐως πρ ,Ε ­Ν ·ί ιν καλα­καλα καθοθίσωμε | ° υ̃χε­ | | ( \ \ τικες μας θεσεις ως προς τον ΜΪ εράσαμε ξαφνικα στα μεταμαρ­ . Ντἀποχρώσεων της Ν Ν „ ξιστικὰ σχηματα των ἐννοίας του κράτους π.¿. ι στὸν Ηοἔοὶ καὶ τὸν νεαρὸ Μαρξ. ”Ανάλογες είναι καὶ οἱ ἐπιτεύ­ Ν Ν Ν Ν Ν ι , ξεις του νεομαρξισμου ἐπὶ του πρακτικου πεδίου των ἀναλυσεων. Ν ν "Αν ω με κατα μα τὸν ἀφορισμὸ του Μαρς και υν τα δεδ α τῶν μεγάλων ἐθνικὥν ὁργανισμὥνγ που
_ι
×

ίδιος Βαλκάνια εἶπε ὅτι τὰ ειναι ἔνας χὥροῷι ὅπου δεν πολνχωράεζ­·· „ωἠ¬ἱ/αεκ­···­­­­ωςιννωι. ι ..ιι­ει¬,ιε¬..ῖ›..‹^­.κα . ..ι "Μ,....._¦_|.,ιν­..νει›ς__ι__.ἱς Μα" μαρςκτμός; Αυτο το δ ιετυπωσε ὁνομάζοντας τὰ Βαλκάνια «ἐθνικὰ ~­·~τ··τ ~ ­Ν Ἡ Μ σκυβαλα» (Βλ. Σ. Σουλτσμπεργκεμ Πολιτικα παρασκηνια της Ν ε , τ με την Δ ἑποχης” μας, τομ. Νὰ διαισθἀνθηκε αραγε κατι ο Μιλ αρς πικρη του διατύπωση ; “Αν προσἐξωμε λίγο, θὰ διαπιστώσωμε πράγ­ Ν ματι ότι η πρώτη ὶστορικη διάψευση για την παγκοσμιότητα του Σ Βαλκάνια. Ἑδῶ παίχθηκε Τὸ μΞ„ι,α_ Ιίομμουνισμοὕ συνέβη
Ἀ.
Ν
.

­

τ
ὁ ὶν

141

κολα θα τὸν παραδεχόταν. Διότ
'
ι
.

Ν

ί

_›

_

×

<

×

.<

4

×

­

·

ι

ν

·

­μια
×

×

την σννττωτἢ τινων ννεεισ ­ τι ι Ψ· των τ να καταλαβωμε ὅτι ὁ νεομαρἔισμὸς σὰν πΡωτο | | χαρακτηριστικό του πρέπει νὰ ἔχη την εἰδικη εκεινη σχολαστικο­ „ τητα που ἐπικαλυπτει την ανεπαρκεια. Αυτο πραγματι ἐνεφάνισε σῖῦξτγσῖγκὥν· του_την σχολαστικη ἱστοοιοδιεοία ὥς κοκ .ΓΜΉ επγ “Αν περα σαν ἑνδελεχης ἐπιστημη, τουτο πλέον διέθετε καὶ τὸ ακαταμαχητο προσὸν που απαιτε νίοτε στὸν τόπο μας ἐπιστημονικη αἐγκυρότηςυγ τοὐτέστι την πληρη ἔλ­ Ν ω̃σε χανεὶς νὰ παρασυρθη λειψη πνευματικου ηθους. Θα ιθ ος παρα Τέ_ να .Ελνὰ ¬ομζση ὅ. ' ε μηξ μ`ς _ ειναι στο βα ””ίΟνΟί?')ίΟ”Ο Ν ν ιθ ωἐ χνασμα πρὸς ὑποκι 7ο πη η̨ξο σίας κ α ι προβολης οπως συνη πολλὲς φορες συνέβη αλλα θὰ ἔκανε λάθος. (Ο νεομαρἔισμοι; δια _ ­ ι >>· . _ θέτει συμπεράσματα γιὰ τὸν ἑλληνικὸ χωρο, που αν δι εν αςιοποιη ὶ Ν Ν .ι . θουν ειναι πραγματι πιθανον ελληνικη ἱστορία νὰ σταματηση 3 ι ι ν ὥς ἐδὥ. Μεχρι τώρα είχαμε την 1 ωμηοσυνη, που εμοιαζε με ενα. Ν ἐκκρεμὲς που του λείπουν οἱ δεὶκτες. Τώρα ὁ νεομαρζισμὸς ἔβαλε

Ν

Κ

τῃγὥν συ|±_ΕΞΟασΜ¿_
_

_

ιι

κι

_

νευι

×

×

_
¬×

ν

×

×

­×

·

είδικὸν | \ πραγματα ί­ επιστημονα. Αυτα τα αποτελουν πλέον σημερα κοινα οχηματα καὶ τόπους (Ο νεομαοἴισ ι¬ ' ιν Ρ· ὸς ἄπαίτ ­ Ό σε ττ καθὼ ­ Ξ δε' ιχνει ! Α· | Ογθόρυβος Της χαθθμ°Ξρ“νΟΤηΤα€_νὰ διεἶδωίθσθ μὲ τὰ «φυθίκία» Η ι αν την κορυφη και καθολου παρας δὲν ειναι που μίλησε γιὰ όλα στεδὸντὰ χ ' πραγματα ` που αστυνομευει και ­' την ' υπαοςη ” ι Υ της τ «μεγα­ ι ­ | ρ­ ρ­ ι .Ν λης ιδεας» . Ρ ._ . ;τ στὶς σιαιιστικὲς της σουλιανικης παραγωγης. "Ομως › ι γ ι ι η «ι εα» αυ τη · ι σ~ . . ιο ι Ο­Οι ει Βαλ ­ Νγη /ιεση εκ. "Λη με Το Εωθξισμο καϋ ειὸιχα κανια, αποτελει τὸν αντίποδα τῶν θεωρητικῶν του υποθέσεων. Δεν ° τιναιἴδιον τῶν”Ρ ί ” ` ὸλων ί ·­Ν ' ­λλίν ηω ω ν Ρ·Ον<λν› αλλα νων δίασπασμενων λαων, όπως των Γερμανων καὶ τῶν (Εβραίων. Δὲν ιοανταζόμαστε ε ο Ν ποτε ο ο Μὰοἴ θὰ ἐπιχειρουσε μαοςιστικη ι ¬ ' νὰ κάνη ” ι ί ανάλυση ττς
3 3

^`ἴε®μ·®ίἶΜ|ὶἔ γὶλἴνβίοἶςι αλλα ιι πΡΟυπΟθΞσγΙ καὶ βάση της. Πανω­πανω δεν εμφανιζονται \ μονο ί | οι φιλοσοφοι καὶ π | ε ¿ Ν οι ποιητες. Οχι βεβαια οι αὅεσνιο .οι του «δαιαονίου» ἀλλὰ εκεινοι ι › ι .. : ι ι Ν που προυποθετουν και που μπορουν νὰ κατανοησουν τὸν
­

υ̃ινρνφξι
Ω

σημείο εκοωησεωἐ °?υ νεοι: ελΜ\"σμ0®9ε®3*α^` ιο 1824· Μόνο ποὺ ἀμφιβάλλομε για τον Μαοςισμο του · Αυτο δεν σημαινει ότι τὸν θεω οῦ· ε ἐπί ν Θ μ. β λα­ ;~ Ν ιη­ Ν σ ‹ βη. Θεωρουμε απλως οτι η πολιτικο­πνευμαιικη ηγεσία δὲν μπο­ κὲς συστατικό γιὰ την διεκδίκηση ρεῖ νὰ Τὸν ἐπ®χαλἦΤα'° ὡ ­› Ν να Ψ ιστορικως επωφελους εςουσιας. ”Ο είδικὸς ἐπιστημων δεν ειναι
Β

στευοεν μ· "σως κι | .
, Ο
Ν.

δεἶχτες στὸ ρολόι αὐτό, ἀλλὰ ἀπὸ καποιο παραξενο μηχαν μι |.. ι ι , Ι | ,_ θοἶ °Ο ρολο· ὰβλκσε να Υυθ­ζθ ἀνάποδα· Βέβαωβ είίτε μπθοσν ,ν \ \ | _\ ®®ὶ®ω®δα› δεν εχτί ινβοἔ σ·®·ι̃”μ·ην σ|Ιμ·ασί·®ί› Υίαιί· Ο κόσμῶῶ μιὰ Χαι πείσθνκε πὼς τὸ τι δει” ι · Ρ ολόϊ δὲν ἔχε Ο ΤΟΤ νι τε ἐν ἔπαψε κοιταη καὶ τοῦτο ἀκριβὥς εἶναι τὸ δεδο ένο π · “ ” Ψ· νανω Ν Ν Ν ασκἶἶἴαί Ό φίἶίθυσΐίκθ ἰδωφυία του νεομαβξίσμου· Φ/ _ __ | Ο ι ι Ν Ροσωπίχα _ ι^σΤτυ®μ·°· και υποθετομν ΟΉ μαζι ιι εμας ι ιν ι ςμ \ Ν καιι πολυς αλλος κοσμος θα ηιαν προθυμος να παραδεχθη _ότι με την γνώση «πόσα καντάρια υ ίκια ἔ ταν· * Ζ ­ο ` ' ' Τ Ψ Ρ βι̃ Φ ἢ αι Ρα επι Φνρ ­ ῃι › Ν Ν ^0^βα:ὶαἕ» ελαχίσυχ πΡα`ίμ·α~α μπθβουν Υ, ἀποδείχθοϋν ἀπὸ ΐὰ ,_ Η Ν › ι ‹ βτ προβλημαια του παρον ιος. Αυτες οι γνωσεις ειναι φυσικα απα­ ­ι ῃι ι Ν ι ι ι _, ραιτγὶΐες Φον Βαλκανιχο χωβοι μια κο" *Ι ἱσῖορωδίφία καὶ Των Ν › ὁίλλων βαλκανικὥν | κρατῶν τα δίαΐθρεί· ^σΤΝ0ΡΜ·ὥἔ επίχαῳα­
Γ

ν

.Σ

2

×

<=

9

.

ε

λ

ξ

ιό

3

2

ν

¬

¬

κ

κ

__

'__

Ζ

π

λ

Φ

εμζείἔ

Ν

Ε/

.Ϊ

ΟΤΕ

~ ·Ο σπουδαἦοπβο μγ
°

\

τ|­

'"

τ°.ι
κ

Πιτ

Φ

3

.

ι

Ϊης
1

Ν

,..

;τ

ι

(_

ν

,

ι

_

ι

..

›

®

ν

›ι

'

·

αι

υ

.`

'Χ

1

')
Ν

Λ

®

­

θ

Δ

.

.Ν

.

~

ι

Η

νι 

142
. διασπορας . παραδείγματος ι ι άοιν . Οί «μεγάλες ιε ἰδέες» ἔχουν σχέση μὲ άλλα πράγματα καὶ όχι με στατιστικές. (Ο δικός μας μεγαλοίδεατισμὸς δὲν εἶναι αποτέλεσμα της τουρκοκρατίας, ) \ | ` | \ αλλα ανοιγει τις ριζες του σε ›τατες ὶστορικὲς συνθηκες τοῦ
·

143

/

..

>

Βυζαντίου (Βλ. Κ. Γιαννακοπούλου, (Ο Αύτοκράτωρ Μιχαὴλ Παλαιολόγος καὶ Δύσις, ί2ὕ8 ­ ί282, Ἰὶθἦναι ίθθθ, σελ. 7). Έτσι καὶ μέσα στὶς μηχανιστικὲς βιοιιότητές του ανάγει ὁ νεο­ μαρξισμὸς τὸ «γλωσσικό» πρόβλημα στὴν . . αρχαιότητα! Παρα­ πομπὲς κάνομε πιὸ κάτω° θεωρούμε όμως σκόπιμες ἐπὶ τοὕ παρόν­ τος κάποιες μὴ νεομαρξιστικὲς διευκρινὴσεις. Εἶναι αλλη κατὶ αρχὴν ὴ διγλωσσία καὶ άλλο τὸ «γλωσσικό». Ἄενεξάρτητα τοῦ τί Ν Ν πιστεύομε καὶ του τί νομοθετουμε, διγλωσσία ἔχουν όλοι οί κλαοὶ πού ἔφθασαν σὲ κάποιο επίπεδο κρατικἦς όργάνὼσης. Δὲν Ν θα μπορουσε συ α εξαιρούνται οὶ αρχαίοι "Έλληνες Είναι | π ι τ ι ὴν δυνατ ΧΟΩΤ π αρχη, οχι . μονον διγλωσσια αλλα και πολυ γλωσσια, και να μην φισταταιγπροβλημα συνεννοησεως | › τ Ι πολυγλωσσίες μαστί ζ ονται ολοι σχεδὸν οι ευρωπαίκοι ὶ λαοι, . κανένα πρόβλημα δὲν ἔχουν μὲ τὸν πολιτισμό τους. Εἰδικα στὴν περίπτωση τῶν Εύρωπαίων, ὁ πολιτισμός τους καὶ ὴ κυριαρχία τους στὸν κόσμο δὲν ὁφείλεται στὶς εθνικές τους γλὥσσες, αλλα στὸ Ν › : : α ε­_? ι Ν ι \ ν` ακριβως αντιθετο γεγονος : οτι υπηρξε μια γλωσσα που σε κανενα 7 .. Ν δὲν ηταν εθνικη, καθόλου λαικη καὶ όργανο μόνο μιας μικρης μερί­ Ἱ 'ἰἦ \ Ν δας των μορφωμένων τάξεων. ηταν η Λατινικη γλωσσα. Στὴν κυριαρχία «νεκρὴς» · γλώσσας μεταξύ όλίγων, η πολιτιστι ρωπης απο την Ανα γεννηση η Τηἔ | Ι τὸ ἐργαλεῖο πο υ της επετρεψε την κυριαρχια της στην ίστορια. “Αν δὲν ηταν Η τα Λαιινικά, τ είναι αμφίρο θ 7ιο αν ὁ υύρωπαϊκὸς ε ι › Ν ι ` › νἦ πολιτισμὸς θα αποκτουσε σε τόσο σχετικα ελαχιστο διάσιημα την Ν | ι :\ ι ἑνιαιότ η τα, που θα του ει πε να εισα ί αγ7! τον ανθρωπο σε νεα ὶ­σι τοοι κη ·ὶ εποε* χη. Ἱδπίσ Μ: ἐπικ άτ· τοὕ Χοιστιαν σμοὕ„ κ ατ α ἕνα μέγα μέρος, ὀφείλεται στὶς ἐκστρατεῖες τοὕ Μεγάλου Ἄιλεξάν­ δοου. Αύτὲς τος απλωμα της ελληνικης”γλώσσας στὶς ί ΐῖα̃ένΰΐῖε τὥν τότε­λαῶν καὶ τὴν ὁποία, φυσικά, καταλάβαυὶαν
5

.

.

~

κ

κ

9

Ω

<

­Χ

.

Φ·

ξ

ο

χ­=

3

1

­ν

κ

5

,_
.,

.

κ

_

9

Α

π

γ

2

.ς

γι

γ

.

πού εἶναι καθ, ὁλοκληρίαν άγνωστες της ακαθαρεύουσας», ἔστω καὶ ἄν Τὴν Φ γνωριζ. κατα ίθο Κ ατανοουμε βέβαια ιὴν ἀναγκαγόῖηῖαη̨ Τὰ , α­περ­ιεσι\ραμμενα›› νεομαρξισιικα βιβλία, να εἶναιδυσκολώτερα \ : Ν στην κατανοηση απο τὸ «Κεφάλαιο» του Μαρξ, ἔστω καὶ αν δὲν περιέχουν πολοστημόριο τῶν ίδεὥν ἐκείνου ίχνος απὸ τὴν πρωτεϊκὴ του μέθοδο. (Η σαφὴνεια εἶναι φυσικα προσὸν τῶν ,ΡΝ › ι ερ­ | μεγάλων νηιων, αλλα καμμια ειιιστημη, όσο δύσκολη ι θ \ › ι | συν ετη κα ειναι δεν μπορεί να εξομοιωνεται με ῳηυ̃η Ν χρησμων ὶερατείου. Καὶ μέσα σὲ τούτη τὴν μορφη, εἶναι πάντως Ϊ Ϊ Ϊ Ν | \ / \ \ δυνατον να ελεγχθούν ενιοτ· τα κενα της. Ενδεικτικα θα το δει­ | Ἱ \ ξωμε αὐτὸ Ν ΧΟΩΤ ω. Το γλωσσικό ὥστόσο πρόβλημα κακως Ν \ συσχετιζεται γλωσσα, γιατι δεν έχει καμμια σχεδὸν σχέση › τ μ αυτη. μ Οπως χνικὴ διαχωρίζεται απὸ τὴν Τεχνολογία καὶ ταν ιη ίίἔπιστί ημη καὶ ως κοινωνικό φαινόμενο ἐξομοιώνεται μὲ όποιο­ δηιιοιε αλλο π.χ. τὴν Γραφειοκρατία ὴ τὴν μόλυνση του περι­ ›τ ι β αλλοντος \ ι ,ένο ετσι και το «γλωσσικο» κοινωνικα θεω ρ ου . Ι ”π α ιοκια τ τΝ “δ ι ιο περ.εχομ..νο, ι ί ε που τκαμμια ` συν ' δ εση δεν ` Ν διατηρει ιν γλῶσσα. Καὶ άλλες μεθόδους θέλει για να ἐξετασθὴ. λθὶπομένως «κοινωνιολογικὴ» διαπίστωση τοϋ νεομαρξισμοὔ, ότι ὴ διγλωσσίοι ανάγεται στὴν >Αρχαιότητα, απο κοινωνιολογικὴς απόψεως λέγει μηδεν­ ίοχι μόνο στὴν ”Αρχαιότητα, μα παντου καὶ πάντα. Στὴν

τητα καὶ ακατανοησία
στὸν
#

Καὶ στὴ μια περίπτωση καὶ στὴν αλλη, ὴ «κλειστότητα» τὴς Υλώσσαἐ ὅχι μόνο δεν ἐμπόδισε τὴν ύπαρξη κοσμοϊστορικὥν πολι­ τιστικὥν φαινομένων, αλλά, αντίθετα, ύπἦρξε προϋπόθεση τους. Δὲν θεωροῦμε σκόπιμο να πολυλογὴσωμε γι” αὐτό. Θεωροῦμε εμ­ Ν υ αολωε Ξπὶβεβλημένθ όΤι πρέπει να ἔαναγυρίσωμε στὸ ὕφος παλαιο­ τέρων ἐποχῶν καὶ να παρατηρησωμε χωρὶς περιστροιρὲς ὅτι ὴ δικη μας δημοτικὴ, όπως αρχίζει να διαμορφώνεται σὲ σύγχρονα κεί­ μενα, θὰ μετατραπη σύντομα σὲ ἐθνικὴ δυστυχία καὶ ἱστο αδιέξοδο. Ἱδιαίτερα τὸ τελευταίο τοῦτο. Μέχρι τώρα άσχετα Ν Ν με Τθὺἐ Τομ­Με ποὺ χρησιμοποιειται­έχει να ἐπιδείξη στριφνό­
ν λ

μόνον οὶ Ιμορφωμένοι . καὶ μὲ διοικητικὲς θέσεις άνθρωποι κοντα Εἔῖονγχαΐαἔῇἶζῇῖἠτ Καὶ πάλὶ δηλαδη μια μ­Θιονότης.

­
·

παληὸ

τρόφιμο
.

1

ד 'ε„..χ.\

ζ

_

.

κ

ς

'Ψ

Ν

χ

3

_

δ

δ

η

χ

.

.

Ί

5

γ

ο

#

μ

­ ­,

._

κ

τ

×

”

Κ

8

_‹οε 

144
| ι̃ι Υ)ιωσἕῖΟίἐ3, πεβίπΐωση 'ΐηζ Ξλαιηνίχῇς λθ /(γι)

145
ί
Ρ'
ς

Οίαίρίβωζ 'ΐης ἱστορίας της και του προνομίου της νὰ ὕπὰρξη η πρώτη ιώπερε­ θνικη» γλῶσσα της ὰνθρωπότητος, κάθε κοινωνιολογικη ὰναλυση ἰδιαίτερα δὲ η στηριζόμενη σὲ ἐπιτάγιιατα μαρξιστοειδὥν αντι­ στοιχησεων υπολείπεται πολυ της πολυπλοκότητος τῶν φαι­
Ρ'
#,`

9,

Ν

"`

ί ι ­ μα#ίρἴ›ίίω­”]ς
ε

_

εννθιας Καί λεἕςείς ττπ ητους δια τὸν ὀργανωτικὸν καὶ χυ­ Ι ε | ριαρχωὼν της ΡόλΟ„__7 . υτερα υπερεχει εις θυμικὰς καὶ συναγ­ Ν σθημαῃχὰς λέξεγς, (ἐξ Ου 7γόγου κρίνετα, ὀρθως ὡς κατσλλ λοῃέ
9 #
#

ι

:›×

κ

.

Π

Ά

νομένων Της. Ἱρποίρχει πρόβλημα μεθοδολογίας, που στην περί­ πτωση της νεομαρξιστικης κοινωνιολογίας, δὲν εἶναι εἰμη ἐκτε­ ταμένη γνώση τῶν πραγματων. Πρέπει νὰ σ, ἔχη απασχολήσει και λίγο η γλῶσσα σὰν επιδίωξη ευρύτερης ἔκφρασης, γιὰ νὰ ίδἦς σωστὰ καί τὰ υπόλοιπα φαινόμενα της. Νὰ μπορἦς π.χ. νὰ αἰσθαν­ ­γλῶσσα του̃ Σολωιιοὔ εἶναι τόσο ἐρωτικὰ ὡραία, θης ότι αν εἶναι γιατὶ ἔχει απ, ἔξω της ἕνα λεπτότατο ΡΘΓΪΠΠ1 καθαρεόουσας Μπορει τάχα κανείς νὰ θεωρηση σοβαρό κοινωνιολογικὸ δεδο­ Ι μένο ἑρμηνείας της κοινωνικοποίησης του̃ «γλωσσικοὔ», γνωμες ὡσὰν τις λογοτεχνικὲς ὰρτοιράνσεις τοϋ Νιρβαναξτοὕξ ίίἦθὅ, Εἶναι πραγματι χαρακτηριστιαο κοινρ›νικου\ διαν,υσμα;:ος<η μίμηση των γλωσσικων προτυπίζωνἰ ἦὶς ποια βαθμρ η συμμειςηγ απλων και 7α›­ γίων τόπων μπορει να εκληφθη «αποδειξη τυπικη των ταξικων ὰπλὥς δηλωτικη τοῦ βαθμοϋ της γνωριμίας της ἐπιδιώξεων» γλώσσης, τοϋ χαρακτἦρος και της ψυχικης στιγγιἦς; <Ο Χάϋντν ` | Ι τί ξ ( \ \ / μονο οταν εγραφε, λενε, εβαζε ια ακαλαυ του. Ο απλος ανθρω­ | νος, να. \ ιί η χρησιμο τ· ιοη ικσ πος, όταν, ὰς ποὕμε, . · . τευρ. ε μη ` .­| ι '|›­ »¬ ι­›\ , Η” ν­ Η ω ἔ αυ.ο 'ἔ Ιῃι̃ω τ «ειισδιιι |Ι|›› ί ο Λ, ν εννοει )› ἹΡ τ ααααιικ Θ ι ου ι ί ια να ι κ, ·..=. ι Γ' . ρ. ι ­Η του που:ιναι ταιιεινης ε αση ιο αισβημγα το επισημοτερο της σ· τ· Ν νεομ.αρςιομ.ος, τ ·· · ιου ζωης,· Χωρα­ι εδω | “Α ς ἰδου μ· ε όιως πιὸ συγκεκριιιένες ὰ Διαίἔαζοα̃ε · ι “ ί εν­ ` ῇι ‹ “Οι ‹'Ελ) .. κι ια «Ἄκόμα και σ οι λαικες ταςεις στόν τω α ε : ` ._ νι ι7ωμ0ι.ωνουν συ¿ν0ι στο γλωυ̃σικο ι̃0Οῷ οργο.ν0 ἶω̃ξεις Λαι Χαια \ "Μ Ο”"‹ῖΟΞ «τ.\ Ξ\0 ίΟα.`ὶ”ῖ(ΖΟ””ίκΟὉ ι ” (αδ Υλὕίῖΰἰἄίΰϋεθῦ €νΤΞ7(ι) ιΝἑ Ον μωα | : Η ω › | Ρ ρω Ρ ,ηειριζονται σαν αποδειςη ιυιιικη ιωνταςικων τους επιδιωξεων ››. 7 ι Ν τ ο ε ­ Καπου αλλου ςαναδιαραζορι. (Νεκο α ὀνοί]εα° ‹‹” Ο δ ημ οιικ.σ±.ο τ ι ι·` ς ε.ναι ιε ; ¬ἶ δ Θ νε ` αινόιενον. (Ξ (Ρ ί ­ Ν Ν |ρ# κο ζεται η γλωσσα της ἀρχουσης τάξεως. (Ζωντανη ονομαςεται η ` Ν ω | : ε γλωσσα ι των ανερχόμενων. Η πρωτη υπερτ ” εἰς ἐκλογικευμυένας
!

­

Υ

διὰ την ποίησιν, διὰ την λογοτεχνίανκαί φυσικὥ τὥ λόγω ὲ,ὰητ_τ,:δρ_ μαγωγίαο (γγ. Ηθ¿8±Ωθ,.Π1εΠ,Π)' (Β, Λεμπέση, μ:ν­ ἐἱ σεἑ. 1 1 5­ 12 ῶη ®Τπὸ ἀστγχὲς δηλ. δ,αδ„,ασίε,Ξ οἱ αλαϊχὲς τάξεω̨) ἔχουν ωσάν πρόσβαση πρὸς ­την Ἑωνΐανἡτ γλῶσσα, μέσω ,τῆς ὁποία̃ς ἕπ, ροὔν τὶς όταξικὲς τους ἐπιδιώξειςί. “Ετσι λέειίη ἐπιστημονικὴ θἑω­ ρία, ποὺ βρίσκεται πίσω ἀπὸ την ἐμπειοικη παραττρηση "Αν ὅἑ, αὐτὲς ‹‹ἐνσωμ.ατώνουν››, τότε συμβαίνουν Ζ,­Ρία υφίσταται ἀστικη διαδικασία, ότι δὲν Ξἶναγ ὴγαϊχὲς Τάξεω̨γ Ι ι ι το φ αι×νομε .ι ιν ο δεν ·­ επιδεχειαι κοινωνιολογικη ἐξηγησηη̨̃ὅτγ ειναι φαωόμἑνθ ψυχολογαόγ >×Α„ μάλωτα αἰπὸ Τὸ χάνουν «συχνὰ» (δηλ. ἄλλοτε Τὸ χάνουν καὶ ἄλλγπε ὅχγ),μ,.ου̃·Τ0 ΰημαίνε, ὅῖ, δὲν άρχει δρὥν νόμος που νὰ τὸ ἐξηγη. Τί θὰ πη όμως, προκειμέ­ νο» για Τὴν Έλλάδα, Ἱοω̃χὲς Τάξεκρ, ΣΤαμ,αΤᾶμε ἐδὥ Τὴν ἐπέκΐαση Τῶν ἀποριῶν χα, ξα\|αδ,αβάζ0με ‹‹”Ετσι, πολὺ περισσότερο ἀπὸ ἀλλοὕ (δηλ. ποὕ; ­¬ Σὲ
'

ι

εἶ

λ

ε

πα̃γη̨ζἠνη̨ς­γγ)

τη

καθϋῳότηιωγ .τῆς

„λώσσ„ς

Τ,/,υ„_,ζό,ΓΟω
τν

(σἴὸ

ὁίλλον

βολικο ἐπίπεδο) μὲ κείνους ποὺ άνηκαν σ„,ὴ„
Μ
ν
1

Γ|

3/

3/

9

δ

/Ι
­δ

»

3

·

κ

_

Λ

®

κ

ων

δ

σ

`

Ν

ο

λ

κ

κ

ι..
„

..,Ν›
3

Ν„ι

ὀξρχοη̨σα χραΉχογραφΞ,Οχρα.ΐ,χ,›γ Τάξη
ι

_ ταξηἐ προελευσηἐ. ΝΓ αὐτὸ τὸν .„, ω τροπο (ιιοιον,) η κατάκτηση του κρατικου καὶ ἐπισημσσ γλωσ­ "' κωδικα | Ν ς Ν σικου λειτουργουσε στὸ πλαίσιο μιας εὐρύτερνγς συλ­ λογικης συνείδτσἹ7 ς σὰν τεκ·ί ιο Ἱἐχλονι όγ­ τα ιν ί Ι μ η ς καὶ σα ὸααίωμα πρναῳεσεωε Υια την κατάκτηση θέσεων στην
_¬

­ ιιἐ, επ'×α̃Θ#ν(=Μα×€Ξ€
τ

Και μέσα στην διαδικασία κοινωνικης ανόδου, αξη στην | ­ τ συνοδευοιαν ι ιι. με „ μιὰ συμβολικη ρηξη μὲ αρ¿ουσα αυτη ταςη
·­ ·

υσα τάξη.

ι

δομ­82 Τθἐ
×

..

...

×

×

ν

σε

¬

Ν

ιω

Ι

ό

3

,τὶς λε,/_,_ΟυρΥίες ποὺ

σ

ι

κ

ςκ

3

λ

.

ό

Υ

×

5

2

στρεφόνταν γύρω ἀπὸ αυτην». Ρηξηί “Ωστε δὲν ὑπάρχει στὴν Έλλάδα Κ0„,όβ,ο, ιιγι̃νας .. Ν ­ω. , ιειοιος ισ¿υρισμὸς προυποθέτει αγνόηση ὁλόκληρης της νεοελλνγ­ ι νυ̃χ­Ν ἰστοοί ­ Β­Ιί ξ ` Ν ­δι Ε­Ϊ ε · ἢἔ Ναθ· αι Μ ®"`|ιΡ›ί~· Ρη̃ξη , θα υπηρχε και ηγεσία καὶ ειιἔλλάίδα δὲν ἦῖῦίν ((πΞρίφέρεία›)_ ,Εν πάσῃ περρπτώσεισ αὐι̃εὰ
>

­

»

.

/'ι

λ

Ω

Ά

3

ε

γ

τίθεται ὅτι συνέβαιναν μεταξὺ ίδδθ καὶ 1922. Ποιὸ είναι το
ΙΟ 

Μὅ
νεο που κομιζουν οι πιο πανω γραμμες
\
Ω

147
Ϊ
\

|

|

`

βολικης Λογικης δὲν εἶναι «ἐκλόγιμος» γιὰ έναν ποὺ τὸν αγνοεί; ”Οταν τὸ σημερινό κρατος ιρτιαχνη την Δημοτικη «χωρὶς α ­ τητες» στίς υπηρεσίες του, κατασκευαζει «κωδικα» για τ απλο ανθρωπο τοῦ Ζθθθ; διευκρινίζομε ὅταν λέμε ὅτι Πάσχα πέφτει Κυριακη; ΚΗ χρηση της καθαρεύουσας στὶς διαιρη­ μιστικὲς ταμπέλλες Βτονντιἰτιἔ, σελ. Ζίὕὕ) γίνεται ἐπειδη οί διαφημιστές ἔχουν ύπ) όψει τους την «συμβολικη ἱεραρχία τῶν έπικοινωνιακῶν πολιτιστικῶν δομῶν» ἐπειδη η διαφημιση απο­ τείνεται σὲ ένα ἑνιαῖο γλωσσικό αίσθημα τοῦ ἐλλῆνικοὔ λαοὔ, πού παρ” όλες τὶς «αναλύσεις» ἐπιμένει νὰ υφίσταται; Εἶναι ματαιο νὰ ἐπιμείνωμε σὲ τέτοιου είδους λεπτομέρειες, ὅταν υπάρχουν αλλα σημεῖα «ἐξωτερικῶν» αντιφασεων κατὰ πολύ εύκρινέστερα. ”0πωσδηποτε είναι ένα πρῶτο δεῖγμα ἰσχυρης αμφιβολίας καί προϊδεασμοὕ τὸ νὰ βλέπη κανείς στὸν τίτλο ἑνὸς βιβλίου ότι πρόκειται γιὰ τὸν «κοινωνικό ρόλο τῶν ἐκπαιδευτικῶν μηχανισμῶν» καί στὸ σῶμα τοϋ βιβλίου νὰ διαπιστώνη την ακρι­ βῶς αντίθετη διαδικασία. Καὶ εἶναι τοὕτο αναμφισβητητο, όταν τὸ βιβλίο ἔχει ἴίἶθ περίπου σελίδες, ἐξ ὼν οί 370 καλύπτουν την κοινωνικα η ανάλυσ η τοὔ «συστί . » Χαι ιημϋῖθς ` Ο ί ΟΤἙΟ ” ίλ θίπῦη̨̃ 200 ΤΟ `ν «ρόλο της ἐκπαίδευσης στην αναπαραγωγη τοϋ συστηματος» αὐτοῦ. Δὲν έχομε συνεπῶς ὡς υπόθεση την ἔρευνα τῶν έκπαιδευ­ Ν Ν \ ` τικων μηχανισμων και σαν συμπέρασμα τὸν κοινωνικό τους ρόλο, Ι ω αλλα με σὰν θεωρημα την ίστορικην κοινωνιολογία του ἑλληνι­ Ν Ι \ Ι Ν 8 Ν κου χωρου και σαν πορισμα την εφαρμογη των εκπαι ευτικων μας απόψεων στὶς κοινωνιολογικές μας αναλύσεις. “Οτι τὰ πραγματα ἐδῶ έοονται α έως συ~ κε υ ένα αποδεικνύεται εόκολα. Στ·`ν ι σελ. βββ διαβαζομε «Σὲ .Ο ώ τη φ ασ·ιι θὰ = έξετάσου Η. ε = έτσι τί Ω ποϋνΐιχὲε ἰδιαιΐεΘόΤὉΤε€ ΐἦἐ ἀνάπ°ΐνξη€·­­ Αωὴ ποσοΐωὼ ἀνάτ
Χ
Χ

αναλυση αυτης της αφου . κρατῶν παντα τὸ ἴδιο συνέβαινε; τοὺς Φαναριῶτες έπί Σουλτανου; κτηση τοῦ «ἐπισημου γλωσσικοὕ κωδικα» σὰν τεκμηριο ζἐκλογι­ ι Ρ μοτητας ›_, 'Ένας που κατέχει τὸν «γλωσσικό κώδικα» της συμ­
Β'
κ

,

|

,

Ν'

γιὰ την κοινωνιολογικη καταβολἦς κόσμου καὶ δὲν συνέβαινε καὶ μὲ εἶται παντα η κατα­

οὕ βιβλίου, γιατὶ ηδη τὸ «μέρος» αὔτὸ πέρασε καὶ τὸ βιβλίο ἐγγίζει σχεδον τὸ τέλος. (Πρόκειται βέβαια για τὸ ἴδιο το βιβλίο καὶ όχι γιὰ «βιβλίο». ἑνότητος, διότι τὸ ἔργο χωρίζεται σὲ‹‹μέρη»(ί­2) Ν Ν : καὶ κάθε μέρος σὲ ‹‹κεςοαλαια»). ΙίΑν συνεπως ἦ σύλληψη της ἰδεας τοὔ ὅλου τοϋ βιβλίου διαφεύγη σα αὐτὸν που τὸ γράφει, δὲν είναι

'Ν / λυση θὰ αποτελέσει τὸ μεγαλύτερο μερος του βιβλιου αύτου, για­ τί...». Στην σελίδα ὅμως αύτη δὲν υπαρχει «μεγαλύτερο μέρος»
νων

|

τι

ι

Ξ;

_

ί

ιι

Η

.Χ

Ώ

..

­

¬

διδακτικῶς τουλαχιστον δυνατον ὁ αναγνώστης να πορισθἦ ασ λη, εύκοινἦ καί βέβαια συμπεράσματα. ,Ενίοτε συμβαίνει σὲ ι ὁλικη ἑ βιβλίου νὰ διακρίνεται η όργανικη ἑνότης των κειραλαιων του. Καὶ τὸ λέμε τοὕτο γιατί θέλομε να προχωρησωμε σὲ μερικες λεπτομέρειες πολύ μεγαλύτερης σημασίας, όπως νομίζομε. Στην ἱστορία της ἐπιστημης εἶναι γνωστο ότι ἐιρ” ὅσον ύπαρξη σύλληψη μιᾶς ἰδέας, η αναπτυξη της ἔχει πλέον ὑιρη μαθηματικη καί μαλιστα... αστρονομικη! Συμβαίνει πραγματι πολλὲς φορὲς στην >Αστρονομία, πρῶτα ὁ αστρονόμος να ανακαλύπτη ένα αστέρί | 3/ Ι μὲ λογαριασμούς (θεωρητικα) καί μετὰ α ονια (ισως μαλιστα αλλοι, αν αὐτὸς πεθανη) νὰ τὸ ἐντοπίση κόπιο. Ἄαρ, ης στιγμης συλληφθη η μέθοδος (η ὁποία καμια φορα καθυστερεῖ γιὰ λόγους ἱστορικούς), τὰ πράγματα βγαίνουν το ένα απο τὸ αλλο μὲ λογικην μόνο καὶ ατρεπτη αναγκαιότητα. Ούτε πίνακες χρειαζον­ ται, ούτε στατιστικές, αλλὰ μόνο Λογικη.·Αύτὸ τὸ φαινομενικα παράδοξο­νὰ προπορεύεταιτὸ μυαλογμτῶν,χεγονότων±­εἶναιὼἐπι­ ότι «ταύτὸν ἐστί Νοειν τε καὶ Εἶναι» Ή Λε Επίσης, .ξ | Γίθλλες ί` Την ββθίὰν πορίσ· φθβἰς ΰὶ)μ.βιΖιΙ».ι, μιαν ίδεα να σότεροι ανθρωποι, η μεθοδικη ὅμως διαδικασία μέχρι τὸ συμπέ­ ρασμα της εἶναι τὸ αποδεικτικὸν της «πατρότητος». Τὰ πραγματα αὐτὰ παίζουν καμμιὰ φορὰ στον προηγμένο κόσμο τεραστιο πολι­ τικὸ και ίστορικὸ ρόλο. τον καυ δι τοὔ Νεό­ α ανα έοο ιςςίἐ.ε ρα..Μ.κκ..ε­­ τπτ; ­­­· τωνα μὲ τὸν Ϊσοὶίνυἰκ γιὰ την ανακάλυψη του Διαιρορικου Λογι­ σ μ· οὔ. (Εκατό ο Γιατί τὰ Δια (Ρ ο Ρ ικὰ /ιβ όνια πανω­κατωί ίστοοί ιι.. ἐστί αιναν έβαια ατ ο ·ο ανέ κλωστοϋ θμ· Η μ· μθ/. ἔ› „ Ψαντουοσ ι ί ία ι καπιταλι­ ' › δη 7ια8' ` νεα ' σμο 8 ι ' Γ κι, και ιαμοριρωση ' της ιστοριας. ι ° Γιὰ νὰ ἔρθωμε στὶς κοινωνιολογικὲς καταστάσεις τῶν προη­
Ε

βεβαίωση­
λ

θα

Δ

θα

­

­

.

.

.­

® 

148
149
.
· Νο­ χουν δύο Ονεν­Ω και η αλλη αρκετα πρόσ­ απ' χα¿ | Β ..¬Ρ' Ν Ν Ξουἕἐηωζ ἔέ βαοἔι ιΘ(ΞΙ«ἶο°τρονομιῖιης›› λογικης ποὺ λέγαμε προη­ ' τι ταν να ειπωθη Ρ ι(ια το ι «γλωσσιαὸ» Ν › μαλλον εἰπώ­ . ,ρ μι

Ἱ τια το ι
Ί

ίωμενωνι ειναι ἀνἀι̃ηῃι̃ νὰ πουμε ὅτι
‹‹ Ύνα.›σσιι‹;ο››
®

#

ν·

­° | ι › Νι (Π μ· τα π ρο ξἴθθ ετων
9

Λ

ι

"' κέντρων "' . ας­ . κ¬| των ιισφαιριιιοιερη νὰ ἔχη μιὰ τόσο ἐπιβλαβη ἐποπτεια» . γχὰ .τὴν «μχκρὴ» (ατων καραβοκυραίωιῃῃ σεχ· 336) ποὺ τόσο Τὴν
ρε

7

μ Οωορια °®ἔ ·π®σΤ*Ιμ0νΜε€ μεθόδονἐ ὑπὰ χει. Και τοῦτο β' Ρ7 εβαωθ Υιατι υφισταται ἑσπευσμένη διαΒεβα¦ωσ ­¬ ` Ἡ ν η Ττευ̃ ι ΤΚς ((”°νευ¿η̨ς· ­­ ­ 'Ρ ­ ι ν.οΖΖωΟε„.Τυ_ι ΗΝ (#6 βχης ”£μω"η'ΟςΡ που διέπ­ι· Τὶἐ Φ ­ ­ο τες οοα ες. ω­ Ο ι ­ι. ι ±­ >„ι _‹ ὅχαν ΑΖ , Κ' δε) “° μ°ω5|να μωριι̃θθ Οΰνιη η ιιμιότης7 . μειαφερουν μιαν ολοκληρη ζωη ἄπονιι̃ ιωοτ νι ι κχ η̨νῖῇσἶ . ἱἐ |α ανα|Ρ°Ρο›ν · ­ πηγή, άν­"φάσκΟνΤα€ πρὸς ἴδια ἐη̃ωμπΐασματα τονἐἑ Λένε: «Καὶ ὰν οἱ πρῶτες συσΤ.|ΜαΉ:­ὲες κάθε καθαρευουσιάνικη μορφὴ γλώῦἔσας ἕρχονἐἑιεορ;­ἑεω̃ἕνἰοηιτια · · ­ οιριοι η \ ν ι : το Λονδινο, αυτο ι ιν › ι ' ­Ι ­ ἰσω Ξ οφειλ­ται στ ν αιεσ ··· ” δυτικου Ν Ν ” “η Ὁ ειιὰδραση Του αστικου ῳιλελευθεοισ οὕ ὅτω ι ι | ι μια ι σφαιριτω­Ε­ερν) ς επισης ι Νμ· σε το­ως εποπτεια που μποοουσε νὰ ἔ ει ρ „ ς νλ ι ι νι­ Ν Ι ι χ ι μτι̃ α Ὁ ασΐνχη Ταςη των καπιτα­ _· Ν ` λιστιαων αεντρων του ἐξωτεριιιου μα τα ]. ακρ®πΡοθεσΙ#­α Θθνικα συμφέροντα τοῦ Έλληνισμοὔ» (σελ η̨̃51)_ | ε ὰαζεται Ὁ ἀοθνσνία τοῦ «ἴσως που πο οῦσε νὰ ιι ι ι Ν , μ Ρ ° εχεω) Υιος να σννδυασθη Ο ἄσχετνἐ \ Ϊ με 'ην προβλημαΐικἢ του βιθλίου ἰσΧ υοισ ` · ¬ Η ι ι μ· ὸ ἔ Ρ· ὲ Τα πρωἱἴονιὰενα συμπεράσματα τ" ς σελίδο δΰι) ιν _ε . ι ρ καὶ "__ ”Ρ ς › ἶπου η «επεχιασν των πλοκἀμων των παραφυαδων του πεφαλαιου τοϋ ιιέντρον» πΡὸ€ | Τὴν περι­ φερεια μετα άλλτι του "Ε 7~ ­ .το Ν ι ν Υῇόρω; β ° ς λ νι̃νεἔ σε ενα τωοἔ εἔὰποΡ”­ων πρα· του «πε ισσο··~ ° °­ι ι ι ­ α"0 οπωονδηποττ ^αΡάΥΟν”ῖα ρλ "ορο ω­ως ) Ι ι ἐψργοποί Φ σε σἢπ τη̨̃ τη̨ταἶτ Ν 5.­| „. Ν Λ .ν : ε η ς ” ” ” ”"ς δ®®Μ°®ωἔ ·®® ω̃ον αιωνα Τον αμεση υπαγωγη των ἀχανων ι ι „ι . „ _ Ν Ν ανεξερτυωι̃ιωνη̨ π°·ΡωΖων­ ΤΌΩ .ν Β­ | ασωωνκοἐ και της ὰτρρικανικης δοχωρας στὰ αελευσματα Ν ευ Ρ ωπαϊαου ιι ατι αλισμου». τ „ " τι αραγε “ η μεγάλη
­
δ

δια τω." Σζῳῳ ,Αμὶν καὶ Του ΒΘΕΒΘΗἹΘΗΉ­ Πυ̃ρὶ τῶν επισττω 0 χρησιμοποιει ρ­ κανεις δω ι ημ ονιιιῶν μέσων που ι ' ” ­ρετηηεται | ι βεβαια ποο ιιλημα · Μιὰ ικο .ι Ου ο ·~ ι ι μ\ ε
Ε

διορθώσουν συ ­ ΥΥΕΜΚ ­Ν Φο » ρω τε7ο παν Ν ν `
ι
# 7

καια Τὸ μέγα Του· Τὰ­ ἔ × α­ ὥστόσο ” ντ Ρ Ν ν ι του . Η Υλυσμὸ ἕέερεα̃ῃώ \ς”0®ἶα%!σἐ1°Ου εἦἄθνιαὰ μέσα σἔ ένα Φιατα­ σεων να ° Η ι · «αποιιυ οποινσ ­ρ ..ι „ ° ιι ι Η | ωωι «ΞἹ”χαιαλ=ιπΟνιαε Τις μεταφυσι υποστασιωστι ' ' ­Ή ι Ν Ν " € 'ωὰ αγωγραφων Του ελλη̃νιυ̃μ­ΟΦΗ νὰ
θηκ­ν
Η

·

­.

Ζ

°

ν

Ε

2

και
ι

ι τ >ι· να
¬

­.

ι

ν· ­ι Φἐ Ιγη̃σουν "α
×

Η ~

Ν

°Ου

­ ελλη`^·σμΟν›
·

ς

.

ι

×

#

·

[Λ

'0

#

5

ν

ς

ν ι
χι

ι

.

Ί

ἐξυπηρετοὔσε; 'Η τεχνολογιπη προϋπόθεση τοὔ ααπιταλισμοἱι̃ δὲν θὰ ὰ τνε τὸν Πει Ρ αιᾶ νὰ Υ ἰν η Μάντσεστε Ρ και νὰ υπονοι εύσ τὰ Ι Ι ­Λ­ ›| _: Ψ” Ι μ¬­ι ­#7 κερδη. Μηπως ηιαν αφρων η μεγαλη ασιινιη ταςη, { ` Ϊ Πέραν ἀπὸ την «πνευματιαη τιμιότητα» (η οποια προσωπικα Ν Ν ἐλάχιστα μας ένδιαφέρει και που την θεωρουμε ὰμφιβολο πνευμα­ Ν Ν Μ τικὸ προσὸν ­­ ὰρκει νὰ υπαρχη τὸ πνευμα) αναφέραμε ὅλα τουτα παίρνοντας τα σαν ` αφορ Ξ ταν σκόπι ὰιο τὰ π ά··υιατα ἐπειδὰ ιι Ο θὰ /Ϊ αὐτὰ νὰ συζητηθοὔν και μη νεομαρξιστιαὥς. ”Ηγουν, ὅτι ἀφοῦ |τ· Μη εμ..ι.ΟρΏἱ.|) τ· ·` ·τ σΐθν ` ' δ νη ”­λητλἰα , οἱ μ.ιιιροι\ δὉνΟι.μ.|) Χθσμθ ηΐα Ν δρ Ν χι «καραβοκυραιοι» ει μπορουσαν να μη ηθουν ἀπὸ αυτη.
3
_

Ω

3

3

ι

9

Ώ

Δ

Δ

­ι
ι

ι

ὰ

Ζ

χ

Τίἐπισημαινομε στους γυρωθέν μας λαοὺς σημερα, διαβεβαιώνον­
τάς τους μὲ τις «ἐπιστημονικἐς» μας ἐξακριβώσεις, ὅτι ὁ ρόλος Ρ (Ρ | ` ς Ν ς ς Ν , , 1 παρα η τηΙς Ισλλαδος δεν υπηρτε εμπροσθοςουλακη της εις βαρος των εκιιεταληευσεως του ααπιταλισμου;|Εἶχε ματι ὰνάγαη ο καπιταλισμος απο μια συρτἶεκριμενη χωρα, ν τέτοια ἐπέ­ κταση του; Ποτε στην μακρυτατη ιστορια του ἑλάσσων ἑλ­ Ν Ν Ν ι ληνιπὸς χωρος ὰπἐκτησε τὸ νόημα μιας οἶιιονομιαης σημασιας „ ώ ας. “Ας που ἀντικείμεθα στὰ συμτ· ματα ι . ι ι ι_ ν ι ` τοῦ ιινεομαρςισυοΐω, δυναμιαη ιια ε ἱστοριαῶς σημασια ι κι | τοϋ ἑλληνικου χωρου που διεδραμάτισε τὸν κύριο ρόλο στὰ πλαι­ Ν Ν Ν σια τηι νεώτεο δυτικ·/Ϊ πολιτικηιἔ και ὅτι οἱ οἰκονο ιιαὲ Β α­ ι η ι (θεσαες σκοπιμότητες. (Η ἴδια αυτη σημασια εἶναι που τον εντάσσει να) σημερα στὰν Δύση ' “ ” η ' Ἑντοπίως ὁ νεο­μαρξισμὸς δὲν διαθέτει ἰσχυρὰ ποσοστὰ δόσεων, ἐπειδὴ εἶναι ἐσωτειϋικὴ πόθεση διανοουμενων. Η χρη­ Ι , Ν σιμότητὰ του θὰ ἐνέαειτο στὸ μέτρο όπου μπορει νὰ προσδώση μια Ν . ἰστορικως έγκυρη μορφοποίηση στις υπάρχουσες δυνατότητες Μ Ν Ν των ἰδιομοριριων του νεοελληνιαου χώρου. ίἔζικχυρωθρνητιης Νοτιο­ Ν Ν αννατολιιιἶης Μεσογείου χωρες ὡς ἱστοριιιό τουςχορισμο εχουν την ιδιομορφία και τη`ὰὰπο?ιΧ{απ7Ϊότητα. ,Απόδειξη γιὰ τοῦτο εἶναι ὅτι στην περιοχη/αὕτητοὕ πὀσμου υπάρχουν ὅλα τὰ ααθεστὥτα που
Ρ,
χ χ
ι

­

­

τι

Μ

ι

ςι

7

ιι
χι
ι

3

ι·

ὰ

7

×

®

τ

Ψ

χ

_

τ

Ἱ

.

ιὰξ
ς

ι

Ι
­

ι

Χ

ι

Δ

χ.

^

ιη]

=

„.

ιι
:ὲ

Ε

ὶιν

__

__

3/

ιἔ

τι
ι

3

Αν

ττ

Ιιαιι

ὰστιαη 

ἱίὅθ

151
_:

Ιὼορία­ Ο νεο·μαρξισμὸς δὲν μπορει νὰ ἰδη παραπέρα |¬ ί η­ διακριση Ν ‹‹κενιρου¬περιφερείας››. "Ενα μηχανγκὸ (7/ημα | οπ πτρίσσοτερο δὲν λέει, παρὰ ὅτι οί τόποι αὐτοὶ εἶναι \ ` | οικτοι σε ολους τους αλλους ἱστοοικοὺς ἐπηρεασμοὺς. Καὶ Ἱστο­ | \ Ν ξφαίνειαί να λαβαίνν σοβοῳωἑ ὕπί ὅψη τηςγαὺτὸ τὸ πρᾶγμα. ε | , Η ἶίἰοίοίὰορφη ίδεολοΐίχθ μεΐαχείρἰΰη αὺτων τὥν χωρὥνγ έν | | Ν Ν Υ! Ελλαδα, δω φανερωνει παρὰ τὸ βάθος του παραλογισμοο)
Θ
¬

ε

τ

ο

­ι

”Ας ὺποθέσ κάμπτομε Τὴν

κ¬

ν­.

Μ

Β/

χ

Ϊ

×¬ν­¬

_

ι βάσει κάποιων ίστορικων ἐντρυῳησεων παρα­ αρξη τῶν «ὰγιογράφων». Λοιπόν; Ιίαταργεῖ ους; ,Όταν λέμε νὰ καταργὴσωμε τοὺς άγιο­ Οώΐὸ Τὴν ὕπαρ γράφους, τί άκριβως ἑννοουμε; Σὲ τί είδους εξίσωση ἐπιδιώκομε ω νὰ καταλὴςωμε, ποὺ δεν ειναι γνωστη ;ξΗ «ταξικὴ πάλη» των λαων
Έ·

ὰ­

ς Ρ­

μφισβητηση. Ν ὰ αἴνοησω Ρ· Ξ Τηλ ”` υπ οί ΡΨΙ Ζ ίθ ων ` ειναι εἴ το σχετικα Των μυ · · ' απλουστεοο, ' ι ί ι › : ‹ ε ἐνώπων Τἦἔ Ρ­εΥαλ0€ δυσκολίας εμφανιζει που η ιστορικη τους : : επενδυση· Μα ΉΤἙΟΤΘ ἄλλο δὲν μπορει νὰ γίνη. Τὸ πρόβλημα ποὺ › ε ορθωνει η σύγχρονη ἀπαίτηση ­των χωρων) ἀπὸ Τὴν ἄποψη Τῆς Ν ­ ιστορικης ε τους ειναι τ ·¬ προοπτικης ακοι › #­ ἑπἐνδυ ναι ε Ὁ ετ ι β ως πλη
*Ι
#

Ή Τα συμπεθασμ­α"#α Των εργαστηριων εἶναι ικανα να υποκατα­ στησουν τα ίστορικάγ βιολογικὰ καὶ φυσικὰ δεδομένα. Ί) νεο­ \ › ενδιαφερεται · ­.. μἴω̨̃ίσμθε δεν γιὰ τὴν θεώρηση τέτοιων πραγμάτων. ι : Οί/σ°®Ρί%ε§ ίδωμοΡΨίΘ€ γι) αὐτὸν εἶναι «ὺποστασιώσεις ὰγιο­ ο| Ύρξχφωνλὴ Ωσΐοἶο Ομως τὸ χαρακτηριστικὸ ὅλων τῶν λαῶν του̃ κι | ΤΡΕΤΟὉ κοσμου 'ώναί ακρίβωἐ ὅτι ἔχουν τοὺς «ὰγιογράφους» τους ι καί ^ανένα§ Τρθπθἐ δεν γίνεται γιὰ νὰ τοὺς ὰλλάξη. Τὸ θέμα είναι Ν ε ε αὴί ἑίποίῖουν οί ααγίοΐραφίχὲἐ» αὑΐὲἐ Χαταβολὲς νὰ συντονισθοὔν Ν Μ Γ| σε Α ενα ενιαιο ολο, ωστε νὰ δώσουν μιὰν ἱστορικὴ σύνθεση. Τόσο Ϊ Ν απλα εἶναι τὰ πράγματα. Οἱ ”Ελληνες βέβαια καθόλου εὕκολο δὲν τ· ... ιν.. Δ _εί°ναί· ἶα «8ίΟΜηθο®ν»ι. παθα μὲ Την παραπλάνηση. ἶΟ μυθος εἴ­ ναί· στον χαρακτἦθἶχ στὴν παροδσα φάση του. ρς ..ιω τθὔ λαου̃ι Τουλάχιστον Ν.. Τα κατανοουμε τουτα καὶ άλλου τὰ αίτιολογὴσαμε. (Ο μΰθος ὅμως : πρεπει να βρισκη διεξόδους στὴν πραγματικότητα, ὰλλοιὥς ®... Ι υποτροπιαζει και ειστορικὰ ἀδεσποτει. (Η Μεσόγειος είναι πε Ρ ίο ΧΟ Δ ¬τ· ί Μ \ ` Ν καί\ Ο είση̃­”ΟΡί­%Θ€ χωρος των μυθων. ἶων μεγαλωο μύθων ι ε Ν ζου αφησαν οι σπασμοι ἀπὸ τὴν γέννηση της Ἱστορίας. Διότι ὴ στοοί για γεννηθηκ τ ί ­τ . εδω. Τα * ί πραγματα ειναι ὴδη γενομένα, ὅσο ¬ι ε και αν η προσκαιρη ἐπιδίωξ ἐπι εω­ ·|
Φ

:

Ν

ν

|

Ἱ

\

`\

ε

#

κ

>

καὶ τὰ παρόμοια εἶναι πεπαλαιωμένα οχηματα της σὺγχρονης Ν ἱστορίας και συνεπως, ὅσο καὶ ὰν ἔχουν τὴν μορφὴ κο· της «προοδευ­ | δι › ιίν ἄποψ νὰ εἶναι ἄνΐίδ θεση. °ΰΜΟ”Γ'ἢΤα€», εν πωλουν απο Ρ­ α *Ι · · Ρ Θεωροὕμε βέβαια άναλλογίωτοιὰξίῳμαῃὅτι καμμία ίδεολογικὴ
«
‹

κ

|__

Κ

σ

3

Κ

ς

.

αλ

π¬

«

#

π

.
κ

¬

ι.
,__

¬

κ

.

<

ξ

#

α

Χ

χ

ε'”
.

Χ

τη

ὰ

ρ­

¬

Υ

®

Ἡ

χ

γ

χ

.

κ

Ε

=

ων.„ μυθβὺν αθτωὺί με ενα ίσιορωωί ὲἴχθρο πΞΡίεΧόμ=·ν0· Ρ αίίωα "ου πθα`ίμ·®ίί®ίἔ αῃω μοοίκί Ψυσίκὰ νὰ ὑπάοξη γενεσιουο­ ι ... ι ΥΟΘ πθλλων ἄλλων πραγμάτων, ὅχι ὅμως ἱστορικὰ τελεσφόρος.
η
λ

ίἶ .

ωσ

Τ

ὲ

2

®`

Μ

2

χ

χ

θ

η
®

ι

ἹΙ

ί
.

ί
ι

ί

Ν Μ ­2 ὰνακίνηση δὲν μπορει νὰ συμβη στὸν ν/εοελληνικὸ χωρο ὥστε νὰ διεκδικὴση τὴν αὺθεντικὴ ἱστορικὅτητα ποὺ οίστιγμὲς ἐπιτάσσουν­ Νε ὅσο μοιάζει νὰ μὴν ἔχη ὁ χωροςαὺτὸς άλλον προορισμὸ ἀπὸ τὴν πει­ Β' σματικὴ ἐπίπλευσημερικων δεινοσαυρικων ἐλεφαντιώσεωνγ των ὀ­ Ν ποίων ὴ φυσικὴ θέση εἶναι ὁ βυθὁςἶιλπαιτὴθηκαν γιὰ τουτο ἐξανδρα­ ι. ποδισμοὶ ὁλοκλὴρων γενεων. Εἶναι ὥρανὰ άντιληφθουν πλέον, ὅτι παρὰ τὴν αἰσιοδοξία τους νὰ διδάξουν στοὺς εὺρωπαίους τὴν ἱστο­ ρία τους (πρᾶγμα ποὺ κανένας φυσικὰ εὺρωπαῖος δὲν διανοηθηκε νὰ κάμη, ὰφ, ἑνὸς μὲν γιατὶ ὁ ίδιος γνωρίζει τὰ ἐρεβη της Ἱστοριας του, άςο) ἑτέρου δὲ γιατὶ τὸ πνεὔμα ἑνὸς πολιτισμοῦ δὲν μπορεί ν) ὰποτιμηθὴ οριστικά. παρὰ μόνο ὅταν τουτος περάση στὴν «Ἱστο­ ρία››), νὰ τοὺς πείσουν ὅτι ὴ Ίἶιλληνικὴ Ἰλρχαιότης εἶχε «Κοινω­ Ν νικὴν φιλοσοφία» πρὸ του ΗΘἔΘ]( ί), ὲλληνικὸς χωρος ἔχει ἱστο­ ι › ι ` : Ν Ϊ” ρικη αναγκη απο την σπονδυλωση μιας ιδεολογικης διαδικασιας. Δ; Εἶναι βαθὺτατο δειγμα παντοειδους ὺπαναπτὺξεως ὅτι ἀκόμη καὶ .. τί του Δημοσθένη Δανιηλιδη, | σημερα» παραμένουν ὰγνωσταχἐργα σαν τοῦ Εύα ¬γε. Λε μ πέση . 'Έργα τὸν ποὺ προκαλοῦν διάλογο (ἄρα καὶ Ι ~·` δ` την ια εο . ω νία) καὶ ποὺ ὰποτελοὕν τὰ άσφαλέστερα «δοκιμαστικὰ» Ν | \ Ἱ ως φορεις ιδεολογικἦς διαδικασίας” βρίσκονται ομη υπο την δίωξη τῶν ὁρδὥν πολτοποιὴσεως. Γιὰ νὰ ἐπιπλεὺσουν οί ἑλεφαν­ τιώσεις, ποὺ φέρνουν νεο­μαρξισμους. Ν "Ν ,Εξ ἔρωτος ἐπιστημονικου περι την αρχην της αιτιοτητος ( νεο­μαρξισμὸς εἶναι αἰτία τὴς ἐπιπλεὺσεως ὴ ἐπίπλευση αἰτία του̃ . νεομαρξισμοὔ;) ὰναγκασθηκαμε νὰ μιλὴσωμε γι” αὐτόν. Και . ὅχι βέβαια ποτὲ γιατὶ πιστέψαμε ότι τὰ νεομαρξιστικὰ ήθη θὰ ὴταν ε δυνατὺν νὰ ἐκμαιεὺσουν κάποιο ἐρωτικὸ μειδίαμα της Ἱστορίας.
ο

­

ι

.ι

Ν.

¬

.

.

.

ι

­

·

5

κ

9»

Ά

­τι

­

„

­

ί

Δ

ρ

ί­

¬

ς

ε

_

2

κ

Αι

5

Δι 

Μ

[ι

7

­

8

ι
Τὸ Βιβλίο «ΝΕΟΕΑΛΗΝΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΚΕΣ ΣΥΣΧΕΤΓΣΕΙΣ» του̃ ΓΕΡ. Σ. ΚΑΚΛΑΜΑΝΗ στοιχξι­
οθετἠθηκε καὶ τυπώθηκε τὸ Φθινόπωρο του̃ 1977 στὸ συγκρότημα Δημητρίου Μπουλοὑκου ὁδὸ; Φωτομἀρα 54­­Τηλ. 92.38.933 γιὰ λογαρια­ σμὸ τῶν ἐκδὀσεων «ΓΡΑΜΜΗ» Άκαδηιιίαε; 57 Στοὰ "Οπερα­­Τηλ. 3638435
τυπογραφικὸ
Ι

4.η̨ισωἑ\
#~6··ι·ι·ι~·ιε„
Ζ;
¬'

γι "ιο Α ζω Ξζὕγἦχ* ω̨̃ηη'
'
Υ

ι¦ ­κι
[Ἐν
¬

Μ

αι Ύ .Ι
η..

Δ

.¬#| Α”
ι

|„„γ.. .­

Ψ

.­ι\

­|ν#ιι
~.
·

ιι
4

.

‹;
κι)
Ι

ιι
ι

ι

Α

4

ι

Η

ιι
γ

γ~.!ἑ:ἶ^±°±τ_¬„
ι

_ι

\
ι

εμἕν Κι ­' °<ῖ› . ­. ι×Ή ,νὶ

:

ιι”

μγ

ι,6„ πι Ά

`“τΞ°·.

«Ν

Α ι ή γα \ὶ Ν
`¬­

ιππῃ

.

ΧἩΝΈ­α Χ .»±*=° ξΐξτ­“Λ §Ξἔ¦­‹τἑ`:¬¦.π=
­ ·

ι­

¦

Ρ
..

Μι

..

Μ
Δ

(
γ

#6»

Με

­'Λκ

.

γι

ι

Γ

ι