1

!95
|1«κ
ΣΤΕΛΙΟΤ ΡΑΜΦΟΤ
ΣΤΑΣΙΜΑ
ΚΑΙ
ΕΞΟΔΟΣ
Μελέτες καὶ ἄρθρα γιὰ τὸ γλωσσικό7
τὸ ἑκπαιδευτικὸ καὶ τὸ ἐκκλησιαστικό,
ζητἡματα εἰς τα ὁποῖαἡ παροῦσα ἐθνικἡ μας
κρίση φανερώνει κατ” ἐξοχἡν
τὸ δραματικό της μέγεθος
›#· ρ... ‹·­πι
Η
,Χ
ΟΙ° ΕΚΔΟΣΕΙΣ
Ή ἱ· ΑΘΗΝΑ­;_ιΦ988
ε #'„±··μ
­ “ “
ε
Δ ἔε ε
°τ Μ
... Λ”
, Ια ἶ:¬'ϊ›¬„$
Ν»
9»
ΣΤΑΣΙΜΑ
κΑ1
ΒΞΟΔΟΣ
ΤΟΤ ΙΔΙΟΤ
τα ΤΟΠΟΣ ΤΠΣΡΟΤΡΑΝΤΟΣ (Κέδρος)
ΠΑΔΙΝΩΔΙΑ 'ΙὉΤ ΠΑΠΑΔΙΑΜΑΝΤΙ­Ι ›› Τ
›› ® ΜΟΤΣΤΚΗ ΤΟΤ ΗΡΑΚΛΣΤΤΟΤ
Ο ΤΟ ΛΑΚΤΤΑΤΑΤ ΤΟΤ ΤΤΤΗ
μ Η ΚΞΟΡΤΑ ΤΟΝ ΠΟΤΗΤΟΝ
¿Η ΚΑΛΗ ΨΤΚΗ ΚΑΤ ΤΟ ΑΛΛΟ ΤΗΣ
ΙΜΤΗΣΗ ΣΤΟ ΦΟΣ
ΑΙΩΝΙΑ ΠΑΤΛΤΑ
ΟΤΣΤΚΡΟΤΡΑΦΟ
ΤΜΚΛΚΤΗ ΟΑΝΑΤΟΤ
Α1­1 ΠΟΛΙΤΕΙΑ ΤΟΤ ΝΚΟΤ ΟΚΟΑΟΤΟΤ
Η ΓΛΩΣΣΑ ΚΑΙ Η ΠΑΡΑΛΟΣ1­Τ
ΠΑΙΛΚΤΑ ΚΛΑΗΝΤΚΗ
ΜΑΡΤΤΡΤΑ ΚΑΤ ΓΡΑΜΜΑ
ΚΤΡΤΑΚΟΛΡΟΜΤΟ
Ι»
ι
Ι
Σ
ν
Ο
νν
ὕων
Ον
ων
Ι
Ον
Ον
νν
Ι
Ι
Υ
Ι
›
Ι
Ι
ἔ
ΣΤΕΛΙΟΥ ΡΑΜΦΟΤ
ΣΤΑΣΙΜΑ
ΚΑΙ
Ι ΕΞΟΔΟΣ
Μελέτες καἱ ἄρθρα γιὰ Τὸ γλωσσικό,
τὸ ἐκπαιδευτικὸ καὶ τὸ ἐκκλησιαστικό,
ητἠματα εἰς τα ὁποῖα ἢ παροὔσα ἐθνικἡ μας
κρίση φανερώνει κατ” ἐξοχὴν
3)
ΑΤΤΙΣΤΤΑ ΤΟΤ ΟΟΜΑ ς°Ακρωας› ; Τὸ δΡαμ·αΉκό ΤὉ9 Ρ·έΥεθΟ9
Λ ΝΟΣΤΟΣ
(Ροές)
ΟΙ ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΤΩΝ ΦΙΛΩΝ
ΑΘΗΝΑ 1988
4,
Λ." ·
νὰξ 7.?­
ἶ“­ ­ΚΔ' \
ΑΝΣΒ ·χ _Δ _
ἐξ ῷοα̨ἕ­ἶἦν
/\ Μ σ·#9‹.¬·¬: Ξ.­Ά
“ ./ΰὶἶ ¬_;­
°. ”ζ Ο1· ν
­Φ $
:κ×|ὶ
Δ |η̨̃×Η¿η̨°
79%/
Α ον
088 ο,
.ο αΐη̨ῇ
νωὅ
Κ
Τὰ κείμενα αὐτοῦ του̃ τόμου νοάφτηνεαν νεατὰ τὴν πεη̨ίοὀο
1986”­ΖΩ87. Ίἴνετὸς ἀπὸ τὸ Λόγος καὶ χρόνος μὰὶ τὴν “Εξο­
δο, ποὺ εἶναι ἀνέκὅοτῳ τὰ ὑπόλοιπα ἔχουν δεῖ ἦὁη τὸ φῶς
τῆς ὁημοσιότητος.
Τὰ κὰταθέτω ὡς μαοτνοέὰἔ κι αὐτά ποοσωπικἠ) στὸ
40
, ω Ν. 9 ω
κοοτήοιο τη̃ς πη̨οσφάτου ἐθνικῆς μας ἱστορίας.
οοοον
ο®¿
Βω̃λ Εἰσ.
©
ν ×
ν
Στελιος Ραμφος
Παλαιὰ Πεντέλη Ύἰττικῆς) Ζθδὅ
Πεντέλη, Μἀοτιος Ζθδδ
7
ΜΟΝΟΤΟΝΙΣΜΕΝΗ ΜΟΥΣΙΚΗ*
Ι
Στὸ περιοδικο Φιλόλοχος (τ. έιθ/ίθδὕ) δημοσιεύθηκε
Ἡδ | Ἱ 5? \ Ν 3 Ν Μ
εν ιαφερουσα πειραματικη ερευνα περι της εφαρμογης του
μονοτονικοϋ συστηματος είς τὸ Γυμνάσιο. (Η ἔρευνα διεξη­
χθη σὲ ἕνα τμημα της Πρώτης καὶ ἕνα τμημα της Δευτέρας
ι τάξεως τοϋ Γυμνασίου Διαβατὥν Θεσσαλονίκης, ἐπὶ τούτου
|
δὲ συνεργάσθηκαν μια καθηγητρια στον τομέα Ψυχολογίας
τοϋ 'Αριστοτελείου Πανεπιστημίου, η ὁποία ἔδωσε το θέμα
Χ
ἔι
ςηο
Ρὶ
έβλεψε τὸ πείραμα σὲ ὅλες του τὶς φάσεις, καὶ μία εί­
δικη ἐρευνητρια. Κατ” άρχην τὰ παιδιὰ ἔγραψαν δύο ἐκθέ­
σεις σὲ διάστημα δεκαπέντε ημερὥν καὶ ἕνα μηνα άργὀτερα
ἐπανεξετάσθηκαν γραπτὥς κατὰ διαφορετικη ἔννοια: η ἐ­
ρευνητρια τούς ύπαγόρευσε, ἐντὸς ἑνδεκαλἐπτουφ δώδεκα
είδικὰ μελετημένες σύντομες προτάσεις (π.χ.` Γειαχαρά] φί­
λε/) καὶ ἐν συνεχεία τούς παρεχώρησε τετράλεπτο διορθώ­
σεως, ἐκπνέοντος του ὁποίου ἔληξε τὸ πείραμα. Τὸ δεύτερο
τουτο στάδιο εἶχε ἰδιαίτερη βαρύτηται γιατὶ ὁὶν στην ἔκθεση
οί ἐξεταζόμενοι παρέκαμπταν μὲ εὐχέρειατην κάθε αμφίβο­
λη περίπτωση7 ἑδὥ ἔγραφαν ἀπαρεγκλίτως τὰ ύπαγορευό­
μενα, ὁπὀτε φάνηκε ὁλοκάθαρα πόσο άφομοίωσαν τούς κα­
νόνες του μονοτονικοὔ. Σημειωτέον ὅτικατὰτὸ προηγούμενο
σχολικὸ ἔτος τα ύποκείμενα εἶχαν διδαχθη τὸ μονοτονικὸ
Ω· Έ
Ηιο­
οι
Η
* Δημοσιεύθηκε στην ἰίαθημερινὴ της ἰης καὶ θης Ἱουνίου 1986
τίτλους τῆς συντάξεως. Τυπώθηκε αύτοτελὥς τὸν Ἱούλιο 1986
ὶς ἐκδόσεις Ἄίποίτας. ' _
9
Ο­
Η
το
.¬­ε
` Ϊ ~ ~
σύστημα καὶ ὅτι πρὶν άρχίση τ ραμαγ η εὶδικη ἐρευνη­ μας, σας κ.λπ.), στὶς συνιζημένες λέξεις (π.χ. μιά, δυό), τὶς
Η σνἐ
τρια τούς τὸ ξαναδίδαξε. 9Αλλὰ και μετὰ κάθε εκθεση, σα­ όποιες τὰ παιδιὰ τονίζουν κατὰ σύστημα σὰν δισύλλαβες7
ιν Ν .ΞΔ | ` , | \ ` | Μ ) αν
ράντα ἐπὶ των ἑβδομηντα μαθητων ειχαν παλι την ευκαιρια και στον τονο των εγκλιτικων (π.χ. ο δάσκαλός μας είπε)7
|' Ἱ 7 \ ἄ | Ν
ί Ν 7 Ν
νὰ τὸ ἐπαναλάβουν μαζι της, σε ατομικη εξεταση του διορ­ που προκαλει ευλόγως σύγχυση, ὰφου ὁ δεύτερος τόνος άνη¬
θωμένου των γραπτού. ' κει στην μονοσύλλαβη προσωπικη ἀντωνυμία, η ὁποία όμως
ε ›: ιι οι Ν λ 8 ι δλ 7 | ι κ ι ι χ :
Η ερευνα εδειξε οτι γενικως τα παι ια εν βαζουν το­ κατα το μονοτονικο συστημα δεν τονιζεται.
νους καὶ ότι πολύ συχνὰ παρατονίζουνγ πρᾶγμα τὸ ὁποῖο Οἱ ἀνωτέρω πειραματικὲς διαπιστώσεις ὡδηγησαν τὶς
Ν 1 3 κ
Ν Ν
προσπαθουν νὰ άποφύγουν συλλαβίζοντας φωναχτα. Βπισης ἐρευνητριες στὰ εξης γενικὰ συμπεράσματα: ,Ενω μὲ τὸ μο­
ὅτι στὶς περιπτώσεις ἐκθλίψεως ὰποκοπης δὲν θυμουνται νοτονικὸ σύστημα θὰ ἔπρεπε νὰ άποιρεύγωνται τὰ τονικὰ
η \ , Ώ
πότε πρέπει νὰ άπαλείψουν η ν, άφησουν τὸν τόνο και γι αυ­ σφάλματα, ἐν τούτοις αὐτὸ δὲν συμβαίνετ καὶ ὡς πρὸς τοὺς
Ἄ |
τὸ γράφουν ολόκληρες τὶς λέξεις. Κανεὶς άπ” όσους εἔετασθη· βασικούς του κανόνες καὶ ὥς πρὸς τὶς ἐξαιρέσεις των. Τὸ κα­
. Ν ι × __ ·~· Ν ¬ | ι ›
καν δὲν τηρησε ὰκριβως τους κανονες τον μογοτἶνικουἕ αν θιερωμενο μονοτονικο σύστημα έχει, όπως ύπογραμμίζουν7
ι Ι 7
ι ›ι Ν Ν
καὶ καταλαμβάνουν μονο μιαμιση σελιδα στην εν χρησει
ίὰηχανικο
καὶ οχι λογικο χαρακτηρα. Τούτο δυσχεραίνει τὰ
Ν | | Ν
Ν
Γραμματικη του Γυμνασίου. Μαλιστα τὰ σφάλματα των πράγματα δτόττ στην ­γλωσσα μαα̨ ὑττάρχων στωπηλὰ Υράμ­
Ν κ Ι \ ) Ν
μαθητων διπλασιάσθηκαν η πολλαπλασιασθηκαν στην καθ ματα) τὰ ὁττοτα ἐὰν δὲν ἀνα­Υνωρίση ὁ μαθητ­γης ἐτυμολο­γγ­
| Υἶ § δ | ) πω
ύπαγόρευσιν ἐξἑταση. Νὰ ύπενθυμισω οτι ο αυτοματος εξο­
κως (π.χ. Ζἶὔ­βοιοι, εὕ­φηγιιος) κατ” ὰνάγκην θὰ σφάληγ ἀῳ
Ν Ν Ν Ψ ο '_ τ ε κ ι ι Ν ς
βελισμὸς των τονικων λαθων ηταν απο τα κυριωτερα επιχει­Δ
ειναι επομενο να ταυτιση τὸ σιωπηλὸ ύψιλον μὲ τὸ βητα η
Β: Ν λ Ν ιν Ν
βηματα ἐκείνων οί όποιοι ἐπὲτυχαν νὰ καταργηθη Το παρα· · τὸ ιρι του δευτέρου συνθετικου καὶ νὰ τονίση στὸ ἔψιλον
Ο
σἱ
Θε
Οι σε
δεδομένο τονικὸ σύστημα, χωθὶἐ νὰ πθοηψὶθθ ἑπίσημοἐ δη­ αύτὸ ίσχύει γιὰ τὶς ὁίτονεςγ ημίτονες7 τονισμένες καὶ ύπερτο­
μόσιος διάλογος καὶ πειραματισμός; "Η νὰ ἐπισημάνω ὅτι τὸ νισμένες λέξεις της Νεοελληνικηςγ ποὺ ἐν πρσκετμέοῳ η̨̃σοπε­
ἐκδεδομένο ἐφέτος (ίθθὅ­δθ) εγχειρίδιο ,Αρχαίων Έλλη­ δώνονται, γιατὶ μπορεί νὰ εἶναι μονοσύλλαβες, πλην ἔντονες
νικὥν, προς χρησιν τῶν μαθητὥν τοϋ Πολυκλαδικοὔ Λυκείου, (τμχ. φως: χθεςχ δισύλλαβτςΰ ἀλλὰ .σσχνὰ στην συυάφετα
παραθέτει τούς βασικούς κανόνες τονισμοὔ της ,Αρχαίας άτονες (π.χ. από ἸΪΩ, ότι Ελεγε). Ἱἶξ άλλου, παρατηροὔιῃ
στὸ τελευταῖο τρίτο της σελίδος Ζὕ καὶ στὰ δύο τρίτα της τὸ μονοτονικὸ δὲν βοηθεῖ πάντοτε νὰ διακρίνωμε ὁμώνυμες
σελίδος Ζθ, ητοι σὲ μία μόνο σελίδα; ”Η ἔρευνα ἔδειἔε ἀκό· λέξεις ­λόγου χάριν τὸ για στὶς φράσεις για να δούμε (τε­
μη ὅτι όσοι κάνουν ὀρθογραφικὰ λάθη, τὸ μέγα δηλαδη πλἦτ
λίκὸἐ ϋύκθεομοε) καὶ για θες την (μόριο)­Ἱ εἰς βάρος πάντα
θος τῶν γυμνασιοπαίδων, κάνουν καὶ τονικά, ἐνὥ ύψηλὸ πο­ τοὕ νοηματος. Συνάγουν λοιπὸν μετριοπαθὥς ότι στην ἐννεά­
σοστὸ μαθητὥν άγνοεῖ την ετυμολογία κοινοχρηστων λέ­ χρονη ύποχρεωτικη ἐκπαίδευση παρατηρεῖται μία γενικώ­
ξεωντ λόγῳ άπειρίας των °Αρχαίων, σὲ περιπτώσεις δὲ ὅπως
τερη δυσκολία των μαθητῶν τόσο στην άνάγνωση όσο καὶ
τοϋ ρ
<¬
ματος εὔχομαι, ταυτίζει τὸ ύψιλον μὲ τὸ φῖ καὶ παρα­ στην χρηση τοὔ γραπτού λόγου ­ἰδίως στην ορθογραφία καὶ
τονίζει την δίιρθογγο στο ἔψιλον. “Βδειξε τελος ὅτι οί περισ­ την σύνταξη­, γιὰ νὰ επιφέρουν ὅμως άναιτιολόγητα, πὼς θὰ
σότερες παραβάσεις γίνονται σὲ λέξεις ὅπου ὁ τονισμὸς δια­ ἦταν καλό νὰ είχαμε ἀκόμη λιγώτερους τόνους μὲ ὅσο τὸ δγ)­
φοροποιεῖ την σημασία, ηγουν στὰ ἐρωτηματικὰ ἐπιρρημα­ νατὸν λογικότερη κατοχύρωση, ὁπότε άξίζει τὸν κόπο νὰ
τα που̃ καὶ πῶς, στὶς προσωπικὲς άντωνυμίες (μοῦ) σοῦ, μελετηθη τί επιπτώσεις θὰ εἶχε στην γραφη καὶ την άνάγνω­
10
Η
95
<
(ῆνο
­ε
ε
σ ιὰ πε αιτέ ω τονικ` ὰπλοποί σι κα ο \ °° Ν ι Ν ι ς › ×
ηω μι ΡΝ Ρ *Ι *Ιλ Ξ *Ι ί­Ψ· Υη ισχνε εαν στην γλωσσα μας τονιζαμε απαραλλακτα την ἴδια
του ατονικου συ τ τ α αποτ· . ι < ι ×
ση *Νέα οἱ τγοιἐσε Όση συλλαβη, καθως οι Γαλλοι τονιζουν κυρίως την ληγουσα, δια­
Η εικονα που δινει ε ευνα θα ταν πλ εστε εαν ι τι 3 ι ι =× › ¬ _¬ ν ,
*Ι γι ι κρινοντας ετσι αυτοματα την εντονη απο την ατονη συλλαβη.
'Ν Κ' ) .
μαζι με τα ελαττωματα της εφαρμογης, εδειχνε και τα γενι­ Κά­Η Τέτοω ὡσώσο δὲν συμβαίνα ἐπειδὴ ὁ τόνος στὰ ἑλλγβ
π ι Ν 9 π : \
κῖιπεθα ί#·είον:ΞκΤ:#ι̃μ®ίἶα Του" αμελεῖίιτοἑ) συστημαἶοἔι συἕ νικα αποτελει ἰδιαίτερο προσῳδιακὸ χαρακτηριστικὸ τῶν
δεοντας τα με τον τυπο των λοιπων ορθογραφικων λαθων τύπων κάθε λέξεως και πέφτει ἀναλόγως στὸ θέμα (ὁ η̃ρως
ι κ ν ι 3 Ι Ν Ν Ι Ι κ 7
και τα εκ αστικα αδιεξοδα των αθ των. Βε αια κατι τε­
· ἱὀέ ¬× ι ν ι α ε ι ­ι .
ἶφθ μ, `θ β 97 α) η στην καταληξη (ο πατηρ, της μητρος), ειναι έξγς
τοιο δεν ηταν στις επιδιωξεις των ερευνητριων, ωστε να τις φυσικο) ποὺ μᾶς ἐπγβάλλεγ νὰ γνωρίζουμε ὅλες τὶς λέξας μὲ
μεμφθοϋμε Ύίὰ παράλειψη· Μέχθί νὰ σχηματθσθἶὶ ὅμωἔ πλθ­ τὸ πνεὕμα και τὸν τόνο τους. Ἰἰξ οὕ η διακριτικη ἐνέργεια
ε : › Ν
ρης εικόνα, αξίζει νὰ ὕπογραμμίση κανεις ωρισμενεἐ εΥΥΞ_ των τόνων (πού /που̃, πώς / πῶς) και η ἀτοπία τοῦ κονσερ­
νεῖἔ ἀδυναμἰεἔ του̃ μονοωνίκω̃· 3]­επί· παθαδείΐματίἀφἡνει βοποιημένου μονοτονισμοὔ σύμφωνα μὲ τοὺς κανόνες τοὕ ?
ἀδἢλωΐη Τὴν ἔμ­φαση σὲ Φράσειἑ ὅπω­Ξ: Φωτό δίνω το ζαχα­ θποίου τὸ χθες, τὸ μας, τὸ λεν ὡς μονοσύλλαβα δὲν τονί
Ν , 7 _
θοπλαστθίο τηἔ πεθιθχήἔι ἀφου δὲν έχω· Τθόπο νὰ δίαστείλη ζονται, ἀλλὰ τὸ εχθές, τὸ εμάς, τὸ λένε, ὡς δισύλλαβα τονί­
την ποιοτικη ἀπὸ την ἀριθμητικη μοναδικότητα τοϋ κατα­
ζονται, ἐνὥ πρόκειται γιὰ τὶς ίδιες λέξες μὲ τὸν ἴδιο τόνο
κι δ ¦
στηματος, ἐὰν δὲν είσαχθη ἐπὶ τούτου νέα εξαίρεση στὰισχύ­ φωνης· ἐξ οὔι τὰ μονοτονικὰ ἐκτρώματα τοὕ τύπου ποιος το
. Η Ἱ Ἱ Ώ \ ` )
οντα. Ουτε διακρίνει τὸν τελικο σύνδεσμο για απο το αιτιο­ ὁε). ὀος μου τόῃἦ ὅπου ἢ ἀντωνυμία Τονίζεται καὶ ἡ
! Ϊ Ἱ ¬\ Ἱ ` { | Ϊ θ| ` |
λολίωωι Τΐ δίαζευκτίκο *Ι Το Ἰἶθοτθεπἶίχο Ομοὲνυμο τουι Οπωἐ στακτικη του ρηματος όχι, η του τύπου πε(ς) το, όπου ὅταν
στην περιπτωση μονοτονισμενου στιχου του Ζ. Παπαντω·
ἀπαλείφεται προαιρετικὰ το τελικὸ σῖγμα, μένει ἕνα κινε­
νίου, ποὺ συναντοῦμε σὲ ἀναννωιπικὸ "τοϋ Δημοτίκου̃ ί|·"τθά“ ίξόηχο πε το! “Ηθελα νὰ ξέρω πῶς αποφασίσαμε ὅτι οἱ μο­
βο του για ρεζιλίκι), τοῦ ρουμελιώτικου μια έβχα ήλιε ιι” νοσυλλαβες λέξεις δὲν τονίζονται, ἀφ” ης στιγμης και πληθος
χια θα βχω, για έβχα χια θα λοίμιρω της φράσεως χια να εἶναι στην γλῶσσα μας και ὁ τονισμός των ἔχει σημασία γιὰ
σου πω, η ὁποία ἔχει ὁίλλη ἔννοια ἐὰν τὸ μια εἶναι προτρε­ Τὸν λόφο· .
πτικὸ μόριο καὶ ὁίλλη ἐὰν εἶναι τελικὸς σύνδεσμος.
“Ενδέχεται νὰ προβληθη ὁ ἰσχυρισμὸς ότι αὐτὰ τὰ βρα­
Γενικῶ τὸ ονοτονικὸ πα ουσια ει ειω έν διακ ιτικ` ι η ι
ε Ρ: θ ζ ἐί· μη 'Ρ *Ι χυκυκλωματα συμβαινουν μονο στὸ μηχανικὁ μονοτονικὸ και
ικανοτητα επείδη θεωρεί τον "νο σθμαδί και Οχι συμβολο θτισὲ μία λογικη διασκευητου αποκλείονται ”Ασφαλὥς ἔνα
Ν Ν ‹ ι ι. ι ε Ι ` · 7
ἔωου ἶωλτηἐι Οῖωἶε· 'Γὸΐ σημείωνἶί λῖοκα ωθίσίἐενη μζιἕανιχη σύστημα ὅπου κάθε λέξη, ἐκτὸς ἀπὸ τις όντως ὀίτονες, τονί­
° ¬ "” ±¬ ι κ α
εοντο οχια και οχι συμφωνα με τον τονισμο γτης εἔερσε. ζεται κατα την προφορα της, παρουσιάζει μεγαλύτερη χει­
Τουναντιον το παραδεδομενο τονικο συστημα ανταποκρινε­ τουργικότητα ἀπὸ τὸ διάτρητο ἰσχὔον μονοτονικό Δὲν εἶναι
ι σ χ ω ι ι : ι Ν „ , :.
ται στις ποικιλες τροπες του λογορ και διασωζει το γχρωμα ομως καθόλου βεβαιο πὼς καθ, ἑαυτὸ ἀποτελεβ σύστημα
.. . . Φ λ
του Έονου ειΤ= Υια εμφαΐικουἑ Τνπυ̃νε προκειται ειτε για πλεονεκτικο, ίκανὸ νὰ ἀντικαταστηση την παραδεδομένη το­
ὰνεμφάτους.
και ἀποτελεῖ
.Θ ζ
απ 8|
(ην
δίόΉ ὁ Τόνοἔ Του λε"0υΡΥεῖ πθοσῳδίακὰ νογραφία μας, ὰν κρίνω ἀπὸ τὶς μονοτονικὰ αδιευκρίνιστες
κ Τούτουι θχθῃκὸ πλαίσω ἐνεΡΎΟπ0ωύ° ὁμωνυμίες, που ἐπιτρέπει τὸ προσῳδιακὸ ὕπόστρωμα της
\ | 5? Ν 5 Γ 3 \
μενο σΐην φθασηι Οχί· ποωτίκωἔ αμεταβλθτο ηλίητωω ση­ γλώσσας μας. Ἐπὶ παραδείγματι η ίδιωματικη προφορα
ρω Ι ι ι ι Ν Ν­ 6 σ· ν Ν Ν
μειο (νότα), σαν τον τονο του μονοτονικου. Ο τελευταιος θα των τοπικων διαλέκτων δὲν μεταφέρεται ὀίνεταστὸν ὁπωσ­
Ι2 13
| λ › | |
δηποτε μονοτονισμενο γραπτο μας λογο, αὶφνης στην πε­ ματικων που̃ καὶ πῶς, τα ὁποῖα για νὰ τοδ λώσουν
Μ | ν
°
Ξ ..
Ρὶπτωοη
της φρασεως θελου ιά ου ίτσοι. 'Βαν δὲν δασόνου ε
Ν) Ν, › ι 9 Ν Ὁ Υ Υραμ
μ με α περισπωιται (οξυβαρυνοντοω)
× ι
°Ἑ'\\ὶ Οέυοί­[σα ὁ 9 | θ` έ
λ ι ο ι ι | ± 7 ενω Το μονοτονικο ση­
η ς , αναγνωστης α μεινη με την εντυπωση οτι μαδι αγνοει̃ το χρῶμα της φω„,η,Ξ
Υαὶ λε, Ν . 8 ι
Ν ι , „
ι .του ει ω
μας χρειαζεται οὐρὰ καὶ όχι περιθώριο μιας ὥρας. Το αὐτὸ σομβολισμὸς της ἐρωτἡσεως
.Επίσης
Τὸ βλἕἕουμεἐσῖορ
ικοι;
κ κ | Ν ι |
°
ν πε­
ισχυει και για φρασεις του τυπου περιμενω τήν ακριβή ει­ ρίπτωση της βαριείαῶ γι, ὁποία προφέρῇα,
σ,
η
κοτα που μου οποσχέθηκες, ὅπου μένει ὀὶδηλο ὁὶν περιμένωμε
χαθω Προφέροντας 7 ν ι , , ημ ρα Οπως ανε­
°
­ το ου αοιντν ν Ψ τ ×
κάποια εἰκόνα αξίας (ακριβη) κάποια πιστη (ακριβη)
πε­
σεως 7λΌ%ὸ κθασί Ε; λγ
,
χ
τ › Ϊ)
πρωτη λεοη της φρα­
ν , Ν „
7 α ακωνουμε τ ν τασ τΝ ων°“ \
ριγραφη, αφου η αἰτιατικη του «ἀκριβης» διαφέρει απο την νὰ ἐναρμονισθἦ
μουσϋκὰ μὲ την ἑποἔγένη
λἶι̃ξ
ης Ἑ
ηἔν \Υἱα
.. ± κ ι κ κ ›|
,
ε 'η, πραγμα Το Ο­
του «ακριφἶη» κατα την περισπωμενη. Ουτε εἶναι σαφης η έν­ ποιο σημειώνουμε γραπτὥς μὲ την βαρεϊα. ἀντίθεΐα ὅταν
Ρ Ι \
νωἶξ προτασεωἶα Οπως Ωθαέα η θεα/ Τέ ωθωα/ καὶ ΗΝίὶω? προφέρωμε %θασὶ
καὶ ἀκολουθεῖ σημεῖο στὶξεωἐ κόβ δ
προβαλε ,ιιοιραιοι μπροστά του, ὅπου ἀγνοοῦμε ὀὶν το δεύτερο λαδη η αναπνοη ὲντείνομε την
φωνἡ
διόΐ
\7
εται η­
| \ \ | › π ­τι ,
7 Β Το σ εοθ ·σΤΕτ
ωραια και το ,ιιοιραιοι εἶναι επιθετα η ἐπιρρηματα, ἐφ) όσον ξεως, ὅπως καὶ ὁ τόνος τοῦ ὲγκλιτικοὔ τ έπει γὶμ
Ι
οοτε ὁξύνονται οὔτε περισπὥνται, εἴτε προτάσεων ὅπως τρι­ ἔλεγαν ἄλλοτε την ὀξ Ν ι β Ν , Ἰἔι | (χωμὶζεω)
_­ ει­α σε α εια. ' ® | ­
κομία παρέσυρε βοηθό ασορματιστἠ, ὅπου γιὰ τον ἴδιο λόγο ση ἔχει αδιάκοπη
συνέχωα
(Μυ%ὸρ% Σῖθἶμωο
*Ι Τῖροτα
δὲν μποροὔμε νὰ ξέρωμε οὶν παρέσυρε τον βοηθο τοϋ ἀσυρ­ νοὔμε το γλυκο καὶ τ` 2 ι β ι Θ . Όμησα)' εκφω¬
Ν
0 ρασι αρυνοντας τον τόνο \ λ
¬× ¬
Ν
και σ
ματιστη η τον βοηθο ἀσυρματιστη του πλοίου. Το λογικο δύο λέξεις
τις
ονοτονικο ἀπαι ” ” “έ ` ` ' ­
>
μ/ τει, εξ ισου με το μηχανιστικο, τυποποιη Επικαλούμενος ἐκφράσεις παλαιῶν γραμματικῶν θ`
μενη και αναλυτικα συγκροτημἐνη σύνταξη, η οποία ἐκ μποροὔσε καποιος νὰ ὑποστηρίξη πὼςἢβαρ
Ν
7 |α
τ › ν ν τ , , \ ,
εια εν ειναι το­
προοιμιου αποκλειει καθε συνθετικ ενε εια στ ν ασ
νο τ .ν . ν Ν
μ·εταφέΡοντα2
το κέντθο βάρους τωἔὶ ρι̃ 9 ` η ` φρ' η,
5. Ιεαθως Ομως υπεγραμμὶζαν ἐχεωοὶα χαὶ ἄς μοῦ ἐππρατ
α απο το νο α
| × ¬
η 'ΥΡ φγὶἔ
ημ πη να παραπεμψω για τους σχετικοὺς τόπους στον δευτερο
στην ω̨θοπεδικη λογιστικη.
Τόμο τῶν εἐιλλ „ ε 24 ν ,
,Α
η ικων νεκὁοτων (φιλολογικη προσφορὰ
\λλρι το σοβαρωτερο ελαττωμα του μονοτονικου εἶναι τοϋ °Εμμ.
Βεκκέρου), ¬ῆ βαρεῖα δὲν σ„ν,σ,.ᾶ τόνο › ν
οτι με το ἔνα καὶ μοναδικο σημειο· ποὺ χρησιμοποιει, κατα­ ἀλλὰ τόνο ὁμαλισμοῦ άν' ~
2 επῃασεως
„
,
εσεωἐπ € ωνΝ: α ονικο ¬ Ω
στρέφει τον ρυθμο του λόγου, διαλύει το μέτρο καὶ ἐξαλειφει
σγμο Τῆς λέξεως στὸ πλαίσω
σῖνεΐτείοἶὶς ι
,ιἕμ
κλε|ι
# Ν ο › κ κ | \ γ ,
7 η ουν Της α­
πὁαθε, χρωμα απ την φωνη, ξεριζωνει δηλαδη το αίσθημα. σεως. Τί νόημα ἔχει να ἐπικαλούμεθα
παλαιοος γραμμφοὶη̨̃
ιεισηγηταὶ τοϋ ἀναπ' ου αὐτοῦ συστ' ατο ὅσαν π ο α­ ' Ν \ α
Ή­
·ε· # | ­τι ε ­· › κ ­ημκ 5 η ρ φ κ κους, εαν δεν εχωμε κατανοἡσεὶ'
Τους πὼς οἱ Τόνθὶ καὶ
νως ανυποψιαστοι η εντελως αδιαφοροι για την προσῳδιακη τὰ πνεύματα εἶναι προσωδίες διαφορετικα
ὕψ
Ν Ν
ε κ Ν › ρ Ϊ
ι
υφη της αρχαίας γλώσσας καὶ όπως ηταν ἑπόμενο, ἀντιμε­ ποο ἀποτελου̃ν
συστατὶχὸ
σωζχεῖο τη̃ς
ἐχφορἄἔ
Σθωνηἑ
| ν κ : Ν | Ν
­ ὶ) Ο Ου '
τωπισαν τεχνρλογικα το θεμα των πνευματων καὶ των τό­ Αὐτὲα̃η̨̃ τὶς προσῳδἰες τὶς δηλώνουμε στον γραφῃὸ
χό Ο Ϊ
3
νων. Ομως αν καὶ η Νέα ἑλληνικη δὲν διατηρεῖ την προσω­ γνωσΐὰ ι χ δ× Ν Ύ με τα
δία τω άνα τ |ζ
”
Ν > ι 4 τ ­νσυμβο α Μην μουσὅκγὶς σημεωγραφίαἔι
Ἱθ ὁποία
Νοε ιο Θ ης, περισω ει χαρακτηρες της αρχαια: προ­ χωρις να παὶζη, βέβαια, ρόλο παρτιτούρας ὑπογ α ίζε,
ι
οα στνποσωδίακαὶτον ο ι |­ ' ” ”“ ι ι ×
7 ρμμ σε
Ω Π Θ , η μ υσ κοτητα τοσο της κοινης καθε λεξη τους συντελεστὰς της προφορα̃ς
Οἱ τ ν
: μ Ν Ν
. Οζκ ε κατ.
λαλουμενης οσο καὶ των τοπικων διαλέκτων. Το βλέπουμε βραχεῖες συλλαβ'
~ × , , μ ρ ς
ἐπὶ παοαδείἴματι
στο ἰδιαίτ ο ' `
× Ν . 7 , εἴ; σὶηκροτουν την κατα ποσον προσωδία
ε τικο ποιον των ε ωτ ­ δ ι ι ι
°
` ' Ρ ηχη
Ρ η Της αθχαιαἔ 'Υλωσσαἐ μας, οὶ δὲ τόνοι καὶ τὰ πνεύματα την
α̃έι
15
Ν Ν Χ Χ
κατα ποιόν ­τὸ χρωμα της εκφράσεως. Κατα ποιον προ­
ἕ Ρ Ώ Χ Χ | Ρ
α ι ι τι 2 Η είκαζομενη απο τους συγ ρονους φιλολογους φωνη­
σῳδία εἶναι ὴ ἔνταση (ὀξεῖα προσῳὁιοι), η ανεσιςη ομαλι­ ς , , Ν „ χ
σμὸς (βραχεῖα προσῳὅίοι) καὶ ὴ μεσότηςτὴς φωνὴς, τουτέστ
τικη ανυπαρξια του ψιλου πνεύματος γίνεται ακρως συζητη­
Ἰ Χ 3/ Ν
, σιμη, εαν εχωμε διαοκως κατα νοὔ ότι οἱ ”Αρχαῖοι δὲν ἐδιά­
° ' ` ) ` ` ί ὶΑ ιστοτελου ' η περισπωμενη, γνωστες απο τα χρονια του ρ 2 Ν
αζαν σιωπ ως, ὅπως ἐμεῖς, αλλα απὴγγειλαν, καὶ. αν ὑπὶ
(οι. Ρητοριιιῆι ιιοοι 27­32 και Πιιηιαης ιιεοι οι­33) , ς , Νηρ , \ ς , ,
αυτο το πρισμα μελετησωμε προσεκτικα το πληρεστ, ρο εγ­
\ < ὶ Ι Ιλ | | 3 Ν ὶ | \ 3 | καἑ) νἕῖρὶῖἔρα' Ο πλατωνωἐος Σωκραἶὶῇ (Ζἶἔαῃ) ἕἕματί χειριδιο ἀρχαιας ευφωνικης που διασωζεται, το εγκυροτατο
­ " ”π` ` ἔκ ασ ιι ι ος σ ­ , , , , , „ „ ,
α̃θηκε ῖωῖ ἕὶέἔη̨̃ὶ ῖ:Ζἶφ:;\Οἶ;η ἐπειξἔῖὶ ἀἔριβῶςφἀφαῳἐσαμε Τὸ περι συνθεσεως οαοματων Διονυσιου του Αλικαρνασσεως,
σ , ,
: : σ ι
δεύτερο ἰωτα του Διὶ καὶ «ἀντὶ ὁξεί­ας της μέσηἐ συλλαβη
βαρεῖαν ἐφθεγξάμεθα» ·
γραμμενο λιγους χρονους προ Χριστοῦ. “Ολόκληρο τὸ δέκατο
ς τέταρτο κεφάλαιο τὴς πραγματείας αὐτῆς, αφιερωμένο στὴν
7
Ώ Χ Ω | 3 | Ε | Χ Ι
ακουστικη υποσταση αφωνων ημιφωνων και φωνηεντων Ν
7 7
Παρόμοια ἰσχύουν καὶ για τὴν περίπτωση της δασείας. , , ς
δειχνει πως οι πρόγονοί μας αντιλαμβάνονταν τὴν ἐκφών σ
..
ι
η η
”Η δασεια, βεβαιώνουν ὁμοφώνως οί παλαιοὶ καὶ οί συγχρο­ , , ς ε , , \ , ,
Ι ν ι Χ ε·
καθε γραμματος ως ὴχο μελῳδικο, την δε στοματικη κοιλο­
νοι φιλόλογοι, σημειωνοταν γραπτως πολυ προ των κλασι­ , Ν \ , ,
Ε | Χ ,Ι
ὅμως περὶ Τὰ Τέλη Τω̃ τητα, την γλωσσα και τα χειλη ως πολυδυναμο μουσικο ορ­
Ἀ ι
: ι κ
7
| Ν ι Ν Ν 5
γανο καταλληλο να τον παραγη τη συνεργεια της πνοης. Κατ
Β' αὶῶνος καθιε ώθ κε στὴν ,Αθηνα ὴ εὐκλείδειθἐ ΥΡαφίὶ› ι Μ Ν , Ηαὐτἱ; ωροπ(1,θ νὰ δηλώνη Τὸ μακρὸ Ε δϋ αὐτὴ τὴν έννοια τὸ πνευμα των φωνηἐντων εἶναι μακρὸ ὴ
χρη μ' η η Υ ί „ α ύ τα απλα < ί ωνα είναιλι ώτε ο εὔ αἀπὸ τα διπλα
ο ίθ δὶ ιὶ να δ λώσ ὲτὸ ἔν ” ισυ (Ιτ) τὴν δασεια χί ημ φ Υ χ
ὶἔοτ ὶἑη ηκε εΪ α γη η μ \η}ἴ” ξ ς «δια τὸ εἰς βραχυτέρους αὐτῶν τόνους συνἀγεσθαιτὸν ὴχον»,
ως αυρα βαθεια και, αργοτερα, με το αλλο (ιί), ως λεπτη , „ , Ν , , , Ν , „ _, ,
Ν Μ , , ενω μεταξυ των αφωνων επικρατουν ακουστικως οσα προφε­ ›: ­τι ›ι Χ σ :Ει ε λΧ 9 8
αυρα η απνοια την ψιλη. αν η ψι η ηταν σημειο ι ιαιτερου
πνεύματος απλὥς απουσίας του δασἐος, δὲν τὸ γνωρίζομ
Ν
|
ασφαλως καὶ ὡς ἐκ τούτου οί ἀποφανσεις διίστανται. Σημε
Χ Χ |
ρα ὴ ἐπιστὴμη κλίνει πρὸς τὸ ἐνδεχόμενο ὴ ψιλη να δηλων
Ϊ
τὴν ἔλλειψη ἑνὸς πνεύματος δασέος, χωρὶς να γίνεται ὥστο
ρονται μὲ ίσχυρὴ πνεύση, ακολουθουν ὅσα μὲ μέτρια καὶ ἔπον­
ε ται ὅσα ἐκφωνοὔνται μόνο μὲ τὴν δικη τους πνοὴ (ι‹κρατι­
_ στα μὲν ούν ἐστιν ὅσα τῷ πνεύματι πολλῷ λέγεται, δεύτερα
ἶ δ, όσα μέσω, κακίω δ” ὅσα ψιλῷ· ταῦτα μὲν γαρ τὴν ἑαυτῶν
8! ›| |. Χ δΧ 8 | Χ Χ Ν ί
υναμιν εχει μονην τα ε ασεα καιτην του πνευματος προσ­ ­· 7
σο πιὸ πειστικὴ ἀπὸ τοὺς παλαιούς γραμματικούς των Ἑὶλ­
θὴκηνυ) (Η ψιλότης καὶ δασύτης στὴν προφορα ίσχύει ἐπί­
λὴαικῶι· Ἐίαεκὅότων, οἱ ὁποῖοι ἑτόνιζαν (τ. Π, σ. ΘΘΖ­3) ότι , ­ \ __ Η ,
ιν | Χ ἔ Ν Χ
σης για το πνευμα των αρκτικων φωνηεντων το οποιο στα
κι Ν › 9 \
Ἱ
«τὸ σημειον τηςδασείας,ητοι τὸ διχοτόμημα του Η τὸ επι
τα ἔξω απεστραμμένον, τίθεται ἐπανω φωνηεντος δασυνομέ
νου, ὴγουν ἐκ του̃ θώρακος μεταπολλὴς της ὁρμὴς ἐκπεμπο
λοιπα σημεῖα τὥν λέξεων δὲν χρὴζει δηλώσεως γιατὶ στὸν
τόνο καὶ τὴν συλλαβικὴ ποσότητα συναζεται ὴ ὴχητικί του
η
Μ ι ιη Ν
, ` ενταση καιεκταση. Πως θα διακρινόταν τὸ ἔξου ἀπὸ τὸ ἔξω,
μενου° το δε ετερον του αυτου στοιχειου διχοτομημα, το , ι „ , , , , , ιι „„ , ρ , „ , „ ,
το η του ειμι απο το η του ιεμαι το ων απο το ων το ἕξ ἀπὸ
,
› ι ι τ
ἐπὶ τα έσω ἐστραμμένον, επανω φωνὴεντος φιλουμένου, ήτοι
ι 5 ι ιι 9 ι 7
γὰρ ἡ μὲν ψιλἠ το εξ, το η απο τὸ ἢ, το ὁὅοὺς ἀπὸ τὸ ὀὅούς, καὶ τόσα ἄλλα;
ο
Χ |
ποιότης συλλαβὴς, καθ”ὴν ὁίκροιςτοἴςχείλεσι τὸ πνεύμα προ
Το λαθος εἶναι να αντιλαμβανώμαστε τὸ δασὺ καὶ ψιλὸ πνεῦ­
ἔ | Ϊ Ν Χ Χ ὶ Ν Χ
Ν μα ως ποσοτητα μονο πνοης την στιγμη που συνιστα και
: ι ιι ε Χ Ν ι 9 Δ
7
ε ται οιον Αια ° δε δασεια ποιοτ συλλα καθ ν
ς
ςιἶθρἶ ζ ς 2, ηἦ βῖξὶἔ' "λ Ξ» ποιότητα της _ προσῳδία. Θα ηταν διακριτικα ποσότητος,
α ροον εκ α ους χει εων το πνευμα εκφερεται, οιον η ιο .
› ι ι 3
16
εαν στον αρχαῖο κόσμο είχαμε δυναμικὴ προφορα τῶν λέξεων
17
2
καὶ όχι μελῳδικη τους ἐκφώνηση. Μπορεῖ λοιπόν τό σημεῖο φεύγει το πρωεί και έρχεται το βράδι, φεύγει το μεσιμέρι
τοῦ ψιλοϋ πνεύματος να ἐπενοηθη από τούς Άλεξανδρινούς, και ερχεται κατά τις Η στο σπίτι κουρασμένει», «τους αγα­
αλλα έπενοίθ ια να τελειοποι θ” ί α ί ια να καλυ θ” πώ πά α πωλύ και ας είναι αυστι ὶ. τιν αυτι ώτιτα...»·
γὶηγ ηη­'ἹΥΡ φηι­Υ φη
ένα κενό τό ὁποῖο παρεμπόδιζε την εύηχη ανάγνωση τῶν ἔρ­ «Οι γωνείς μου είναι πολύ καλοί και ευγενικοί... Ο μπα­
γων. ”Ππιτρέπεται να αγνοούμε να αποσιωποὔμε τα ίστο­ μπας μου είναι λίγο αυστηρώς και θα τον ηθελα λίγο πιο
ρικα αύτα δεδομένα καὶ να διακηρύσσωμε ότι τα πνεύματα μαλακό δηλαδη να μην είναι αυστηρώς», «είναι και ευ­
συλληβδην καὶ οί τόνοι εἶναι άχρηστα ἐφευρηματα τῶν αλε­ σηνηδιτοι για το κάθε πράγμα που κάνουν. Εγώ τους γονείς
ξανδρινῶν γραμματικῶν, δημιουργώντας στόν απλό κόσμο μου δεν τους θέλω ακριβώς έτσι θέλω να γινόντουσαν πιο εύ­
την ψευδαίσθηση πως μὲ τό μονοτονικό σύστημα δὲν διευ­ θημοι και πιο αυστηροί γιατί άμα ένα παιδί καλομάθει στα
κολύνει μόνο την ζωη του αλλα πλησιάζει καὶ τὶς ρίζες του, χάδια του γονειού του όταν μεγαλώσει θα είναι πολύ αιβέ­
Σαν να εἰ αν οἱ ”}ἶ.λλ νε τῶν κλασικῶν όνων ονοτονι­ σθ τω»· «Ακό ατον ίθελα όπω είναι ιλός στο πά ο όπω
γὶ (Ξ χ μ·
Ϊ | Ν | 'Ν | | Ϊ | | Ϊ
κο, μικρογράμματη γραφη, αποστάσεις μεταξύ των λεξεων η ειναι μεσσεος», «ευγενικια μαζι μετους ανθρωπους».
σ εἶα στί εω ὶ 3Ε ίσου αντιπ οσωπευτικὶ συ ετο ` σὲ π ό ει ο δια­ § η μ·
Για να γίνη σαφὲς τό μέγεθος τοϋ πράγματος, στα περὶ γώνισμα Νέων ἑλληνικῶν ­ταπαιδια καλοϋνται να αποδώ­
ἐλαττωμάτων τοὔ μονοτονικοϋ θα προσθέσω δείγματα γρα­ σουν έλεύθερα τό περιεχόμενο γνωστοὔ κειμένου­ εἶναιη
πτοὔ λόγου τῶν μαθητῶν δύο τμημάτων Πρώτης τάξεως γ ακόλουθη: «Απάντησης Πέρσι τα εγγόνια στη πρωτοχρο­
Γυμνασίου τῶν ”Αθηνῶν, ἐρανισμένα από κείμενα ἐφετεινῶν νιά της έβαλαν δόντια της γιαγιάς που λάμπουν. Μα ολοένα
ἐκθέσεων καὶ πρόχειρα διαγωνίσματα ,Αρχαίων καὶ Νέων τα μάτια της γιαγιάς έσφηνα απότοτε που πέθανε η μονά­
ἑλληνικῶν, τα ὁποῖα μοὔ έμπιστεύθηκε μὲ αδεια ἐλευθέρας κριβη η κόρη της. Τα παιδιάχαίρονταν όταν έβλεπαν να τρώ­
χρησεως η οίκεία καθηγητρια. Τό ύλικό εἶναι καταθλιπτικό γει φουντουκία με τα ολόασπρα δόντια της. Π γιαγιά και ο
καὶ γίνεται καταθλιπτικώτερο έαν αναλογισθοὕμε ὅτι τα μεγάλο της εγγονός βουλεβάν γιά να τα βλάλουν πέρα. Ο μι­
παιδια αὐτὰ ἐνεγράφησαν στό Δημοτικό τό σχολικό ἔτος κρός εγγονός φιλάγε ένα σκέδιο όταν έφτασε η μέρα ηταν ότι
ίΘ7θ­80 καὶ διδάσκονται Ἑλληνικα ηδη έξι χρόνια. Σημειω­ ο θεός εδώσε το φώς της γιαγιάς». Καὶ η συμμετοχη άλλου
τέον ότι δὲν π όκειται ια πε ιπτώσει π ο λ ατικῶν ατό­ ι αθ τοὔ σὲ π ό ει ο δια ώνισ α ,Α αίων _ τα παιδια κα­
Ύ γὶμ· Ρ Χ μ·
μων: τα παραδείγματα πού δίδω καὶ πού θα μποροὔσα να λοὔνται να αποδώσουν ἐλεύθερα τό νόημα εἴκοσιπέντε μετα­
ὶ Ν
πολλαπλασιάσω ανετώτατα, αντιπροσωπεύουν ποσοστα 47% φρασμένων στίχων της αοδύσσειας καὶ να ὑπογραμμίσουν
τῶν μαθητῶν τοῦ ἑνός τμηματος καὶ 70 %του̃ άλλου. τα «ίδεολογικα στοιχεῖα» ­μὲ τα έξης: «Π Αθηνάλέει στων
Σὲ ἐκθέσεις μὲ τό απολύτως βατό θέμα Πῶς θὰ ἦθελοι τηλέμαχο να πάρη το καλύτερο καράβι με είκοσι λαμνοκό­
τοὺς γονεῖς μοο, ἐκτός τῶν απαραιτητων πλέον παρατονι­ πους και να πάει να βρει είδηση για των Πατέρα του που
σμῶν καὶ της ίσχυρας ροπης πρός τόν ατονισμό, αφθονοὕν λείπει πολλά χρόνια και του λέει είτε από των Δία να πας
λάθη του̃ τύπου «οπατέρασμου», ιιηαδερφημου», «απωπά­ στο γέρο Νέστορα στη πύλο και μετά στην Σπάρτη στο Με­
νω», «καταλάθως», «μεχαστούκισε», «ναντίνομε», «όταν νέλαο και αν μάθει καμία πως ζει να περιμένης Ίἔἰνα χρόνο.
του ζητάω λεφτά για σινεμά οι για το σχολείο οι και για αλ­ Και αν μάθεις πως δε ζει να γυρίσεις αμέσω στην πατρίδα
λού»· «Ένα βάζω που της τω έκαναν δώρο», «Πμητέραμου σου να κάνεις θυσίες και μετάνα παντρεύψειςτην μάνασου».
48 19
ί
Ν προκαλη τὶς σημερινὲς παρενέργειες. Τὸ άμυντικὸ σύστημα
Ἱδεολογικὰστοιχεία: ‹‹ί) Η προσπάθεια τηςΑθηνάςναπείση ; Ν ι Ν ι ι ι ι ι Ν
των τηλέμαχο να ψάξει να βρει των Πατέρα του. 2) Η Αθη­ φ
της ελληνικης βασιζεται στην συνθετικη υφη του άρχαίου
μας λόγου, ὑφη σχηματισμένη ἀπὸ την προσωδιακη συγκρό­
να πρωσπαθούσε να κάνει των τηλέμαχο να γίνει άντρας» Ν ι γ ν ι ι ιζ
τηση της γλωσσας και διατηρημενη επι αιωνες χάρη στην
Τὸ άπελπιστικὸ αὐτὸ επίπεδο δὲν περιορίζεται σὲ ἀμε­ θέ › ι × Ν
αδιάλειπτη παρουσια της λογίας παραδόσεως, ποὺ μπόλιαζε
λητέα ποσοστά δυσμαθὥν κάποιας τάξεως ἑνὸς άθηναϊκοὔ ι ι ν ι ι ι Ν .ι Ν Ν
Γυμνασίου ἀλλὰ κατὰ πληθωρικὲς ἐνδείξεις πληττει ὥς θεο
με τον γραπτο της τυπο και το πνευμα της το σωμα της λα­
” λουμένης. Δικαίως η διδασκαλία τῶν “Αρχαίων ηταν ό άκρο­
μηνία τὰ σχολεῖα σὲ όλη την Ἑπικράτεια. Δὲν άρκεῖ ἑπομέ­ Ν Ν ι Ν › ­ × > ~
νως νὰ διακηρύξη κανεὶς ὅτι η γλωσσικη πολιτικη τ”ς τε­
ί γωνιαιος λιθος του εκπαιδευτικου μας συστηματος, αφου καὶ
η ὑπὸ τὶς άθλιες συνθηκες που γνωρίσαμε, εξασφάλιζε τὸ άνο­
λευταίας δεκαετίας καὶ η μονοτονικη μεταρρυθμισ εἶ αν 1 ν ν . Ν ­· > ~
η χ σοποιητικο συστημα του πνευματικου μας οργανισμου. Γι”
όλέθρια άποτελέσματα καὶ ὅτι τὸ ἐκφραστικὸ άγχος της νέας γ αὐτὸ μόλη̨ς ἐξορίσθηκαν τὰ ›Αρχαϊα ἀπι Τὸ Γυμνάσιο, ἔγωε
Ν 2 Ω Ι Η '
γενηας, η οποια τὸ ετος ΖΟΟΟ θα είσέρχεται είς τὸ προσκη­ ἐφωῃὴ καὶ ἡ μονοτοναἢ ἐπέμβαση στὴν γραφἠ, νομχμοπομ
νιο του ἐθνικου μας βίου, ραγδαία ἐπιδεινώνεται, άλλὰ νὰ
ώντας μιὰ παθολογικη μορφη της, ὶκανη νὰ άνταποκρίνεται
| £| { 3 | > \ \ 7! \ Ϊ Ἱ |
δειξη οτι η επιδεινἕοση αυτη δεν εχει να κανη με δι0Υ%ωμ·εν®
στὶς παρατακτικὲς καὶ μόνο απαιτησεις της λογιστικης άνα­
ὰπλως ἀριθμὸ λαθων, ἐν συγκρίσει πρὸς ἐκεῖνα τὰὁποῖα ἐκά­
λυσεως. ί
ναμε άλλοτε, ἔχει νὰ κάνη μὲ ένα τυπο καὶ εἶδος λαθὥν που ' ι ι ν Ν
ὁμολογουμένως είναι πρωτόφαντα
7 Η ορθογραφια μιας λέξεως περικλείει την ἱστορία καὶ
' γ την σημασία της. Γραπτὸς καὶ προφορικὸς λόγος, ὥς γνω­
Γενικὸ α ακτ ιστι `των λαθῶν τ ν ν ι τι ­ . Ν
χ Ρ ηρ κο αι) ω ετ α Ο απο 1 στόν, δὲν ταυτίζονται: όταν μιλουμε ἐκφράζομε την σκέψη
τελουν ηχητικη διασκευη του παραδεδομένου γραπτοϋ τό­
που, η οποία συντονίζεται μὲ την πνευματοκτόνο ἐνέργεια
' μας° ὅταν γράφουμε σημειώνουμε ὅ,τι ἐννοοὔμε. Εἶναι δια·
, ' φορετικη ἑπομένως η πνευματικη διεργασία στην μία περί­
των μεσων μαζικης επικοινωνίας καὶ δη της τηλεοράσεως
ἐνθαρρὐνεται δὲ άπο τὶς «νέες» μεθόδους γλωσσικης διδα­
° πτωση καὶ διαφορετικη στην άλλη, ὁπότε ὁὶν στην σχολικη
διδασκαλία τοῦτο δὲν ὑπολογίζεται, τὰ παιδιά προσεγγίζουν
σκαλίας, που ἔχομε είσαγάγει άβασάνιστα εἰς τα σχολεία ι Ν . ι › ν Ν
την γλωσσα στο επιπεδο της αὶσθησεως καὶ η διανοητικη
μας. Τὸ γεγονὸς ὅτι οί μαθηταὶ του Δημοτικοὕ δὲν γράφουν › ν Ν ε
τους ενεργεια καταντα βαθμιαια ὑποτυπώδης. Προσλαμβά­
ε α κ λ ε ­ι ι # ι
πλέον 'Έκθεση καὶ δὲν διδάσκονται Γραμματικη ὥστε νὰ ι ~
° νοντας το ελληνοπουλο μια λεξη ως ηχο και καταγράφοντας
άναγνωρίζἕυν τουλάχιστον τα μέρη τρὔ λόγου, ἐνὥ η Γραμ­ ἀναλὀγωῷ δβαμελἰζει Τὴν δυναμική τῆς ἱσ„ρ0ρΜό„,.ηΤ0ς7
ματικη του Τριανταφυλλιδη την οποια διδάσκονται στὸ Γυ­ ι ι ν
® στην οποια βασίζεται κάθε νοηματικη ἐνέργεια της γραπτης
μνάσιο, βασίζεται σὲ γλωσσικά στοιχεῖα τοῦ προφορικοὔ ν ι ι ι ι ι ν ι ν ­
κυρίως λόγου, εἶναι παράγοντες τους οποίους ὀφείλει κανεὶς
νὰ λάβη σοβαρώτατα ὑπί ὅψει. 'Αλλά οἱ παράγοντες αὐ­
τοὶ ν 2 3 | κ κ ®
δράση
ίσχυρὸ αμυντικό του σύστημα: ὅσο η δημοτικη συνεβάδιζε
Θζ
το ἔν ςυ̃
< ξξ×
οτ ῇ
μας γλωσσας. Κατ αυτο τον τροπο ο λογος διασπαται στὸ
μέρος του̃ ἀκούσματος, που εξαντλεί τὸ ἐννοιολογικὸ περιε­
χόμενο, καὶ στην ίστορικη του υπόσταση, που μένει μετέωρη,
νεπτυσσαν ανεμπόδιστα την καταλυτικη τους ἡ λέξη καθηλώνεῃω στὸν χὥρο τῆς συμβάσεωη̨ ἀπ0ποωύ_
γλωσσικὸς οργανισμος διέθετε τὸ πάλαι ποτὲ τἢν πωηῃκἠ της λεπουργἰα­ „Β,Ε_σ, ἐξηγεἶται πῶς ἀφι
Ἱ
ὅτου καθιερώθηκε τὸ μονοτονικὸ σύστημα τὰ παιδια ἐπιμέ­
ι̃ ϊ Ι Ι 3 κ Ω Ι
ε τ ν λο ια πα αδοσ ευδοκι ουσε και τ λεο ασ λει­ ι τ ι
μ” η Υ γ Β , η μι , η, η Ρ ηγ γ νουν χαρακτηριστικα νὰ μην τονίζουν είτε να παρατονιζουν
τουργουσε προ της εκπαιδευτικης αναστατωσεως χωρις να · ο ι
21
20
ι
\ Ν· ι .Ν Ϊ
και δημιουργθουν ἐν γένει όρθογραφικὰ τέρατα, προκειμένου σνγκραωνν ακόμη Τα πθααμαατα­ Όμ­ως σὲ ΜΥΟ πώ θα αν·
Ι Ϊ Ν
νὰ βάλουν στὸ χαρτὶ κάποια κουρέλια σκέψεων. Ὁ μαθητὴς
ριαρχοῦν οἱ γλωσσικῶς ἐξανδραποδισμενες γενηες της μετα­
πού γράφει τὸ ‹‹εύ·αίσθητο›› αιβέσθητω ἔχει περιορίσει τὴν πολιτεύ­σεως, τὸ κατρακύλημα θὰ είναι ακατάσχετο. "Οποιος
σημασία στὴν ὴχητικὴ μορφὴ της λέξεως, ἐπειδὴ όμως τὸ βιώνει τὴν γλῶσσα του ὥς σύστημα εἰκόνων, ὁπότε ὁ λόγος
ἔτυμολογικὸ κενὸ ἔχει μεταβάλλει τὴν αρχικὴ σημασία ἀπὸ λειτουργεἶ στὴν διάνοια του σηματοδοτικά, γιὰνὰ ἐκφρασθη
πνευματικὴ δημιουργία σὲ συμβατικὴ ἔννοια, ὁδηγεῖται σὲ ὁφείλει νὰ ἐξαρθρώση ὁπτικοακουστικὰ τὸ νόημα, πραγμα
ἔνα ὁρθογραφικὸ ἐξάμβλωμα, τὁ ὁποῖο είναι κατὰ βάθος που αποκλείει κάθε πνευματικότητα καὶ προαγωγὴ πολιτι­
ἔκτρωμα νοηματικό. Λειτουργεί σὰν μαγνητόφωνο, που ι σμοὔ. Τίτὸπερίεργο αν οἱ δυὸ ἔννοιες πού αποτελοὕν, αίφνης,
αντὶ σημασιῶν ἐγγράφει ηχούς γιὰ νὰ τους ὲπαναλάβη ὰ τὴν λέξη εὔφορος, καταντου̃ν στὴν άκουστικη της ἐκδοχὴ
μηχανικά, χωρὶς νὰ αναγνωρίξη άλλο περιεχόμενο ἀπὸ τὸν ί ἐτυμολογικὰ αδιάγνωστες καὶ αν αύτὸ προκαλη τὴν γραφικὴ
ακουστικὸ τύπο της ἐκφορας των. ἱΗ καταστροφὴ της ὁποίας ι παράσταση έυφορος­έφορος, ταυτίζοντας τὴν ποιότητα της
Ι Χ Ϊ Γ
παριστάμεθα μάρτυρες, άρχισε μὲ τους πρὸ δεκαετίας γλωσ­ ὶ γης μὲ τὸν υπάλληλο της ἐφορίας; Το θεμα εἶναι τεραστιο
σοεκπαιδευτικούς αύτοσχεδιασμούς, γιὰ νὰ ἐπιδεινωθη μετὰ καὶ “ἦ εὐθύνη Τηἐ πολαῃα­“71€ καὶ­ Τηἐ πνευμ­α”αα`ἦ§ α1'Υευ̃”ία€
τὴν ἐπιβολὴ του̃ μονοτονικοὕ σὲ σημείο απρόβλεπτο. °Αφ“ απροσμέτρητη γιατὶ με τὴν συντελουμἐνη καταστροφὴ δια­
ης στιγμης τὸ ἐμπόδιο τῶν πνευμάτων καὶ τῶν τόνων κατερ­ ανβεύεται ἐν πθλλνἶἐ αι ἴδια αι θπόσΐασαὶ Τοῦ Γένονἔ­
Ρίφθηι “θ εἱαιαστικη προφορικότης τῶν μέσων μαζικης ἐπί­ Οἱ Ρῶσοι άφησαν τὴν «αγία γλῶσσα» τους καὶ τὴν γρα­
κοινωνίας παρεισέφρησε καὶ στὸ πεδίο της γραπτης ἐκφρά­ ὶ φη τους ανἐπαφες° οἱ ”Αραβες οὔτε διανοοὔνται αλλαγὴ° οἱ
σεως, όπου αφαιρώντας από τὶς λέξεις τὴν νοηματικὴ ὑπο­ Ἑιβραὶοι νεκρανάστησαν τὴν βιβλικη τους διάλεκτο° οἱ κινέ­
δομη, τὶς μετατρέπει σὲ νεφἐλωμα. “Εξ οὕ η διαφορετικὴ ζοι, παρὰ τὶς ἐπιταγὲς της σύγχρονης ἐπιστημης καὶ της
ὁφὴ τῶν λαθῶν του̃ παρελθόντος απὸ τὰ σημερινά: "Αλλοτε ὁρολογίας της, παρὰ τὴν ασυγκρίτως εὀκολώτερη ἐκμάθηση
αγνοούσαμε ότι μακρὁν πρὸ βραχἐος περισπαται καὶ ὀξύνα­ της φωνητικης γραφης, δὲν θίγουν τὰ πατροπαράδοτα ἱδεο­
με' τώρα οἱ μαθηταὶ δὲν κάνουν μόνο λάθη αγνοίας, κάνουν γράμματα, που θεωρούν αναπόσπαστο τμημα της ὶστορικης
κατὰ κύριο λόγο λάθη σὰν αὐτὰ πού είδαμε καὶ πού όνομά­ των ταυτότητος· οἱ Ἱνδοὶ ἐπίσης χρησιμοποιούν τὴν δικη
'ζω λάθη παραισθησεως. γ τους παραδόσιμη γραφη· οἱ ἰλιγγιωδῶς αναπτυσσόμενοι στὴν
γ τεχνικὴ Ἱάπωνες, ὅχι μόνο δὲν αγγίζουν τὴν περίπλοκη γρα­
Ξ φη τους αλλὰ προετοιμάζουν μία ἐκπαιδευτικὴ μεταρρύθμι­
Π ση, ἐν ὁνόματι της δημιουργικης ανταποκρίσεως στὶς απαι­
γ τησεις τοϋ ἑξαυτοματισμένου Ζίου αὶῶνος, μὲ πνευματικὴ
Ἐὰν δὲν ἐκδηλωθη μεγάλη αντίδραση καὶ δὲν ληφθοϋν 3 αναφορα τὶς προγονικὲς αξίες καὶ τὴν ἐθνικὴ τους ταυτότητα.
γενναῖα προστατευτικὰ μέτρα, η παραισθητικὴ λειτουργία θα ι ,Αλλα καὶ οἱ λαοὶ της Δύσεως, οἱ ”Αγγλοι, οἱ Γάλλοι, οἱ Γερ­
γίνη σύντομα μοῖρα της γλώσσας μας. Πρὸς τὸ παρὸν τέ­ ' μανοί, οἱ Βέλγοι, οἱ Ἱταλοί, οἱ Σκανδιναυοί, καὶ αύτοὶ οἱ μό­
τοιος κίνδυνος ίσως νὰ μὴν φαίνεται καθαρα γιατὶ όσοι κά­ λις δύο αἱώνων μηχανόβιοι Βορειοαμερικανοί, συνειδητο­
Ϊ
νουν δημοσία χρηση του̃ γραπτοϋ λόγου ἔχουν περάσει ἀπὸ ποιοὔν πὼς η φθορὰ τοῦ ὁμιλουμένου καὶ γραπτοὔ των λογου
τὸ παλαιὸ σχολείο καὶ διαθέτουν αντανακλαστικὰ τὰ ὁποῖα , πληττει τὴν ἱστορικὴ τους συνοχὴ καὶ προωθοὔν αποφασι­
2Ζ
23
ὶ
στικὰ ἐκπαιδευτικὲς μεταρρυθμίσεις,
τὶς όποῖεςχαρακτηρίζει
. Ρίππνση̃ ἔχομε ἐξάρθρωση “του̃ Υραπτω̃ λόΥουι ίὶ ὁποία Υί­
Ν
Ν Ν
` Ξ , Ν 3 ξ \ δ
ἡ μἐργμγια της ὶδωπροσωπίας,
η σπουδη των κλασικων καὶ η
νεται καθεστως αφ ης στιγμης αποκόπτεται η δημοτικη απὸ
Ν
Ι ι ς :
άρχη της μείζονος προσπάθειας. Στὸν γενικὸ ξεσηκωμὸ έναν­
Τὴν σύνθλγὶ Υλωσσίκἢ μ­αα̃ παράδοση, ἐξθβελὶ­ζονΐαί δε ωτο­ τίον της τεχνολογικης καθολικότητος καὶ τοῦ «πολιτισμοῦ»
νοι καὶ τὰ πνεύματα. 'Η ἑσωτερικη ἀνάγκη καὶ συνέπεια τοὕ
τῶν εἰκόνων, εξαίρεση ὰποτελεῖ η σημερινη Έλλάδα, ὁ κα­
ἑξαρθρωμένθν αὐτοῦ γραπτοὕ λόγου θὰ όδηγηση βαθμιαῖα
Ἱ \ 5 Ι \ ρ Ν 3 ; η
Ἡ Ἐ Ἱ | Ἱ . \ Ἄ Θ Ι δ ΐλ
τα τ α ικ ν ει ωνεια υσικο κλ ονο ος του κατ εξο ν
στο ατονικο συστημα την φωνητικη ορ ογραφια κι εν τε ει
πνευγῖαἴτικθὕ πἱλιτισμόρῦ Μιἕνο έὶῖεῖςμστην βαθειὰ κρθίόὶη
στὸ λατινικὸ ἀλφάβηίτο μὲ τὸ «ἐθνικιστικὸ» ἐνδεχομένως
ω
Ἄ
Ι , ξ , \ \ 7 , Ν 3
ε : τι ἶ κ Ν ιλλ υ ο Οὔ | Β
ταυτότητος που υφισταμεθα και την μανια της αυτοκατα­
επιχειρημα οτι ε ναι και τουτο ε ηνικο, αφ προερχετα
στροφης πού μᾶς ἔχει καταλάβει, ἀρνούμεθα ὡς «ἀχθοφόροι
ἀπὸ τὸ άλφάβητο τῶν ὰρχαίων Χαλκιδαίων. Νὰ σημειώσω
Ν σο
\ Ϊ Ἱ
μεγάλου ὀνόματος» την προγονικη κληρονομιὰ καὶ υπονο­
πὼς διαλυομένου του γραπτου μας λόγου θα περιπεσωμε σε
_,
›
:
μεύουμε την γλωσσα μας, ὰδιαφορώντας ἐὰν ἔτσι παίρνουμε
τέτοιαν άφασία, ώστε νὰ μην ὑπάρχη άλλη σανίδα σωτηριας
δρόμους οὶ ὁποἴοι μπορεί ν” ἀποδειχθοὕν χωρὶς ἐπιστροφη. , ἀπὸ την είσαγωγη
μιἄι; ξένης Υλώσσαἔι
ίὶ ὁποία θὰ εῖναίι *Αςμὴ βαυκαλὶζώμαο­τε
μὲτὴνὶδέα8­σιῆ παρουσα γλωσ­
κατὰ πᾶσαν βεβαιότητα, τὰ οἰκεῖῖα στους πρώην 'Έλληνες
σικη ἔκπτωση εἶναι πρόσκαιρη παρενέργειατοῦ ἀκόμη νωποῦ
καὶ παγκοσμίως κρατοὕντα πρακτικὰ ὰγγλικά;
ἑκπαιδευτικοὔ
έκδημοκρατισμοῦ
η διεθνης συγκυρία, ὁφει­
γ 'Όσο τὸ μετακρητομυκηναίκὸ
ἑλληνικὸ αλφάβητο είναι
3
Ϊ Ἱ
λομένη στην ἐπίδραση των μέσων ἐπικοινωνίας καὶ τὸν ἐξαυ­
φοινικικό, όχι ἐπειδὴ οὶ Φοίνικες χρησιμοποιησαν τακυπρια­
τοματισμὸ μὲ τὶς κωδικὲς ρυθμίσεις ποὺ έπιτάσσει. ”Βὰν ό
κὰ συλλαβογράμματα
γιὰ νὰ διαμορφώσουν τὸ δικό τους ἀλ­
Ν
„
ι ι
ἐκδημοκρατισμὸς
της ἐκπαιδεύσεως συνοδεύεται ἐξ άρχης
λὰ γιατὶ ὅταν περὶ τὸ ίθθθ π.Χ. οί πρόγονοί μας το παρελα­
ἀπὸ τὰ άποσυνθετικὰ φαινόμενα ποὺ παρατηρησαμε καὶ στα­
βαν ἀπὸ τοὺς Φοίνικες, τὸ προσηρμοσαν στὶςδικέςτων ἀνάγ­
θερὸ ζητούμενο ὰποτελεῖ η έξίσωση πάντων πρὸς τὰ κάτω,
κες προσθέτοντάς
του τὰ φωνηεντα, τόσο ἑλληνικὸ είναι τὸ
πῶς θέλει προκύψη ἀνασχετικὸς παράγοντας, ἀφοῦ η φάση
λατινικό, ποὺ άνέπλασε τὸ χαλκιδαϊκὸ κατὰ τὶς άπαιτησεις
της άνακάμψεως δὲν πρέπει νὰ συσχετίζεται με ποιοτικη
γραφικοὔ συμβολισμοὔ της προφορᾶς τοὕ ρωμαὶκου κόσμου,
βελτίωση ἀλλὰ μὲ μιθριδατικὸν ἑθισμὸ στούς ἑκκωφαντι­
γιὰ τὸν ὁποῖο τὸ γράμμα καὶ τὸ νόημα μιᾶς λέξεωςάπέδιδαν
κους νέους μέσους όρους τοῦ προοδευτικῶςπαρασκευαζομέ­
την σχέση όχηματος καὶ όχουμένου. (Η γλῶσσα ἐνσαρκώνει
νου μαθητικοῦ πολτοὔ; “Οσο γιὰ την διεθνη συγκυρία, αύτη
μὲτὸν τρόπο τηςτὸ πνεῦμαἑνὸς ἔθνους° διαφορετικὰ τὸ πνεῦ­ Ε
Ν
ω μ εε
πράγματι βαραίνει καὶ στὸν τόπο μας, μὲ την διαφορὰ ότι
μα τουτο μένει μετέωρο μαζὶ μὲ τὸν λαό, ὁ όποιος αδυνατει
ἀντανακλᾶται κυρίως στὰ καροίφλιασα, τὰ κουφάθηκοι την
νὰ δημιουργηση πολιτισμὸ καὶ νὰ ζηση χωρὶς δικη του ἔκ­
Ν Ν
Ν.
ι
ξύλινη γλωσσα των εὐελπίδων νέων μας καὶ δευτερευόντως
φραση. Τέτοιες χρεωκοπίες λαων συνέβησαν πολλὲς φορες
στὰ ἀποπληκτικὰ «εῦρηματα» ποὺ συναντου̃με στὰ γραπτὰ
στὸ παρελθὸν καὶ τίποτε δὲν ὰποκλείει νὰ ξανασυμβοὔν στὸ
_,
,
­ι
ι ι Ν <
των γυμνασιοπαίδων.
"Αλλο ένας εὶκονομορφικὸς λόγοςκαὶ
μέλλον, άν κρίνω ἀπὸ την παρακμη του συγχρόνου ελληνι­
άλλο ἔνας λόγος χωρὶς τὶς ἐνυπόστατες ὶστορικές ­καὶγι)
σμοὕ, πού χάνοντας την γραφη του χάνει την δυνατότητανὰ
ι
( ¶ Ϊ Ϊ |
αότὸ νοηματοδοτικές­
συντεταγμένες του. Στην πρώτη πε­
ἐκφράση τὸν βαθύτερό του εαυτο καὶ κινδυνευει να καταντη­
ρίπτωση ἔχουμε όντως γνησιο γλωσσικὸ προίὸν του̃ σύγχρο­
ση ὶστορικὸς άποσυνάγωγος. Βαθύτερός μας ἑαυτός, πνεὕμα
Ν
Ί
νου «πολιτισμου»
είκόνος καὶ θεάματος· στην δεύτερη πε­
μας, είναι μία ποιητικη σχέση μὲ τὸν κόσμο, στους κόλπους
24
25
της οποίας συντελεἴται και η ἐπωισινωνἰα· Την σχέση τούτη τικης μας γραφης ηταν τέτοια, ὥστε μιὰ φράση όπως ΕΔ­
δὲν οταν δννατὸν νὰ τον σνετοσονν τὰ ἰδεοτοτάιιοατα τι τα οεοκιινιοιι νὰ διαβάζεται Τιιιειχρινα ιειιλοε ικιιιων»
είκονογροίμματοι, πού σχηματοποιοὔσαν συμβατικω€ κατα: καὶ ι‹”Ελθέ, ιἶ› Κίμων», ἐξηγεἶται δὲ ἀπὸ το γεγονὸς ότι πρὸ
στάσεις καί· ποάΥο­οοσα” Την ἐξέφοοοσο οοοοφοωο η Ψωνησοκη τοῦ Εί αἰῶνος
κυριαοχοὕσε ὁ ἀπαγγελτικὸςπροφορικὸς λόγος
η̨̃ \ Ϊ Ν |
γραφη, χυ̃ιράζθνσαἐ σνὀμ­στα στην θεση των σχημοοο­ων· Με σὲ τέτοιο βαθμό, ποὺ δὲν ἔγινε ἔντονα αἰσθητη η ἀναγκη νὰ
Την ἐλληνοκη Υοαφη η Ύλὥσσα άπο μέσο ἀνσα­λλοοἴηἔ μηνο­ τελειοποιηθη η γραφη. “Οταν όμως η γραφη ὀίρχισε νὰ διοι­
| Ι Ν ο "' | κ
μοίοων Τοἑποτοοο σὲ Ψολτοο σηο·οοο”οων› Το οποοο ποοοομβοολλο" διδεται, χρειάσθηκε νὰ βελτιωθη τὸ ἐλαττωμιατικὸ έν χρησει
μονο μεταξὺ Τοο ἀνθοώποο καὶ Τοο κοσμοο δὲν ἀνοίποοοοοἴεί σύστημα, οπότε τὸ 403­402 π.Χ. οί ,Αθηναίοι υίοθέτησαν τὸ
τὸν κόσμο είκονικὥς ἀλλὰ τὸν φωτίζει, γίνεται τόπος ἐπιφα­ αλφάβητο ποὺ ἔχομε και σημερα, αφηνοντας ὡστόσο τοὺς
νείοίἔ ἀΐνώοτων ἀληθοοῶν καὶ μοόο οἔνοβάἕοοοοὰ μοοίο οοπο ῖο τόνους ἀσημείωτους καὶ το σύστημα της στίξεως ύποτυπὥ­
ημίφως της ἐμπειρικης δόξας στο φως του λογου. Μετασογοοἔ
δεἐ­ ,Αλλὰ η κρίση της ὰρχαίας προσῳδίας καὶ ὁ παρεπόμε­
χολοάοοἔ Χοονοοῖ ποοηοοχηἔἶ "ίοοοφηιὕ ο ἶεχνοκοο «πίὶλῃ­ίσμοο» νόἐ σησ κίνδυνο­Ξ νὰ ἀπωλεσθοὕν τὰ
Ρ­€Υάλα κείμενα του̃ κλα­
καὶ οι εν Ἑλλαδι φανατικοιι πλην ανντοττοιι ιιισολοτιἶι τι­ ακοο ἑλλνινισιιοϋ. επέβαλαν σοι ιιισνει ἀοτότεοα νὰ τελειο­
: ·~· Ν # ®| Ν
λόλογοι προαγωγοι τ0υ, μασ :ΞαναΥοο\ΐοο:^ σημοοοο σο ενα· ποιηθη η γραφη ἔτι περαιτέρω. Τὸ ἔργο αὐτὸ ανέλαβαν και
εἶδσσ ἀκοοσσοκὥν ἰδεοΥοοοο·μ·οοσσλν
και εικονογραμμασῖσνρ
ἔφοοσ­ν είε πέρα: οί ἀλεἔανδρινοὶ φιλόλογοι. Δὲν εἶναι του­
ποὺ μοοαβάλλοονοὶολἐξοοἔσὲσημ·ο®·οοκωοί·χοο›
σσοοωνσοοἔ απο λάχιστον ὁίτοπο νὰ έπικαλούμεθοι ὑπὲρ της ὰπλοποιησεως
„ Ν , Ν Ν κ Ν
μιὰ γλωσσα με την προσῳδιακη ύποδομη της διαιηἐ οςοοο την του σημερινού τελειοποιημένου γραπτοὔ μας λόγου, τὸ ἀτε­
: › κ ›·¬ „ , ,
δημισνσιι­κη σηἐ δοοσῳ­ηι Ψολσσσομονη επι αιωνες στην φἶοτ λές ατονο και απνευμάτιστό του παρελθόν,
νητικη,πραγματικὰ συμβολικὰ (ιστορικά), ορθογραφία. °Η ἀρχαια ἑλληνικὴ γλῶσσα εἶχε μιὰ η̨̃δωμορφια, ἦ ὁς
Αὐτη εἶναι η βαθύτερη οιἰτιολσνίοι τηἐ Τωθινηω̃ Υλωσσοκησ ποία στην ίστορικη διαδρομη ἔπαψε νὰ σφραγίζη τὸν προ­
μας καταπτώσεως καὶ όχι κάποια νέα πριρ·0ιλ7νχΥη
της αντι­ φορικὸ λόγο: τὰ νοηματα τῶν λέξεων διακρίνονταν βάσει
παραθέσεως δημοτικιστὥν και καθαρολογων. Τῆς ποθ­ότηεγ­ος Τῶν Ο­υλλαβὥν καὶ Τῆς πογὀτητός των, απο,
ζΐπονθομίζω ὥοοομἑνοοο κοωοοο Τοποοἔ της φολολο”ἴο_ βάσει της μακρότητος καὶ της βροιχύτητος τὥν φωνηέντων,
Ν | ι ι ` # . Ν 5 Μ \ Ν ` ι Ν
κηο ἐπέστηιέηο Ύοοο την οσοοοοκη ποοοοοο τησ μ·ο”'οοκο'η”οομ·ο_ εν συνδυασμῳ πρὸς το πνευμα και τὸ υψος της φωνης, προ­
κηνοοτκησ
ἐλληνολ­ηι­Ξ Υοοοφηιἑ­ ΩΗ "ίοοοφη οοοση Χοιο`|ολοΥοοΤοοο τοϋ αὐτὰ όλα νὰ δηλωθοὕν γραπτὥς μὲ ιδιαίτερα σύμβολα.
ἀπὸ Τὸν 17 πἔἔρύπθὶ) αἰῶνα. Τόἴδ ἡΐθίν πολὺ ἀ”ἴΞλἡζ: κεφαλαίο­ γῆ μεΐοχὴ οὐδεεη̨ἐρου Τοὸ .. τὸ ὅφμ­ διαφοροποιετε
Η λ ®| ί ”`” | ι· | 9 › Ν Ν
γράμμασηι ασθνηι χωΡι€ σΐίἔη σοσε μοσαἔο Των λσξεων κενοο το απο την αιτιατικη της ἀναφορικης ἀντωνυμίας ὅυ κατα
ἐνῶ πολλοὶ φθόγγοι δὲν εἶχαν τὰ ιδιαίτερα στοιχεια τους, Τὸ ψιλὸν πνεῦμα, Τῆς προφορᾶς, ἑνὥ Τὸ ου̃σ,ασ_,„„,ὸ „λ„σ,ς
ι Ν ι ­ι ι 7 3 | Ν κι ε ι ,
ὅπωσ σο ζο Μο· Φο» ποο Υοάφοντοον ΛΣ καὶ ΠΣ› Τὸ ωμεγα (καλω) διαφοροποιειτο απο το κλισις (κλίνω) κατὰ την συλ­
ίὅμωιοσν Η­αχοσ) εἴτε Το ησοο (οοοκοο ίἔψολονὰ· "Οποο δὲν λαβικη ποσότητα τοῦ ητα και την μεσότητα του̃­ όξυβαρυνο­
ἐπικρατου̃σε η αἰολικη διάλεκτος, τὸ δασύ πνεῦμα δηλωνο·
μένου (περισπωμένου) τόνου της φωνης, πού καθορίζει ὁ
σοον μέχοί· οέλοοἐ του̃ Εί Φιἶὥνσἐ μὲ σο Ύοάμμα Η› Το οποοο συσχετισμός τοϋ μακροὔ ἦτα καὶ του̃ βραχέος γιὥτα μὲ την
\ .. ι 3 Ν ι Ν , Ω 5
πισθσἐλιχβαν μαζί μὲ Το χαληοδα­οκο αλφάβητο σσην Δούση καο βροιχεια καταληξη ­ις. Οι οιρχαιες λέξεις εἶχαν, τρόπον τινά,
τὸ διατοοοϋν ιιέκοι σημερα­ Ή ἀτέλεια τοι α̃ολιαι̃κοιε <ι>ωνη· ὐλικὸ βάρος, τι σπιτι ιινοιγκαζε ­ι­σοι ιινθοώπουι νὰ σεσιιει­
σθ 27
\ | \
ουν την φωνη τους καὶ την ταση της στὶς ρυθμικὲς έπιταγὲς
τοῦ ποσοὔ τῶν συλλαβῶν. Τόνοι, στίξη, πνεύματα, μακρά,
βραχέα συνδέονται τόσο, ὥστε μόνο από ασυνειδησία τοῦ
προβληματος μπορεῖ νὰ ύπερμαχὴ κανεὶς τοῦ μονοτονικοὔ
καὶ συγχρόνως νὰ ἑμμένη είλικρινὰ στὴν ἱστορικὴ όρθογρα­
φία.
"Η προσῳδιακὴ ίδιοτυπία εἶναι βασιλικὴ ὁδός γιὰ νὰ κα­
τανοὴσωμε τό πνεῦμα τὴς αρχαίας μας γλώσσας, πνεῦμα πού
αναγνωρίζει στὴν συλλαβικὴ ποσότητα τὴς λέξεως τὴν πηγὴ
τοὔ ρυθμοὕ καὶ όχι στόν όμιλοὔντα. Καθως έδειξε ό Θρασύ­
βουλος Γεωργιαδης, ὴ ίδια ὴ σημασία τῶν λέξεων δὲν έξαρ­
τᾶται από τόν οὶονδὴποτε έμφατικό τονισμό τοδ θεματικῶς
ἰσχυροὕ σημείου των (μἠτηρ καὶ πατήρ) αλλὰ από τὴν ρυθμι­
στικὴ ποσότητα των συλλαβων. "Ετσι τό ἐπίρρημα κοιθοιρως
διακ ίνεται στόν π ο ο ικό λό ο από τό έπίθετο καθοι ὸς
› φ Ρ Ύ ›
χαρη στὴν συλλαβικὴ μακρότητα του καταληκτικου ῶμέγα
καὶ τὴν περισπωμένη, ὴ ὁποία τονίζει τό όξυνόμενο όμικρον
τὴς παραληγούσης καὶ τό βαρυνόμενο όμικρον τὴς ληγούσης,
πού συναιροὔνται εἰς ῶμέγα. <Ο λόγος εἶναι ταυτόχρονα
γλῶσσα καὶ μουσικὴ, ό δὲ στίχος ἔχει τὴν μελῳδία τὴς γλώσ­
σας καὶ όχι αὐτὴν πού τοὕ προσθέτομε. Κατ” αὐτὴ τὴν ἔννοια
δὲν όνομαζει απλῶς ὁ αρχαῖος όταν διαλέγεται, αλλὰ τὰ ἴδια
τὰ όντα φανερώνονται στὴν ύλικὴ τους ύπόσταση μὲ τόν ὴχο
της λέξεως, είς τρόπον ὥστε καθε διαχωρισμός μεταξὺ περι­
έχοντος καὶ περιεχομένου νὰ γίνεται αδύνατος. Καὶ όταν
τραγουδᾶ δὲν κατανέμει ίσομερῶς τόν τόνο στό μὴκος τοῦ
στίχου γιὰ νὰ αντικαταστὴση τὴν φυσικὴ ἐκφορὰ του ἐρρύ­
θμου λόγου μὲ μία αφηρημένη χρονικὴ του διαίρεση. Έν αν­
περίπου ὁμ·0ίόμ·ΟΡφα› ὅπωἐ σἢμερα, ό μελῳδικός ὐπογραμμι­
σμός συγκεντρώνεται στὴν μία συλλαβὴ ανεξαρτήτως τῶν
ὑῖίολοίπωλϋ ἰῦαὶ μεταβαλλόμενος σὲ τόνο δυναμικό τὴν ανάγει
σε κλειδὶ του νοὴματος τῶν λέξεων, αλλοιώνοντας τό ὴχητι­
κό ποιόν τὴς ἐκφορα̃ς καὶ αναδεικνύοντας τόν ὁμιλητὴ κύριο
Τῆς σημασίας. Τό φαινόμενο αναπαράγεται καὶ στό βουβό
πεδῳ Τἦ€ γραφὴς, όπου τό μονοτονικό σύστημα αντικειμενο­
ποιεῖ τόν τόνο, ένῶ τό πολυτονικό τόν ἐξαρτᾶ από τὴν προ­
σῳδιακη του καταβολη, διατηρώντας τόν απόηχο του̃ μελί­
σματος.
Ύπάρχουν καὶ σὲ αλλες γλῶσσες μααρὰ ὴ βραχέα, ὁ­
ξεῖεςι βαρεῖεἐ χαὶ περισπωμένες, όμως σὲ καμμία δὲν πα­
ρατηρεῖται τό ἑλληνικό φαινόμενο νὰ ἐξαρταται τό ποιόν τοῦ
τόνου από τό ποσόν τῶν συλλαβὥν. “Οχι μόνο στὶς εὑρωπαφ­
χεἐ γλὥσσες, ό τονισμός τῶν όποίων είναι σαφῶς δυναμικός,
ὴτοι ασχετος πρός οὶανδὴποτε συλλαβικὴ ποσότητα, αλλά,
καθὼς ἐπισημαίνει ὥς έπαίων ό Δημὴτριος Καταρτζὴς στὰ
Ζἶὑρισκόμετοί του, καὶ είς τὰ μουσικώτατα αραβικά, τὰπερσι­
κὰ καὶ τὰ τούρκικα, όπου ὐφίσταται μὲν συλλαβικὴ ποσότης,
αναλογία τῶν ποσοτὴτων καὶ τόνοι, πλὴν όίσχετοι καὶ μετα­
ξγ των καὶ πρός τὴν συλλαβικὴ ποσότητα. (Η συνάρτησις
"νου καί συλλαβίκἦἐ ποσόΐητος ἔδιδε τόν ρυθμό τοὕ ἑλλη­
νίχου̃ λόγου, αὐτὴ ἔκανε τὴν προσῳδία νὰ διαφέρη από τὴν
μελῳδι­κότητα τὴς προφορᾶς, πού ό Ἱταλός ό Ἱσπανός δια­
θέτουν ἐν αφθονία. 'Η προσῳδία τὴς 'Αρχαίας δὲν αφορα
στὴν Ρ­ελῳδικότητα τὴς προφορᾶς, τό εὔηχοτ ὴ ὁόσηχον τὴς
φράἶεως, αφορα στὴν ὴχορρυθμικὴ ένότητα τοῦ λόγου από
Την οποία πὉΥαζει τό νόημα. ”Η ενότητα αὐτὴ διορίζει ὡς
τιθέσει πρός τὴν δυτικὴ μουσικὴ, στὴν ἑλληνικὴ, ὥς γνωστόν, , Ν
δὲν ύφίσταται ρὴγμα μεταξύ χρονικὴς διαιρέσεωἐ
καὶ­ Ρυθμί­
κὴς ἐκφορᾶς διότι ακριβῶς οί τόνοι ὡς ῷδικός συσχετισμός
μακρῶν καὶ βραχέων αποτελοὔν εἰς μακρος διακοσμητικό μέ­
λισμα των συλλαβων καὶ όχι κατ” ἔντασιν, όπωἑ ἢ πΡ0σΤὶτ
θεμένη στόν λόγο νότα. 'Όταν όμως προφέρουμε τὶς συλλαβὲς
28
βαση Της καθ, ὴμας μουσικης τὴν φωνὴ, ἐνῶ αντίθετα ὴ α­
πουσία της ἐπιβάλλει ὡς βαση τὴς εὐρωπαϊκὴς μουσικὴς τὸ
όργανο. Δὲν πρόκειται γιὰ σωβινιστικὴς ἐμπνεύσεως από­
φανση αλλὰ γιὰ κοινό μεταξύ τῶν είδημόνων τόπο, ανάλογο
μὲ τόν προσῳδιακό νόμο, ποὺ έκτός ὡρισμένων ἐξαιρέσεων
(κορόιόεψε, ξοὅεύουμοιστατ) απαγορεύει στὰ ἑλληνικὰ πλε­
29
` 5 κ κ 5 # \ ι Ν ι ι Ν
μόνια να προφέρουν καὶ τα ελληνικα αυτια να ανεχωνται τον σύζύγιες των ρηματων, το κλιτικὸ σύστημα, ὴλειτουργία των
Ν ι ι κ κ Ν ~ :
τονισμὸ πέραν της προπαραληγούοηο, όταν για Τα ποῳομωα μερων του λογου στὴν σύνταξη­ παρέμειναν κατὰ βάσιν
Ν κ ο | : | ε ι Ν
απο πλευρας φυσιολογίας αγγλικα πλεμόνια και αυτια, ανω αμεταίἶλητοι καὶ δεσμευτικοὶ για τὴν γλωσσα καὶ τὴν ὁμι­
›­σ Ω | Ϊ ( Ν
τατο όριο τονισμού τίθεται ὴ έκτη συλλαβη. λια. Το συνέλαβαν οι μεγαλοι φιλόλογοι των ἑλληνιστιπῶν
Ν › κ › ι Ι κ › ι Ν Ν
®Η μουσικὴ κατάρτιση του νοὴματος εις την αρχαια μας χρονων και ενωπιον του κινδύνου να καταστραφη ὴ πνευμα­
Ν Ν κ ι ι | Ν
γλωσσα ύποδηλοι ἐνσωμάτωση του πνεύματος στα πραγμα τικη μας παραδοση και ὴ γλωσσα, ἐπενόησαν τὸ τονογραφικὸ
Ν | | Χ Ι ι Γ. Ν
τα· ὴ λογικη του σύσταση δια του σηματος φανερωνει την συστημα, τα σύμβολατης αποστρόφού καὶ της ὑποδιαστολης,
Ν κ σ › \ ν ιι. Ν
αποξένωση τού πνεύματος ἀπὸ τὰ πραγματα, ενα οντολογικο σύμπληρωσαν τα σημεια της στίξεως, ἐμπεδώνοντας και τε­
" | Ν ό Ν
χάσμα απο τὸ όποιο ανεδύθη το ψυχολογικό ύποκειμενο του λειοποιωντας τὴν εύκλείδειο μεταρρύθμιση των τελευταίων
Ν „ ιρ Ν ι ι › › ·×· Ν ι ,Ν
εύρωπαϊκού πολιτισμού. ”Αφ, η€ οτιγμηἐ η σημ­ασια εξαρ ετων Τον Β αιωνος. Τοιουτοτρόπως η αφανὴς πλέον αρμονία
κ Ν Ν ‹ Ν
ταται ὁλοκληρωτικα απο τὸν ἐμφατικὸ τονισμο μιας συλλα­ του ελληνικου λόγου προσέλαβε τὴν γραπτὴ απαραίτητη ἐμ­
Ν Ν κι Ν ι ι \ Ν # ι 3 ι ιο
βης της κάθε λέξεως, τὸ σωμα του λογου παύει να σύνιστα φανεια, που επέτρεψε στὸν ύστερο αρχαιο καὶ μεσαιωνικὸ
ὁργανικὴ ενότητα μὲ τὸ νόημα, γινόμενο συμβοιτικὸἐ φω̨εύἐ ἔλληνισμὸ να ξεδιπλωθη δημιούργικὰ ενωμένος μὲ τὶς ρίζες
: ­ιι
του, ὁ προσῳδιακὸς ρύθμὸς τρέπεται σὲ ὁμοιοκαταληξια ”θ ΤΟΟ, παρα τὴν διαφοροποίηση του προφορικού λόγου.
ἐλεύθερη συναρμογὴ εἰκόνων, τὸ πάθος 'του̃ Τθαγουδισωυ Τα αίτια για τα ὁποῖα ύπεχώρησε η αρχαία μας προσῳ­
,„ τ ι \ ι › Ν , ,
συγκεντρώνεται στὴν κορωνα, ύποδαυλίζοντας
τον πιο θολο δια εξηγούν και γιατὶ δὲν άφησε στὸ έλεος της οίχροης προ­
ς· π Ν κ
ύποκειμενισμό, τὸ πιο ξεχειλωμένο αίσθημα. Ηταν δυνατον,
φοραἔ Τον λόγο, γιατὶ έπεβίωσε ὑπογείως στὴν ανασυγκρο­
ιο ια # # < ­¬ Ν
να εὐδοκιμηση κατι τέτοιο σὲ μια γλωσσα οπού γυμνωναν τημενη ελληνιστικὴ κοινὴ γλωσσα και δια αύτης στὴν μεσαιω­
, ι π ι ι κ ι „
τὴν ιρωνὴ και μετρίαζαν τὴν ένταση της, για να διακρινουν νικη και την νεοελληνικη. (Η προσῳδία άπηχει τὸ αίσθημα
ι › ι ε π Μ Ν Ν > ,_
το ους (αύτί) απο τὸ αντωνυμικό του ὁμὡνύμο, Που ακομη ενος κοινωνικου βίου ύφης λατρεύτικης και όχι του οίουδὴ­
ρ ι Ν Ν Ι › ι ε __
και σημερα η σύλλαβικὴ μακρότηε πρεπει να §ηλωθη› \'Υ9α\ ποτε κοιγού λογου. Εαν ο κοινὸς λόγος προυποθέτει χωριστὲς
_, 7 Ν ιι ι ο ι › ιο Ε
πτως έστω, προκειμένου νὰ σαφηνιοθη οτι μια λεξη σαν Το ψυχές, το τραγουδι αναβλύζει απὸ τὸ ριγος όλων. "Οσο λοι­
ιι ι ε ιο .ει
α̃κριβό(ω̃χς της φράσεως ἐκειιιοςὁ καθρέφτης φαίνεται οικρι­ πον ο αρχαιοι;
”ΕλληνΟι€ ζούσε τὴν αράγιστη θρησκεύτικὴ
ο . ξ | Ν
βόγω̃)ς εἶναγ ἐπίθειγ­Ο ργ ἐπἱρρημ­αγ ομαδικοτητα στον ρυθμο ἑνὸς φυσικού καθόλου, ὴ προσῳ­
Ν Ν ι ιι ι ›ι γρ .Ν
Θα μπορούσε κανεις να μου παρατηρηση καλοπισῃιι ΟΤΕ δία ανθιζε ἀφη̨̃ ης σΐιγμ­ηι; ὁ ασφαλὴς λόγος γίνεται στούς
, ι ι ·~· < 9 7 Ν ι ιο ,
ναι μὲν όσα λέω ἰσχύουν για τὴν περίοδο πού υπηρχε η αρ %Φλπ0ν€ του άοτεως αναγκαίος για τὸν καθένα ὡς άτομο, η
ω ἰ |
χαία προσῳδία, όμως αὐτὴ ἐξέλιπε καὶ ἀπὸ αἰωνεἐ Οι ‹Ελ· προοῳδία αρχίζει να μοιράζεται τὴν θέση της μὲ τὴν νοη­
ι | Ν : 1 ε ι .ο
ληνες δὲν προφέρούν μὲ: τὸν μουσικο τροπο των προγογων ματικη υποσταση των λέξεων. Αύτὸ προανηγγειλε ὴ ανά­
Ἱ 3 \ 'Μ Ν | Ν .εν
τους, ὁπότε δὲν χρειάζεται να επιμένωμε σε τονικα σημαδια πτύἔη του δραματικου διαλογου εἰς βάρος του τραγικου χο­
| χ ε Ν Ν Ν
και πνενμνιηχ χωΡὶ€ ἀν”ι'ί%Ρι­Ο'μ­α­ (Η ἀπανληση σλἶην ε®λ®”¥'®_ Ρον _· των λατρευτικων τραγούδιων του ὀίλλοτε διονύσιακου
φανὴ τούτη παρατηρηση εἶναι ότι αν καὶ ὴ αρχαία προσῳ­ θιάσου. (Ο προσῳδιακος λόγος συνάγει από το δρὥν σύνολο
| 5 κ ι κ 9 : Ν
δία ἐσίγησε, ὴ δὲ νοηματοδοτικὴ ἐνέργεια περασε απο τις την ενεργεια του ἐγὼ καὶ ὡς ἐκ τούτου σφραγίζεται απὸ τὴν
Ν |
ίδιες τις λέξεις στὸν ανθρωπο, οἱ δίαυλοι της ποιτροπαραδο­ ρηματικότητα· ὁ ψιλὸς λόγος Τὴν σ­υ̃ρέφεγ στὸν χὥρο τῆς
Ν ρ ‹ |
του ἐκφράσεως ­τὸ παραγωγικό σύστημα των λεξεωνι νι­ σύνειδησεως καὶ γι“ αὐτὸ απο τὴν ρηματικὴ ἑνέργεια δημι­
ΒΟ 31
, 9 ` ` , ` , _, πύρου της Ἑιξυρρύγχου. Σὲ μία ἐξ αὺτῶν (ΧΠ, ίἐδί) διαβά­
ουργει ουσιαστικοτητα. Η μεταβαση απο το λεγειν, το ιδειν,
` Ἱ' \ | Ϊ 3 | \ Ώ | | ` Ι Φ
τνλοοτνιδεατνουσια συνο ιειτνποεια Ν­_ .. „ Μ
ἶο ἶίνοξίι σ ο Ϊ 2 Ξη 7, η, °, ψγζ η ο ` λω στην ὺπηρεσία» διότι το ρημα ἠμὶ θὰ πη «λέγω», ἐνω ὁ
απο την κλειστη ομαδα σ εκεινην η οποια αναγνωρι ει το
›: › ι ι : ι ο Ι \ |
ατο ο απο τ ν ζω πλ ν αβεβαιη παραστατικη σκεψη, Ν ν ι ι ν ι ν _
`μ ὁ γι, *ΞΕΝΗ η ι νοουσε «βρισκομαι στην υπηρεσια», «στο στρατοπεδο» μὴ
στην εμελιωμενη επιστημονικη φι οσοφικη. ε ι ι Ν ν ι 8 ν 9 Ν
., \
'Όσο κι ὰν ὁ ἀτομικὸς λόγος ἔφθειρε τὸ μουσικο στοιχειο Ν
της ελληνικης φωνης η τελευταία δὲν ἀπαρνηθηκε την πρ
0..
ζομε: ἐν ποιρεμβολῆ ημί, το οποῖον κατὰλέξη σημαίνει «μι­
ἐπιστολογραφος ἔπρεπε νὰ γράψη εῖμί, δεδομένου ότι ἐν­
λοιπου, το οποιον σημαινει «μην υπολειπεσαι», ενω θέλει νὰ
πη λυπου̃ («μη λυπᾶσαι››)° λείαν δο ἐλοιπήθην, ποὺ μπορεῖ
ι \ κανειςνὰτο πάρη σὰν «ἔχωπαρατησειτην λεία», ἐνὥπρόκει­
τ ν ω ο Ν ,
σἱὰδίαχ­η ἶη·”ἕ3,καταΡ07ὶη› Την"οποία συοίοἰθαοησο οἱ ο χ ο\ ται γιὰ κακογραφία του λιοιν δ” ἐλυπήθην, «λυπηθηκα πολύ».
της γραφης ειτε της ομαδικης προφορικης παραδοσεως και ε ν ι Ν Ν . ,ν
|
δημιουργίας ποὺ αναπτύσσεται σὲ ἐξ ίσου ἀμετακινητα στ
ε..
Ηταν τετοιο το πληθος των ὁμοηχων που αφησε πίσω της η
ι προσῳδία, ὥστε η παραμικρη ὁρθογραφικη παράβασις κινδύ­
Ν , 3
ρεότυπα. Τουτο θὰ ηταν ἀνἐφικτο ἐὰν ὁλόγος ἑπηγαζε απ
οκ
νευε να δημιουργηση ἐννοιολογικὺ χάος, σὰν αὐτὸ ποὺ ἐμφα­
τὸ ὸίμεσο ζωικό αίσθημα δίκην τραγουδιού ὅπως ηθελε
οκ
λλλ" νίζεται σὲ πολλὰ απο τὰ γραπτὰ τῶν σημερινὥν μαθητὥν.
. ω ια που εν πο οι τον ακο ου­ Ν Ν
ἶρντἶρ και 0, Ρ. ε ίἶγ βλογ, οι Τὰ ἀδιάκριτα ὁμόηχα οδηγούσαν σὲ ἀδιἐξοδο την γλωσσα, η
θει. Το τραγουδι αναβλυζει απο τον ψυχικο δεσμο της ομα­ . γ ι ι ι ι βΝ .γ τι ι Ν
π κ π ι ›: Φ 9 Λ· λ 3 > \ λ
δος στο κοινο νοημα. Το ηξεραν οι Αρχαιοι και γι αυτο τ
*Ι
οποια για να το υπερ η ωφειλε η να περιορισθη σὲ ὺποτυ­
ν
μὲν ἢχῆτικθ
εκπομπη κάθε ἐμψύχου ἀποκαλοὕσαν ἀδιακθίτωἔ πηοδεις ἐκφρἶίσῃχοὺς τροπους: ἀἶοπίῃούμἶνηττον κολοσσό­
` αια προγονικη κληρονομια, η να βρη μεσον ναταδιακρίνη, καὶ
φἴωίηι ἶνθἶ γἔαἶηο οοἑοοωπξνἶ) λοοοα χοηἔέμοἶοίοἔοἶν, φον αὐτὸ ηταν τὸ τονογραφικὸ σύστημα. Οἱ τόνοι εἶναι, όπως
λεξηναωηζ απο Τβ Ρημα αἶίὁω (Τθαγὶο οο)ι\οῖεο η ωνον: ὺπεγράμμιζαν παλαιοὶ γραμματικοί, «ἀπηχησις φωνης έναρ­
Ταἶ "σι την Ρίζίκη ἶχἐσἔὶ “τε”Τραΐοοδίοο ίΐο Την οπαοξἶ] τοο μονίου, κατὰ ἀνάτασιν ἐν τη οξεία, κατὰ ὁμαλισμ­ὺν ἐν
νοημ°αΤος° Η κοινωνια της ομαοοο με το νοημα οοῃηἴοοηκε τη βαρεία, κατὰ περίκλασιν ἐν τη περισπωμένη», ηγουν
στην προφορικη παραδοση και την γραφη και λειτουργει αδια­
μουσικὰ σύμβολα ἐγκεντρισμένα στὰ γράμματα και όχι τυ­
| ί ° ' ` ο ” εδιπλώνεται Ν
λείππ­ως δίκην ίσοκθατηματοςι μέσα οτο οποοο Ξ πικὰ σημάδια ἐπιθέμενα εἰς τὰ φωνηεντα των λέξεων, όπως
η ἀτομικη φωνη. Αύτὸς ὁ ὁρίζων τοὔ αίσθηματος πληττεται,
νομίζουν πολλοὶ σημερα.
ὅταν μεταβάλωμε την γραφη μιᾶς γλώσσας μουσικὰ συναρ­ ι Ν Ν „ Ν
θρωμἐνης ὅπωςη δικη μας σὲ σημειωτικη τῶν ἐκφωνου­
Εις πεισμα της προσῳδιακης παραφθορας, οἱ τόνοι και
θη ›
τὰ πνεύματα διέσωσαν ἐπὶ δύο καὶ πλέον χιλιετίες τον ρυθμο
ων οποια πο ει ονο να κα ε τι πα ­ Ν Ν Ν „
μ°ε°νῖοο\ οῖ, ο­Ψ ι γη μὲ, ο μ ολο η η και το χρωμα του ελληνικου λόγου. (Ως τύπος περισσότερο η
ι το ν αντι να ινεται νοι α που αποκα υπτει ποι ­ Ν
Τ κἶί Ο ι, `­Υ γο; 7 Ἑ λιγώτερο τονιζομένων φωνηέντων, ὁ ρυθμὸς τουτος αναβλύ­
τικα τον κοσμο στα ματια μας. Οιτόνοι και τα πνευματα ει­ ζε, ἀπὸ ἕνα ὁμαδωὼ ἦθος Τὸ ὁποϊο βεβαιώνω ἀδιάκοπα Τὴν
κ ›: .Ν ε .Ν ε ν κ ι τι 7
ισθ α τ ελλ νικ οποτε ειωνοντα του σὲ ε­ ς ,
ναί Το α, ημ· ης Νη θε, ο' ο ἶ λυτρωτικη ενότητα σώματος και πνεύματος, θὰ ηταν όμως
ναν την αναισθητοποιουμε και την αποχρωματιξομε, μ αλλα ,δν ι 3 β ν ν ,Ν τι ι . Ν
|
λόγια την ἐξαναγκάζουμε εἰς ἐκ μονοτονίαε
Η­αΡασμ­Ο
α υνατο να επι ιωνη τοσους αιωνες αν δεν συνεργουσε μὲ
ι 3 κ ›: α Μ ›ι π ι ο
αμειωτη ενταση ενα απιαστο αισθημα, μια χρωματικη αλο­
Που οδηγουσε η προσῳδιακη αποψιλωσις της γλωσσας
γία (τὸ ἄλογον της ἀκοη̃ς πάθος), στὸν χορευτικό βηματισμὸ
ν ται απο κει ενα του ευτε ου ετα ιστον αιωνος Ν Ν Ν
φαί Ξ μ· Ρ Ρ· Ξ ι της οποίας συντονίζονται οί ἑσχατιὲς του ψυχικου μας κό­
ἐπιστολὲς κοινων θνητων, ποὺ ἔφθασαν σ” ἐμας δια του πα­
82
83
ὅ
( ? Ν \ Ν Ν Ϊ ἕ | Ω |
. Ο τ ° τ τε ων Ν Ν
σμου Ονος "ναί το πνευμα 'ου λογουι οπο © η δηλ ση ' χαιοι προτιμούσαν την άκουστικη ποικιλία (μεταβολή)
είτε παράλειψη του επηρεάζει ευθέως την φωνη ­τὸ σῶμα Δι ε ν ν ι ι Ν ιν
του. Στην μελέτη του για την εύφωνια της ελληνικης,
ὁ
Μη μας παραπλανᾶ ὅτι στὶς υπερμονοσύλλαβες, ἔστω,λἐξεις,
Σάν δδ|ν··ι”””” κτι ιὶΝ λί›σ­
Τ φορ ωχ Φ ωραία ΟΤΕ ενα χαροἰ ηρισΐ χο της Ύ ( τὸ πολυτονικὸ καὶ τὸ μονοτονικὸ υπογραμμίζουν τὸ ίδιο φω­
ρε
Η
Ο­
την τηαοιοτονια, την οποια προκαλει ενα μονοτονικὸ σύστημα.
σας μας εἶναι η βαθμιαία κυριαρχία των φωνηέντων ἐπὶ των νἦεν: στὸ πρῶῖο σύστημα ὁ Τὀνος εἶναγ συνάγῃηση Τῆς βρα­
| Ἱ ) Η \ \ λ 3/
συμφωνων (τα ινδοευρωπαικα φωνητικά μ και σι εγιναν οι, χωητος Τῆς μοωῳότητος τῶν ἄλλων συλλαβῶνγ ἐνῶ σΐὸ
τὸ δίγαμμα ἐξαφανίσθηκε, ὅλα τὰ τελικα σύμφωνα πλην τῶν 8 ι 8
ευτερο ιακρίνει ἐμφατικὰ την μία συλλαβη ἀπὸ τὶς άλλες,
\ 7 ΰ |
Ή] Ω ίῖαὶ ς απεβἶὶίίθηἶανγκίπγ) καὶ ηγσυνακοίῖουθἠ Της φαζὶηί πού περνοὔν φωνητικὰ στὸ περιθώριο. Τὸ μονοτονικὸ άνα­
εντικη προφορα, που μονο με τονικη ποικιλια καλλιεργείται ­ ν ι ιι ι Ν ιζ
λ | \ \ 3 Ν \ \ Ν
και ι υλ . . ν ν θουν Ν
8 αφ ασσεταί Για να ακοἑίσθου καί α χρωμαῖίσ μία γλωσσα στατικη καὶ ίδεοκεντρικη, στερούμενη κάθε χυ­ , | Ἱ Ά | | ( Ρ \
εν π οκει ενω τα ων ντ τ καθ· λε εω ο τονο δεν Ν
ρ” \μ”_ · φ α γης Φ), ξ ς° ζίἰ τ μου, χρώματος κι αίσθηματος. Μπροστά ὅμως σὲ κατατο­
μπορει να ειναι ενας και ισχυρος διοτι ετσι πρ­οεξεχει η εκα­ ι ν Ν
# Κ κ ι 2 Ι |
στοτε τονιζομενη συλλαβη και τα υπολοιπα φωνηεντα μετα­
βάλλονται σὲ ηχητικὥς άνύπαρκτα οὑδέτερα στοιχεῖα Ν ιι ι Ν
(μύζ, προφέρουν οί Γάλλοι την ,αου̃σοι καὶ σίλμπλ οὶ ”Αγγλοι › Ν
την σολλαβἠ), ὁ τόνος είναι ὡρισμένη μαλακη ηχητικη γρ­αμ­ ί ν ι Ν
μη η διακύμανση της οποίας ἐξασφαλίζει την ἀκεραιότητα
Νη χρὥμα της, ὅταν η ίδια φράση γίνη λόγος ἔντονος.
Της Θλίφθρθίς.
Ίἰ σημασία τοῦ φωνηεντισμοὔ της ελληνικηςεἶναι εξαι­
γνωριζει την εννοια μονο των λεςεων καὶ γι, αὐτὸ ενθαρρύνει
νικες φράσεις του τύπου θα ὅης το φως, δεν θα το δω· θα
πης το ται, δεν θα το πω, μετά μαδημέναστην σειρὰ φωνη­
εντα των ατονων μονοσυλλαβων, είναι φυσικο η φωνη να
αλλοιωθη ὅπως στούς δίσκους, ὅταν παίζουν σὲ λάθος στρο­
φες, ενω βρίσκει άμἑσως την θέρμη, τά φτερά της καὶ τὸ
Δεν βούλιαξε λοιπὸν αύτανδρη η ἀρχαία προσῳδία ἀλλὰ
διατηρηθηκε χάρη στὸ μουσικο αίσθημα πού δημιούργησε,
| ,Ϊ | \ ` | Ϊ ε 3 |
ετικ ο ι ονο τ τ υσ Ν
ἔ θέ χ ἐίλγ γία την ἐῖ­Ξίηΐίκθτη οἰπω ωἴαχοῖ αἶωί ἶη στὸν μὲν προφορικὸ λόγο άλλοιωμἐνη, ἐμμέσως δὲ ὡς ἐκ των
ιανοι ι το ¬ ι ­ ε ι ι Ν Ν Ν
δγς υωνοίθυ Τίροἶθί ἶὔἶτην ἶη̨λΐοίἑσα και ίἰαὀἶο Ταμ: ων οὐκ άνευ όρος της διαπλάσεως του γραπτου. Γιὰτὸν δεύ­
ῖμαγ αῇοορ Ευπων ΐα ε ῦεῖεωἔγ ου ῖίμἔουρίεἕγ ειωιἱίεἔαγε ί τερο ίσχυρισμο δὲν χρειάζεται να προσκομίσω άποδεικτικά
ε ε ετ · ο · ι Ν Ν
γω > ίίμγ 7 είῖείθ ἔίἶίαί ,αίίθι |α8εας> (Ξίίίε~9ας> αὀΘί>\αἴ 0,7 στοιχεια, άφου χωρὶς ίστορικη ορθογραφία καὶ αύτη η δια­
. ­ ε Ν .„. Ν οιερι οι), αλλα κυριως ιοτι απεργάζεται την πνευματικη εκ ι Τύπωσ των νο Μων χ ίνεωω αώδ (Ξ, γὰ Τὸν π ωτο
ν εύ υ ω ία τοϋ λύ ου ” ὁποία συνιστά θε ελιακὸ στοι εῖο ι ι ν
Ὁ ρ χ ρ Υ ιη μ°`° χ απε πω στὶ σελιδε ίἔι­Ζἔι των Ζἔὑ ισκο ετων του Δ. Κα­ ...
Θ
του πολιτισ οὔ ”ν ί ω ὶ α α Ν­ τοὕὕ ου Ν Ν
μ' Έω προγον ν μας χα χ ρ κτηρα φ Ξ ι ταρτζη, παρατηρησεις του ὁποίου καὶ παραθέτω άμἑσως,
του. ”Ο φωνηεντισμὸς άνταποκρίθηκε στὸ αίτημα μιας φω­
/ Μ 3
τεινης παρουσίας του κοσμου,
σε Ν α ο Ι
οὐσία μέρος της μορφης. Ειναι
τεχνία τῶν στενωπὥν καὶ τῶν
μιας ακουστικῖος κρυστάλλι­
μαζὶ μὲ κάποιες δικές μου. ”Οταν, παραδείγματος χάριν, λε­
ί| με κυρά, προφερομε δύο συλλαβὲς μακρὲς καὶ ὅταν λέμε κυ­
νης σαν την διαυγεια της ημερας, και στην παράλληλη πνευ­ Ωω Τρεγς βραχεῖες·
στην λεξη φθοίτω τὸ οι, λόγῳ τοϋ δασέος
ματικη ἐπιταγη νὰ άποτελη η μορφη μερος της ουσίας καὶ η ­ ι ¿ Ν
τυχαιο οτι η σύγχρονη λογο­ ± ν ι ε
φωτοσκιάσεων δίνει τὸ ηχη­ Ι ι ι ν Ν
τικὸ προβάδισμα στούς ψιθυρισμούς τὥν συμφώνων; ”Η αί­ | Ν” ι ι Ν ι Ν
ασ < 3
σθητικη της φωνηεντικης άπλοχωριᾶς ἐξηγεῖ γιατὶ οι Αρ­ ν ν ν 3 ι νι Ν
34
Βὅ
Ο, ειναι μακρο, ενω στὸ φτοίτω τὸ ίδιο οι προφέρεται βραχύ·
η συνιζημενη συλλαβη ειναι πάντοτε βραχεῖα (μιά), ὡς καὶ τὸ
δασυνομενο αρκτικο δεύτερου συνθετικου (ᾶφαίμοιξις)° κάθε
φωνηεν το οποιο ακολουθουν δύο σύμφωνα προφέρεται μακρύ
(μητροι, μιτρα), κ.ο.κ. Σημερα επισης, οπως πρωτα, τονί­
\ ό \ : ± ω Ν
ζομε τις λεξεις κατα συλλαβὴ καὶ όχι κκ­Η
έννοιαγ
πραγμα
ΙΝ σμου στὴν όμιλία, διεσώθη όμως παράδοξα ακέραιος στὴν
τὸ ὁποῖο συνεπάγεται το καθαρῶς προσῳδιακὸ φαινόμενο της 1 ὁμαδικὴ δημιουργικὴ παραδοση ­τὴν ἐκκλησιαστικὴ μου­
πτώσεως τοὔ τόνου. Μετακινοόμενος ὁ τόνος απο τὴν μία σικὴ καὶ το δημοτικο τραγούδι μεγαλουργηματα ακαθαίρετα 7 ι
οολλαβαὶ οταν αλληι ἑἔασφαλίζεί ρυθμο καὶ αρμονία στον λό­ τοὔ μεσαιωνικοὕ καὶ νεώτερου έλληνικοῦ πολιτισμοῦ ποὺ ὁ
› Ν ο
7
γο, ενω αγκυλωμένος σὲ ὡρισμένη συλλαβὴ προκαλει αφό­
γ χρόνος ανέδειξε σὲ γραμμὴ Μαζινὼ τοϋ ἐθνικω̃ μας αἰσθἠ­
ρητη δυσηχίαγ καθὼς δείχνει ὁ αδιακριτος τονισμὸς τῶν προ­ ματος. Για να βεβαιωθη κανεὶς δὲν ἔχει παρα να προσέξη τὸν
παροξυτόνων (τὸ συαέὁ ιο στὶν π οπα αλί ουσα του̃ συ­ απο τὶν 'Α ί °' ·ὶ ί α · Ν
6? ) *Ι Ρ Ρ *ΓΥ ί
η Νρχαιο:τητα\ηδη μεμαρτυρημενο «πατριον ημων
,
ι › Ν
ίἰΗ
συρτον››7 του οποιου τα δυνατα πατηματα αντιστοιχουν στὶς
­ \ 9 Ϊ
Ἱ
.
νεωτερα προσῳδια βασιζεται στην παλαια αλλα
μακρες συλλαβὲς καὶ τα ἐλαφρότερα στὶς βραχεῖες. 'Ανέκαθεν
ταυτίζεται μαζι της. Μηπως ἐν τοιαότη περιπτώσει χρεια­ είχαμε στὴν γλῶσσα μας τονισμὸ μουσικό ὴτοι προσωδία
α
ζεται να αναπροσαρμοσθοὔν οὶ κανόνες τονισμοὕ στα δεδο­ κατα τὸ ὕψος τὴςςοωνῆς, καὶ ὡς ἐκ­τού­του αγ ἀνάπ­ωξη ­Γου̃α μέ­
ί
μένα της; Κατα κανένα τρόπο·
<Η
κλασικὴ τονογραφία συγ­
λους ἦταν, χαθὼς ἔδεγξε ὁ ,ραραντῖνος εΑρϋσΤόξενΟς Τὸν 40
κροτεῖ αξονα όλων τῶν συνα ῶν πα αλλα ῶν καὶ π έπει να π.Χ. αίῶν ` ` ° ` ο ° α ~
αείνη
αμετακίν τ ό ι ὡ ὁῖλ Ρ ` ”­Υ λ'θ ἶλλὶ ξ
\ χι αί σαηαί μεν ωδγἰ διῶστηματωύη (η φωνη σταμααα
_
ο α ικο απο ι ω
­ ί λ τ ε
ἔ αὶ \χ> ἔ ίῖ ΎΡ1 (ΡΜ μῷα α οί ωἑ ?`Ή€| Θξεις και τις συλλαβες εξανεμιζοντας τον τονισμο της
σαα ερη προοῳ ίααη αναφορα­ Μη Η­αέ δίαφευχη Οτι προκειτ
ομιλιας), στον δὲ κοινὸ λόγο συνεχής φωνὴ κινεῖται ακόμ­
ται για ἐγκεντρισμὸ στὸ σῶμα της γραφης τοὔ απαραιτητου
πιαστα μὲ ἐπιτασεις καὶ ανέσεις που ὑπογραμμίζουν μελω
7
Λ _
οτοίχείοο Τἦἐ ἀρχαίας προφορας, ἕνα χρωματικὸ πλαίσιο καὶ δικα τὶν π ο ε ο έν λέ Τὸν δ ` \
. ιαστ .ατ
Οὐδέπθτε ­σ
Ν
\ π ε Ν 3 ν ` κ ι ± η ρ­¬φ‹ρ›μ' η ι ε ωξο βημαπισμο
ημειο προς το οποιο οφειλουμε να συμμορφωνω­ δεν ακολουθει η εκκλησιαστικη υμνογραφία καὶ τὸ δημοτικο
μαστε κατα τὴν ομιλία τὴν ακρόαση. Στο πλαίσιο τοῦτο τραγούδι; Στον συνεχη δὲν οφείλονται φαινόμενα όπως τὴς
χωρουν όλες οὶ προφερόμενες παραλλαγέςγ όπως χωροὔν στον ἐγκλίσεως τοῦ τόνου, της τροπης συμφώνων ἐνώπιον δασυ­
τονισμὸ της νεοελληνικης κοινης οί προσῳδιακῶς διαφορο­ ; νομένου φωνὴεντος τόνων ἐνώπιον σημείου στίξεως; "Ο
ποιημένεςΝτοπικὲς διαλεκτοι. =Αφ” ὴς στιγμης η ἀρχὴ τοῦ δυναμικός τονισμὸςτῶν συγχρόνων δυτικοευρωπαίκῶν γλωσ­
συλλαβικου τονισμου ισχύει για τὴν αρχαία όσο καὶ για τὴν ὶ σῶν παρακολουθεϊ Τὴν ἔν­ταση ἀπλῶς Τῆς φωνἦς ­Υγὰ νὰ Ο­τα­
ι Ν
__. ὶ
σαὶμ·ΞΡ°ίνὉ Η­αἐ Υλωσσα, °ἦ χρωματικὴ ὕπόσταση του λόγου ' θεροποιη τὴν ἔννοια τῶν λέξεωνγ αλλα για αὐτὸ ακριβῶς δια­
δύναται να παραλλάσση χωρὶς να θίγη οὔτε να θίγεται απο τὸ α φέρει οὐσιαστικα απο τον τονισμό μας Τοὔτο αποδεικνύεται
αρχαῖο της προηγούμενο, καθὼς βεβαιώνει ὴ καθημερινὴ με το ἑξὴς: "Οταν ὁπροσωδιακὸς ρυθμὸςόπεχώρνγσε
¬;γ με­
·
7
αλλα καὶ ὴ ποιητικὴ πρακτικη, κατα τὴν οποία συχνα τονί­ λῳδικὴ ρυθμικὴ που τον συνὡδευε αρ­μονίσθηκε μὲ τὸν πο­
› κ ›
ς
ζομε εμ­Φρατικα οίτονες μονοσόλλαβες λέξεις (Ὁ οίι×θρωπο9)› σοτικα ἐξουδενωμένο λόγωμελίζονταςτὶςσυλλαβὲς οἱ όποῖες
όπως ἐπίσης βαζομε σὲ πολυσύλλαβες τόνο ανέμφατο (”Απὸ αντιστοιχοὔσαν στα τονιζόμενα αλλοτε μακρα βραχέα καὶ
7
› ­= ­ι
7 |
μακριά), ηγουν καθαρα όρθογραφικό7 οίνευ μετρικης ὴ μου­ παρέμεινε αθικτη. “Ετσι ὁ ρυθμὸς σχηματίσθηκε κατ” ἀνα­
σικης ἰσχύος_
,Εαν
μὲτὸ μονοτονικὸ σύστημαὴ γλῶσσατραυ­ λογίαν της ἄρσεως πρὸς τὴν θέση ανεξαρτητωςπραγματικης
Ί
ματίζεται καίρια, η ταλαίπωρη νεοελληνικὴ ποίηση καταδι­
βρκχότηω̨οςὴ μακρός­ης­ος τῶν συχχαβὥν, καχχγερΥώνΤα€ πιὰ
7· ε τ ι › :
καζεται οριστικα και α ετακλ τα.
' ί ~ | × < × ×
μ· Νη
το παναρχαιο ξίοτωὀες μελος. Δεν υπαρχειλοιπον δυναμικός
αρχαίοἔ Ρο μοἔ μπορει να αλλοὶωθαὶαε αεχοίἔ αφανίτ Το`ίίϋ'μΟ€ τις την γλωσσα μας καὶ αν ὑπαρξη θα εἶναι όέπι­
07
­ον
έ
86
8.7
θανάτιος ρόγχος της. ἹΙ ἐθνικη μας ψυχη οιζώνει μὲν­στὴν „
πίστη και τὴν γλῶσσα, μὲ τὴν μουσικὴ ὅμως τις βιώνει ὡς
\ $| Θ \ 3 , ` \ Ϊ Ν Μ
λυτρωτικο αισ ημα και γι αυτο στις τρυπες των καιρων τις
διασώζει. Μεταβάλλοντας τὸν τόνο ἀπὸ ποιὸν σὲ ποσόν, τὸ
μονοτονικὸ σύστημα ἐρημώνει τὴν μουσικη μας· κι ἐνὥστὴν ΤΕΧΝΗ ΑΧΒΙΡΟΠΟΙΗΤΗ
πολλὲς φορες χιλιόχρονη ἱστορία του ὁ ελληνισμός ξεοιζώ­ ΛΟΓΟΣ ΑΜΕΤΑΦΡΑΣΤΟΣτ
θηκε κατ” ἐπανάληψιν ἀπὸ τις ἑστίες του ἀλλὰ δεν ἔσβησε
ἐπειδὴ διατηροὔσε ανέπαφη τὴν ἔσω εστία, τώρα κινδυνεύει
νὰ ξεριζωθὴ ἀπὸ μέσα του, οπότε θὰ χάση τὸ πα̃ν_ Σὲ κείμενό του για τὴν ἐθνικη μας μουσικη, ὁ ,Αλέξαν­
' ποοσφιλη̃ και οἱκεῖα εἰς τὴν ὰκοήν)
Η
οι
Μ
Ο»
Ώ
* Δημοσιεύθηκε στὸ πεοιοδι
38 39
Χ
ει Ω­
§|ΦΠ
δω τςἐ
δρος Παπαδιαμάντης γράφει: ακἰιὰ τη̃ς πατοοπαοαὅότου
ἕκκλησιαστικῆς μουσικης: όχι μόνον τ ὰ ζἱσματα ἔνιναν
νλω̃σσα, εἰς ἢν
ταῦτα εἶναι ε α ένα καταλ πτό ὡς ἔ ιστα καὶ ­εἰς
7 ?/Θ μμ η η› ›
ι ε # 5 \ Χ :› κ νο ν › Ζ ι
τους ανοαμματους, αλλα και αυτα των θειων Ζἶυαννελιτυν τα
η̨̃ἠματα ὁιὰ τῆς αὐτῆς μουσικης καὶ του̃ λοναοιὁικου̃ αὐτῆς
Ἱ
τοόπου κατέστησαν οὶκειότεοα εἰς τὴν α̃κοὴν και βαθύτεοον
πάντοτε εἰσὅύουσιν εἰς τῶν ᾶκοοατῶν τὰς καοὅίας. Ύἱς
ὁοκιμάσῃ τις νὰ μεταφοάσῃ ἔν τοοπάοιον εἰς τὴν ὁημώὁη:
και τότε θὰ ἴὁῃς ότι ἦ νλω̃σσα) ἦτις εἶναι ζωντανὴ εἰς τὰ
ἠοωϊκὰ καὶ ἐοωτικὰ όίσματα του̃ λαου; εἶναι ψυχοὰ μέχοι νε­
κοοφοινείας ὁιὰ τὰ τοοπάοια. ]Ϊ.χ. ” Ἐἰνοίξω τὸ στόμα μου
και πληοωθήσεται πνεύματος...” Θ” α̃νοίξω τὸ στόμα μου
και θὰ νεμίσῃ πνέμμα πλέμμα πλένμα) και λόνο θὰ βνά­
Ι λω (διότι πῶς ἄλλως Θ” α̃ποὁοθ” ” οτα ο ὰ ” ετωνυ ία
2? 7? τω ι (Ρ Θ Ἰ? τω τω
του̃ ἐοευξομαι; σ Ύὶξιόν ἔστιν ὡς α̃ληΰω̃ςμακαοίζειν σο την
Θεοτόκον...= “Αξίζει αλήθεια νὰ σὲ καλοτυχίζουμε σένα τὴ
Θοοτόκο) που εἶσαι πάντα καλότυχη, και καθαοώτοιτη και
άνα του̃ Θεοῦ α Πλνν θὰ εἴπι τι ἀντὶ νὰ ιετα › ασΰω̃­
μ ἑἶ | › 27 ἔἶ›
σι τὰ ιἶπάοχοντα, ὰς στοιηθῶσι νέα ἐκκλησιαστικὰ ὰσματα
Ε' \ Ν ? Ν | Ϊ | 6' ­σ
υπο των ὁοκιμων ποιητων μας. Ναι, βεβαια) λενομεν ημεις,
και εἶναι τόσον εὔκολον τὸ ντοα̃νμα/... νὰ ἐμφυσηθῇ ζωὴ χω­
Ι Ἱ Ρ' / Ν Μ Η ­4 Ε Ϊ Ρ |
ὰ οις να υπαοχῃς νὰ ὸοθῃ εμπνευσις ἐκει όπου λειπειη ψυχη/
αξη ζτ. ῖἐθ/ἰἔὶθθ).
εν ι 1 ν ν ι ον 2 ϊ ι ι Ν λλ ὁ
θ
() Α ως, ια να νινουν νεα θρησκευτικα α̨σματα, πρεπει το βοη ησωμε να παρακολουθη τὰ εὐχαριστιακὰ μηνύματα,
ι Ι ­< 8 2 θ Ι ΜΖ4 ὁ ν ι Τι 9 ν μ ι ν Ν ν ν χ να μινῃ πρωτα και νεα ρησκεια... ς οκιμασουν λοιπον ο επιχειρημα ενισχυεται εκ των πραγματων, τωρα που κα­
ἐκεῖνοι που τὰ ὀνειροπολου̃ν αὐτὰ νὰ κάμουν θρησκείαν χει­ ταργηθηκαν τὰ 'Αρχαῖα στὸ Γυμνάσιο, ὴ δὲ διδασκαλία τους
ροποίητον, θρησκείοιν νιὰ τὰ κέφια τους, καὶ τότε θὰ κατα­ στὸ Λύκειο εἶναι τόσο ὰνεπαρκης, ὥστε καὶ αὐτοὶ οἱ πεπαι­
λάβουν καὶ οἱ ἴὅιοι πόσον εἶναι μωροὶ καὶ τυφλοί». δευμἑνοι της αὔριον θὰ στερου̃νται γλωσσικὴς προσβάσεως
<Η κατηγορηματικότης τοϋ σκιαθίτη πεζογράφου ἐκ­ στὰ Μυστὴρια. Ἐὰν θέλωμε λοιπόν, συνάγουν, τὰ λειτουρ­
φράζει τὰ αίσθηματα ὁλοκληρου τοὔ ἔθνους μας, τὸ ὁποῖο γικὰ κείμενα καὶ δὴ ὴ ὑμνογραφία νὰ ὰνταποκρίνωνται στὸν
ἔχει δημιουργησει καὶ άπαρεγκλίτως τηρεί” τὴν λεγομἑνη ρόλο τους, πρέπει νὰ άντικαταστησωμε τὴν πεπαλαιωμἐνη
«ὰντιμεταφραστικὴ
παράδοση» τῶν ἐκκλησιαστικῶν ὕμνων. γλῶσσα της λατρείας μὲ σύγχρονο τρόπον ἐκφράσεως.
'Ενω οί ἀρχαῖῖοι συγγραφείς, τὰ πατερικὰ καὶ τὰ βιβλικὰ Σιωπηρὰ ρητὴ προϋπόθεση κάθε συναφοὔς μεταφρα­
κείμενα κάθε τόσο μεταφράζονται, τοὔτο συμβαίνει σπανίως στικοὔ σχεδίου εἶναι ότι οί ἐκκλησιαστικοὶ ὕμνοι ὰπλὥς εί­
καὶ ὁπωσδηποτε περιθωριακὰ μὲ τὴν ὑμνολογία της Ἐκκλη­ σάγουν μουσικοποιητικὰ τὸν θεῖο λόγο στὶς καρδιὲς τῶν άν­
! Ι 3 ι 9 # 2 Ι κ · Ι : ι 2 ν 2 3 ν ι 6 σιας μας, μολονοτι ουδεμια απαγορευσις υφισταται. Το θρωπων. Αντιμετωπιζονται επομενως ως οχηματα, τα ο­
πραγμα δὲν όφείλεται στὶς ὅντως τεράστιες δυσκολίες του ποἶα ὅμως, ἐξ αἰτίας του παρεμβαλλομένου χρόνου μεταξυ
ἐγχειρηματος, που ἐπὶ τέλους θὰ κριθη ἐκ του άποτελέσμα­ της δημιουργίας των καὶ της ἐποχης μας, βασίζονται πλέον
τος, ὁφείλεται κυρίως εἰς τὴν άρνητικὴ στάση τοϋ πληρώμα­ σὲ νεκρὸ γλωσσικὁν τόπο, είς τρόπον ὥστε τὸ αίσθημα του̃
τος, ὴ ὁποία βαραίνει καταθλιπτικὰτὸν υποψηφιο τολμητία. ὑμνογράφου δὲν πλησιάζει τὸ αίσθημα τοῦ πιστοὕ, ὁπότε μέ­
Πρόκειται γιὰ ίσχυροτάτη ψυχολογικὴ αντίδραση των πι­ νει άμετάδοτο. Τὸ ευλογοφανὲς τοῦτο σκεπτικὸ δὲν υπερβαί­
στὥν, οἱ ὁποῖοι, ὥς συνείδηση τὴς Έἶκκλησίας, προτιμουν νὰ νει τὶς ἐπισφαλεῖς ὁριοθετησεις του γλωσσικοὔ ζητηματος,
μὴν ἀντιλαμβάνωνται ἐντελὥς, παρὰ νὰ αὶσθάνωνται μετα­ θεωρουμένου ὑπὸ τὸ πρῖσμα της ἀνυπάρκτου ἑλληνικὴς δι­
γλωττισμένη τὴν Λειτουργία τους. “Οχι ότι δὲν θέλουν νὰ γλωσσίας, ὁριοθετησεις οὶ ὁποῖες, μαζὶ μὲ τὶςὑποκειμενικὲς
καταλαβαίνουν, ἀλλὰ ὴ «κατανόηση» ἐδὥ συντελεῖται μυ­ άφετηρίες τὴς νεωτέρας ποιητικὴς, προσδιορίζουν τὴν όλη
σταγωγικά, στὸ πλαίσιο της Θυσίας καὶ της 'Αναστάσεως στρατηγικη, παρὰ τὸ γεγονὸς ότι ὴ τακτικὴ ἔχει τὶς ἰδιορ­
Ευχαριστιακὴ ἐπιδίωξη δὲν εἶναι ὁ πιστὸς νὰ λάβη κάποιο ρυθμίες της, ἀφοῦ ἐν πάσῃ περιπτώσει πρόκειται γιὰ μετά­
μηνυμα, εἶναι νὰ μεθέξη στὴν άκρα ταπείνωση του Ἱησοὕ, φραση ἐκκλησιαστικῶν ὕμνων καὶ όχι ἑνὸς κειμένου οὶουδη­
ὁπότε όλα διαδραματίζονται στὴν περιοχὴ της κατανυξεως. ποτε. Παραθεωροὔνται ἔτσι οἱ πνευματικὲς συντεταγμένες
Αυ̃τὸ ἐξηγει̃ῖ γιατὶ καὶ ὁ πιὸ ὰπελέκητος ὁρθόδοξος γνωρίζει της ὑμνογραφίας, που ἐκκινοῦν ἀπὸ τὸ γεγονὸς ότι ὰποτελεῖ
ἀπὸ στηθους πληθος λειτουργικὥν άπο­σπασμάτων, άσχέτως ὀργανικὸ στοιχεῖο ζώσης λατρείας. (Η ὁρθόδοξη λατρεία εἶ­
ἐὰν τὰ παρανοὴ κάποτε.
ναι δοξολογικὴ δεξίωση της Παρουσίας στὸν κόσμο, μυστη­
Τὰ άντιμεταφραστικὰ αίσθὴματα του ὰπλου̃ καὶ ὰγραμ­ ριακὴ ὰναφορὰ τοῦ παντὸς στὸν Θεό, ὁ ὁποῖος μας προσέφερε
μάτιστου λαοὕ δὲν συμμερίζονται πάντοτε άγαθης προαιρέ­ τὸν υὶκὸ ἑαυτόν του, συλλογικὴ προσευχὴ της κοινότητος,
σεως λόγιοι, θεολόγοι, ἑνίοτε καὶ κληρικοί, ὁρμώμενοι ὰπὸ ὰρνητικὴ πρὸς κάθε ἔννοια σωτηρίας διὰ της ὰτομικὴς θρη­
τὴν σκέψη ότι γιὰ νὰ ἐπιτόχωμε οὐσιαστικὴ συμμετοχὴ τοὕ σκευτικότητος. Οί πιστοὶ ζοὔν ἕνα «ἔργο», που χρειάσθηκε
πληρώματος στὴν λατρευτικὴ ζωὴ της Ἐκκλησίας, πρέπει νὰ
πάνω ἀπὸ χίλια χρόνια αγίας ἐμπνεόσεως του̃ πνευματικω­
ἔιθ
Η
Ν Ν Ν .. _ ί
τάτου των πολιτισμων, γιὰ νὰ κρυσταλλωθη ὴ μορφὴ ιου. φερονταν
ἀκόμη τὰ μακρὰ καὶ τὰ βραχέα. Παρέμεινε ἔτσι,
(Η μορφὴ τούτη δὲν ἔχει νὰ κάνη μὲ ἐξωτερικὸ σχηματισμό γιὰ νὰ θυμηθὥ τὸν Κωνσταντίνο Οίκονόμο τὥν ἐξ Οἰκονό­
διακεκριμένο ἀπὸ τὸ λογικο περιεχόμενο, ἀλλὰ μὲ τὴν ίδια μων (Περὶ τὴς ννησίας προφορα̃ς τὴς ἑλληνικῆς τλώσσὴς,
τὴν υπόσταση τὴς Ευχαριστίας, υπόσταση ὰναφανδὸν συμ­ ί8δΟ), αὡς ἀχώριστος ὶδιότης, καὶ οἶον ζωὴ καὶ φυχὴ, τω̃ν
Ν ε / τ· κε λ κ › × ι ... Ν ε| „.
βολικὴ, συστατικό μέρος της οποιας ειναι και ο γ ωσσικος ενχραμματων και σὴμαντικων φωνων, ὴτοι των λέξεων, εὶόο­
Ἐύποα̨
ποιου̃σα καὶ όιορίζουσα τὴν τούτων ἀπαννελίαν. Ταύτὴν λοι­
μ·
. 5 ι
χ,
(Ό­σο ὴ Λειτουργία τελειώνεται τόσο οί υμνογραφοι επι­ πον οἱ ,ιιεταχενέστεροι ποιὴταὶ μετεχειρίσθὴσαν ἔν τοιοτῳ καὶ
Ν Ν ) 2 ~
ένουν στὴν ὁμοιογένεια του παραδόσιμου συμβολισμου, α­ ὀχὴμα καὶ βάσιν τὴς στιχοποιΐας, ποὁίζοντες τὰ μέτρα των
Ν | κ κ ν
~ __ Ν
διαφορώντας, κατὰ τὸ προηγουμενο των ,Αρχαιων, για το στιχων ὅχι πλέον κατὰ τὸν χρόνον των ,ιιακρων καὶ των βρα­
η̨ Ϊ Δ Ϊ | \ οἔ 3 Ξ· τρέχον γλωσσικό αίσθημα. Τὸ πλὴρωμα, με την σειρα του, χεων, τον όποιον ὁ ἀπαίὅεοτος καὶ ἄμοοσος όχλος δὲν ειχεν
δείχνει τὴν αυτὴ ἐμμονὴ, διότι στὸν λειτουργικό συμβολισμό αυτία νὰ ὁιακρίνῃ, ἀλλὰμόνον κατὰ τὸν τόνον καὶ τὸν ἀριθμὸν
β
ιι
ιώνει τὸν υπέρλογο κόσμο τὴς πίστεως, ἐνὥ ὴ καθομιλου­ τω̃ν σολλαβω̃ν, ἐκ τω̃ν ὁποίων νεννα̃ται ὁ λονοειόὴς ρυθμός,
ένη διάλεκτος μόνο ἐννοιολογικὰ μπορεῖ νὰ τὸν πλησιαση. ὁιὰ τὴν σοναρμονὴν καὶ συννένειαν τὴς νλώσσὴς ,ιιετὰ τὴς
(Η ἀρχαία γλῶσσα διαθέτει τὴν μυστηρ­ιακὴ βαφὴ τὴς άπο­ ,ιιοοσικῆς τέχνὴς. Τούτονς ὁὲ τοὺς ὅὴμοτικοὺς στίχους ώνό­
Ο”
Χ
Ο
Τ
Ψ
τάσεως, που «ὁὲν λέχει οὔτε κρύπτει ἀλλὰ σημαίνει», όπότε ,ιιασοιν καὶ λονοειόεΖς..., σονὴθέστερον δὲ τους ὡνόμασαν πο­
ατ” ἐξοχὴν ὰρμόζει γιὰ τὴν πνευματικὴ ὰναγωγὴ του ἐδὥ λιτικούς, ὡς ἐκ πολιτικῶν... ὀνομάτων, ὴτοι τὴς κοινω̃ς...
τὸ πέρα. Έὶν ἀρχὴ λοιπὸν οἱ ὕμνοι γράφονται, κατὰ τὸ πρό­ σννειθισμένὴς χλώσσὴς καὶ προσῳὅίας...›› Σ” αυτὸ τὸν λο­
υπο του Ευαγγελίου, στὴν κοινὴ, ὅμως προϊόντος του χρό­ γαοιδικὸ τρόπο αναφέρεται ό Παπαδιαμάντης, που ἔχει, ὡς
ου, καθ) ὴν μάλιστα στιγμὴ ὴ λαλουμένη προσεγγίζει τὴν φαίνεται, κατὰ νου τὸ ἔργο του Οἰκονόμου, σ” αυτόν στηριξαν
νεοελληνικὴ, γίνονται ἀρχαιοπρεπέστεροι. λνύμφὴς πανοίνιον οί Πατέρες τὴν υμνολογία τὴς λὶἶικκλησίας, υπηρετώντας
Τ
σ
ἴνα πρὸς αὐτὸν έλκύσῃ πρωτόκτιτον. αἰἶρωτόκτιτονυ καὶ (Η ἐκκλησιαστικὴ υμνογραφία υψώνει τὴν γὴ στὰ ου
¶
\ Ν Ν
ίχι «πρωτόκτιστον», ἐπειδὴ στὴν τελευ ιαία περίπτωση νια μὲ την ἀδιάρρηκτη ενότητα του λόγου καὶ του μέλους της,
Ο
.ι
>>·.
ἰωτα θὰ γινόταν μακρὸ καὶ τὸ μέτρο θὰ υπέφερε, εςηγ
ὸν πανόλβιον τόκον, ψάλλομε στὸν ίαμβικὸ κανόνα τῶν Χρι­ θεμελιακὲς ἀνάγκες τὴς λατρείας καὶ διασώζοντας έμμέσως,
τουγέννων, καὶ Δόμος παχονθεὶς σαρκί, τὸν πεπτωκότα, πλὴν ἀσφαλὥς, τὴν μουσικὴ υφὴ του έλληνικου λόγου.
Ὁ
ῇ\
οτ
σ·Ζ
Α
ο­ οε
ἑνότητα εὶδοποιὸ τὴς αρχαίας προσῳδίας (ὰληθινου δώρου
Νικόδὴμος <Αγιορείτὴς, έπικαλουμενος τὴν αυθεντία τὴς τὴς Προνοίας στὸ Γένος μας), που φωτίζει τὴν διαφορὰ τὴς
ε
Ο
›
ωΰι̃
μηρικὴς παραδόσεως, ὴ παλαιότητα τὴς ὁποίας ουδέποτε ἐθνικὴς μας μουσικὴς ἀπὸ τὸ αγρηγοριανὸ» μέλος καὶ τὴν λοι­
μπόδισε τὶς ψυχές των πιστῶν νὰ πλημμυρίζουν ἀπὸ ἄφατη πὴ μουσικὴ τὴς Δύσεως. Μπορεί ὴ κατὰ ποσόν προσῳδία
αγαλλίοω­·η στὸ ὰκουσμα τῶν ὕμνων τὴς ὶὶυκκλησίας μας. νὰ εἶχε υποχωρὴση, ὅταν ὴ ,Εκκλησία ὰνὴλθε είς τὸ ἱστορι­
ΕΗ «παλινῳδία» τῶν υμνογρὰφων δὲν εἶναι ὰνεξὴγητη. κό προσκὴνιο, εἶχε ἀφὴσει όμως ίχνη ἀνεξίτηλα στο ποιόν
Στους χρόνους του Χριστου ὴ ποιητικὴ προσῳδία ἐκ­ τὴς γραφὴς καὶ του μέλους, καθως βεβαιώνουν τὰ βυζαντινὰ
7 λ ` ο
ιι λείψει καὶ ὴ λὴθη σκέπαζε τὴν συλλαβικὴ ποσότητα, αλλα μουσικα χειρόγραφα, όπου τὰ «λόγια» σημειώνονται ατονα
τουτο παραδόξως ὀίφησε ὀίθικτη τὴν τονικὴ προσῳδία, που καὶ ὰπνευμοίτιστα, ἐπειδὴ ρόλο πνευμάτων καὶ τόνων παί­
5
ἔἰξακολουθησε νὰ ἰσχυη μουσικὰ μέχρι σήμερα, σὰν νὰ προ­ ζουν τὰ σύμβολα τὴς παρασημαντικὴς. Μεταπλαθόμενος
ἔιἔ
ίιδ
` κ
Οκ
λοιπὸν λειτουργικα πατριος ὴμῶν λόγος, διεφύλαἔε τὴν μετέχει τού συμβολιξομένου. Ί­Ϊ μετάφραση, καὶ δὴ στὸ ίσο­
ἑνότητα σώματος καὶ πνεύματος, νού καὶ καρδιας, αν κ
ἔς
ότι
πεδωμένο σύγχρονο ίδίωμα, κατα ανάγκην συγκεντρώνεται
προφορα της συλλαβικὴς ποσότητος εἶχε ατονίσει. στὴν ἔννοια, τὴν ὁποία αποδίδει εἰς βάρος τού πνευματικού
Διακρίνει τὸν λειτουργικὸ λόγο ένας αναγωγικὸς δυνα­ ὁρίζον­τα πού ὁ λειτουργικός λόγος δημιουργεῖ, όμως κατ*
μισμός, τὸν ὁποῖο ὁ σύγχρονος ανθρωπος παραγνωρίξεί αύτύ τὸν τρόπο διασπα τὴν ριζικὴ ένότητα τού λόγου καὶ τού
ἐπειδὴ θεωρεῖ τὸν γλω­σσικὸ τύπο ἔνδυμα καὶ τὸν ξεχωρίζει μέλους, καταστρέφοντας συνάμα τὸ ύπερούσιο ποιόν καὶ τὸ
απο το νόημα. Αύτὴ η αναγωγικὴ δύναμη συνυφαίνεται μὲ εύκατάνυκτο
ἦθος τῶν ύμνων. ,Ιδού γιατί νιώθουμε απο­
τὴν καθολικότητα της τελουμένης αληθείας χοιὶ χάνει Τὴν στροφὴ ακούγοντας «θα ανοίξω τὸ στόμα μου καὶ θα γεμίση
ύμνογραφία να «κατανοεἴται» όχι καθ, ἑαυτὴν ἐννοιολογικῶς
πνεῦμα καὶ λόγο θα β;×άλω...›› κι ας ἀποδἰδουν οἱ αυ̃κρὲς χέ­
αλλα ἐν πίστει στὴν ίεροπραξία. Δὲν ύπάρχει κατα συνέπεια
ξεις ποιητικα σὲ μιαν αλλη προοπτικη, όπως τού δημοτικού
«ἐγὼ» τού ποιητὴ, πού πρέπει να συνταυτισθὴ μὲ τὸ «ἐγώ»
τραγουδιού. Τί διαφορα από τὸ πρωτότυπο, πού μὲ τὴν ύπο­
μας. ,Εν τοιαύτη περιπτώσει ὴ λειτουργίαθα ὴταν θεατρικὴ
βλητικὴ του ίεροπρέπεια τρέπει τὸ κοινότατο άνοιγμα τού
αναπαράστασις κατηχητικὴ σύναξις, τὸ δὲ αίσθημα θπο­ στώματος σὲ ύπερφυσικὸ ­συμβολισμό της θείας ἐμπνεύσεως!
κειμενικό. ,Αντίθετα ὁ θμνογράφοἐ καὶ ύ πλθθωμα δὲν Δὲν μὲ προδιαθέτουν ἐκτρώματα τού τύπου ‹‹κρε,ιιιέτοιι σή­
αποτελούν μεμονωμένα άτομα αλλα τὴν ἴδια τὴν ”Βκκλησία,
,αερα στὸ ξύλο» (κρεμιέται μόνος του τὸν κρεμούν;), μὲ τα
ὁπό­σε τη μελῳδία τού αρχαίου κοινοτικού ὴθους προεκτείνε­ ὁποϊα «ανενώνουν» τὸ θρησκευτικό αίσθημα τῶν μαθητῶν
ται καὶ ἀναβιαπτίἕεται στὸ νέο κυρίαρχο αίτημα της κατανύ­ στα σχολεια μας οι θεολογοι προπαγανδιοται τοϋ «κοινού­
ξεωἐ­ Στὸ χλι̃­,μα Τω̃τν ὁ ἀγΡ·0ιμμάΤισΤ0€ πισΤὸ€ αἐννθεἶθ ριου κόσμου του̃ Θεοῦ», αφού ὴ δικη τους ανευθυνότητα μὲ
τὸ μυστηριο καλύτερα από τὸν κομψό γραμμοιτιομένο, ὁ ὁ· σταματα πολύ πρὶν να έξετάσω τὴν ἐμβέλεια μιας ίδανικὴς
ποῖος ­όφείλουμε να τὸ ύπογραμμίσωμε¬κατα βάθος ἐπι­ με­ταφράο­εως, αγ ὁποία ἐν προκειμένῳ ένδιαφέρει. Αύτὴςτης
ζητεί τὴν μετάφραση για να καλύψη μὲ μια σχέση διοινοη̃τιτ ι ίδανικης μεταφράσεως τὸν λόγο θεωρῶ ακριβῶςλειτουργικα
κὴ τὴν απουσία τὴς κατανύξεως. πεθαμένο, διότι έξαντλει̃ἶται μοιραία σὲ λιγότερο περισσό­
Πῶς συγκινούν τόσο πολύ οἱ ἐκκλησιαστικοὶ ύμνοι, καί­
τερο «ποιητικὴ» μεταφορα τού ἑννοιολογικού περιεχομένου,
τοι γραμμένοι σὲ ἰδίωμα ξένο πρὸς τὸ γλωσσικό μας αἴσθη­ ἐνῶ τὸ αρχέτυπο, συνενώνοντας τὸ έδῶ μὲ τὸ ἐκεῖ, χάρη στὴν
μα; Δὲν αρκεί να λέμε πὥς η αρχαιοπρέπεια κάνει Τὸν λει~ πολυσημία τῶν ρημάτων καὶ τῶν ονομάτων, μεταβάλλειτὴν
τουργικὸ λόγο απλὸν καὶ αναλλοίωτο σαν φυσικό φαινόμενο, φωνὴ τού ύμνῳδού σὲ καθολικὴ αληθεια πού ῆλεκτρίζει. Τί
διότι αὐτὸ αφορα μαλλον στὸ έπιβάλλον παρα στὴν ύποβλη­ άλλο ἐννοούσε ό Παπαδιαμάντης όταν μιλούσε για μέχρι νε­
τικη του δύναμη. Οί ύμνοι εἶναι στοιχείατηςλατρείας καὶ γι)
κροφανείας ψυχρότητα τῶν ἐκδημοτικισμένων ὕμνων,
αύτύ δὲν μεταδίδουν μηνύματα αλλα συναγείρουν τὸν πνευ­
(Ο σημερινός άνθρωπος έκφράζεται, ὡς ψυχολογικό ύπο­
ματικό μας κόσμο δια τού αίσθὴματος, ξυπνούν ἐντός μας κείμενο, μὲ τὴν ατομικὴ του φωνὴ° δεν αντηχεί” στὸν λόγο
μία κατάσταση διαχύσεως, είς τὴν ὁποία δὲν ὁδηγεῖ η φυσι­ του τὸ πνεύμα της ὁμαδος. (Η “Εκκλησία μας γνώριζε ανέ­
κὴ σειρα τῶν πραγμάτων. Δὲν ύποβάλλει κάποιααφηρημένη
καθεν τα όρια τού ατομικού λόγου ­καὶ τού πιύ ποιητικού­
ίδέα, ύποβάλλει μία ύπεροχικὴ τάξις, παρούσα καὶ αύθύ­
γι) αὐτὸ καὶ δὲν περιέλαβε στὴν ὑμνολογία ούτε ένα στιχούρ­
παρκτη, ένα σύμβολο πού ἐξ οὁρισμού δὲν οαναπαριστα αλλα
γημα τού Γρηγορίου Ναζιανζηνού, οὔτε έναν ύμνο τοϋ Συ­
τι
ο
Με
45
μεὥνος Νέου Θεολόγου, παρὰ το γεγονος
τοὺς τοποθετεί στην κορυφη τὥν αγίων της.
οι
ΖΙ
ίἔ
‹ ­ἑ”
Ν Φοει̃
ἩΓ]
ζηω̃
70
Ο
ς:
εκ
ξ _ Άι Πω Ν
Ο μεΐαφοαοιηἐ των ἐκκλησιαστικων
±` ν ¿
ασχαν αίμπεθβληῖα τμποὅια προκειμένου να ἀποδώση τὸν λειτουρ­
› Ύικὁ συ βθλβσ ό ±­Βνωΐὸἀ Α­ αδ: ο : ι ›· Ν
Ο:
μνων συναντοἐ
βέβαια οἱ δύο θεολόγοι τὸν άποκλεισμὸ του συγχρονου αν μ μ ­ ω ρχαιοι ιωμα υψωνειταλογια της
θρώπου. μιλοὔ­σαν όμως ἐξ ἰδίων. “Αλλο η ἐσωτερικη ζωη λατρείαἔ σὲ σύμβολο θε­ίκἦἑ πνοἦἐ καὶ περαιτέρω καθολικἦς
καὶ η ἕκφραση τοὕ κάθε ἑνὸς καὶ άλλο ἕναλατρευτικὸ σύμ­ ἀληθοίαἔ Τἦἔ πίοαῖεωἔτ `θ μετάφραση τὰσχετικοποιεἴ σά­
βολο· άλλο η ἐξωτερίκευση ἑνὸς βιώματος και άλλο η συγ­ Υονΐαἑ μὲ Τὴν οηλωῖικἢ πλευρά τοὕ ἐνεργοὔ λόγου τὸ ατσμτ­
κεντρωση τῶν ψυχῶν εἰς τὸ αὐτὸ σημεῖο. Τὸ σημεῖο τοὔτο χὸ αἴοθημα· Χαοακοηοοαακὸ τῶν νεωτέρων γλωσσῶν ­κυ­
χάνει την ἑνοποιό του δύναμη γινόμενο ἰδέα ­¬στην περίπτω­ θίωἔ Τἦἔ Δύο“οω€¬εἶναι ότι ἀποτελοὔν μέσον ἐπικοινωνίας
ση, αἴφνηςς των μεταγλωττισμένων όμνων τὥν ἀληστου καὶ ἐκφράοεωἔ ἀτομων· "Οσο πμλομοτεοοἑ ο λογος Τόσο πιο
μνημης ‹‹θρησκευτικῶν›› τραγουδιὥν τοϋ τύπου ”Ο Χριστὸς
πλατύ τὸ αίσθημα. Τὸ ἀτομικὸ αίσθημα ἐντυπώνεται σὲ εἰ­
ἀρχηνός μας και στρατιώτες ἐμεῖς. Έἶὰν τὸ λατρευτικὸ σύμ­ ΐονεἔ' ο ομλλοομκοο μὔθος ἐκφράζεται μὲ σύμβολα. “Εξ οὕ η
βολο ἦταν ἰδεολογικό, δὲν θα ύπηρχε λειτουρ­γικη ἔκφραση, αποΐυλωἶ δοκίμων κατα Τὰ άλλα ποιητῶν μας, όταν ἐπεχεί­
δεδομένου ότι τὸ περιεχόμενο τὥν όμνων θα ηταν διακεκρι­ Ρηοαν να αμ­Ξτάγράψουν» στην νεοελληνικὴ κάποια πολύ
μένο ἀπὸ την μορφη καὶ γι, αὐτὸ μεταδόσιμο μόνο του. (Η πθοοφομώτεραν ἐν οχέοοο πθοἐ Τοὺὲ ὕμνους, βιβλικὰ κείμενα.
λειτουργικητέχνη δὲν φιλοτεχνεῖ ἕνα σύμβολο τοὕ κόσμου γιὰ Τοὺἔ δοέφευγε ὅτο ἀνασχγἰμὡμζαν μὲν ἔννοιες καὶ λέξειςς δὲν
να τον εἰκονί­ση καὶ νὰ τὸν άντιπαραθέση ὥς ἀντικειμενικη δημί®μΡΥοὔοαν ὅμωἐ σύμβολα κοινἦιὲ λααοείαἐ καὶ πίοαοωἐ­
ύπόσταση στον νοὕ· θεωρώντας τον κόσμοσυμβολικάγ κατο­ <Ω§ αῖομοκἡ αλήθεια Το ἱορο καταντα παΥΞΘο καὶ αναξοοπι­
χυρώνεγ τὴν ἐσωτεργχἠ του συγκρότσηση ἀνά.Υ0ν.ρας Τὰ πάντα στο κατάπλασμα επειδη αντικαθιστά τὸ πνεῦμα της ζωντα­
στὸ πνευματικό του κέντρο. Ἰἶιν τοιαύτῃ περιπτώσει καὶ οἱ νἦἐ πίοοεωἑ μὲ Τὴν ­ποιητικη μη αδιάφορο­ λογικη τῶν
φυσικὲς ἀκόμη ἰδιότητες τῶν όντων δὲν ἰσχύουν παρὰ ἐφό ἱδεῶν· (Η ὀμομφιὰ Τῶν ἐκκληοίαοαοκὥν ὕμνων αναδύεῖαο ὥἐ
όσον τα όντα προσλάβουν την σημασία της πνευματικης τά­ ὀσμό Ξὐωδίας
πνΞυμα”"·ό”7Ι§
απο την λειτουργική τους διά­
ξεως καὶ της ἱεραρχίας τοϋ κόσμους η ὁποία καθορίζει ἔτσι σταοηι οχι απο Τὴν οἰανδηποτε αλογοτεχνικη» τους αξίακαὶ
συμβολικά καὶ αύτη την λειτουργικότητά τους. Φαίνεταις ἀρεῇἰ· Καὶ ὅσον ἀφομα̃ οἰἐ Τα καθ, ἡμαἐτ ὑπὸ Το πρἴσμα όλων
νομίζω, η εξαιρετικη σπουδαιότης τοὔ τυπικοὔ για την ἰερο­ Τῶν ἀνωλ­έΡω› ἦ μεταγλώττιση της ὑμνογραφίας στερεῖται
τελεστία: Δεν εἶναι άχρηστη ἐπἑνδυση άλλα όργανικη άρ­ θετωωὕ νοἡματοἔ· οσον ἀφορᾶ ὅμωἑ Τὴν ἀπόδοση τῶν ίερὥν
θρωση του̃ λατρευτικοὔ συμβολισμοῦ, περιφρουρητικη της κειμένων καὶ μαλιστα τῶν ὕμνων της μίας7 άγίας καὶ καθο­
αῦθυπαρξίας του. 'Όταν λοιπὸν ὁ συμβολισμὸς αὐτὸς ἐκπί­ λοκἦἐ Ἑκκλη̃οίαἐ μας σὲ ξένες γλὥσσεςς για ευτυχηση,
πτει σὲ παράσταση της «ἀπομυθευμένης» πραγματικότητος ὀφείλει να δοαοώζη̃ και νά άκτινοβολἦ τὸ λειτουργικό τους
χάνει την αὐθυπαρξία του, η πνευματικη τάξη πού χαραζε
κάλλος. Τοϋτο δὲν εἶναι ἀνέφικτο, ὑπὸ τὸν όρο ότι θὰ ὑ­
ἐκ τῶν ἔνδον τα όρια της πράξεως καταρρέεικαὶ ὁ άνθρωπος πάμχη οῖαθερό ἀναφοοα πανω Το ἑλληνικὸ πρωτότυπος
ὁρμᾶ πλέον άχαλίνωτα στὸ κυνηγι της δικης του ἔπαρκείας ἐνδεχομένη ἀπώλεοα Τοῦ οποίον υ̃υνεπάγεται καίριον τραυ­
­ την θανάσιμη χίμαιρα της απόλυτης δυνάμεως. Το συμ­ Ε μαῃσμὸ Τἦἔ 3Ομθοοοξία€­
Ν \ ί Ν το
ολικὸ ο ώνει τὸ ανταστικό ένω τό οινταστικὁ μόνο Το σμμβολο καΤ®μ^Τ®"­0" χαὶ μπορεί· ν β ιι οφ Φ . Φ
τι κ › |
του ὑπάρχει καὶ αναπαράγεται σάν το αρχέγονο χάος. Οταν Το εσωιτρίόεμομμε καί· ὅχό ὅῖαν ἀναἴνωμίζουμε Τὸ ἐκ­
ῇκ
46 47
Θ)
τ¬ω
έ
Ω|
άνανοηματίζεται
νοιολο ικό του πε ιε ό ενο. Στὶν δεύτε πε ίπτωσ εἶναι δὲν εἶναι ὁ ε ισ ός τ”ςκα δια̃ς καὶ τ” διανοία °
7
Ν 3 Ν Ν
σημειο· στην πρώτη ἀναδεικνύεται πηγη σημασίας. Λατρευ­ Αντὶ νὰ μονιμοποιουμε τὸν εσωτερικό διχασμό του ση­
τικὥ τὸ ­σύ ολο ιώνεται ὲτὶν αλ ωδία 2 ὁποία δίνει ε ινοῦ άνθ ώπου ἐν όνό ατι κάποιου ἀπε ίσκεπτου ἐκσυ ­
μ' ι 7 ρ
| | Ν
στὸν λόγο ἔντα­ση, τὸν στρέφει πρὸς τὸ βαθος καὶ τὸν κανει χρονισμου, πρέπει νὰ ἀποκαταστησωμε την χαμένη πνευμα­
ἐγκάρδιο. Τὸ σύμβολο δὲν ἐγγίζει τὶς ψυχὲς ξεχωριστά, ἀλ­ τικητου ενότητα. Μετακομίζονταςτὸνόημα σὲ έναλόγο «σύγ­
λὰ τὶς παίρνει ἐπάνω του μὲ την συν­κίνησι όλων. Πα̃σοι πνοὴ χρονο», χωρὶς νὰ ὰντιλαμβανώμαστε τί ἀκριβῶς θὰ στη αύτὀ,
αίνεσάτω τὸν Κύ ιον. Τὶν ὁ αδικὶ θέασ τοὔ κέντ ου της πληττομε τὸ ἑνοποιὸ σύ βολο καὶ διασκο πί ο ε τούς υ ι­
ί
Ν Ν ω | Ϊ Ώ Ν Ν
ζωης διὰ της πνευματικης αίσθησεως εξασφαλίζει η παρα­ σμους, ενισχύοντας την ἐξωτερικη συνοχη της λογικης καὶ
δοση. (Η παράδοση δὲν μας καθηλώνει στὸ παρελθόν, μᾶς τῶν τεχνικὥν μέσων. “Οχι ότι ἀπὸ τὸ σύμπαν της λογικης
`ί
κ
υρνᾶ μέσα· δὲν γεννά αίσθημα, μάς ὁδηγεἶ στο αίσθημα άπουσιάζει τὸ συμβολικό ἑδραίωμα ­ κάθε ὀίλλοί υΐπάρχει
αὶ ύπ, αύτη την ἔννοια μᾶς συγκινεί, μᾶς ενώνει μυστικὰ μὲ ὰπλὥς ὡς δεισιδαιμονία τοῦ πρακτικού ἀποτελέσματος, πού
ζώντας καὶ τεθνεδοτας. Σκοπός της Θείας Λειτουργίας δὲν ἐγκυμονεῖ όμως γιὰ τὸν πολιτισμό μεγάλους κινδύνους, διότι
εἶναι νὰ κατανοηθη τὸ σύμβολο, εἶναι νί ἀνοίξη η ψυχη μας, ἐπιτρέπει ἔναν κατευθυνόμενο συμβολισμό, οίκοδομούμενο
οκ Οπ Οτ
Ρ!
Ωω
Η
ότε θέμα μεταφρ­άσεως ούτε γιὰτούς ύμνους ούτε γιὰ τὰ στὸν σκοτεινό καὶ ἀποκλειστικὸ μηχανισμό της ἐπιθυμίας
όλοιπα έ τ ς τίθεται. Δὲν ίσ ύει ιὰ τὰν λὥσσα ας καὶ της ἀνά κ ς. Π ὥτα, τὸ συ ολικό στε έω αἐ ό ωνε
μ· φ
; \ / Ν
ι διὰ τὶς άλλες καὶ ό λόγος εἶναι ὰπλός: η νεοελληνικη δὲν την ιδιοπροσωπια κάθε εθνικης ὁντότητος καὶ ἐξασφάλιζε
ποτελεῖ ξένο σῶμα ἐν σχέσει πρὸς την άρχαία ρίζα της, ό­ την συνύπαρξη όλων, δίκην διαφορετικών γαλαξιὥν° τώρα, η
”­ι
πως η γαλλικη, αίφνης, ἐν σχέσει πρὸς την ελληνικη. Δὲν πολυμορφία άπωθεῖται διακριτικὰ βάναυσα, πάντως μεθο­
Ν § | \ ΐθ Κ | 3 ρλῖ λ \ 8 | Ω \ ἰ Ἡ \ | Ι / \ Ώ Ν
σι̃)γ%ρΟΤΞί. Ξπθμενως ΰὅ Χα. Ξ 'ηλίκίθί Τηζ αὉ'ῖ”Ο'”Ε”ε εἰς 'Υ ωσσίκθ Οία., Όπερ Ξνθς καί μθνθὶ) παγκθσμίθυ σἰ)σΤημ.Οί/Γθζ, ΤΟ ΟΤΕΟΒΟ
σύνολο, διακεκριμένο σαφῶς ἀπὸ τὸ άμεσο καὶ τὸ άπώτερο παραλλάσσει μὲν στὸν χρόνο ὥς σύνολο άρνεῖται ἐν τούτοις
7
παρελθόν του, είς τρόπον ὥστε διατηρεί στό εκάστοτε παρον νὰ δεχθη την οὶανδηποτε ἐξαίρεση στοὺς κόλπους του. Κα­
παλιούς τύπους γιὰ νὰ ἐνεργοποιη βαθύτερα κοιτάσματα τοϋ θὼς όμως τὰ όρια τῶν ὰναγκῶν εἶναι ἐντελὥς αύθαίρετα ὁ δὲ
ιν | \ | Ν \ Ἱ
πνευματικού μας βίου ­ἐν προκειμενῳ τον κοσμο της λα­ πολιτισμός που ύπάρχει γιὰ
7 |
τρείας­, πού πρέπει νὰ μην θίγωνται άπο την ρευστότητα βαθυτατη ανασφάλεια, καὶ
'Γ
7
ὶς ίκανοποιη διέπεται ἀπὸ
ρισμου τείνει μὲ τὰ ἔργα του
οὔ κοινοὔ λόγου. ”Αντὶ τοϋ ρηχοὕ λοιπὸν ‹‹ἐκσυγχρονισμοῦ›› πρὸς την άμορφία καὶ την αποσύνθεση, η ὁρθόδοξη >Ανατολη
.,„,_
.ισ
ζ
οε εξ­
Θ
ἐπιβάλλεται άκραιφνης τηρηση τοὔ ἐκκλησιαστικοὔ τυπικοΰ, ἔχει σοβαρώτατους λόγους νὰ άντιπαραθέτη στὸν τεχνοκρα­
δημιουργία όσο τὸ δυνατόν κατανυκτικώτερης λειτουργικης τικό ἑπεκτατισμὸ της Δύσεως τὸν θεούμενο άνθρωπο, ὥς
› κ κ κ ι ι › ι ε ι ι ε ι ι
Οίτμοσφαιρας και μεστο κηρυγμα, που εξιστορικευει ερμη­ ζωντανό συμβολο ενος βιου πνευματικοὔ, τέλος τοὕ όποίου
νευτικὰ τὸν εύχαριστιακὸ συμβολισμό. Ἄιπεργαζόμενος την δὲν εἶναι νὰ συμμορφωθοὔμε στὰ κελεύσματα της όποιας «ἀ­
ἑνότητα καρδιας καὶ διανοίας, ὁ συμβολισμὸς τοῦτος άναφαί­ νάγκης», ἀλλὰ νὰ μεταμορφωθοῦμε ψυχη τε καὶ σώματι, νὰ
νεται οὐ­σιαστικη προϋπόθεση της προσευχης όλων, χωρὶς πληρωθοὕμε ἐκτὸς αύτης.
την ὁποία κοινωνία τῶν μυστηρίων δὲν ύφίσταται. 3Βκεῖνο Στην όλη ὰργολογία περὶ εκδημοτικισμοὕ της ἐκκλησια­
πού κατ, ἐξοχην ἐμποδίζει τὸν σύγχρονο άνθρωπο νὰ προ­ στικης ὑμνογραφίας, όπως στὸ σύνολο τῶν προωθουμένων
σευχηθη, νὰ ὰναβιβάση τὸν νοὔ στὸν Θεὸ καὶ νὰ Τοῦ μιληση, ἀπὸ ποικίλες πλευρὲς «ἐκσυγχρονισμῶν» τοῦ τόπου, υφέρπει
48 49
έ
ὴ σκοπιμότης να ἐνσωματωθοὔμε, ἐπὶτέλους, στὴν Δύση, α­ "ι
σχἐτως ἐὰν τουτο συνεπάγεται να χάσωμε τὸ πρόσωπό μας
καὶ ακυρώνει αὐτὴ τὴν ἐπιζητουμἐνη ἐνσωμάτωση, αφοὕ προ­
ϋποθέτει ἕνα ὶστορικὸ κουρέλι. Χωρὶς οντότητα κανένας λαὸς
δὲν αντέχει στοὺς κλυδωνισμοὺς τῶν σκληρὥν αναπροσαρ­ ί ΔΔΙΑΙΡΕΤΑ ΒΛΛΗΝΙΚΑΙ*
μογὥν ποὺ ἐπιβάλλει μια οίκουμενικὴ συγκυρία σὰν τὴν πα­
ρουσα. <Ϊ'π> αὐτὸ τὸ πρἴσμα ἔχει υψίστη σημασία να διαφυ­
λάξωμε ὸίθικτο τὸν πνευματικό μας θησαυρό, αρχίζοντας από
Ι
τὴν παραδόσιμη λατρεία της Έὶκκλησίας, η ὁποία όφείλει μά­ · γθ
λισταγ αντὶ άλλης κατηχὴσεωςγ να ἐνθαρρόνη εμπράκτως τὶς Δεκα χρονία μὲπα Την εκπαίἶευτίπη μῖῃαρρυςμιση Του
σπουδὲς της αρχαίας μας γλώσσας καὶ παραλληλως να καλ­ ίθἶθι ίί δίἶίδοχοἦ χυβερνρἶὶσηῇοξί 1ἕ)8Ή° επίίωαφἶρεί Τωίῖα
λιεργὴση τὴν λειτουργικὴ μὲ τὴν δημοτικὴ μουσικὴ καὶ χορό, προς δημξὶσία σιἴζητησηί ένα εξ αρχηἔ αμἶίσίἶι̃ξουμῖενο με:
ἐν ἐπιγνώσει ότι μόνο η θέρμη τῶν ψυχὥν θα σώση τὴν Πί­ Τρί) ῖτην ὶἶατἶῳγησηἶης 8ί”§α|σχαλωῖς Τωὶΐ ρχξχιων σἶο
στη. (Ως πυρηνας τοῦ ἐθνικοὔ πνεύματος ζωης, ὥς διαπλα­ Γυμνασω' ἶηὶί αὶίαψηλαῖρησῖ επεβοἶλε ηζπῖοωυσαγαγλἕὺσῖπα
στικὴ δόναμις ανθρώπων7 η ίθρθοδοξία εἶναι απείρως πλου­ Τῶν Ρ­αθηἶωνι ”ἶΞ ανησυχία των| γονεων: η αμηχανια των εκ­
σγώτερη ἀπὸ ὅλα μαζὶ Τὰ σύγχρονα καὶ Τὰ μελλοντγκὰ μηχα_ ι παιδευτικων. Τα παιδια οχι μονο δεν εκφράζονται γραπτωὲ
νηματα, ἀπὸ αὐτὴν μπορεῖ τὸ Γένος να περιμένη οὐσιαστικὴ
και πρἶφορίκωθ Οχί ίΰονοί ­μα πίἶωτη φορ? στα α̨χἶλίκα μαἔ
ηθικὴ ἐνίσχυση στὴν μάχη ὲπιβιώσεως ποὺ δίνει, ἐγκαταλε­ ἶίρθνωίἶίι πολἶὶες (ίῖορες δυἶκολευἶίνφαί” κατὶοἱνοἶἕουν 306
λειμμένο ἐν ψυχρῷ απὸ τὴν ίδιοτελὴ πνευματικὴ καὶ πολιτικη ίδια Τα βῖηθγὴμοῖτοῖ Τουςὶ \σεΝμαΡημαΤῖχ οπἑὺς τὴς ΐσίίίηςζ
του ηγεσία. (Η προαιώνια ρίζα δὲν μας χρειάζεται ἰδεολο­ Τἦἐ ΧΖΟΗ­Ξιας ι̃ακομη και της Ιστοριαςγ |αν κρινω απο τα
γικά· μας χρειάζεται ὡς αὐθεντικὴ πνευματικὴ συγκρότηση προβληἑίαἶα που Τους Νδημ'ἔουρΥΟὶἶὶί Τοἰ κείμενα ῖτηγεον Σου
καὶ ἐσωτερικὴ ἑδραία βάση, ανευ τῶν ὁποίων σὲ μια ἰσχυρὴ σἐίνίαἶὶους ἶγχεϊρίδἔοΐ της Ρ Λυκεωυ° αλλαὶ συχνα" δεν είναι
ἱστορικὴ πίεση εἶναι αναπόφευκτο να καταρρεύσωμε. Ποιό είς θεσίν ρμἐαλα ναΝαναγνωσουν.|
μπορεί νὰ εἶναι τὸ μέλλον τηςανθρωπότητος7 όταν ὁ λαός που Και σε Οω̨̃ξλες χωρες|παρωσἔαἶθηῖωω,
σίηίπΐωμυ̃ῖτα σεβα­
ανέβασε τὸ πνεῦμα στα ουράνια γίνη μουσειακὸ αντικείμενο; ρἦς γλωσσίκης καταπτωσῖωίὥ υπο την ἶπίἶραἶη Έξω Είίεσων
μοιζικὴς ἐπικοινωνίαςκαὶ τηςτεχνολογικηςεν γενει εκρηξεως,
πραγμα τὸ ὁποῖο ὑπεχρέωσε τὶς κυβερνὴσεις καὶ τα ίδρόμα­
τα να λάβουν να σχεδιάσουν μέτρα ποὺ αρχίζουν απο τὴν
ἐνθαρρυνση ἐπαναφορὰ της διδασκαλίας τῶν κλασικὥν
γλωσσὥν (αρχαία (Ελληνικά, Λατινικά) καὶ φθάνουν μέχρι
συστάσεως ὑφυπουργείου γλώσσης (Γαλλία). Ἑμ­εἴ­2 ἀντι­
ι ›ι‹ Δημοσιεύθηκε
στὴν Ιἶαθημερινὴ της 3ης καὶ ίθης 'Ιανουαρίου
ἘΘΒἹ.
50
51
, Ν Ϊ
μετωπίζομε ὀξύτερο πρόβλημα γωῃὶ στὴν παλαβὥν ῆμερὥν ιζ ἀδύνατο νὰ σκεφθουμε ἀπαιτητικὰ χωρὶς καλλιεργημενο
ξύλινη ἀριστεροκομματικὴ δημοτικὴ καὶ τὴν πρόσφατη τε­ Μονο·
< \
χνολογικὴ γλωσσικὴ ὰφυδὰτωση, ὴλθε νὰ προστεθὴ ὴ κοπὴ ` Ἑν ὅψἶι νἰντης της ζοφερηαπροοπτικης, ο Τπουργοε
τὴς ὑποχρεωτικὴς μας ἐκπαιδεύσεως ἀπὸ τὴν ρίζα τοῦ ἐλλη­ Τὰι̃ο ΙὰὰΤοἶΤὰ:ἦ εἴ­*Ιοοξε οημοο”Το ὰΤὰλο”Υο\ὰὰΤ ὰὰλεοε Τον ἔνεν”
νικοὔ λόΥου. Καθιεοώνονται; τὸ μονοπώλιο τὴς Δημοτικὴςη̨̃ ι ο·ὰΤΤκο ὰὰί· ΤονΝεὰΤΤὰΤοοοΤΤὰ·ο κοσμο Ννὰ ΪξεΤὰοΤὶ ξἔο εν ®χ5_
ἀντὶ νὰ προωθὴσωμε τὴν συνθετικὴ λύση που ἐκ τῶν πραγμά­ ιἐεοθ επανοιφοροις της διδασκαλιας των αρχαιων ›λληνικων
Των ἐΤΤοβὰλεΤο› ὰὰὰοὰεονἡσαμε
τὸν ρεβανσισμύ, ὁ ὁποῖος θὰ ωο θεοὰποοῃὰοο μοσοο· ΣΤνΙν >ποοοἶ·7οΊο*ὶ Τον ο ὰνἶὰπὰ
βοὴ ἀνάπανσν μόνο
αν εεοστρακισν ἀπιιει σχολειο και τον κριθοϋνε νπενθννο ἐν ὅσον ῖιπαντννωνἶ εις τα εξης δω
χὥρο Τῆς δβωκἡσεως κάθε ἴχνος του̃ γλωσσωωὔ μας παρΞλ_ ἐρωτὴματα: κατὰ πόσον εἶναι αναγκαια για τηνεκπαιδευσὴ,
θόντοῷ
καὶ δὴ τὴν ὑποχρεωτικηῃῆ διδασκαλίατὴς ἀρχαωίέ ελλνι̃νιὰνιἑ
(Ο δημοτικισμὸς ύπὴρξε, ὰναμφιβόλως, ἰδεολογικὸ κίνη­ Έ ὰοὰ μὲ ποωἔ μέθοδοι οοο”ΤΞ >νὰ|εοοοκΤ(μ”ίὶοΤὶ|ἱ
μα ἰσχυυ̃ός ἀλλὰ ἐναυάγησε. Μία ίδέα ἔχειτὴν δύναμη νὰ δη­ <Η Υλωοοὰ μὰἔ ἑχεί· ὰονὰὰοπη '·ὰΤο3οΤὰ χΤλΤΞΤΤοὶν ενΤῖ`
μιουργὴ νὰ μεταβοίλη καταστάσεις ἐντὸς τῶν ορίων τὴς Χνοο λοΐοο· (Η Το”Τοοίὰ ὰνΤὰί ὰΤΤίἶΤελε'° Οργὰνωὰο Τμ°ημ°\α(Τἶὶς
πνευματικὴς ἱστορίας καὶ τὴς παραδόσεως ὅπου ἐνεργεῖ· ό­ ζωνἶὰνὰὶίἕ μὰἔ|μ·'·λΤὰἔ› Το ΡΤΡΜΟ ονσΤημὰ χα* Τον ῖίοΐμο ενοε
ταν ὐπενβὴ αὐτὰ ­να ορια _ ἐν προκεινινῳ τον
νκωσσικη
πανανκαἱον δενδννν; Δεν επιβι<:>νει3¬στ<›ν κνονν ιο ελὴονικν
μας συνέχεια­, τότε προκαλεῖ ἀντίθετα ὰποτελέσματα. ”Αφ> οὰν ὰΤΤολΤθωμ·ὰ· Το ὰΤΤολΤθωμ·ὰ,ο·ἶνἶΤ ὰνὰλλοΤωΤο ”ΥἕὰΤΤ ὰννοεί·
ὴς στιγμὴς, εἰσαχθείσης τὴς Δημοτικὴς, όχι μόνο δὲν ἔγινε Τον χρονο· ὰὶ Ύλὥοοὰ ονὰοκεἶ εφ νο­ον δὰίμὰονργεβ Τῖν χροἴος
ἐντατικώτερηι
ὥς ὥφειλε›
ὰι διδασκαλία Τἦἔ >ΑΡχ0ιί᧛ ἀλλὰ Θέλω νὰ Τ­Τὥ: ὰὶ κὰθε λέξη ἶοωκλἶωί· Τὰ βΤωμ·ὰΤὰ Οσἐῖν ετ"
ἐν ονόματι τὴς ἕως τότε ὰτελέσφορης διδασκαλίας τοὕ μαθὴ­ ὰἰὥνεἔ Τὰὶν ομίἶνηοὰν λὰ ὰοΤὰ ὰολοον οΤοπεοΤεΧομονο Των λο“
ματος, ἐπεδιώχθη παντὶ τρόπῳ νὰ ἀφανισθὴ κάθε λόγιο στοι­ ξεων οπωςΤο ὰομὰ οΤο οοομὰν νίνονΤὰΤ ζωσοἰ στον χαθεἰα μοἑς
χεῖο είς τὴν ὑποχρεωτικὴ εκπαίδευση, ὴταν μοιραῖο ἀντὶ τὴς πὰοὰοοὰη· Οἱ λἑξοοἔ μὲ Τὰιν `ἦλΤ%­ία τὴς δικης μας φζωνης ει·
προσδοκωμένης γλωσσικὴς ἀναγεννὴσεως νὰ καταντὴσωμε ὶ νὰί· ὰ”ἴ'·ὰ λείψὰνὰ› οΤίὶοΤγμ·ὰ κὰὶ διάὰωσμα Τ0ν|εχαστἶΤἶ
στὴν σημερινὴ μαθητικὴν ἀφωνίία. Γιὰ νὰ είμαστε δίκαιοι: Ύλωοοὰ/­ον ΤΤὰοονΤοἔ· Χωοὶο ὰοΤέ€, πθλὺ σπουδαιοτερες απ\
μπορεἶ, παρὰ τὴν πολύωρη καὶ πολυετὴ διδασκαλία τῶν,Αρ­ ολὰ Τὰ ὰλλὰ ὰοχὰἴὰ ἐοοί·ΤΤΤὰ ΤΤοο› οὶὰὰἰωοι φνἶναμἶ σα? ι̃α
χαίων, νὰ μὴν διαβάζαμε ἐν τέλει κλασικὰ κείμενα στο πρω­ μ·ὰΤΤὰ μὰὰ Το πὰοον οὲν θὰ εἶχε ἑνοΤλἹΤὰι οΤ ψολίοίδ ὰεν θὰ ἶΤ”
τότυπο, ὡστόσο ὴ προσπάθειά μας ἀπέδιδε ὰλλιῶς, καὶ συγ­ Χὰν ὰἐνΤΡο· (Η 8ΤὰοκοΤὰ Τὰὶς ἑλλὰὶναὰι̃ἐ οπονοὰμὰὰζεί; ὰὰΤΤ
κεκριμ­ένα στὴν ἴδια τὴν σχέση
μὲ τὴν γλῶσσα, σχέση ὴ ὁ­ ὰ Το οποῖο ἔχομο Τὰὶν Τὰοη νὰ ληομ·ονονμ·ε σΤὶο Υλωσσίκες μἶω̨
ποία ὴταν ζωογόνος γιὰ τὴν ομιλουμένη, ἐνῶ τώρα ἐξανεμί­ ἕοω̃εῶ οΤΤ οηλὰοὰι̃ ἐξὰὰολονθεῖ νὰ οπὰοχη ἐπεω̃ὰὶ μἶΤονοΤω`
σθηκε. Πρὸς τὸ παρον το φαινόμενο «περιορίζεται» στὴν να σὲ κοΤνο ὰἴσθνὶμὰ Τὰὶν χὰοὰ κι Τ οονὰὶ ὰἰώνων κα'°Ναπ:)ΤΞ”
γενεὰ τὴς τελευταίας δεκαετίας7 ἐὰν ὅμως τὸ κατρακύλη­ λεϊι ἔΤὰΤι ἐν Τῷ οονολῳ ΤὉΘ σοστὰΤΤν'·ον 7Τὰοὰ”ΥονΤὰ Τἶὶο εθνι”
σμα ἐξακολουθὴσνμ θὰ ὰντιμετωπίσωμε κίνδυνο πνευματι­ ὰ­ὰὶθ μὰι­Ξ ἰδοοποοσωπίὰἔ ν­ὰὶ ΤὰοΤοΤηΤοο· ῃοπωο ονδἶίἦ οξπν­
κὴς ἀναπηρίας τοῦ Γένους. ξἶπενθυμίζω ὅτι οί προσλη­ „ Ρεϊ νὰ οοὰνοὰψὰὶ Τοοἔ Ύονεϊἔ Χὰὶ Τοοἔ ποονονοοἔ Τοο ὰὶ Το ὰΤο°
τ > ν μικό του παρελθον χωρὶς νὰ μείνη μετὲωροε, ἕνα ἔθνοἐ δὲν
πτικὲς καὶ παραγωγικὲς ίκανότητες του ανθρωπου δια­
πλὰθονται στὴν γλῶσσα, τὸ ὁποῖον σημαίνει πὼς εἶναι
ΒΖ
ἔς
οσο
μπορει ἐπ” οὐδενὶ λόγῳ νὰ διανράψη τούς μὁχθονἐ καὶ Τὶἐ
53
Χαταχτἡσ
γθνεω
εκ
οεύ
ων,
χω
ῖτοὺε
ὰ
Ν
η
δη·
Τοϋρις
νὰ
μγωνεἔ
κω
τ
Ετ
ι
×
τὸ
ρθοδοεο
ἰσσωε
αβληθν
τη
άνω
Ι
Τῆς
ια,
Βκατε
)­η
σὲ
ἱστ
νιες
Τῶ
ε
Ελλην
Νληηκν
Μηνὸ
=
ξοχὴ
Ορικὸ
ν
προ
Εχου
ης
Ξθν
ν
στη
κενὸ
ηγο
Π
πο
Υλώ
Εκὸ
„
ην
Χ
ν
ϋμἐ
ε
λι
σσν
οι
πε
/
αι
¬
νω
νησ
Θι.λαμ.β|Τι.σμοῦ
ας
χω
ϋσθημα
Ρϋπτωσ­|
να
κατ
ν
.
Ύ.
×
°
χἠ.ηΤπ0ὺ
ανουσα;
Τκ
την
κθλ7
αποτελ
1]
μαςσ
ὅ
αρ­
Ι
ν
ὰ
φωσ
ην
=
\
®μβ|
ει
τ\
που
λεν
πα
ε
‹
ανα
η
Ρ
ην
ιδω
ε‹„
ραδν
›η
Ν
τον
06Τ„
κιω
αἐω
(Ξ
ε
υ
Ου
›
_
χου
χω
Εγμνα
ωσσ
ς
αἱ”
αο
χα/
με
μη
Ε
Το
χρὴ
Τα
›
α
π
ωνες
×χανΟ
ϋα
κ
Θνν
·τ
ν
ιουτ
ματ
αφθ
εεηχλ
ν
σκέ
”
“
π­Ε­×
αταβ
μα
ἐὰ
ικα
πόρ
ο­Ε­ρὀπω
α››7
ἀλλὰ
Ονου̃ν
ΟΕΜ
χω
ψη
καὶ
θηζεται
ολἡ7
ν τὴν
χθῦ
ρω
›
Ε;
π
(ί
ν
­
Β
”
ιΤ\
ση̨
εμα
συνε
Ν
ι
μὲ
υνδέ
Ή
|μ·ας
αἔ
απέχω
ΞΡιγρἀ
χρηματα
Αεῦαβε
ην
ἐθνω̨ω̃γκί­
Τὸ
δὲν
εἶ
Χως
σ
`
σκοπὸ
σωμε
,
κο­Γητἀ
χω»
Ή
σα
ἀπ\
φοων
μί
ποῳἐμ
ἦν
αϊφν
η
ψυ_
ἑλ
ανἠσφ
ναι
νὰ
πτην
γεν
­εξβθηρ
Οργανηη̨
Ου
Το
τη
Ο
­ω
α
Οι
ησ
λ
Ρο
Ο
εσ
ηκ\
α
×
συ
γλωσσ
υς
Τόσο
αξη
Τὥ
ην
ἐνε
σχέση
χ»,
((σ›
ἐ
ἰζ
δὲν
ὅπ
ηνικάν
κ
φΟ7
εἶναρ
Ήμἡσω
ιουργὀ
το
ἀλλὰ
Η­Θ
Την
·
χ|Υχρὀνου
Ἐὥς
νὰ
μ°Ο£ραίαν
πραγμη̃γηΐυ̃χὴ
8
τηΐη̨κἡ
μθξ­:να››7
ά
31)
°ἦ
κο
αθὼἐ
ἀδ
Β
νὰ
διδάμε
Τἢν
Ν|η(·ἶ
πρώι̃ἶια
ν”
ἀναἔΡ_
η,
ἔκ
ύ
μ­`
›‹35
®®Τω
Εάθ
παθ
Ττι
×
ινὴν
Ν
ηηί
ση­ο
εα
·
η
ν
α
σε
ην
ὑ
:
Ο­Έ.
ε
ν
Ξι̃.
εσ
η­
κιζο
τω
ρεΐα
Ι
με
3
απὸ
κουτ·
_
νων,
ανεθ
ν
ως
ν
Φισῖ
εη
ἐ
ν
'Μαι
η
ΤΟΝ
του̃
υσα
Ν
ν
Εη̨̃ὐ
ελλ
εις
τν
τὴν
,
η.
Τ\
ΠΧ.
Τὸν
χρΡθψαλαἰΓξ)π0υ
ὁ
οδΐαι­
ΣΤ\ζερ·Υε'.α
Τστὴν
πνευ
δ¿_
Των
ὑμ­ν
α.Υ·Υ·ελίω\;ην!.χὰ
ἀκοἑ)
σχολεω
Αρχαία
3
βάοο
α
ε
ἔν
ην
συν
ρ
Ολο
Ες
Ου
ὑπ
υμα_
Ύ
ΤΕ
ατος.
Ογραὲι
συνυπ|
υμε
σΤ\
Ζ­Ο
ἀδϋοα̃
η
χοινων
ἔ
χαὶ
α
ἄνθ
οχὴ
ΤΟΝ
Ἡσμός
ξρεἔ,
ἐ
β
Οκε¿μ|
εξῃα̨:
,
Νη
ἑλλ
Ρ
κων
κ
αρχῇ
ην
°Ε
[Ρε­σα
δὲ
κ
¬
Μὴ
ὀν
νῖείνει
Οωπθ
.ἦ
Ὁ
ὅλοω
Δ
7
ως
ἀπ­
πισηἑ
ε­
η
Τηω̃
Ἄἶνω
παλ
ηνβχη
γλ
ανονων
αρμθνι
ἶζκλησἰα
αν
τν
Το­Γ
πρὸ
7
νλν
Μ
ων
ν
=
Τη
ον
ῶ
Μ
να
3
ς
ρ
ν
ϋο­Ε
σο
ι
×
μῃ
>
μας
›
Ο
έθν
ης
μέ
ς
Τὴν
ωσσ
μετέ
Μη
λ
προ
χαια
ερα
δ×
α
ε”
με
τ\
Ξ
Τ\
εκ
.„
Ον;
νει
.σ
ΟΖ
βαλ
0Υ¿_
φο
ς,
κν
εν
8
ίνα
(
ην
8
ην
ν|
7
Ξβ
ε
Ου
χα
\
ημε
νε
Ξ
\
|
ρικω
αν
Ε8
Β
ε
'η
:
ης,
η
Ν
Υκ
Τα
ιωτ
Εν
σεχ
Χαια
αν
αμε
=
αχΘ×
νηαη
μωδ
πθῃ
γλω
ροτθω
βάσ
Βχἡ
3
Ο
σ
06·
σφ\
εφθ
ορθ\
ηκα
Εα
κ
η
ν
ητ
ν
σσα
Ψ
ων
°
ν
ην
×
°
Εμ
Ν
ημα.
Λη
Ο
Γ
ασνχ
η
ν
με
φαιν
Ο
ιχη
εω
αξιε
Το
.ν
Δε
„
ΰη̨α
|
Οκε
υ
νδέ
χρ
πα
\
Ξτα
σ
­
α
­
×;
η
συν
Β
Ο
κο
νο
μ­νά
κα
ησ
„
Θα
¬
Ε
ά
σα)
τόσο
μεγαλύ
ι
ισΤορΕ;|λ6γΟυ
χάσω)
ἡ
πμως
ποὺ
μοι̃­[Μέ
Υιὰ
νὰ
κσω7
διδα
χρόνιαη
τα
Νέὶἢτην
γραμ
πὸ
Τὸ
καὶ
τὴν
0(
εὐνοεἴ
Τερο
ἐκ
νη,
νοημα
Ριν
στὴν
Φῳάδοσ
του̃
λό
Ταὶ
Τῶν
ηρψξουν
σκομἐνηχωρὶς
νὰ
806;
Ύραπτἔ­α­Πκἢ
\
τ
π
­
τητες
Τῆθμὼλεϊ.
χὴηθν
ἀκμἶραστιχὸ
Μὰ
προσπαφρίδἔ
ἕαν!
,ἔἰἶυ
τους
:ΘΡασμ·ἑν0Ϊὡχευση
Ταυτόχροζδάσκεταιοἰἔ
καὶ
ΤΝ
9
οι
±~
π
Ν
χω
αν
ν
τὸ
ν
_
τὰ
α
›
η°Α
η
°
σκη
ε
°
ηε
Ουτ
σ
ϋα
„
0
π
Υ
ν
Ν
Νη
ε
_
Τ\€
Αρχω
εψεως
αχρωτ
ν
κοωωω
ο
·δΕαθ|
ιν­ε_
ἐ
)9κΞΒ7ῆ
μ­ως
ὁ
αλαβὸ
Φ
εων
εα.
Κω
λλνπὥς
Θ
ην
πα
Ν
[ας
ες·
καὶ
Ν
ηρβασ
|
[ας
Ω
ζ
ετει
|
φ
ὅσ
πνευ
χΟλεΝ
ρω¬σΤ
Ν
[°αυ̃Τ
\
σΐὸ
Ουνόλ
Τα
ἡ
80
Ναι
Υλ
Τηῦἐ
ἐκφ
ΗΟΘ
Της
η
οποία
φα
Υλὥ
ι
'Υἑνει
ον
χωρὶ
ματηκἠ
Βκὸε
λόγ
ΕΟ
ἀπὸ
ῳουν
τὸ
χ
ΟΕ
οἱ
δη
ο
×
ω
.
_
τ
σ­
ο
Ψ
<
α
×
·
λιερ
Β
ἑλλ
μη)
ἡ
λ
σσβκὸ
ῆασεώη̨
μειώνε
ην
Υρά
ρόν
παραδό
ς
τὴν
σ
μας
ἀνα;
η
ς
Ξωα
εο
οποἶο
>
λο
π0η̨\
<
γεϋτα
Πηνικοη̨̃
,εξτου
Ξ
ακρω
Της.
(Η
βΐὶη̨δ
φει
8
“Τὸπ
σεως
2
ποϋδὴ
Ξωννησ
[“ενια~
απε
ν
ον
η
πα
[°
η
ν
λο
Τη
3
υνα
ν
Ο
\
ροδ
Ο
ἱ
Των
›
Ὁ
π
:
Βος
\
φοἰηη̨̃
λ
ν
νεν
Υ0
°
τ.
ε
Τ
_
χϋκ
ωχ
στ
ε
κα.
=
η­
ζιχ
Οπα.
(Ω
·°Ο(.
χου
Ὁ.
Χω
\7
Ο
δω»
ασμό
γἄίατάλ
Ο
να
ες
στ
Ορικὸ
ρχῦη̨̃
πει
ν)
β
ενιοα
μᾶ
Ου
συστἢ
9
κλάδἑ
χωρὶς
ῳριἔ
Την
ἔμξσμόςςη̨ξἀφηὔ
σἕιψη
φ
Πι
συηχρορωσεβε
Ϊοεἶ
ἢ
μονοἕ
χρόνος
[ων
καὶ
Τοέποκλεἰεἑως
ς
ἐγδ
ματ
2
Τ
Μ
ην
|
αλ
7
η
8
×
06,
ορὰ
νιι̃·ΐ.|
Βἀσ
Ο­Ὁ
ης
λ
αι
ια
ν
ος
Ου
δν
νεα
δ\
αιὰ
καν
0­
,
μνὰ
0,
ο<
ατο.
_
Το”
Ρριχ
„
ο­Υ×
›
φερ
ηου̃
Ν
Θνδ
εν
ν
Ψ
|
Οια
νεα
στ
Ελέ
Θ·
Ό
η
ν
νουτ
ια;
3
η
νὰ
9
[είν
ρου
(
δη̨α
ραυ̃η
δι̃
'ΐου̃
ζ
σ
ατι
κ
ξεη̨
'Εαν
αη̨
\
εν
α
α¿
›
Τ
Ν
Ξ
η
Άη
η
ς
χα
,ΕΛ
η
ν
σςἶο
ποπ­ελέσ
αδύναΤςῇ
Νέα
ο°τἶἹρεΙ”Τα­6
ζν
Λαλ­
παρελθὸῖασίαἔ
κοη̨εννοια
Ε
ἶανΐοὔν
Ο
πεθιε
ἦεξεων
×
πα­
η
π
ν
νὰ
°Ρε'”
ων­Γ
°
Δι
τ
βπ
×
7
η
Οπ
Ι
Ή­ωδ
χομ
»
με
δ
οι
×
88
η­τα
,
αω
ατ
Ρο
Ροξ
οι
ω̨ῃ
ενο
ια­
ραγοψτα
Β
Ϊ
Εδίου
η
ηρώντας
ξἶοδοτεϊτ
ενος
α
α
σἡμα
Τθυς
ΞἘ.
πολ
μον
Ρε­
εων
χ
η
„
αι
ον
Μου
νατα
Τα
¬
Β·
Μ­ισΡ·οΝηΤη§
ὁὶ
ματα
αὶἐνε
Υλωσσα
¬υΤΞ
Υ
\
ρῇαἐ
'
[νὰ
|
με
ἀνα­
υ_
Θ\
7
ν
Ή
του̃ν
ςυ̃γοπ
τγι̃ν.
ια
Τὸ
επειδ\
Ήνη
π
αν
ην
>
0
νιω
Δ
[στο
ν
Εμ
η
οὔ
ηγ\
ην
>
ακ
|
ημα
νηΐα
Ρια
ελλ
Τε
9
η
ἰ
ε
\
Β
Ξ
3
π\
'
Δ
ΗΟ
ενα
ΤΟΘ7
προ
Θ
ἰἐ
τν
“Της
σα”
ον
ενδια
36
ο
Τὸ
ση
7
ποὺ
5
ην
εκ
Ο
πε
φερε
Υενν
μοῳ
επι
Ρεν
φρα
Δ
Με
×
τα
,τν
κωΐὲ
ια
ἐγ
Τρέπε
στὸν
λι
ση
'ῖὰ
χομενο
[­
ην
ὰ
ρων
Ηφράς
®
κάθ
ονο
ν
ποικίλ
Τῶν
πλ"
σχεσ
εἴ·
τ^
Ξ
στ
την
οι
σ
η
8|λ
δω
ην
Εβα
\
πολ
Τρώ
η
ω
ν
χ
κ
μ'ΞΈ”
ρ
υσ
_
ση
αι
ε
Οχγ
η
σ
|
χωοκ
υπ)
3
η
μψᾶ
κΞψ
α
κου
ως
νὰ
,Π
οωτὴ
\€λέξε
η.
ι
μην
την
›|
ως
\
κατα
Ξνν
σε
πλ:
ΡΥΝ
3
(Πα
ε
ΕΣΥ·
η'
Ε
ν
υπε
μα
πἰ'
πα
ρβαίν
.
ρῦέδεί
εϋ
Υματβ
54
1
55
η λέξη «ζυγαριὰ» δηλώνει τό όργανο μετρησεως βάρους
αρχαία της μορφη «ζυγός», δηλώνει ὲπίσης τό ἴδιο, άλλὰ ε
Ὁ
.ἰἰ .σε
ση καὶ νὰ καλλιεργη την σκέψη. (Η όγιης πολιτεία προσέχει
ίδιαίτερα τό ηθικό ποιόν τῶν μελῶν της, ἐν γνώσει ὅτι χωρὶς
Ν Ϊ 7
πλέον μπορεῖ νὰ ἐχφράση ὁλόκληρη σφαῖρα πρευμαῃχὥν
πνευματικό ἑδραίωμα η κοινωνία καταντα ἐδαφικη συναθροι­
αξιῶν, νὰ συμβολίζη καὶ αότη την δικαιοσύνη. Τό ἐπιτυγχά­ σις όριζομένη από τόν νόμο. (Ο νόμος εἶναι μὲν απαραίτητος
νει ἐντάσσοντας
ρηματικὰ την σταθμιστικη λειτουργία τοϋ ἐΥΥυηΤὴ9 δίκαίωμάΐων καὶ σχἐσεωνι ἀλλὰ δὲν συνίὶῇα̃ χατ
ἐργαλείοο στην περιοχη ­ι­ης λογικη; κρίσεως) πρᾶγμα γιὰ την
νόνα ἐσωτερικό, ὥστε νὰ πλάθη πολίτες χρηστούς καὶ ἐλεύ­
‹‹ςυγαριὰ›› αδυνατο, εῳ° όσον ρημα ‹‹ζυγαριαζω›› δεν οφί­
θερονε. ὁπότε η γνησια κοινωνικότηε. η ἑνότηε στὸν πνευ­
σταται. Τό ρημα εἶναι αζυγίζω» καὶ επομένως όλες οί δυνα­
ματίκὸ σκοπό. Υίνἔϋαί ᾶνέφίχΐη­ Τὴν ἐσωΐερί­%`ὶΙ συνθχι̃ὶι Τἦι;
τὲς σχέσεις, ὅλες οὶ συναφει̃ἶς ἔννοιες, από αὐτό καὶ τό οὐ­
χοωωνίαἔ δίασφαλίζειῆ Παράδοση _θΡησκεία› ”Υλῶσσα› ξ/Ιθγη
σιαστικό του πηγάζουν. ”Ως μετάσταση τοϋ δηλουμένου στην
ἔθίμ­ια. ἱσῖῳία ὡἐ αἴσθημ­νι κοωἦἐ %αΤαΥωΥἦ¬Θ χαὶ­ μθίραοτ­,
σφαῖρα τῶν σχέσεων καὶ τῶν αξιῶν, η εἰσβολη τοϋ πνεύμα­
οὔδέποτε ό νόμος, την δὲ Παράδοση ἐνσαρκώνουν τὰ μεγάλα
τος στην δηλωση, μὲ την συνακόλουθη της διαστολη τῶν
ρίων της όπάρξεως, συγκροτεῖ την σημασία τοϋ λόγου ­
ΦΑ
<­Ἐ
ός
έ
_ πνευματικα πρότυπα. Αὐτὰ τὰ πρότυπα μορφώνουν καὶ με­
στώνουν τούς νέους ανθρώπους ἐκ τῶν ἔνδον καὶ όχι αξιωμα­
πλαστουργικη του δύναμη.
τικά: συγκεντρώνοντας την πίεση της βουλησεως σὲ ίδανικό
Ὁ αὀθεντικός λόγος δὲν διπλασιάζει τὰ αντικείμενα αλ­
ι ζωης έρώμενο για την καθολικη του αληθεια, τρέπουν τόν
λὰ τὰ διαυγάζει, τὰ συνιστά πνευματικά. Δὲν ἐκφράζει δη­ Δ διανοητισμό σὲ δημιουργικότητα.
λαδη μόνο γνωστες αληθειες, ὥστε νὰ λειτουργη αποκλει­
(Ο αρχαἶος μας λόγος δὲν δίνει πρότυπα μὲ τό ὐψηλό, μό­
στικὰ ὥς φυσικός κῶδιξ συνεννοησεως, ἐκφράζει ἐπίσης ά­ νο, περιεχόμενο τῶν ἔργων του, αποτελεί πρότυπο καθ” ἑαυ­
γνωστες αληθειες καὶ γι”αὐτό αποτελεῖ τόπο καὶ πρότυπο κά­ τόν, πολύ ύψηλότερό τους. Ἐὰν έκεῖνα εἶναι πνεὕμα, αὐτός
θε ανθρώπινης δημιουργίας. “Ομως η φωταγωγικη ἐνέργεια εἶναι η ζωη τοϋ πνεύματος ἐὰν ἐκεἶνα κρίνωνται καὶ σχετι­
τοὔ λόγου εἶναι πρωτογενῶς ίδιαίτερο χαρακτηριστικό της κοποιοὕνται ὡς κατακτησεις ανθρώπινες, αὐτός μένει κρι­
αρχαίας ἑλληνικης, από την ὁποία όφείλει νὰ την παραλαμ­
της καὶ γίνεται δοχεῖο της αποκαλύψεως τοῦ ἐνανθρωπησαν­
βάνη, γιὰ νὰ την καλλιεργη, η νεοελληνικη γλῶσσα. Έγκα­ τος Λόγου. Με την μουσικη, τόν ρυθμό, την ποίηση τῶν λέ­
ταλείποντας τόν θησαυρό της 'Αρχαίας αὐτοκαταδκαζόμα­
ξεων, την πλαστικότητα της φράσεως καὶ την διαύγεια της
στε σὲ βαρύ παθητικό: ἐκτὸς της ἱστορίας του ὁ λόγος γίνε­ εκφράσεως, ἐνσαρκώνει ὁλόκληρο σύμπαν αρχετύπων αξιῶν
ται είδωλο, η προφάνεια τοϋ όποίου αφανίζει, δίκην τηλεο­ καὶ μυθικῶν βιωμάτων. Ποιόν τοϋ ανθρώπου καὶ τοὔ κόσμου
πτικης είκόνας, την απειροδυναμία τοϋ νοηματος, τρέπει τόν εἶναι τό ποιόν τοὔ λόγου. (Ο ελληνικός λόγος ανεβάζει τόν
καλπασμό τοῦ πνεύματος σὲ μηχανικό ρυθμό. Στόν ρυθμό τοῦ­
κόσμο στό φῶς, μεταμορφώνει την ύλικη του ὐπόσταση χω­
το, όπως στούς συνθηματολογικοός κονφορμισμοὺς καὶ τὶς ρὶς νὰ την απορρίπτη· εἶναι πρότυπο ενός ανθρώπου μὲ την
ὁίναρθρες διαμαρτυρίες, η σκέψη μας ναρκώνεται.
δίψα της αληθειας καὶ γι” αὐτό μόλις τόν πλησιάσουμε μας
Ί­Ι μελέτη τῶν 'Αρχαίων διαπλάθει χαρακτηρες. Σκοπός
κάνει νὰ βλέπωμε τόν ἑαυτό μας σὲ προοπτικη καὶ νὰ αίσθα­
της Γενικης ,Εκπαιδεύσεως δὲν εἶναι νὰ συσσωρεύη ό μαθη­
νόμαστε αύθορμητως την ανάγκη νὰ τόν ξεπεράσωμε. (Η
της στό κεφάλι του «χρησιμες» γνώσεις καὶ νὰ προσανατο­
ι φωνη τῶν κλασικῶν ηχει̃ξ ὡς ὑδάτων πολλῶν, μιὰ φωνη στην
λίζεται ἐπαγγελματικως, είναι νὰ προσφέρη ψυχικη μόρφω­
ὅθ
ὁποία ὑποσκελίζουν τόν ίδιωτικό ἑαυτόν τους καὶ κατορθώ­
ἶ›7
νουν, ἔτσι, νὰ τρέψουν τὸ πυρακτωμένο ὰρχαικὸ αίσθημα σὲ
νομοθέτης ένδιαφερόταν κατὰ βάθος νὰ ἐμφανισθη νεωτερι­
­· › ι ‹ Ν ι ·­· ι ε· ­ζ.
χαρϋϋκνηρα ενθννη€­ Ο χαρακτηρας δεν μπορει να ειναι προ­
στης, οπότε δὲν ειχε την ἐσωτερικη διαθεσιμότητα νὰ μελε­
ϊὸν ἐἔωτεοικηε κοινωνικης ἐπιταγης οὔτε α̃τοιιικοϋ λόγου τη­ση νηράλια και ὰπροκατάληπτα το ζητημα. Ἡ διδασκαλία
της αἰσθησεως, εἶναι προϊον ἐσωτερικεύσεως τοὔ νοηματος,
των ,Αρχαίων ἔπασχε, ὅπως καὶ άλλων μαθηματων, τὰ ὁποῖα
τὸ ὁποῖο ανε ώνεται π ὥτα ὥ λό ο κοινο καὶ ὰ ότε α ὅ ω δὲν ἐ ο ¬ ί ι 3 ` ' · \ ί ·
Φ Ρ Ο 9 Υ Θ Υ Ρ μ ς στρακισ ηκαν απ το αναλυτικο προγραμμα
ὡς ἔνσαρκος θεῖος Λόγος.
επειδη, προφανὥς, κρίθηκαν ὰναγκαἶα. Δὲν εἰσηχθη, λόγου
(Ω πνευ ατικὸ ὰ ώνισ α ξ σπουδὰ τ”ς>Α αίας ὁδ εῖ
ά ιν διδασκα ί ”ν ι ” ` ' ' λ
2 μ­ 'Υ Ρ­ Ὁ ΎΙ
Χ Ρ › α τω μα ηματκων χωρις αρι μους και
στὸν άνθρωπο της ἐκουσίου υποταγης και ὐπομονης, ποὺ τό­ πράξεις, ἐνὥ Τ' °Α_ρχὰῖα7 ὡς Υλωσσίκὸ μάθημα, Μαη­αργἡθη­
σο μ­ᾶ§ χῳίάζεταί καὶ μόνο ἀπὸ Τὸ Ρ­ἐΥΞθΟ€ Τῶν κλασωῦῶν καν στὸ Γυμνάσιο καί ὰντί αὐτῶν εἰσηχθησαν μεταφράσεις.
ἔργων δικαιολογεῖτα. Μὲ την παραίτηση ἀπὸ κάθε άτομικη
Έάν, ωστόσο, καθῦ ἑαυτὰ ἦσαν άδίδακτο άχρηστα γιατὶ
› ,α χ ι ι κ › κ Φ Ν­ 2 Ι ι
επιβεβαιωση και με τον μοχθο εις τον οποιον υποβαλλει τον τὰ διατηρησαμε γραμματιστικὰ στο Λύκειο, σὲ μιὰν ηλικία
` Ν Γ . Ν 2 ¬ Ν .
Ρ­αθ*ΙΤ”)Ι “ἦ σπουδη Των μεΐαλων σηγθαφεων ΤὉΘ ΑΡΧΟΘΘ· όπου τὸ παιδί ­αν δὲν πνευστια ὰπὸ την ποοετοιμασία γιὰ
Ν Ν : 2 3 1 κ
τητος και της Ἐκκλησίας, του διδασκει ως αγωγη πολιτου τις Πὰνελλνγοίως ἐξε­γ­άσΞγς_ ἔχω ζωτγκὴν ἀνάςίχη νε ἀνομ
\ , | | σε Ν
την φιλοτιμία καὶ την σεμνοτητα, δημιουργωντας προυπο­
χτη στὸν κόσμο του πνεύματος, Κιοὶνη διδασκαλίαηταν ἀμέ­
θέσεις νὰ πλασθοὔν ῦψηλόφρονες καὶ μεγαλόψυχοι άνθρωποι
θοδη γιατί νὰ μην την ἀιαμορφώσωμε, καθὼς τὸ ἐπιχειρη­
και νὰ ἐμφανισθοὔν νέοι κλασικοί. Ἐὰν ὁ νέος δὲν σκύψη σὲ
σαμε σὲ άλλα μαθηματα; Την στιγμη μάλιστα χα­τὰ την ὁ­
Ν ± _ ·­ ι ιι Ν Ν
ὑπέροχα ἐπιτεύγματα του λόγου δὲν θὰ αισθανθη την εκφρα­
ποία, εἰδικως γιὰ τὰ )Αρχαια, εἶχε ὡριμάσει ἐμπράκτως τὸ
ση ὡἐ αθθνπἐθβαση­ αίτημα της ὰλλαγης.
ξ Ν
Ως γνωστὸν ' " ί ° λ ί ί η τοτε κυβερνησις ει ε στ ν διαθεσ τ ς
|Νκ|η>ν|η
υο νεα εγχειρι ια διδασκαλιας του μαθηματος, εγχειριδια
δοκιμασμένα κατὰ την συγγραφη και έπισημως κατόπιν ἐπί
Π οιε­ια ιιοπ­ιι /ιοπι­νο) σε ικα να εενιμωσσιι σχολεια
της χώρας, μὲ πολὺ ἐνθαρρυντικὰ αποτελέσματα: την δίτο­
Ν ω |
Προτου νὰ ἐκθέσω πως ὰντιλαμβάνομαι την καρποφορο
μη Γραμμοιτικὴ Τέχνη τοῦ ἐπιθεωρητοῦ Τ. Δελη, ποὺ ἐπρώ­
γλωσσικη διδασκαλία στὰ σχολεἶα μας, ἀπανι̃ίῶ πΡ0κα'ία_ τευσε κατὰ την δοκιμασία, καὶ τὸ τρίτομο τοϋ Κολλεγίου >Α­
› > 9 ι ί \ Ν › Ν Ν
βολικὰ σὲ μία, ἐκ πρώτης όψεως, εύλογη ένσταση. Γιατι το θηνων, ποὺ έτυχε του ἐπαίνου της 3Ακαδημίας. Δὲν υἱοθέτη­
Μ Ν \ ί .
ἀγέθασΐο ἀρχαω πνευμα νὰ θνσίάζεταί στὴν γΡαμ·μ·αΉχη καί· σε κανένα, μολονότι τὰ μὲν βιβλία τοϋ Κολλεγίου άνεφέρθη­
τὸ συντακτικὸ κερματισμένων ἔργων, και νὰ μην τὸ ἀπολαύ­
σαν στην ἐπιτροπη η ὁποία ἀπειράσισε την μεταρρύθμιση, τὰ
\ Ν ο Ν ___
ση τὸ παιδι ἀπὸ δοκιμες μεταφράσεις, ὡς ἀληθες κτημα ες δὲ πορίσματα της διετους δοκιμασίας ειχαν κατατεθη στὸ
3 ί
( Ν ι κ › Ν ι ε | ε αιει;
Υπουργειο Παιδειας. Μαλιστα ενω το 1975 αρμοδια επι­
'Όσο άγονος τρόπος εἶναι η γραμματιστικη προσπέλαση
τροπη ἔφθασε νὰ ὰποφασίση την είσαγωγη της Γραμματικη̃ς
Ν , Ν τ #
Των ἀβχαίων χΞίί'·ένων› άλλο Τόσο εἶναι χαί Ὁ μεῖαφραση· Τέχνηε στο Γυμνάσιο και συνέταξε τὸ σχετικο πρακτικό, οἱ
Ν Ϊ , \
<Η ἀπόφαση νὰ προσῳἐρωμε στὰ παιδιὰτὸν ὰρχαιο λογο απο μαθηταὶ βρέθηκαν ταχυδακτυλουργικὰ μπροστὰ στὸ ὰπηρ­
­ρ κ ι υ ι ‹ _,
μετάφραση ηταν ἀδύνατο νὰ ὰποδώση και δεν απέδωσε. Ο
χαιωμένο βιβλίο του Ζούκη, την ἐγοωσμἑοη ἀχαταχχηχότη­
οκ
58
ὔθ
Ν ( Ϊ | 5 | Ω ί Ἱ Ἱ
τα του οποιου π ο αλε εν συνε εια εταο υθ ισις ια να × › Ν ιι ι
στοι ειοθετί ρὰνβ ” ί σ χ ὰ κητθί ίοἔωεμστὸ 7Γἶ›
ν ι μεΐῖχφρασῖαῇ προσπελαση
των εθΐων είἑ Τὸ ΔύκείΟ› Τὰ ἀπο­
(Ϊ Τ Ο ί ” υ Οί­ κ­ ×¬ λ ”ΐ ‹ ε ,
χω η ­Ϊ1 αἐτδφα ηλῖεϋρἱ
36
­ μ'Ν |ἶ·ῖλεσμ.αΤα δεν θα ησαν καλύτερα. ἡ ἀνΤ,μΞτω_
σιο της γ ωσσικης ι οισκα ιας των αρχαι ν ὴνικων. π, Ο ε .ροὺ ι ιι 3 › ι Ν
”Η 7τ9οΥονικ`θ
Η­062 φωνη
και
δι
λο”Υία τγιἐ παράδοση ἔπα ί ε κὶγασικους εξω οωἶ την γλωσσα Τουῷί ποὺ εἶναβ
Ν _ καί Μη μ­069 γ ὥσσα, λησμονωντας πὼσ οἱ ' , . μεται ρασεις πα­
ψαν, έτσι, νὰὑφίστανταιγιὰὅλατὰ ἑλληνόπουλα, μὲτὸ αίτιο­
ραβλἐπουν τὴν ἔνσλη ἐοέρΥΞ,α
Τῶν κειμένων
χαὶιογυ̃
Οώΐὸ ἐν
λογικὸ ὅτι ὴ ὰκολουθουμένη μέθοδος ἀπηγόρευε στὸν μαθη­ εέλε, Τὰ π διδ ι ν ι .ι .Ι Ν „
τη νὰ
Ύνωνίσλι̃ τὸ
πνεῦμα των κειμένων αλλο
ζίιτγιμα ποιὸ
Ώ ι ΕΟ
ι<ΙἶΙυν: υπο την εὰωωα Ο” πληροφορουν μαλλον
_ πα α υουν. _ ° ι η ι τ
ν Ν Ν ι ω ι .ιν ,δι 12­14 ἐτῶν ,Έ Ζ
Ρ |αρχαιογνωσια ωστοσο δεν ειναι πληρσφό­
π ευμα μπορει να γν ριση ε α πα ι
ι ο α προ
ρηση, ειναι βιωμενη προσπάθεια κοινωνίας μὲ ὐψηλὰ πρότυ­
, Ν Ν Ν κ Ν
κειται γιὰ έργα που αἰωνες σοφης σπουδης δεν ἐξαντλουν καὶ πα, <Η β,ωμέ\,„|, τούτη προσπάθῃα σΤὸ Γυμνάσω συνδέεΐοω
Η , > Ϊ .
συχνὰ κὰν περικυκλώνουν­ τὸ μαθημα μετεβαλε ανεποιι­
κυ ίω ὲ τὰν σπ λ ·· ι ι ι ν ε 3 γ ι
σθητα ἀντικείμενο Υινομενοίὰπὸ Υλωσσικο Ύενικὥς
και ἀο
ι Ρ ςιμ ν ην › ουδηι Του ἶω̃γουί η οποια σ αυη την δῆλϋ ¬ _ ι Ν
|› κια, και με την ιδανικη μεταφραση, δεν ξεπερνα τὸ σενάριο.
ριστως μορφωτικο, και κατ αυτο τον τροπο απο το αδιεξοδο
Τὸ σπου8α,ό.ΓερΟ
ὅφελοα̨ ποὺ ,ωμἰζομε ἀπὸ Τὴν μελέτη
τ” α ατικ” πε άσοι ε στὸ ὰδιἐξοδο τΝς ετα άσεως. Ν 3 ι < Ν ε .
>ηίἕ ”ΥΡ| μμ θε \Ρ "μὴ ἶἰ ,μ φθ των οιρχαιων Βλλὴνικων ειναι ότι ἀναβαπτιζόμασ­ι­Ξ σῖὶς
Αποτελεσμα: το μεν λαικο στοιχειο, που αμεσως μετα την
ρίζες ,Βδῶ
ἔγκεῃαἠ,
διαφορα
προοπτικἦἐι τοὔ
μαθήμα­
ὐποχρεωτικὴ εκπαίδευση τρέπεται στὴν βιοπὰλη στὶς τε­ ως σπἡν Ἑλλάδα ἀπι ὅλεε τὶς ἄλλες χὥρες Τα̨ς Ύἦς Δὲν βρί­
νικὲ σ ολὲ καὶ που σττρίζει τὸν τόπο · ὲ τ`ν προσίλωσί | ι ι ν × Ν ὰ
Χ Θ Χ, 9 : \ι#· γι . η ἶι̃ σκομε τροπο να διδαξωμε την γλωσσα μας στὴν νέα γενηὰ
του στις εθνικες αςιες, χανει καθε επαφη με την γλωσσικη
διοτι σπευδοντας νὰ παπαγαλίσουμε τοὺς ξένους ἀγνοοὔμε
παράδοση και τὸν διαχρονικὸ ἑλληνικὸ πολιτισμό, τὸ δὲ ὑπό­
τί μᾶς χρειάζεται καὶ τί δὲν μᾶς κάνει_ Νὰ τὸ χαταλάβωμε.
Ν Ν Ν \ | . ­
λωπο Τμημα Του πληθυσμου μαθαίνείι κατα μ·ε”ΐίσΤ0 ποσο­ Ἰἔκεῖνοι μελετοὔν τους Ἰλρχαίους, γιὰ νὰ ἐμβαθύνουν στὰ
στό, νὰ βλἐπη οἱανδηποτε σπουδὴ αὐτῶν τῶν πραγμάτων ως ἔργα· ἐμεῖς για νὰ γνωρίσωμε
τὸν ἑαυτό μας Τὰ “Αρχαία
Ν σ ι '
ἐμπόδιο στὴν διὰ της είσὀδου είς τὰ °Ανωτατα Ιδρύματα
τοὺς ἐνδιαφέρουν ὡη̨ γλῶσσαχε,μέ„ω\,.ἐμΞῖςἐπὶπλέον θέλου­
| ἔ 7 ) Ϊ \ ω
ἐπαγγελματικὴ ἐξασφαλιση του. Ϊπ αυτες τις συνθηκες
με οξυγόνο γιὰ τὴν σημερινη μας λαλιά, Τὰ ζω̃με σὰν βαθὺ
ον Η Ν Ϊ ί
ποιός ἐγγυαται ὅτι ὴ προιουσα σημερινη γλωσσικη μας κα­
ρίζωμα καὶ κοίτασμα ἀνεξάν.,.λη„,.Ο
›Ασφαλὥς δὲν εἶναι
τάπτωση δὲν θὰ χρησιμοποιηθὴ στὸ ὁίμεσο τὸ ἀπώτερο νάκεγα Τι >Αρχατα εἶνα, ὅμως ζωΤΜὴ ἀνάγκη (Η δημι­
: ε ε | ι ι ο ·­· ι 9­Α Ν \ , ( \ '
μελλον ως επιχείρημα για να εξοβελισθουν τα ρχαια και ου Μ" ενο ἐθν ι ι 3 _ι Ν ν
ο κ κ ι 3 Ν Ι
δὲ θλ
# .
9 αης ς ους Υινεταὰ χβμαζρζχηΐ εκπος Του μεσου
απο το Λυκειο, αφου τιποτε εν α προσφερουν,
εκείνου ορου σκέψεως κι εκφράσεως ποὺ παίζει τὸν ρόλο λι­
θ Ϊ | Ν Ἡ | Ν
Η ετα αστικ ¬ π οσε ισ των α αιων κλασικων | × ι = ι
μ·| ΨΡ Ὁ Ρ ”ΥΥ\ η\ ρχ πασμαΐοἔ και που εξνισφαλιζει η ὕποχρεωτικὴ εκπαίδευση.
στο Γυμνασιο δεν αποδιδει γιατι το λεγομενο «πνευμα» των
Τὸ αίτημα τὴς ἀνοισυγκροτὴσεως και τὴς προκοπὴς τοϋ τό
Ν οι › Ψ ί _
κειμἐνων ζητείται θεματογραιρικὰ στὰ περιεχόμενα των ἐρ­
που, ἐπιτάσσει τὰ παιδιὰ νὰ διδάσκωνται καλὰ τὴν γλῶσσα
ιο κ ‹ Ν ι κ ι # _, ι .
γων πραγμα το οποιο δινει στην καλυτερη περιπτωση, μια Του ἕνα λό Ο π ν ν 3 ι .ν γ ι Ν
θολὰη̨ ἐ κυκλοπαιδικὰ ἔν έ,ωσ Οὕτ° ψυχικὰ
ἐνεθγοποιεῖ
ςθλνῳ
γι ινευἔλατωω Μέι αἶωωρΞΤ0ν7 ιω̨ίι Την (Μια της Δ Ο ι Ο ι# ­_­ 3 Ν
ι
η
ἔ
ν `.ι
8 η ημιρ
\η›
θιἔ
Κ
ι ι
, , ,
,πο εἴ φορες αμφιβοληςη̨̃ εννωαθ Τ®®·Τ®ενσοῳχο πνευμα
τον α τ ουτ· ιανο τικα τον ε ε ι ει. αι αν ακο αν­ \ ι ε ε ο Ν
μ, η η ® Ὁ Ρ μη μονο πνεεί στο βαθοἐ Τηἐ ψυχἢἐ, αὐτὸ μόνο ειναι πνευμα
τιστρειραμε το προγραμμα, εισαγοντας την στενα γλωσσικη ἀγάπηη̨ι
: ·­· › ι ι ι \ 9 # λ
· . το Γυ νασιο και αναθετοντα τ ν < = × = Ν Ν
δίδασκαλωί της Αθχαὰαθ σ μ 9 η Η ευτυχηἐ επαναφορὰ της διδασκαλίας των “Αρχαίων
60 οι
σι­ ΟΦ
.ΘὉ 3­
π οι
Ξ­ιι
Θ
.ε
ρ Ω»
Η
νε
ιο
Ὁ
\
ν
2
στο
Η
οκ
ρουποθετη. Και η αριστη μεθοδος αποτυγχανει ελληνικηἔι
μοριρην τυποποιημένων
ἐκιρράο­ρων (Δόξα
Λἰ σει | Ἱ 3 | 'Ι Τ' ›­ια
οσον το πνευματικὸ κλιμα του σχολειου δεν ανεχεται τον τιρ Θεῳ, Κύριε ἐλέησοτι πα̃ν μέτρον ὁίριστον κ.τ.ὅ.), προσευ­
στόχο της. Έν προκειμένω η ἀρχαία καὶ η ἑκκλησιαστικη χων (Πάτερ ἠμω̃ν κ.λπ.), καλλάντων, ­ιροπαρίων
(ιΗ Παθ­
. ι κ κ ‹ κ Ν 7 κ ~
μας γραμματεία σκοπευουν την πνευματικη­ ολοκληρωση του θενος σημεροκ Ώ? °Υ7ιερμάχῳ,
Χριστὸς α̃νέστη).
σἴὴν Τρί­
ὰνθρώπου, ασχέτως ἐὰν η πρώτη βλεπει ὰμυδρὰ καὶ η δεύτε­ τη καὶ την Τετάρτη
τάξη προστίθενται ὡρισμένα ἀναγνωρι
καθα ὰ ττλείω ὁπόττ τὰ >Α αῖα θὰ π οκαλἑσουν ἐν­ στικά ὅπω ” “ Ν­ Ν .
Ρη Ρ ρε 97 ρε Ρχ
5)
, ς\ οι εννοιες των γραμματικων
όρων, τους οποίους
διαφερον και θα βρουν ανταποκρισηι οταν αυτος ο σκοπος συναντουν τα παιδιὰ κατὰ τὸ μάθημα της οεοεχχηνγχἦς Υρα
καὶ ὅχι η ἐπαγγελματικη άποκατάσταση είτε η τεχνικη ἐπί­ ματικης, ἀλλὰ άφοροῦν συγχρόνως καὶ στην λογικη Της ἀἐ
›| κ _
δοση, ἐμπνέει την παιδεία. Χρειάζεταιι αρ·α7 πνευματικος χαίας (π.χ. ἑνικός, πληθυντικός,
οὐσιαιστικό,
Ρἦμα
ἐπίΡΡη_
› ι Ν λ ι 3 ι _ 3 | 7
αναπ οσοινατολισ ο του ­σ ολειου α και ακ αι ν ς συν­ α κ.λπ. ι ε ι .
ι ρ Ν ε. | μ ἦν ε χ Ν μὰ ς α ρ εφ Ρ μ 7 3 )7 ἴρχιιζει δε η μνημοτεχνικη ἐΤυμ'Ολογία7 ποὺ ἐνώ­
ειδηση του ενιαιου της ελληνικης γλωσσας, ωστε η αναμορ­ νει οργανικα
τις διάφορες φάσεις της γχώσσαζ καὶ άνοίγει
Ν ­ι\
φωτικη προσπάθεια ν) άρχίση ἐξ ὰπαλων ονύχων, αν θέλωμε
Τὸ* μαθητλὶι στην σημασία τῶν λέξεων (λ.χ. οἰκόπεδο οίκο­
\ : ι ι # › 7
να δωση ευχυμους καρπους. δομος, ρικογένεια, οίκότροφος,
κάτοικοςι
ἔνοικοςι οἶκος).
\ ι̃ Η 3 ι \ 3
ιἶπὸ
τὶς ανωτέρω προϋποθέσεις, ἕνα γόνιμο σχημα καὶ στην Πεμπτη και την Εκτη εισάγονται
βατα ευαγγελικά
Ν σ κ 2 # ν Ν 9 7 Κ Φ ι ­ιι ι
μια προσφορη μεθοδος διδασκαλιας των αρχαιων |Ελληνικων υμνολογικα
η άλλα κεὶμενα
(πχ. μυθω του̃ Αἰσώπου) Ο­Τὸ
κ Ν Ι 3 : Μ
και της λογιας εν γενει παραδοσεως στην) Γενικη3μα€ πρωτοτυπο, συστηματοποιειται
ένα μικρὸ λεξιλόγιο,
οἱ διά­
. Γ Ν
παίδευσηι πρεπει να θεωθηΐοβ· αἶῖολυτῖὺἔ Ξφη̨ίκτο· ρ/δλλβί εαν σπἶῳἴεἑ Ύβαμματικοσυντακτικὲς πληροφορίες κάπως ἀρ­
| 7 ¿
η συστηματικη των διδασκαλια εχει παντα αφετηρια το Γυ­ θρωνονται7 προβάλλει­αι ἡ συνέχεια Τῆς Υλώσσας
Ι ε ο : κ | : Ι Ν Ν \ \ ι Ω ·
μνασιο, η εξοικειωση και πρωτη επαφη των παιδνωη με Τον ΣΤΟ Γυμνάσιο, όπως η φυσιολογία της ηλικίας ­ι­ὁ καχεϊ
υ Ν : 3 ι 3 5 ι 6 κ ι 2 1 | 7
αρχαιο λογο οφειλει ν αρχιση απο το Δημοτικοξ στρν προ η σπουδη γινεται μεθοδικώτερη,
σκοπεύει δὲ νὰ προσιρέρη
: ιι Ι Ν ι κ ι ι
βλεπομενο ηδη χρονοΝγλρ›σσικης διδρισκαλιας και στην πΡο στον μαθητη ένα βασικο λεξιλόγιοι νὰ τὸν ἐξοικειώση μὲ τὰ
οπτικη της διαχρονικης ενοτητος. Με μια διαφορα ουσιαστι­ κυρια γραμματικὰ
καὶ συντακτικὰ φαινόμενα του̃ άρχαίου
| Ν Χ '_ ί 7 δ Ν
μη: στο Δημορτιαὸ η πορρια του μαθηματος κατευθυνεται απρ καὶ του| ὁμιλουμένου
σημερα ίδιώματος καὶ νὰ τὸν εῖσαγάγη
Το σημεβωο Βδίωμω προς Ήἐ παλαίοπθεἐ Η­ΟΡΦΘΩ Τον, ενω στον κοσμο τοῦ διαχρονικοΰ ἑλληνικοὔ λόγου Γι, αὐτὸ τὸν
Ν · Ω Ϊ .
στὸ Γυμνάσιο κινειται ἀντιστρόιρως. >Βξυπακούεται ότι στην σκοπὸ προβλέπονται
δύο, συμπληρωματικὰ μεταξύ ·ι­ως μια
Ν Ν | _
ενιαία γλωσσικη διδασκαλία δὲν μπορει νὰ διατηρητοιι τοι
θηματα γλωσσικης
διδασκαλίας:
η φιλολογία καὶ η τεχνο
› ν ~ \ _
διάτρητο ἐξ άλλου, μονοτονικὀ, ἐκτὸς οὶν ἀποφασίσωμε να λογια.
: › 8 # ›| \ Ἱ #
θ ι ο ενεια ουτε να ν διδασκεται \ ~· ι ι Έ
προκαλεσωμε ε νικη σχζ ι βη Σκοπος της ιριλολογιας (3 η 4 ωρες ἑβδομαδιαίως, σὺν 2
η γραμματικη στην στοιχειω η εκπαι ευσηι οπως συμβαι ε ωρες Εκθεση) ειναι τὰ παιδιὰ νὰ γευθοϋν τὸν ἑλληνικὸ λόγο
| ι κ ε |
τωρα. στο πρωτοτυπο, εκκινωντας ἀπὸ ἐκκλησιαστικὰ ἄλλοι χει­
Συγκεκριμένα στην Πρώτη καὶ Δευτέρα τάξητου Δημο­ μενα κι­γης κωνηης καὶ ἀκολουθώψτας πορεία ἀμφίδρομη ἐναλ_
τικοὕ η γλωσσικη διδασκαλία άξιοποιεἶ. στοιχεια της ἀρ­ λὰξ πρὸς Τὰ ἀρχαγότερα καὶ Τὰ νεώω̨̃ερα (Η ὕλη περβλαμβά
ι κ Ν 5 Ν : ι α 9 λ
ο _ _
χαιας και της εκκλησιαστικης μας παραδοισρωει Οπωε ανΐα νεται σὲ ιδιαίτερο τόμο, τὰ δὲ περιεχόμενα συνδυάζουν την
Κ \ ὅ Ϊ Ν
υπάρχουν συναισθηματικά ακλονητα στους κολπους της Νεο­ πληρότητα
του̃ νοηματος μὲ την ὁλοκληρωμἐνη ἀνάι­ι­ιιιξη
62 ιο
της εκφράσεως. Το κάθε κείμενο εὶσάγεται μὲίλακωνικὸ κα­
τατοπιστικὸ σημείωμα, συνοδεύται δὲ άνὰ σελίδα ἀπὸ γενικο
μα, κ.λπ.), βάσει της γραμματικης ἑπιστημης καὶ τοϋ αξιώ­
ματος της πρσιούσης δυσκολίας. Τα κείμενα ­ατόφια καὶ
ε γ 9 \ ἐλαιρρξὁς διασκευασμένα­­ εἶναι σύντομα, ύπηρετου̃ν δὲ τὶς
ερμηνευτικο υπόμνημα. Το μαθημα δεν ακολουθει την πεπα­ , , Ν ν ιν Ν Ν ι Ν
αναγκες της διδακτεας υλης του τυπολογικου και της συντά­
τημένη. ”Ο καθηγητης παρουσιάζει καὶ ἐν συνεχεία διαβάζει ξ . , , „
: : ι ι › ι κ : '
τὸ διδακτεο κειμενο, προσεχοντας την απαγγελια. Το διαβα­
ζουν μετὰ τα παιδια καὶ κατόπιν ὁ καθηγητης σαφηνίζει δύ­
εως Η εν μερει χρησις φραστικῶν συνόλων ἀντὶ κειμένων
δὲν πρέπει ν” αποκλείεται. (Ως μεταβατικη λύση, έως ὅτου
_ , , \ , , ἀποκτησουμε τὰ απαραίτητα βοηθηματα, μπορεῖ να χρησι­
σίῖω̃ὶα σἶἰμεὶαζ υπ0Υρξχμμ”ὶζ0`η­ας Το νεοἶλθὶηνίκο, ανΐὶστοὶχο” μοποιηθοὔν, καταλλήλως διασκευασμένα γιὰ τὶς σημερινὲς
Τα αρχαια κειμενεοδεν μεταφράζοντααωοποτε καθε γραμμα­ συνθῆκεςη̨ ἡ δοκιμασμένη «Γραμμαῃκἢ Τέχνη» Τὸ βῷλίο
τικοσυντακτικη αναλυση παρελκει. Τουτο ειναι θεμελιωδες του̃ Κολλε­Υγω ιΑθηνὥν­
γιατὶ αφ' ης στιγμης ἐπιδιωχθη μετάφραση παρακολουθουμε
'Η ἑνιαία διδασκαλία της ἑλληνικης ολοκληρώνεται στὸ
Ἱ . \ Ϊ λ 5/ Ώ \ \ | \ Ϊ
ί ·;· Ν
ΤΪΝ μα̃ι̃χαἶὶσμο ,καί τὶς ῖννωες οω̃ῖλοξ δέν β ῳνουἑθε ΕΝ λογοζ Λύκειο (6 ἶορες ἑβδομαδιαίως, συν 2 ωρες ”Εικθεση). Διαρκει
δεν τον αισθανόμαστε. Βπεται η απολαυση των λεςεων και , „ | , ι , .. , , ..
® και τατρια χρονια και το παρακολουθει το συνολο των μαθη­
( 9 | Ἱ \ ί Ϊ \ | \
ετυ ολο ια που κυ ιολεκτικα α ευει το παιδι διοτι το Ν .. Ν Ν ‹ ι
η βμ” δγ, 7 πνρΝ ὶέ” ἔ ξ \ 8 , \ των, ἀνεξαρτητως ἀκαδημαικου προσανατολισμού. Ως βοη­
μυεε υπο οἕῃΐοςἶτογ ἶυμαῖηςυποῖρ εως: βῖα, ὶαγβαἶμα κθω θημα χρησιμοποιεῖται κι ἑδῶ ἀνθολόγιο ἑκλεκτῶν κειμένων
συζητηση επι της ουσιας του κειμενου μεσ απ τον ιδιο τον .ι Ν ε Ν Ν Ν
λόγο του. Το μάθημα ὁλοκληρώνεται μὲ ν
ςηε
ν Ω
Ωω
Ρὶ
ολων των εποχων της γλωσσικης μας ἱστορίας, μὲ τα σχετι­
α ε ια
γγ η' κὰ σύντομα εἰσαγωγικὰ σημειώματα καὶ τὸ γενικο ερμηνευ­
ὁὶν το κείμενο εἶναι δημοτικο τραγούδι εἴτε εκκλησια­στικὸς ι ι ι 3 ι ι Ν ν ϊ
τικο υπομνημα. Αποκλειστικος σκοπος του μαθηματος ε ναι
Ο/ \ \ 9 ί 3 \ δ | \ | )|
υ νο ε τ ν αντιστοι τ ωδικ εκτελε . Τα παιδια ετσι Ν Ν Ν ι
,μ θ'Νμ” ,Ὁ χη Λ γη ἶη , ,° 3 η σπουδη του ύφους καὶ η ἀπόλαυση του πνεύματος των ἐρ­
αγαπουν την γλωσσα τους και κατανοουν την σημασια που
±| ι ι ι × ι κ ι Ν ιν '
ε ει ιατ ν ω του και ια τ ν ω του Βθνου .
χ Ύ η ζ η ς Υ η 2; η Ω ”Η πρόταση δὲν εἶναι άβασάνιστη. Παρόμοιες σκέψεις
Τὸ μάθημα της τεχνολογίας (3­4 ἔορες ἑβδομαδιαίως
ἔχει ὡς ἀντικείμενο τὸν γλωσσικό μηχανισμὸ καὶ στρέφεται ὶ
περὶ δύο άξονες: την άττικη καὶ την κοινη νεοελληνικη. "Άν
) ἐξέθεσα τὸ ίθἴδ στὸ συνέδριο Πρωτότυπο καὶ Μετάφραση,
ἐπιμένοντας κυρίως είς την ἑνιαία γλωσσικη διδασκαλία ἀπὸ
\ , , \ , , , τὸ Δημοτικό, παρόντος τοϋ Β. Παπανούτσου, ὁ ὁποῖος (βλέ­
χαὶ φι̃υσεὶ στε­Υΐο° το μαθημα απωωα ενδὶαφερωθ Μ­αν δὶνο­ πε τὶς σελίδες 43­ἔι­5 τῶν τυπωμένων πρακτικῶν) άνεγνώ­
ετ Ν Ν | Ν Ν
Ξη̨̃ἢἶἶἐΒζἶῖῖἶἐαῖἕἕἔκἔἐἔἔἕἕἕὶἔἐἶῖἕυ̃ἔῖἔἕἔἑζι̃ ἕῖἘίΞἕ°ῖ:Ξὶ; ρισε τὸ συζητησιμο μιας τέτοιαι; «ακραίας» προοπτικης. Δὲν
' ε· ±| π 5 : ι 7
, λ, Βὶ , χ ειναι ουτε στην εφαρμογη της κουραστικη, μολονοτι ο μαθη­
συγχρογογ ογο. μδραινεξι, ασφα ως, και η| περιωπη στην
της ἐντείνει τὶς προσπάθειές του. Κουράζει τὸ μηχανικὸ καὶ
Ν γι Ν
οΐῖωα (Σαμί "Νμαγημα Ο ῖποχος ἶηςὶ κωνξὺνὶας καὶ Τουἶχο το αδιάφορο, ἑνῶ άρχη κάθε παιδαγωγικηςεἶναι τὸ πνευματικὸ
λειου. υσφορουν τα παιδια μελεῃτωντας την γραμματικη, της καὶ τὸ ἐν­διαφἐρονγ Μᾶς ένδιαφέρει ὅ7Ή μᾶς ἀφορᾶ. Ἐξἄλλοι)
ε ανικ ” τΝ αλλικ” ' Ν „ ­ Ν Ν
Ύ θμ· θε ηγθγὶθ Υ βἔι αφ ΝὉΩ
στιγμηρ αισθῖχνθνωἱαπα
η μέθοδος του φιλολογικου μαθηματος, εἶναι δοκιμασμένη
ραιτητο να μα ουν μια ξενη γλωσσα, Το αντικειμενο της τε­ στὸν αγωνα γο Το ιΒκκλ σίας ε ὁποία ὲτὸ ἐπα­
| ί , | ξ ­Ν Ώ ἄ| ε Ϊ ­η
χνολογιας διδασκεται επισης ενιαια (π.χ. ο ανθρωπος η ἐξο­ ν ,ν Ν ι Ν ν ι ι
ι ναλαμβανομενο ακουσμα των ιερων λογων, την συγκινηση
ὕος, τιἶ βιβλίον / ὁ ἄνθρωπος, ἦ ἔξοὅος, τὸ βιβλίο, για τὰ
των πανηγύρεων καὶ τὸ αίσθημα τῶν ὕμνων, πρόσφερε στὸ
3 'Ξ' ων ` ”
δευτεροκλιτα ουσιαστικά εἰμὶ / ειμαι, για τὸ βοηθητικὸ ρη­
Β5
θἕι
.5
Γένος, χωρὶςγοαμματικὴ καὶ συντακτικό, περισσότεραγλωσ­ ατικό, ἀλλὰ ὁ βίος τους ὴταν πλὴρης πνεύματος κι ἑπομένως
Ν ί
ι ­
κατὰ τὴν φυσικὴ ἐκμάθηση τὴς μητρικὴς μας γλώσσας, κα­
θὼς καὶ στὴν διδασκαλία του Δημοτικού, ὅπου προηγείται τὸ
ὀίκουσμα τοῦ μαθηματος καὶ ὴ κατανόησὴ του, ακολουθεί δὲ
.ΕΕ
σι
Η
ει 2„
σικὰ εφόδια ἀπ” ὅτι τὸ σχολειο· ε ναι δοκιμασμένη επίσης ὁ λόγος μεστός. Σὴμερα ὁ λόγος .εξέρχεται ἀνέκφραστος γ α
5? ἕ \ | ) Ϊ Ἱ 9 | Ἱ ξ
μεινε απλο μεσον επικοινωνιας, κοινο απεικασμα, και ως
οιος ἀπαρνηθηκε τὸ βαθύτερο νόημα, έπαψε νὰ κοινωνὴ
τὴν ψυχὴ του̃” ὁμιλοὕντος. Δὲν διώχθηκαν μόνο τ” ,Αρχαία
ὶ
γραμματικὴ ἀναγνώριση' εἶναι, Τὲλοἐι ἐπὶ Τετεαετία δοκιτ πρὸ δεκαετίας ἀπὸ τὰ σχολεία μας· μαζί τους απ' τὸ παιδικο
μασμένο (μία, μόλίἐι δίδακΐίχὴ ὥρα ἑβδομαδίαίωἐ κι ἀκόμη πνεὔμα ἐξορίσθηκε ὴ σημασία τοῦ κόσμου, αφηνοντας ἕνα
ἀκαταοτάλακτα) είε το φροντιστήριο ἀρχαίοο λογου, ποὺ δι­ ­ι­ραυματικὸ κενο. Αοτο το κενό, που βιώνουν ὲναγώνια στὴν
ευθύνει στὴν “Ακαδημία Πλάτωνος ὁ ἐν ενεργεία γυμνασιάρ­
τωρινη τους ἀφασία, θὰ ἐκλείψη ὁὶν ἐπανελληνίσωμε.
χης Κ. Γανωτὴς (φοιτοὕν δωρεαν ίδὕ μαθηταὶ σὲ 4 τμημα­
τα), μὲ ἀξιοσημείωτα ἀποτελέσματα, ἀφοὔ τα παιδιὰ τὰ ὁ­
ι
ε· ι
ποῖα ξεκίνησαν τὸ ἴὶθθδ καὶ σημερα παρακολουθουν τὴν
Πρώτη Λυκείου, διδάσκονται Χοηφόρους ­ἀντικείμενο πα­
νεπιστημιακοῦ ἐπιπέδου. Καὶ ὡς πρὸς τὴν τεχνολογία, δὲν
βαδίζομε στὸ ὁίγνωστο. “Ηδη τὸ ,Ελεύθερο Πολιτικό ”Πργα­
στὴρι προεκηρυξε πέρυσι διαγωνισμὸ συγγραφὴς σχετικού
βοηθὴματος για τὶς τρεἴς τάξεις τοϋ Γυμνασίου, μὲ προδια­
γραφὲς στὸ πνεῦμα πού ἐδὥ προτείνω ­λὴγει τὸν “Ιούλιο
ίθ87­ καὶ έτσι ἐλπίζω σύντομα ν” άποκτὴσωμε τὸ ἀπαροιί­
τητο αὐτὸ ἑγχειρίδιο.
Τί ἀπομένει λοιπόν, Μένει νὰ συνειδητοποιὴσωμε ὅτι
σημερινὴ ἀφασία τῶν νέων δὲν οφείλεται τόσο στὴν υφιστα­
μένη γλωσσικὴν ανεπάρκεια, ὴ ὁποία εἶναι ὁδυνηρὸ σύμπτω­
μα, όσο στὴν ύπερορία του πνεύματος, τοϋ ρίγους καὶ τοϋ
βιώματος ἀπὸ τὴν ἐποχὴ μας, ὐπερορία ὴ ὁποία εύτελίζει
τὸν λόγο καὶ τὸν κόσμο. Τὰ μαθητικὰ καὶ τὰ φοιτητικὰ γρυλ­
λίσματα ἀπὸ ἐκεῖ βγαίνουν καὶ ὡς ἐκ τούτου δὲν μπορεί ν
ἐπαναφέρωμε τὴν διδασκαλία τῶν Ἄιρχαίων στὸ Γυμνάσιο
γιὰ νὰ διορθώσωμε κάποια τεχνικὴ ἀνεπάρκεια τοϋ διδακτι­
κοὔ προγράμματος, ἀλλὰ γιὰ νὰ διατηρὴσωμε τὸ πνεῦμα τοῦ
φωτὸς στὸν λόγο καὶ τὸν κόσμο μας. Τὰ παιδιὰ κυρίως δὲν
μιλοϋν γιατὶ οί λέξεις τοϋ ὁίριζου βίου μας εἶναι κίβδηλα κέρ­
ματα, καὶ δευτερευόντως ἐπειδὴ τὸ λεκτικό τους εἶναι ύπο­
ιτυπὥδες. Καὶ ὀίλλοτε οἱ ὀίνθρωποι ἔτυχε νὰ ἔχουν φτωχό λε­
ῇρ
Θθ
67
ροιμένοντας ἐντός της σταθερές. "Η δυνατότης τούτη εἶναι
τὸ­εὶγδος ὥς ἔννοια. Βασικός ρόλος της ἐννοίας δὲν εἶναι να δ
ση στὴν όνοματικὴ εὶκόνα τῶν αντικειμένων τὴν μεγίστη ευ·­
όἕε
ρότητα, εἶναι, καθως δίδαξε πρῶτος ὁ ,Αριστοτέλης, να ανα­
δείξη τὸ ἴδιον τοῦ κατονομαζομένου πράγματος. ”Οταν, αἴ­
ΛΟΓΟΣ ΚΑΙ ΧΡΟΝΟΣ φνης, λέμε: πάρε τὸ μολύβι, αναφερόμαστε στὸ μέσον της
γραφης καὶ όχι στὴν ἔννοια «μολύβι» ­για αὐτὸ ὁίλλωστε
Ώ ¬ Ϊ ` ί Ἱ Ά Ν Ϊ \ (
εκφερομε το αμολυβι» στο πλαισιο της φρασεως, ποτε ως
Σκοπός της γλωσσικὴς διδασκαλίας στὴν ἐκπαίδευση δὲν μεμονωμένη λέξη. Στὴν μεμονωμένη λἐξνι̃ νὶ αΥΞνικὴ››
ση­
ς ι Ν
ἶννανι βεβαἔαι Ο μαθνὶΤνΙἔ νὰ μνλνὶση ἀλλὰ να ἐν·ΤΡΥωΤοΤ·”ἢθὉ μασία καλύπτει τὶς διαφορές, ποὺ στηρίζουν τὴν ποιητικὴ
| σ¬σ
απενανμ σΤὶἹν μνΊΤΡΤν­*Ι Τομ νλωσσοα νὰ Τνὶν ννωίνίσνὶ ὡἔ κόσμο ἐνέργεια τοῦ λόγου, έν αντιθέσει πρὸς τὴν αφηρημένη γενικό­
” Χ 5 Ι ω
σημασὶων και πνενίέανέανὶν αξὴα· ,ΑΨ3 ἦἔ σΤνΥμνΙἔ Τὸ νλωσ“ τητα τῶν ἐννοιὥν, οί όποῖες μεταδίδουν ἐπαναληπτικὥς τὸ
σικὸ φαινόμενο θεωρηθη φυσικό έσον συνεννοίσεως καὶ πε­ Τ Ν Ν
μ νὶ κοινο τοις πασι.
ριορισ η απλως στην επικοινωνιακη λειτουργια, ποιητικη αι­ Πῶς ἐπικοινωνοὔμε όταν η ὁμιλία καὶ ὴ ἀνταλλαγὴ
ση­
Τί Ν # σ ι ε › α \ Ν
ψια ἄν λῖνοΐ αναδΞ;\νῖννεΤα'· ®\ αμφνίἶολοἐωμνι̃λίαννσμοἶ Τνὶἔ μάτων διαφέρουν ριζικά, Άν καὶ οἱ λέξεις ἐνεργοποιουν τὶς
χ ἶγωῃὶἶ ανῖανααῖ ασἶωἔ καν φορευς Τον νονὶμαωἔ νὶ με” ἔννοιες, δὲν συνιστοὔν τὸν κατ) έξοχὴν φορέα τοὕ νοὴματος
μονωμενη λεξη Η λεξη ως σημα πΡ®νΤΤ®θέΤεΤ αἰσθνΙΤνΙΡΤανΤνὶ ­ φορεὺς του̃ νοὴματος εἶναι ὴ φραση. Στὴν πρόταση: τὸ
\ ` \ κ : _ τ Μ
ααἐ δίανονὶΤ®αΤὶ ἶχἶσνὶγ με, Τα ΤΤΡμ”ΥμαΤα ως νλωσσννὸ ΤΤΤΟΤ­ τζάκι του δωματίου θερμαίνει καλοί, τὸ νόημα δὲν συνάγεται
χεω πρωωπνεν απο Τον εμβαπῃσμὸ Τννὅ φωννὶἔ σΤὴν σημα­ ἀπὸ τὶς λαμβανόμενες ξεχωριστὰ λέξεις, ἀφοῦ ὴ γενικὴ «τοὔ
σία _ τὴν φροίση_
<Ι­Ι °Αρχαιότης
ὴδη ὁρίζει τὸ όνομα φωιιὴ δωματίου» χωρὶς τὸ ὑποκείμενο του̃ ρηματος (ατὸ τζάκιυ)
ν
Ο­Τ?μα®ΤΤαή› ἀναννωρίζα 8ὲ Τὸν λὀνο σμμπλοαὴ εἱὁω̃νι πνευ­ δὲν σημαίνει τίποτε τὸ ὡρισμένο, όπως καὶ τὸ ἐπίρρημα
μαμαὸν ὁμνανωμόι Τὸ ὅλον Τω̃ ὁποίομ ΤΤΡΟὉΥΤἙΤΜ Τῶν με­ γ (ακαλαυ) χωρὶς τὸ ρὴμα ‹‹(θερμαίνει››). Τὸ νόημα κάθε όρου
Ν ἕ ιν
ρωνι ως σύνολο ἐξ αθλνὶἔ ἱδΡμμένο› ἐν ἀνΤΤθέσ~ΤΤ πθὸἐ Τὶἑ συναγεται ἀπὸ τὸ όλον της προτάσεως στὴν πλοκὴ τὴς ὁ­
Ν Ν
Ϊ
γλωσσες των σ είων καὶ τῶν σ άτων ὅπου οἱ λέ ει ­ .ο ν ι × ι ι × ιι
ονἀδεηίῖώώνο ημ 7, σέ ἔ σμγ ποίας ιο αφηρημένο νοηματικο φορτιο καθε λεξεως γινεται
μ ςγθ μ ει μεθη προνὶνονμενα Τομ ολου που συγκεκριμένο καὶ ἐνεργό. Νομιμοποιοόμεθα, κατὰ συνέπεια,
το συ κ οτο ν _
ι
Ν
Κἔθἕ λδῖ α Ξοἰσἔὶκῖ
× να υπογραμμίσωμε, μαζὶ μὲ τὸν ,Αριστοτέλη καὶ τὸν Χουμ­
Υ σσα χἶὴ ἔκ ν Ταὶίἔ τροπο να νψωννὶ Τὸν εναΡθΡΟ πολτ, ότι ὴ ἐπικοινωνιακὴ λειτουργία της γλώσσας δὲν βα­
, | ι
ηχο με εἶνφθασνὶ ;ΥίμΤ'· ααθε λαοἔ εχει Τθοπο δωώ Τον να βΤώ“ σίζεται στὴν ἐννοιολογικὴ αναπαράσταση πραγμάτων ἀλλὰ
κ ·­> ιι ε 3 | χ
νη Τον χοσμα Ανν­Ο θα πνὶ ®Τ'· η ονομασία δεν ΤΤΡωΤύΤΤΤεΤ ἀπὸ στὸ δι νεκὲς ἔ ο δ ιου ία τὸ ὁποῖον ἐπιτελεῖ. Στὸ ἔ ο
τὶν αἴσθ σ τοὕ ἀντικε ' 'λλ` ° " ' | ημ Υ
αὶ, ψη ῖὶΑ δἔμενοὲὶ α α ανῖο Τνὶν πνενμαῃανὶ Τον τοὕτο οὶ λέξεις λειτουργοὕν κυρίως ὥς μέρη τοὕ λόγου καὶ
προσ . ντι α να υπ α ὶ ­ ,.
8,­η Ζ γη, Τὶ ΟΪΡ μμνζνὶ Τἔἔ ΤῖΡανμοΤΤΟλο'ΥΤ< δευτερευόντως ὡς σὴματα, αποδίδουν δὲ πληρως σὲ τύπους
ς αφ ρεςι πον απο" ων αίσθηΤνΙΡΤανΤ§ ενΤμΤΤωσεΤ§ι Τὶ σκέ εως όνος σ έσ κ.λπ. που ἀνίκουν ἀποκλειστικδος
Υλὥσσαποσέειστὶ
ο ὶ Τ ” ' °Ν ν Τ 7 η 7 η
Θ φ Ρ ἔ μ Ρφεἔ Των ενΤνΤΤωσεων αμΤων Την 4 στὴν φράση. Διευκρινίζεται, έτσι, τὸ φαινόμενο τῶν πτωτι­
ι ι ι .„.
δυνατοτητα να μην χάνονται στὴν ρνἢ Τηἔ συνενδνὶσεωθ ΤΤα° Τ κὥν γλωσσὥν ­­ έν αἶς καὶ ὴ δικὴ μας ­ε, είς ὁποῖες εὐ­
δοκιμεῖ κατ” ἐξοχὴν ὴ σκέψη τὥν σχέσεων κ
σε
69
ι
Ι
ἶἕι .Ι
ό­ Ἡ”
αφαίρεση,
π ε Ν 3 ν
Μα; εξηγεπαί επισηὲ ιἦ μετάβαση από την παρατακτικη συγ­ ὶ κην ὕποδιπλώματος, έλαβε δὲ την μορφη αντωνυμίας πολὺ
­ ·­· σ κ .
κροτηοη τομ λογου στην καθ" ὑπόταξιν σύνθεση, όπου οί αργότερα, χωρὶς να αποβάλη την καταγωγικη της σημασία­
# Φ : ι ιν ..ι ν ι › κ
πβοΐασεί­5 δεη διαδεχονται η μια την αλλη αύτοτελως αλλα Οί ἐρευνηταὶ τὸ ἐπισημαίνουν όχι μονο στην εξελικτικη πο­
: ο κι Ν Ν : Ν
Φεθονται και υποφερονται αμοιβαια, σχηματίζοντας ἕνα συν­ ρεία των διαφόρων γλωσσων αλλά καὶ σ” αὐτό τόν λογο των
Ϊ 3 · .`ο σοι Ρ
Ειβθίἔωμενο 0Ρ`ίανΜὸ σύνολο­ παιδιων, τα όποια προφέρουν μὲν «ἐγώ», επειδη όιιωιἐ δὲν
·~· υ __ Ν Ν Ν
Η γλωσσα εἶναι κοσμος ἰδεατός καὶ αρχίζει ἐκει όπου ἔχουν συνείδηση του ἑαυτου των προσθέτουν καὶ τό ρημα,
Ν 4 › Ν Μ
ἶταματαὉ ενλύπωση των αἰσθἢσεων­ Ένω, όμως, προκύπτει ὥστε η αντωνυμία να μη μένη μέσα τους μετέωρη. Μηττωε
κ κ Ν
απο την πνευματικη μας οὐσία, η γλωσσα ταυτοχρόνως την στό αλαζονικό ἐκεῖνο ρωμαίικο «ξέρεις ποιός εἶμαι ἐγώ;›› η
9 | ­= Ν ι Ν
εχφραζει, ὕπό την ἔννοια ότι δὲν αποτελει κάτι τετελεσμένο αντωνυμία δὲν δηλώνει αντὶ του όνόματος τό άτομο, είς πει­
° ` ί “' τί Ν Ν Ν ε Ν
αλλα κατι τό όποιο συγκροτειται διαρκως. Χωρὶς να απω­ σμα της γραμματικης τυπολογίας, Ὁ τύπος ἐδω έπεται του
·¬· κ ε
θη το εμπειρικό περιεχόμενο των όνομάτων, η διαρκης τούτη πνεύματος της γλώσσης, ὥς έπεται καὶ στόν πληθωρικό υπο­
? ιν
ἔὶὶἶκροτηση ταξινομεί τὶς ποικίλες ἐντυπώσεις καὶ τὶς μετα­ κορισμό της νεοελληνικης, όπου η κατάληξη ­άκι, ­ούλα ὁρί­
α λεχ σε ἀνΐβκεἰμενο Υνώσεως ιΒπ0 λ ε Ν ι κ ι ι Ν › ι › κ ε λ ε κ ν
­ μενωἐ η γλωσσα δεν ζει μεν την ταξη του ελαχιστου, αλλα η σμικρυνση ενος πραγ
| \ \ Ἱ "Φ
σξα̃ετιζετοιι με τιιι̃ ψυχολογικές της αναφορές· έχει να κάνη μὲ ματος εἰς τό ἐλάχιστο ἐκφράζει την διάθεση της συμπαθείας.
` Ν
την διαχρονικη παραγωγικη της λειτουργία καὶ γι” αὐτό εἶναι ”Ως ούσιαστικό περιεχόμενο τοῦ γλωσσικου τύπου, η
φύσει ακωδικοποίητη. Διαχρονικῶς δὲν νοεῖται μόνο η ίστο­ πνευματικη του σημασία διαγράφεται σαφέστατα στην πε­
| πω
ἔια των λέξεων καὶ η ετυμολογία τους, νοειται καὶ ὁ τρόπος ρίπτωση τῶν ρημάτων μέσης φωνης, ποὺ εκφράζουν, όπως
Β Τ Μ Ξ Ϊ ἕ 3! Έ' ζ Ϊ δ 3/ Ν \ 3 \
α ἶυ Οποωἶὶ Ο εναΡθΡ0¬Ξ ὉΧΟΘ νψωνεται σ εκφραση, ὁ έσω­ ξἐρομε, την ἐπιστροφη τηςἐνεργείας στην πηγη της­τοεγω
Ν π ο Ν Ν Ν
Τείῖίκοἔ Ρυθμοἔ του λσΐουι εκτὸἐ τον ὁποίνν δὲν θὰ ὑττηρχε τοϋ δρὥντος υποκειμένου. Θεμελιώδης λειτουργία της μἔσηἑ
·­· λ
χρονος των λεξεων. Διαχρονικά ὁφείλει, επομένως, να την φωνης εἶναι, κατα γενικη παραδοχη, νὰ ςη̨̃σαγά­μη ­την ἐνέρ­
¬ ·­ι ε ε
μελετα Ο ερευνγὶπ­”ίὶἔ› Υίὰ νὰ ἐμβαθύνη στὰ μυστὶκά Τηἑ” δια· γεια στην σφαἶρα τοὔ ὑποκειμένου, αποτελεῖ δηλαδη προτύ­
Χρονωίὰ νὰ Τὴν δίδάσκῃαὶ· καὶ­ ὁ μα­θητἢἐι Υιὰ νδ ἀττνκτἢση πωση της ἐσωτερικότητος. Δικαίως λοιπόν η ύπαρξις τῶν
ί "' Ν Ν
συνείδηση της ποῃλῃκγὶἔ "ΙβλΞί'ὶ”0υΡΥία€ χαὶ­ ιι, Φώτη την συν­ μεσοφώνων ρημάτων θεωρείται διακριτικός χαρακτηρας τῆι:
είδ Ο' νὰ τὶ ί λ ' Γ ­ λ Ν ί _ ι × ×
\ΥΞ ἔὶ ην χἶὶριζἶταιι Στην
εναντία συ”ΥχΡ0\ὶι%η προοπτι­ ελληνικης, η ίδιομορφία ἐκείνη πού έκανε φιλοσοφικη την
ι̃ ιι ‹ \ Ν ς ν
κη εν ἕαζφερἶί ηόονο Ὁ λ®”Υίκ0“ΥΡαμμαΤΜ*ὶ γὶ Ὁ κωδὶκη πΡοσέΥ­ γλωσσα μας, από τούς αρχαίους γραμματικούς της οποι0ι€
ιι Ι Ν 0 ,_ ι
Υίση° ἶί οποία ομως δεν μπορω ν) ἀποδίδγϋ ἐφ, όσον πΡω'ὶΥεί·τ παρέλαβαν καὶ σχημάτισαν τόν μέσο ρηματικό τύπο, μὲ τό
π ε χ
Ταί εδω ἶηωἴο η παΡαΥωΎη καὶ ἔπεΐαί· ”ίὶ δήλωση· αντωνυμικό του αντίστοιχο, κάποιες εύρωπαικὲς γλωσσες.
τι η γλῶσσα εἶναι σύμπαν ίδεόκτιστο, στην δὲ σπουδί ° ' ` ' Ν ί δὶ 3 ί \ η Η ενεργητικη φωνη, παρατηρουν σωστα, εν επιτρεπει να
της βαραίνει τό πνευματικό περιεχόμενο τῶν φαινομένων καὶ δι­ακρίνωμε αν ἕνα ρημα εἶναι μεταβατικό αμετάβατο' η
3/ (
Ο χ 80 | # Ι ο τ ο :
!ἔΝ ἶὶΤ\μ·®Υβαμ·μ;α”ὶ”'·κη Τέὺν λῖαΤανωι̃σ”λὶ› σ:)να”ΥεΤα|ι απο τό μέση φωνη δηλώνει συγχρόνως τό βίωμα καὶ την ενεργεια,
ε ης· Ο περηεχομενο Των λεξεων υπερβαλλει παντοτε τα
αντικείμενο της ὁποίας γίνεται κατ” αύτό τόν τρόπο η δικη
στερεοτυπα της γλωσσικης εκφράσεως καὶ γι” αὐτό δὲν κα­ ' μας ύπαρξη.
7 › Ν : ι ι 2
λυπτεἶαι εντελως απο το περιεχον. 'Η ἔννοια, λόγου χάριν, Κάθε γλωσσικό φαινόμενο χαρακτηρίζεται λοιπόν από
Ω Ι οι Ν Ν
του «ε­Υω»ι σ®`ίδεθ*ὶκε› ωἔ ”Υνωσ”ί”Ον› πρωτοι μὲ τό σωμα δί­ πνευματικη περίσσεια, η ὁποία κάνει την λειτουργία της ἐκ­
7Ο τι
ασεως­ πα α ω ικὶ καὶ δὲν τ`ν α ίνει να κλειστω στὶν
θω ισ ένο τέλος· πο εύεται απ οσδιό ιστα ὲτό κα διο τύπι
η η
ίί·
Ρ μ·
δήλωση. ,Αλλα τότε ποιός εἶναι ὁ χρόνος της δημιουργίαςὶκαὶ
ποιος ο χρονος της δηλωσεως; Χρονος της δηλωσεως εἶναι
των λαών καὶ των ανθρώπων ποὺ την συγκροτεῖ ὡς πνευμα­ ? Η | Ν | | Ν Ι
\ |
τικο φαινομενο. Να γιατὶ λέμε βλέπω αλλα καὶ όραματιστής,
Ή Η
τό ἑμπειρικό παρόν· χρόνος της όημιυ̃ιψνίαἐ Τὸ ὰπανΐϋιχυ̃ὕ = όραμα η οραση° στάρι καὶ ασιτία αρρώστια καὶ ανοσία· σπίτι
παρόν. Θεωρούμενο
ἀπόλντῦε ψυχΟλ0Υι­%ὸ€ ΧΡόν0ι­37 ἀκυρωτι­ καὶ οίκοδομή° καράβι καὶ ναυτικός· πέτρα καὶ λιθόστρωτο·
κός κάθε κινήσεως, τό παρόν συνιστα στην ακινησία του αρ­
παίρνω καὶ αναλαμβάνω·
ακούω καὶ συνακρόαση° κρυφα καὶ
νηση κάθε χρόνου· θεωρούμενο παρόν τῶν τριῶν διαστάσεων
λαθραῖα· κυνήγι καὶ σκανδαλοθηρία· γνώμη καὶ μισαλλοδο­
Ν
\ ΙΪ { Ι
| Ϊ \ Ϊ \ \ | |
του χρόνου, ὑπαρχει ὥς κινητή μεθόριος και οχι ως μεγεθος
ξια· ριχνω και δισκοβολια· κοιλια και γαστρορραγια· σκαλα
σταθερό, ὅριο τό ὁποῖο εἶναι αδύνατο να τεθη ανεξαρτήτως
καὶ κλιμακοστάσιο·
πόρτα καὶ θυρωρός, θυροτηλέφωνο ήπα­
θ
θ” Β ­
θ
παρελ όντοςκαὶ μέλλοντοςκαὶ να νοη η συγχρονικα.) ν τοι
ρα υρο. Καὶ να γιατὶ ένα γλωσσικό φαινόμενο μπορει
2
ζ
Ωω
αύτη ὅμως περιπτώσει ή μνήμη συνιστᾶ δομικό στοιχεῖο της
αποβαλη ἐξ όλοκλήρου τόν παλαιό τύπο του, χωρὶς να παψη
γλώσσας καὶ ουδέποτε ἑνέργεια πρός ταπίσω. ”Οταν, ἑπομέ­
καὶ να ύφίσταται, όπως συμβαινεγ Μ­ὴν περίπτωση
τής δοτι­ Ν
κ
Ν νως, ἕνα γλωσσικό σημειο με παρελθόν προσλαβη νεα σημα­
κης πτώσεως, ή ὁποία ¬­ εἶναι τόπος
κοινός ­­ ἐπιβιώνει ε
ι ι : › ­=
Ν
σία, η διαχρονική του σπουδη και προσεγγιση εξακολουθει ν , γ η ( .χ_ 'γ®ρ ργ η
εἶναι απαραίτητη, ὅχι από αρχαιολογικό ένδιαφέρον αλλαγια
Ἐὰν στην γλῶσσα χρόνος της δηλώσεως εἶναι τό ψυχο­
| ^`®
ω
την λειτουργική του ακεραιότητα, ἐφ' όσον ή διαχρονια ξεπερνα
λογικό παρόν καὶ περιεχόμενο, χρόνος της δημιουργίας εἶναι ον Κ 3!
Ν
τό ὶστορικό χρονικό καὶ εἰσχωρει, όπως ειδαμε, στόν δυναμι­
ό πνευματικός,
αὐτό πού θα λέγαμε ύπερχρονία του αὶσθήμα­
σμό του. "Ενδέχεται ή νεόκοπη σημασία να κυριαρχη απολύ­
τος. Τό αἴσθημα δὲν ἔχει ἐμπειρικη προέλευση, γιανα συνο­ Ν | 3
τως στό συγκεκριμένο γλωσσικό σημειο, τα ίχνη εν τούτοις
δεύη τό ψυχολογικό στόν χρόνο του παρόν· τό αἴσθημα όπερ¬
Ν
7 Ϊ
ω
ωχ 1 _ ι
των Ριζωμάτων τον σφραγἰζθυν την ἐνεργό παρουσια του στην
βαίνει την ροη του χρόνου ὡς αφθαρσία του λόγου καὶ όχι ώς
γλῶσσα. Δὲν ἐννοὥ μόνο τόν σχηματισμό των παραγώγων
αποπέτρωση, ὥς παύση του. (Η ύπερχρονία τοϋ αἰσθήματος
καὶ συνθέτων από τα δεδομένα της προι̃στορίας του, ἐννοὥ ί αποδεικνύει τὸν χρόνο τῆς γλώσσας καὶ τόν ψυχολογικό χρό­
κυριώτατα την διαχρονική αξιοποίησή του από την φραση
νο μεγέθη ασύμπτωτα, μαρτυρεῖ δὲ ότι εἶναι αθέμιτο να ἐκ­
χαριν, τοῦ νοήματος.
λαβωμε τόν δεύτερο ως πρότυπο τοῦ πρώτου, όπως συμβαί­
ῇω
ἐν εἴδει ενικως π α ο ασα του Γιώ ου ἔνα ποδίλατο).
Πρῶτα «πνευμα» ήταν ή πνοή, ό ανεμος, ἐνὥ τώρα εἶναι
νει συχνα, να σκεπτόμαστε ήμερολογιακὥς την συγχρονία 8 Ν τ· ο ι ± ·­
Θ Ι . 3 |
7 Ψ
! Χ ι \ Ω ί Ν 9 7 3 ρί
η ιανοια πρωτα εκκλησια ηταν η συναξις, ενω τωρα ειναι
και την διαχρονια. Στην υπερχρονια του αισθήματος οφειλε­
” ” ”
Ι δλδ
Νθ
Ν
τό σωμα των πιστων καὶ αὐτός ό ναός. Στό ἔδαφος, η α ή,
ται ότι πλη ος παλαιοχρήστων γλωσσικων τρόπων καὶ τύπων
της παλαιοτέρας σημασίας υψώθηκε ή νεώτερη, όπότε για
συμβιώνουν αρμονικα μὲ προσχώσεις νεωτέρων, είς τρόπον
να την παρακολουθήσωμε
καὶ για να την ἐμπλουτίσωμε λ
ώστε να νιώθουμε ἐξ ἴσου υσικό τό Χριστὸς ανέστη! καὶ τό #ζ Ι 5 κ λ ι | 9 Ν ο :σ
ἑ¬ Ν : Ιθ κ ῖἔν ν ·­ ν Ν ν
χρεια εται μια ενεργός γ ωσσικη μνημη, αφου η ανανοημα
«εκεινος αναστη ηκε», το ριστος η̨νινναται σημερον και το
τοδότησ ασίζεται σὲ διαστολ' παρέκταση ”ὶ τροπολογία
«σέ ε α εννιέται ἔνα παιδί». Χω ὶς ὶν ὑπερχρονική λει­
νβ
τι ο
ον­ ε ν
ε το
προϋφισταμένου πνευματικοϋ περιεχομένου στοὺς κόλπους
ι τουργία του̃ αἰσθήματος οἱ γλωσσες θα
οι
­Θ
ίσταντο διαρκή
| Μ ξ Ν |
ασ
νεου φραστικου σχήματος.. Η γλωσσα δὲν πορεύεται γραμ­
αὶμορραγία νοήματος καὶ στερούμενες πνευματικου κέντρου
ικα σαν υσικό " ανικό αινό ενο ποὺ όδεύει π ός κα­
θα ἔσ ναν. Διαθέτουν σταθε ό πνευ ατικό κέντ ο ἐπειδὶ
ι
Υὶ
μ·
η
μ
'72
'73
ακριβώς ό λόγος ἑνοποιεῖ στην όπερχρονία του τὰ πιό απομα­
κρυσμένα στρώματα αίσθηματοε­
ε
Τὸ αἴσθημα, ἄρα, ὡς γυμνό παρόν είναι αδιανόητο καὶ
γι" αὐτό αν τυπικὰ μεταγράψωμε στό νεώτερο ἰδίωμα την
παλαιὰ φράση, αντί ν” ανακαινίσουμε την γλῶσσα την άκρω­
τηριαζομε. Άκρωτηριασμός
τἦε Υλώσα̃αἐ εἶναί ίι ἀπὀΡΡίψη
τοῦ αίσθηματος ὑπὲρ της παγερης όμοιομορφίας τοϋ λογοτύ­
που, η αδυναμία μας νὰ κατανοησωμε πὼε ὅΐαν μία συλλαβἡ
μεταβάλη τόνο ποσότητα, ἐκφράζει ὀίλλεἐ
ἀποχθώσείἑ αἰ­
σθηματος και ὁπωσδηποτε αλλο ποιόν. Τό κατὰ βάθοἐ
ὰμ­Ξ­
τάφραστο τῶν ἔργων λόγου όφείλεται όχι στό αναπόδοτο
Μ 9 Ϊ
τῶν ἐννοιῶν αλλὰ στην πνευματικη μοναδικότητα του αισθη­
| .
ματος. (Ο ρυθμός, ὁ τόνος, ὁ ηχος, η πνοη, κάνουν τὸν λογο
) ) ( Ν
μιὰ όντότητα αμετάῳραοτη, η ὁποία διαψεύδει αφ εαυτης
κάθε ἑρμηνεία τοῦ γλωσσικοὔ φαινομένου ὥε ἐννοίολοΐίκἦἔ
αναπαραστάσεως τῶν ἐμπειρικῶν πραγμάτων
(Η γλῶσσα ενώνει τόν χρόνο καὶ ὐπ” αύτη την ἔννοια απο­
τελεί συστατικό στοιχείο πνευματικης ταυτότητος. 'Ως στοι­
Ο ΑΝΘΡΩΠΟΣ ΤΟΤ ΚΑίΣΑΡΟΣ
ΚΑΙ Ο ΑΝΘΡΩΠΟΣ ΤΟΤ ΘΕΟΥ*
Τό ερώτημα ποὺ ὑπέβαλαν οί ἐγκάθετοι ,Ιουδαίοι στόν
Ἰησοῦ, τίθεται για τόν καθένα μας: Νὰ καταβάλουμε φόρο
στόν Καίσαρα, νὰ ὑποτάξωμε την όπαρξη στην ανάγκη
3| _ Κ \ ἕ 9 | Ἱ 3/ , | \ | . Ϊ ~ οχι, αι η απαντηση που ελαβαν ισχυει δια παντος. τα του
κοιίσοιοος τῷ κοιίσοιοι· τὰ του̃ Θεοῦ τῷ Θεῷ. Δὲν όπεκφεύγει
μὲ τόν λόγο του ὁ Κύριος· όρίζει τις περιοχὲς τοϋ σχετικοὕ
καί τοϋ απολύτου, γιὰ νὰ όποδείξη ότι όιρείλουμε νὰ είμαστε
σχετικοί μὲ τό σχετικό καὶ απόλυτοι μὲ τό απόλυτο. Προσ­
θέτοντας «τὰ τοὕ Θεοὔ τῷ Θεῷ» στό «τὰ τοὔ καίσαρος τῷ
.
| Ώ Ά \ Ω Ψ
καισαρι», εξουδετερωνει
το υπονοουμενο τοϋ ἐρωτηματος μὲ
τό ὁποῖο ἐπεδίωκαν νὰ τόν παγιδεύσουν. Πῶς συμβιβάζεται
|
® τ σ =¬= ε Ν Ν
χεῖο πνευματικης ταυτότητος, η γλῶσσα είναι «όμιλία»
όπέρβαση τοϋ χωρισμοὔ τῶν ατόμων χωρὶἐ
νὰ καταβγἦταί λθ
μοναδικότης των. ”Η ὁμιλία δὲν συνιστα δεσμό ἐξωΤΞΡΜὀ`
ενώνει ὡς λόγος κοινός. κοινη αίσθηση τοϋ ὅλον­ Αυ̃τὴ ίι
ἐκπεφρασμένη κοινη τοῦ όλου αίσθηση κάνει την γλῶσσα δε­
σμό ἐσωτερικό, παράγωγο καὶ παράγοντα τοῦ πολιτισμου
ενός ἔθνους. Ἐὰν ό πολιτισμός χαράζει
Τὴν πορεία ἑνὸἑ λ0ωΰ›
­η γλῶσσα σῳραγίζει τὰπεπρωμένα του, έφ) όσον καὶ η ίδιαη
διαμόρφωση τῶν ἐννοιῶν γίνεται ανέφικτη ἐκτόε Τοῦ Τελω­
| Ώ | Ε/
λογιαου̃ περιεχομένου των. ”Η ταυτότης καθε ατόμου, Οπωἐ
.
`
καὶ κάθε έθνους, δὲν οίκοδομειται στό στιγμιαιο συγχρονικο
,
\ > | Ι?
παρόν ­ἐκεῖ απόλλυται· η ταυτότης κάθε ατόμου, οπως και
κάθε έθνους οίκοδομεῖται στό διαχρονικό παρόν της ἑνότητος
τοϋ παρελθόντος μὲ τό μέλλον του.
η Βασιλεία των ουρανων, ὁποό μας καλεῖς ἐδῶ καὶ τωρα, τοϋ
7
Ν Ἱ Ἱ \ # τν 2
παρατηρ­ουν, με την ζοφερη πραγματικοτητα
της υποταγης
στην ἐξουσία της Ρώμης, "Η αναγνωρίζεις την Βασιλεία τοϋ
Θεοῦ καὶ ἑπαναστατεῖς, ὡς Μεσσίας, κατὰ τοὔ Καίσαρος,
διότι ό Μεσσίας εἶναι καὶ ἱστορικός ἐλευθερωτης, αναγνω­
ρίξεις την Βασιλεία τοῦ Καίσαρος, ὁπότε δὲν εἶσαι Μεσσίας.
ἶΗταν αδύνατον νὰ ἐννοησουν οί Φαρισαῖοι την σφαίρα της
Βασιλείας ἐκτός του̃ νόμου καί επομένως νὰ συλλάβουν την
νέα διάστασ τῶς υπά εως από τ`ν σκοπιὰ τ”ς όποίας ό
γί Ὁ Ρ › 7! γι
Χριστός θεωροὔσε τόν ἱστορικό βίο, προκαταλαμβάνοντας
όλες τις «θεολογίες της απελευθερώσεως»,
μὲ την ἐξωτερι­
κην αντίληψη της μεταβολης που προϋπόθετουν καί την δε­
σποτεία τῶς ανα καιότ τος ποὺ συνεπά ονται. Έ ' όσον οί
Ὁ Ύ η Υ φ
* Δημοσιεύθηκε στην ἰἔαθημεοινὴ σὲ συνέχειες, τόν 'Οκτώβριο
1986. Περίληψη του απετέλεσε είσηγηση στὸ ΣΤ' πανελληνιο Θεο­
λογικό Συνέδριο (Σεπτέμβριος
ίθδό).
74
75
Ἑβραῖοι δὲν έβλεπαν τὴν προσδοκωμένη μεσσιανικὴ λύση ση φανερώνεται ὴ δοτικὴ. ”Π Βασιλεία συνδέεται στενα με
στὸν ὁρίζοντα, ἐνέμεναν στὴν τακτικὴ τὴς προσαρμογὴς, Τὸν κόσμο και τὴν ἱστορία, πλὴν δεν πηγάζει ἀπὸ ἐκεῖ καὶ γι:
ἀφὴνοντας τὸ ίστορικό τους σῶμα στὴν διάκριση τοῦ Καί­ αὁτὁ έγκόσμια παρουσία της δὲν εἶναι όκοινωνικὸς ἐργάτης
σαρος καὶ κρατώντας για λογαριασμό τους ζηλότυπα καὶ τυ­ μεταρρυθμιστὴς, εἶναι ό θεωμένος ανθρωπος. <Θ αμαρτω­
πολατρικα τὴν πατροπαράδοτη θρησκευτικὴ των πίστη. Πῶς λὸἐ ἀναζη̃τεἶ τὴν Βασιλεία στίς βιολογικές λειτουργίες καὶ
νὰ δεχθοὔν, μὲ τέτοιες πνευματικές συντεταγμένες, τὸ κὴρυγ­ αὐτοαπυκλειὁμενος δουλώνεται στον κόσμο· ὁ ὁίγιος ἐλευθε­
μα τὴς Βασιλείας, είς τὴν ὁποία μόνο ψυχὴ τε καὶ σώματι
ρώνεται από τὸν κόσμο όχι ἐπειδὴ τον απορρίπτει ἀλλὰ διότι
μετέχομε;
μὲ τὴν κεκαθαρμένη πράξη του υπερβαίνει τίςδιαδικασίες τὴς
(Θ Ἱησοὔς περιλαμβάνειεἰς «τὰ του Καίσαρος» τὴν ὑπα­ αὔτοσυντηρὴσεως καί προσφέρει τὸ πᾶν είς τόν Θεό. Ἱἰ
κοὴ σὲ οίανδὴποτείέξουσία καὶ τὴν εξέγερση έναντίον τὴς ανιδιοτέλεια τὴς ἀγιότητος εἶναι τὸ γεγονὸς τὴς συνεχιζο­
αὀθαιρεσίας της, ἀλλὰ ἐπειδὴ γνωρίζει πὼς ὴ θεραπεία του̃ μένης δημιουργίας. “Αλλα λοιπὸν τὰ ὀφειλόμενα στὸν Καί­
πόνου δὲν καταπολεμεῖ καὶ τὴν αίτία του, το ψυχικὴς προε­ σσιρα καὶ ἄλλα στὸν Θεό. Στὴν πρώτη περίπτωση κυρταρχετ
λεόσεως κακό, στὰ «του̃ Θεοῦ» ὁπονοεῖ μια σωτηρία διαφο­
ὴ σκοπιμότητα τῶν μέσων· στὴν ὸίλλη βιώνουμε τὰ ἔσχατα
ρετικὴς τάξεως, ὴ ὁποία δὲν απαλύνει ὰπλὥς τὸν πόνο του στὰ ἐλάχιστα. Τοὕτο ἀντιστοιχεῖ σ” ἔναν πολιτισμὸ ὁλικὴς
ἀνθρώπου ἀλλὰ καταλόει τὸ κακό ὁλοσχερἔὁς. Ἑπομἐνως δυνάμ­εωἐ Μ ἔναν πνενματίκἦς μεταμορφώσεως, στὸν ἄν­
δὲν η̨̃ποδεγκνύετ οὔτε υ̃πακοὴ .σ­τὶς ἐξουσίες οὔτε ὲπανἀσ­ταση θρωπο τοὕ Καίσαρος καί τόν ὀίνθρωπο τοὔ Θεοὔ.
ἐναντίον τους, ἐφί όσον καὶ στὶς δόο περιπτώσεις μένει ὀίθι­ <Η ἀπάντηση τοϋ Ἰησοῦ προϋποθέτει μία ἐλευθερία τοῦ
κτη ὴ ρίζα του κακοὔ, όπωςμένει ὀίθικτη καὶ μεταξὺ νομι­ ἀνθρώπου ὁπεράνω τὴς φυσικὴς ἀναγκαιότητος καὶ τὴς έν­
κζὀς οίκονομικὥς ίσων ὰτόμωνεδιακρίνει ἐμφατικα μετα­ τολὴς του ὴθικοὔ νόμου, χωρὶς τὴν ἀναγνώριση τὴς ὁποίας
ξὺί στασεως απέναντι στόν Καίσαρα­ ­καὶ ίστἀσεως απέναντι ὁ ὁρισμὁς τοὕ Καίσαρος θα ὴταν θέλημα ἐπίγειου Θεοῦ. Στὴν
στον Θεό, ὴ Βασιλεία τοὕ ὁποίου πάντων δεσπόζει ἀνεζαρ­
ἐσωτερικότητα βρίσκει ὁντολογικὸ ἔρεισμα ὴκοινωνικὴ ζωὴ
τὴτως ὁλικὥν όρων καί ίστορικὥν τροπῶν, διότι ἱδρόεται τοὕ ἀτόμου° παύει ὅμως νὰ εἶναι τραγικὴ ἀναμέτρηση μὲ τὴν
στὸν πνευματικό κόσμο απ” όπου ἀκτινοβολεῖ μεταμορφω­
μοίρα, αφ” ότου ὴ ἱστορία γίνεται ἀκατάπαυστος ἀγὥνας δι­
τικὰ στον ὁλικό. Δὲν σώζει τὸ συμπτωματικὁ γεγονὸς ὡρι­ ευρόνσεως του μέχρι τότε ἀθέατου αὐτοῦ ὁρίζοντα τὴς έλευ­
σμένου κοινωνικοὕ ρόλου, τὸν ὁποῖο ένδεχομένως διαδραμα­
θερίας. Σύνολη ὴ μετὰ Χριστόν πορεία τὴς ἀνθρωπότητος
τίζομε, σώζει ὅ,τι μᾶς ἀποκαθιστᾶ στὴν περιωπὴ πνευμα­ λαμβάνει τέτοιο περιεχόμενο, μὲ τὴν χαρακτηριστιχὴ δγαφο­
τικοὔ όντος. Του̃το συμβαίνει όταν διακρίνομε σαφῶς τὴν ρὰ ότι ὴ ρωμοιιοκαθολικὴ Δόση ἀντιλαμβάνεται τὴν ὀίσκηση
ἐσωτερικὴ προοπτικὴ τῶν έργων μας από τὴν αποτελεσμα­ τὴς ἐλενθερίοις ὥς ὁπερνίκηση τῶν ὁλικὥν ἑμποδίων καὶ κατ”
τικότητά τους, ὅταν δηλαδὴ ἐνεργοὔμε ἐν έπιγνώσει ὅτι εί­ ἐπέκτασιν ὥς ἀντικειμενικὸ μέγεθος δυνάμεως, ένὥ ὴ ὁρθό­
μαστε κτίσματα κατ” εἰκόνα τοῦ δημιουργικοὔ Πνεύματος δοξη )Ανατ0λὴ ὥς ὀίνοιξη του πνεύματος καὶ ἔξοδο απ” τὸ
καὶ ὴ αυθεντικότητα μας έπιβεβαιώνεται ἐφ) όσον με τὴν φράγμα του̃” ἐγώ. Παρὰ τα προαισθὴματα τὴς φιλοσοφίας
ὕπαρξὴ μας τὸ ὁμολογοὔμε. Ἱἰὰν ὁ ἄνθρωπος καὶ ὁ κόσμος Φιαὶ κάποια σκιρτὴματα τὴς τραγωδίας, ὴ φρόνηση, ὡς πρα­
δὲν ὴσαν κτίσματα, μόνος δυνατὸς ,τόπος σχέσεως γινό­ κτικὴ σοφία τῶν “Αρχαίων Ἑλλὴνων, καὶ ὴ ὀίτεγκτη άντα­
ταν ὴ κατάκτηση, όμως εἶναι κτίσματα, ὁπότε ἀληθινὴίσχέ­
ποδοτικὴ ὴθικὴ των 'Ιουδαίων ἔθεταν ἐκτὸς ἑαυτοῦ .τὸ κρι­
'7θ
77
τηριο της αληθείας, αφηνοντας τον ανθρωπο ἔρμαιο αλλο­ νὀἕ ιἶἶναί· ὰἶτλὥἔ ἑοωΐοοίαεομέννί ομαοοοὴ βεβαιότητα ἄλ­
| ' | Ν . ει ¬ < ί α ›
τριων δυνάμεων· μὲ τον Χριστο το κριτηριο της αληθείας λα χω οῖτομίχη εοοομα πεπωοηοίἔ _ εοοονημένη ἀλἢθεινι­
ε : | ­ ¬ Μ
μεταφέρεται στην ενδοχώρα τοϋ πνεύματος καὶ η ζητηση της Πολο οίαφο·οε'μλ'­αί “ΐοοπἢ εχουν λάβει τα πράγματα ση­
. Ε λ ι ι
ανακαινίζεται ἐξ ὁλοκληρου, ἐκφράζοντας ἐπίμονα στην νέα μερα· Ο ονΐίκος πολνμομοἔ οοηονζῃαι στην τεχνικη ἔπει­
λ λ # ι ιγ κ › |
τοὺτη σκηνη τὸ αίτημα ἑνὸς ἐσωτερικου βίου, για τον όποιο ι οἶί Την οννοεει με την προοδο­ Αβασιμα οπωσδηποτε, διότι
λ 7 Ν ± ι
η αληθεια δεν αποτελεῖ μόνο γνωστικὸ αντικείμενο αλλα κυ­ Το νἶοῖοχτίκο θεμολιο Τοο ανθθωποο εἶναι πνευματικὸ καὶ
"' | ·×· ι π
ρίως φῶς νοερό, ποὺ κατευθύνει τὸν ανθρωπο στην αὐθεντι­ μονο εοῖν Τοντο ποοανοται μπορεί· να ναννὶ λονοἐ Υνα προοδο­
| ¿×· 5 Ζ 2 6 Χ
κότητα μέσα απο τὸ καμίνι της αὐτογνωσίας. Ως Υὶίηοίο Τοκνο Ήὶο ανανν­ης» *Ι ολονη ἀνάπτυξις εἶναι πο­
Ϊ 3 ί | ιΑπὸ Τό" ποὺ ἢ κοινωνία ἀνεγνώρωε σωὺς χόλπουζ Της σοτικη αδιακριτως επιτευγματος. Γρ αὐτὸ
καὶ ἕνα όπλο με­
καὶ ατομα, τα ἕως τότε ασυνὺπαρκτα ὥφειλαν να συνυπάρ­ γῖχληο καἶαοἶοοφίκθο ἰοχοοἐ θεωιοοτΐαί «πρόοδος» συγκρι­
ξουν στὸ πεδίο τοϋ λόγου, της βουλησεως, της πράξεως. Στην νομονο ποοἶ ὲνα μοἶροαέοαἑ­ Ἐξ αλλοο Το ποοον οὲν οημνοοο­
περιχώρηση αὕτη, ποὺ εγκαινιάζει
"ἦ αοΧαί·οΞλλὉνν%°ιὶχ
κοινό­
γει νεο ποιον, εφι̃ οσον η μετάβαση σὲ ἕτερον γένος προϋπο­
της, η αληθεια δεν συνιστα πλέον αδιατάρακτη μεταφορα δε­ θεο" οίαφοοεμαη πνεομααίααὶ οαοαμμοταὶοα· Πανοωἐ ἐὰν δὲν
δομένων βεβαιοτητων αλλα ζητηση, δημιουργεῖται δὲ ὁ θε­ οπαολαζποοοοοἐ στον ἐναλλαναί Τῶν μοοοὥν καὶ Τὴν οοναφαἰ
σμὺς της παιδείας, ὡς αγωγη συνδέσεως τοϋ ατόμου μὲ την πβοἔ αοἶην αοξηοη Τῶν αποοοοεωνι οπαίοχοι αοφαλὥἐ μα
κοινωνία στην γνώση καὶ την ἔρευνα της αληθείας. Γι” αὺτὸ Το ανθρωπίνο πνεῦμα εἰἔ Τὴν αίθναθ τον ποοοπμαἡ· Ἱοωἔ να
η ἱστορία της παιδείας συνυφαίνεται ἐξ αρχης μὲ τὸν πολι­ μοο παοααηοηοθ ὅτι ααὶ αι αι̃θαααὶ δὲν ποοοδοοοα καθ, οσον Τὰ
Ρ Ζ 3 : Ι |
τικὸ προβληματισμό. Ύπὸ την πίεση του Σωκράτους καὶ νπερΐοῃα αῃ­ημαΐα Της παοαμονονν οααίν ἱστορικὴ διαδρο­
ι › ιι | ξ ,
των ἐπιγόνων του, η παιδεία αποβάλλει τὸν αρχέγονο χαρα­ μη αμῃακίνηται ονοκολονομομ ωοτοοο να Το αποοοχοωι όλα
9 ι ι ν ;
κτηρα της πρακτικης μαθητείας, γιανα καταστη σημειο συν­ Ξπείοη Τα ηοθ οίαίοοοοον οομπαωμαῃαα απο Τόπο σὲ Τόπο
αντησεως τῶν ατόμων καὶ της κοινωνίας, μὲ όλα τα γνωρί­ χαὶ ἀπὸ χαῳὸ σὲ καίοοι ἀλλὰ νίαμ ἐν ανμοέο­ον ποοο τον αοο
σματα του̃ περιβάλλοντος ποὺ την ἐξἐθρεψε. 'Απο αδιαφορο­ ομηαοῖο βημαμομο Τἦἔ Τοχνία`7Ι§› αὶ θθοί­αὶ νανοῖοαί ποοἔ Τὰ
ποίητη ἔκφραση αρχαϊκης ἰσορροπίας καὶ σταθερότητος, γί­ μεοα· Αν οθ μοοφθ καὶ αἱ ποοοῃὶο μοααβαλωνΐοο ἐξωτοοιααι
νεται στάση συγχρόνως καὶ κίνηση, συντηρηση καὶ ἀνακαρ ρ ανθρωπος τελειώνεται στὸ ἦθος; Ἱἰθος
ανθρώπῳ δαίμων.
νιση, αναπτύσσει δὲ μία λειτουργία αμφίρροπη μεταξὺ θαυ­ ωθοαν αἱ ,μορφη δὲν αποτολοἶ ψοχοοὺν ἐξϋυ̃τυρίκευση εἶναι
ι ν
μασμοὔ γιατην μεγαλωσὺνη τοϋ ανθρώπου καὶ δέους για τὶς θοοο _” μία καθαρη πνεομαμαὴ ονέονοια” οοαν ἀποΐελἦ, ποι­
Ν Φ Ν κ : Ι Ν
σκοτεινὲς ἑτερογονίες του λόγου, ποὺ τὸν προορίζουν σὲ μοι­ οανεοαν ολίαοπχνίαωο ααα Εοχοεα οαν παοοοααο ολαι̃μα αα­
Ν , ·== 9 Φ | ι¬ , ί ό °3° Ν
ραια άγνωστα. ,Εξ ου ό καταγωγικος δεσμός της μὲ την τέ­ ποιαἔαοΤοπ··ίν·οοί·ζομΦννΙ€ ουσιαἐ­
ΝαΥιαοὶ Το ηοοο των ανίων
. Ν ιι ›: Ν
χνη καὶ την φιλοσοφία. Οί 3Αρχαιοι ἑννοουσαν την παιδεία Ρεν σννίοτα αλλη οψη τον Των φαλοοοφωνι μα νέο βαοοθ Τηο
| )| 9
ὡς ψυχικὸ πολιτισμό, ὅχι ὥς ἐκπαίδευση, Μ αὐῖὴ ἡ σκοπϋ ελευθεριας, εξω απο τα περιγράμματα κάθε πρσαποφασισμέ­
μότης ἔκτοτε ορίζει την οὺσία της. "Ετσι στα μὲν ατομα πρε­ νον τνπον· Το πνεομα ααΐαοοοΐαι ἐν Τυἶς ἔγκάτοις του
πει να ἐνεργη ὡς ἐσωτερικη διάπλαση, ποὺ ἐξασφαλίζει στα­ μεσα προ"­οίμάζονν ἄλλα μέσα· Δὲν ἐννοὥ πὼἔ ”θ Τεχνοοθ
θερὸ κοιτηριο της πράξεως, στην δὲ κοινωνία να θεραπεὺη
ο'οοΡοο”Γα®
πνενμοποο· κάθε ἄλλο! Μὲ Τὴν οναφοοα ὅτι Το
Ι Ν Ν › |
την πνευματικη τάξη, ὥστε ὁ συνεκτικὸς δεσμὸς του όλου πνοομα "νης ζητον αναπαοοη στὰ πράγματα καὶ δὲν βρίσκει
ἢ
|Ω_
78 79
πληρότητα. Ἐὰν εύρισκε,
ει:
ῇα
Ξὲη̨
οτ
Χ
Ξ°
Χ
ου̃σε Τὸ ἀἴαἕθὸ ἀνεξαὶΐ μαθητῶν!·”Η εκτίμηση μου ὰφορα̃ικατ” ἐξοχην στην βραχύ­
Τἡΐωἔ α̃®`^θ*Ικὥ`^› καθὼ·­Ξ πθωῖοιἔ αἰσθάδθὶθχε Ο Αθίσΐοΐἔ βιο μεταρρύθμιση τοῦ Ξὶθθἐ καὶ την ὁμοουσία της τοὔι1θ7θί
ληἔο ἐνὥ ίι̃ ὥφέύείά Τὶι̃ἔ “ῖελεῖ ὕπὸ Τίι̃ν αίθεση ΐῶν εξωτερί” πού τὸ πνεῦμα τη­2 ίσχύει κατὰ
βάσιν Ε#·έΧΡί
σήμερα, ἀνεξὸῳ·
Ν Η Ν
χων ορων· τἠτως των χρωματικων ὰποκλίσεων του μετὰ τὸ ίθδί ἐκ­
Τὸ αδιεξοδο του τεχνικου πολιτισμού εκδηλωνεται στον παω̃ευτικοϋ προσανατολωμω̃.
Χὥρο 'ΓὶΙ§ παίδείαἔ μὲτὰδημίουθγούμεναἔμψωχα ἑξαρΐἡὶἔατα Ἱ­Ι εἰσηγητικη ἔκθεσις του̃ νομοθετικοΰ διατάγματοὼ διὰ
Τὶ­ἹΘ παθαγωγίκίὶἔ μηχαῇὶς καὶ Τῆς γραφεωκραίῃαθὶ πορρω τοὕ οποίου ἐθεσπίσθη η μεταρρύθμιση τού ίθδόι περικλείει
7 ,
ὰπέ οντα ἀπὸ ύπευθύνους καὶ ποιητικους ανθρωπους. Την ε ιν τ τ › ν ­·
Χ αναλλοίωτη εκτοτε, την προς δυσμας αλλοιθωριζουσα φιλο­
“Υεὶ”·κΞ®μ·ἑ`”ὶ Τούτη κρίση υ̃φίσταῃί καί ἘΟ σχολἶω μζαςι με σοφία της ἑλληνικἦἐ παιδείας. ‹‹”Η ελληνικη παιδεία», το­ Μ
την διαφορὰ ὅτι ἐνὥ στην περίπτωση τῶν κρατων της
Ἱ δ | .
σεως τὸ φαινόμενο ὁφείλεται σὲ πνευματικην εξαντληση
ἀποτε
Ν το κ
πτωμα ίστορικου βιασμού. Έὶντεταγμενοι
Ρ'
ίη
ιπ Ζ
Ο
σε
Τ:
ρε ι
εεε
οεειτ
νίζεται, «οφείλει νὰ ἔχῃ κατὰ βάσιν ούμανιστικὸν χαρακτη­
ρα. Αύτην επιβάλλει καὶ η μακρὰ παράδοσις του̃ 'Έθνους
ε : ο ­· › : ει /
καὶ η ἔννοια της υψηλοφρονος αγωγης. /Ϊ Ο ανθρωπισμος, ο­
Ν Ν τ : .. κ Μω­Μ„
ἑὶωῃὸν πενγὶντα ἐτων Υεωπολίῃχωθ στον ευρωπαωω χωροὶ μωξ, τοϋ» ὁποίου η ίδἐα θὰ ἐμπνἐη την Ἱθθνικην μας Ἐκπαί­
κ κ κ Κ Ι \ Φ Δ
ύ ιστὰ εθα διαρκὥς τον πειρασμο και την πιεση να αποτε­ ι· › ν ι ν ν τ ε , .. . τα
Ψ Ρ· ρί δευσιν εις ολας τας βαθμιδας της πρεπει να ειναι εκεινος ο
Ϊ
λἐσουμε ὀργανικὸ μέρος του, ὰτελεσφορα παντοτε, αλλα α
4 | ι
κούντως φθαρτικἀ, ὥστε νὰ ὰντιμετωπιζωμε σημερα ο
π όβλ α. Κατα τὶς τελευταῖες ἱδίως δεκαετίες, η ελληνικη
»!\Ἱ
. ςερο
7
ὁποῖος δὲν προσηλώνεται εἰς την παθητικην λατρείαν νεκρῶν
τύπων τοὔ παρελθόντος, οὔτε αντιτίθεται πρὸς τὰς Θετικὰς
ρ ἶὶμ· Έπιστημας καὶ την Τεχνικην (κατάκτησιν καὶ ύπερηφάνειαν
πολιτεια επραξε το κατα δύναμιν για να καμψη, εν ονοματ Ν ,Ν › τ τ τ τ ι ν Ν
του αιωνος μας), αλλα πιστος εις το βαθυτερον νοημα της
του̃ ἐκσυγχρονίσμου̃ι χάθε ἀνῖίσἶαση Τῆς κοίνωὶίίαἶ καὶ Τῆς Νη Ἱἶἔλληνικης Παιδείας καὶ τἦἑ Χριστιανικἦἐ Πίστεωςενκολ­
παίδείαἔ μαίδ· ίίὶντελίὶφθη μὲν έπί· χξοθίίἔ Υενναωἶ εκπἶωἦεψ ἰί πώνεται τὰ μεγάλα πνευματικὰ ρεύματα τἦς ἐποχῆς μας καὶ
*Μὴ μεταβολύ ὁ ἐχσθΐχθονίσμὸε ”ί®®\”ίὀπω Υίνοΐαν αἕεξρν Δ στὀχον του ἔχει την βελτίωσιν καὶ τὸν εύγενισμὸν της άτο­
κτοἔι δὲν ἐβασάνίσε ὡστόσο Τὸ ὶδω Το περιεχομενο του εκ­ μικης καὶ της συλλογικἦἕ
ζωης
του̃ ”Ανθρώπου››. ΪΗ φιλο­
.„ κ κ ε
συγχρονισμου, τὸν οποιο ταύτισε ἐπιπὀλαια με τον εξευρω­.
ρ 3 \
παϊσμό, οπότε τὰ κατὰ καιρούς λαμβανομενα μέτρα αντι ν
Ν. } { Ι
ἐνερ οὔν θεραπευτικά δρουν ὡς παθογὀνοι αιτίεἐ­ Η Η­εθί
Ωω
σοφία τούτη καθ, ἑαυτην εἶναι πολύ συζητησιμη καὶ γίνεται
” ἀκόμη πιὸ συζητησιμη ἐὰν ὰναλογισθοὕμε τὰ μέτρα διὰ τῶν
Ύ > ὁποίων ύλοποιηθηκε. Διότι ἐνῶ κατὰ ἐπίσημη δηλωση τοϋ
μνα της ίδιοπροσωπίας ηταν για τους πολιτικους μας ρητο­ . Ν 9 τ Ν
ρωὼς γαρ­Υαρισμόςη̨̃ πληθωρικὸ χαρτονὀμισμα ανίκανο νὰ
στ­ηρίξη την ἀσφαλῶς αναγκαία ἑκπαιδευτικη μεταρρύθμιση7
3 ›: ε 9 Ι .
καὶ έΐσί ὁ8υν`ηΡ”ύ πθαγμαῃκὀτηἕ εμεινε Ὁ επικίνδυνη παπα ὰνταγωνισθη ἀπὸ πλευρᾶς γνωστικού εξοπλισμού τούς ἄλ­
γαλικη μεταφορὰ εἰς τὰ καθ” ημας ξένων προτύπων. Φθάσα­ ι ι τ ι ν Ν 3
τότε Ϊφυπουργου Παιδείας, επιδιωκὀμενος σκοπος ηταν νὰ
Ν Ϊ (
διαπλάθη τὸ σχολειο μας ἔναν Έλληνα υπερηφανο γιὰ τὶς
πολιτισμικὲς αξίες τὶς ὁποῖες αντιπροσωπεύει καὶ ἱκανὸ νὰ
λους λαους, η θεσμικη υποστηλωσις του εγχειρηματος περι­
` τ ι ° | τ \ ` λ ” ἐν ἔτει ύ
ε σε σ ειο να εισα α ω ε στο Δ μοτικο σχο ειο ν › ι › Ν › Ν Ν
μ~ ἔὶμ·
Υ Ϊ μ; ην .ν ι Η Π Α ελαμβανε αναληψη απὸ τὸ κράτος των οικονομικων βαρων
ίθδί την διδασκαλια των αριθμοσυνολων, οταν οι . . . „ , ,Ν „ „ , Ν
της εκπαιδευσεως, ιδρυση χωριστου κλαδου Τεχνικης ἐκ­
Τίὶν χατίὶργησαν ἀπὸ τὸ ΜΝ σως ἀντίστωχες βαἶμίδεςί Ἑς παιδεύσεως, καθιέρωση της Δημοτικης, ἕνα τριετὲς Γυμνά.­
ι ι ι \ ° ' ` ® ί των ικ ων „ Ν
βλαπΐίκη Ύωί Την ομαλη πνευματίκη αναπτυξη μ Ρ σιο, πού προεξέτεινε ὰπλῶς την ἑξαετία του Δημοτικου καὶ
βθ
81
6'
όπου η διδασκαλία της αρχαιοελληνικης γραμματείας γινό­
×κ
ἔω
<
μιμούμενος τα ξένα πρότυπα δὲν συνελαμβανε ακριβὥς
3 Ἱ | Φ? ' \ 9 | | Β Ν ¬
ταν απο μεταφρασΞΤ€ι,ενα›
Τσίεπἐ εΐασηἐι Λσασίσι σα Τα | την βαθύτερη σκοπιμότητα πού ὑπηρετουσαν η την ἐγνώριζε
Μ | αν Ώ ί τ
ανθρωπιστικης κατευθυνσεως μαθηματα του οποιου προσε­ καὶ την συμμεριζόταν απολύτως· βέβαιο εἶναι πὼς οὔτε ὁ
| κ ι ­· ι ­ι › ., Ν
τιθεντο και καποια πρακτικης, όπως στοιχεια οικονομίας η ί επιθυμητός ανθρώπινος τύπος ὕπηρξε παράδειγμα πρὸς μί­
α ι | 8 | Ν 1 Μ
ὶί·¶·νω:”·0λἶΥΤαἔ› λῖαα Τῖλσἔι, ανΤΤααΤασσασὉ Των σΤσαΥωΥΤ· μησιν στὶς χιλιετίες του πολυπλάγκτου ἑθνικου μας βίου,
Τίων εξεΤα·σεων ασ Τα Αλ"­σΤαΤα Εαπαίδσσσίαα Ἱδθύμ­αΤα› Ν οὔτε ὁ οὑμανισμός, ἐν ὀνόματι του̃ όποίου ό νομοθέτης απε­
` \ } | Ν Ἰ τι ον
με "ασ εξεσασεαἐ 'Εσυ αχαδγὶμαίασυ λεγομένου ἀΤΤ®λ®ΤλΊΡίσσ· , φάσισε να τὸν διαπλάση. “Αλλωστε οί δύο αύτὲς συνιστῶσες
\ αλ | Ι : 3 # # Ν ,
Και αν παλι λογαριασωμε, ότι εξαίρσσεί ααπσίων μσσσνσμα· συγκρούονται μόνο για όποιον αγνοει ότι από ἐξιδανίκευση
σΤῶν› Τσὕ ΠαΤδαΥωΥΤασυ̃› αἴφναὶσι Ἱνσ'αΤσὐΤσυ σὲ Κἑνσσσ τοϋ φυσικοὔ ανθρώπου φθάσαμε στην μαζοποίησηωκαὶ έξα­
>Ε 8 "” Μ "” \ 'Ε ί '^ 8 ν Μ ‹ Ν ς ‹ α ε ε κ"
,κπαὶ ευΤῃίων Ξλῃων καί πίμσρφωσεωῶ Τὶ εισσσσσ γριωσηωτουγ ιστορικουη̨ιο ουμανισμος, η αποκλειστικη δη
σσσαὶσ σαὶμασίαἐ Τσσπσπωη̃σσωνι Ἱἦ ἐασαΤδεσΤΤα`ὶὶ Ια·σΤαΡΡύτ /.κδηπίστις τοῦ ανθρωπου στὶς δυνάμεις του καὶ μάλιστα στὸ
θμ­ίσα; Τσὕ ίθίἶθ, ἐμπνεομένη καὶ καθοδηγουμένη από τὰ ἴδια γ γ λογικό του, ουδέποτε απετέλεσε κεφάλαιο της πνευματικης
Τῳόσωπαι ἐπανέφερε Τὸ Ρ­αὶχανιασ σύσΤηΡ­α Τσὕ 1Θθ4› μὲ Τα ί μας παραδόσεως, εἴτε για την αρχαία πρόκειται, καθὼς μαρ­
εὁλσΐίεβ καὶ Τὴν ΤΤολΤΤ'·χ”ἢ ἶίαλυψαϋ Τώθαι Τἦσ ανσσασλίσεϋσ· , η τυρεῖ η τραγῳδία καὶ η φιλοσοφία, εἴτε, πολύ περισσότερο,
Τ | Ν Ι 3 | 3 \ 3 3
μέὶίηἔ αλΜΤε› χωίπἐ σοβαρα εΤΤίχείΡΤὶμ·αΤα› συνΤὉΡ`ἢΤί·α­Ὁἑ πα· για την ὀρθόδοξη, που επὶ αίὥνες κηρυσσει αντι εμμονης εις
ΡαΤάΞεωσ› ίθ ὁποία ἀπὸ Τὸ 1974 ὕψωσε σΤὰ χαΤάΡΤΤα Ταὶσ σσν ι, τὸ ἴδιον θέλημα την ὀίφεση μας στὸ θεϊκό, τουτέστι την υπερ­
(σΤΡσσδεσ”ασμ­σλλ ὡσ σημαία Ξὐααίρίαἐι θα σννείδηασπσίἢσωμε γ Τι βαση του̃ ἐγὼ στην παναγία ταπείνωση, γιατὶ δὲν ἐννοεῖ καὶ
ότι δὲν ἐνδιέφερε τὸν νομοθέτη παρὰ η ανευ όρων πρόσδεση δὲν μπορεἴ να έννοηση αλλιῶς βελτίωση τῶν συνθηκῶν της
σἦσ χώσασ μαι; σσσ αθαα σἦσ Εὐισώπηἐ ααὶ Τῶν απσσσώπων Κ. ζωης καὶ εύγενισμὸ τοϋ ατόμου. (Η οὑμανιστικη καλλιέργεια
σ®σΤ*ὶμ·άΤων Τησι πρὀσδεση ποὺ Χθγὶσῳοποίγὶσε ­καὶ ΧΡΤΓ ὲτείνει πρὸς τὸν αύτοσκοπὸ ανθρωπο· όμως ἐὰν ὁ ανθρωπος εἶ­
σίμσπσωι̃ὴ ασσλέσφσσα ῶἐ πανααεία ἐνανΐίσν σἦσ χθόλαασ γ ῖναι αύτοσκοπός, τότε τα πάντα καὶ οἱ πάντες μεταβάλλονται
χακοδαίμονίαἔ Τοῦ Τόπου· ' ­σὲ μέσα, στερούμενα ίδικης των αξίας. Τί αξία να ἔχη ό
Συνδυαζόμενα πρὸίδ Τὶσ δίααηρύἔείἐ ἀθχαὶσι Τα μέΤΡα Τῶν ί συνάνθρωπος καὶ αὐτὸ τὸ στοιχεῖο της φύσεως, θεωρού­
δύο μεταρρυθμίσεων αποδεικνύουν ὅτι τὸ όλο ἐγχείρημα δὲν
εἶχε αλλη προοπτικη από την προσαρμογη τὥν ἐκπαιδευτι­
μενα ὑπὸ τὸ πρῖσμα των αναγκὥν μου; Ὁ ανθρωπος για
τὸν ανθρωπο μέσον εἴναι πολύ χειρότερος από ,τὸν ανθρωπο
κὥν θεσμῶν στὶς απαιτησεις μιας κοινωνικης ὁργανώσεως αγ γω, Τὸν ἄνθρωπο λύχογι ·· το · ν ,­
ὁποία ἔπρεπε νὰ ακολουθηση, θέλοντας καὶ μη, αλλότρια δε­ ®()ΤΉρόσφατοὶς'νόπμος τοῦ ίθδὕ, περὶ δομης καὶ χει­Εουρ­
ι ί \ .Τ Ε ὶ 'ί ' | Ν : κ : › ι
δομέὶα· ΖΤ'ὶΤσυΡ·σνσ δεν αΙΤαν σ ἔεχωρὶσασἐ ανθρωπος μὲ ικα­ γιας της πρωτοβαθμιου και δευτεροβαθμιου εκπαιδευσεως,
ν®ΤγὶΤείἕ χο" φθσνημαι Μαν ὁ ὑπαλλαὶλσσ Τῶν Υσνίαῶν ασύφων ακολουθεῖ μὲ τὸν τρόπο του καὶ την απόχρωση του, ἐπίσης
| \ Ν Ν
Ύνωσεωὶί καί Των Τυπίκων ΤΤΡοσὀνΤων› ποὺ )ίΡσί·αζεΤαΤ πλη· την στρατηγικη τῶν πρὶν μεταρρυθμίσεων. Μάλιστα αν ἐκει­
θωρίαὰ η γιγαντουμένη κρατικη μηχανη καὶ ὁ ἐπιχειρημα­
νες ἐξαρτοῦσαν προσχηματικα την παιδεία από τὶς ανάγκες
` Ϊ ) 'Ξ' ξ ) \ Ν
Ήχος Τομεαἔ· ΕΞ ου Τὶ εμμονη Του νομ·0θέΤΤὶ σΤὸ βίομηχανσ , του κράτους, αὐτὸς τὸ κάνει απροσχημάτιστα. ‹ι,Αποκαθί­
κης αποδόσεως ἐκπαιδευτικὸ σύστημα καὶ η αμεριμνησία
του για ό,τι αφορα στὸ ποιὸν της σπουδης. Λίγο ένδιαφέρει
82
σταται πιά», θέλει να πιστεύη ὁ νομοθέτης, «ἕνα όλοκληρω­
μένο καὶ σφαιρικό πλέγμα έκπαιδευτικῶν θεσμὥν, ποὺ μέσα
83
ἀπὸ τὸν δημοκρατικό προγραμματισμό καὶ τὸν κοινωνι
λεγχο, ἐπιτρέπούν τὴ συγκρότηση σχεδίων δράσης, που θ
ναι συντονισμένα καὶ όχι αποσπασματικά, που θα έπιτρέπουν Γ
εε­ έ.
(ἕνζ ωἰ
ί
ί χομένου τὴς έκπαίδευσης στούς στόχους καὶ τὸ πρόγραμμα
οἰκονομικὴς­ ανάπτυξης τὴς χώρας» καὶ «γιά τὴν διάρθρωση
τὴς έκπαίδευσης καὶ τὸν προσδιορισμό των ἐπαγγελματικὥν
· Ν έξειδικεύσεων σύμφωνα μὲ τὶς ανάγκες τὴς παραγωγὴς καὶ
δυναμικές ποιοτικές ἑξελίξεις στὸ σύνολο τοῦ εκπαιδευτικού 1 7
της παραγωγικότητας›› Τέλος τὴν έπιβεβαιώνει τὸ ἀρκτικὸ
μας συστηματος, ἐξελίξεις ποὺ θα καθορίζονται ἀπὸ τους γε­ Ν ° ,
άρθρο τοῦ νόμου­πλαισίου τὸ ὁποῖο ὁρίζει πὼς σκοπὸς τῶν
νικώτερους προγραμματισμούς ανάπτυξης τὴς πατρίδας μας ι
3
ἀλλὰ καὶ θὰ προκαθορίζουν τὰ ποιοτικά χαρακτηριστικα αύ­
Ανωτάτων Έκπαιδευτικὥν Ίδρυμάτων εἶναι «νὰ παρά­
Ἱ Ἱ Ϊ | \ \ Βἴ \ Ϊ
~ ­ ­ ωσ και τ ν ε ευνα και τ δι­
της της ανάπτυξης». Τὴν ᾶποφασιστικὴ έξάρτηση της ἐκ­ γ γω” ὶωῖί να ίύεἶαδίδουν ῃιγν η η ίῖ η
παιδεὐσεως ἀπὸ τὶς ανάγκες τοϋ κράτους καὶ τὴν πολιτικὴ
δασκαλια και να καλλιεργουν τις τεχνες», «να συντεινουν στη
τὴς κυβερνησεως ἐπιβεβαιώνει
\ | (
5”
θεσμοθερουμένη (γλα­Μι, ί διαμόρφωση ὑπεύθυνων ἀνθρώπων μὲ ἐπιστημονικὴ, κοινω­
ι | ι ι κ
συμμετοχη», τα οργανα τὴς οποίας (δημοτικὴ, κοινοτικη,
νικη, πολιτιστικὴ καὶ πολιτικη συνειδηση και να παρέχουν
ι ι ο 2 3 : ι κ 9' ι λ 9!
νομαρχιακὴ ἐπιτροπὴ παιδείας, μὲ ἐκπροσώπους της αύτο­ Τἶί απίἶραπηἴα ἶφἶδία που θα` εξαἶδἶαλίζουὶλ την Οξρῖία ἔα
διοικησεως, τὥν γονέων, τὴς διοικησεως ἐκπαιδεύσεως, τῶν ι Ταρτιση τους για επιστημονικη και επαγγε ματικη στα ιο
| ¬` κ σ κ ο Ν Ν
κοινωνικων τάξεων, ἀλλὰ ὅχί
της
>Εκκλ“η̃σία€› κι οὶε όφείλει ¬ δρομωί *Ι να συμβαλλουν σΐην ανΐὴάετωπίση Των ῖίοίνωνίἴίἑἢίτ
ί ” ὶ ° Ν Ν “ . .ν
σ” αὐτὴν το Γένος τὴν παιδεία του) «έπιτρέπουν στὴν κοι­ πολῃίσῃκων καί αναπτυξίακων αναγκων Του τοπου» ­0'
νωνία νὰ έκφράζει θέσεις καὶ απόψεις γιὰ τὴν παιδεία, συν­ Ὁ η
δέουν τὸ περιεχόμενο σπουδῶν μὲ τὴν παραγωγικὴ καὶ ανα
δ λαδὶ έπιδίωξη τὴς μέχρι τὸ ίθδί έκπαιδευτικὴς πολι­
_ τικὴς ὴταν νὰ θεμελιώση τὴν άνθρωπιστικὴ κατεύθυνση
Ν ~ στον πρακτικό ὥφελιμισμό ὥστε οίκονομικὴ ανάπτυ­ Ἱ | Ώ | Ἱ .Ϊ 3 <
πτυξιακη διαδικασια, επιτρεπουν τη συνδεση των εσωτερικων >
άνθρωπιστικὥν στόχων, γιὰ ανάπτυξη ὁλοκληρωμένης καὶ
ξη να ὑπολογίζη σὲ ὶδρύματα μεγάλου πληθους ίδίου φυρά­
ι· ιατος ὴ μετὰ τὸ 1981 ακολουθεί μέν τὴν πεπατημένη ἀλλὰ
ἐλεύθερης προσωπικότητας, μὲ τὶς άναπτυςιακὲς καὶ κοινω­ ί ι “ ° ί
­ ἐν ονόματι πάντα τοὔ ἐκσυγχρονισμοὕ ἐξαρτα̃ στενὰ τὴν
νικὲς ανάγκες καί, τέλος, ἐπιτυγχάνουν τὴ σύνδεση τηςτεχνο­
ἐκπαίδευση ἀπὸ τὴν οίκονομία τρέποντας αυτομάτως τὸν
λογικὴς καὶ ἐπιστημονικὴς γνώσης μὲ τὴν ευρύτερη γνώση ` ί 7
καὶ μόρφωση στὸ αντίστοιχο έκπαιδευτικὸ έπίπεδο». Τὴν
ἐπιβεβαιώνουν ἀκόμη οἱ αρμοδιότητες τοϋ μετωνομασμένου
ἐκδημοκρατισμὸ του̃ προηγουμένου καθεστὥτος σὲ πολιτι­
κοποίηση.
Κέντρου Ἑκπαιδευτικὥν Μελετὥν καὶ Ἐπιμορφώσεως ἐκ ' Μολονότι ὁ νομοθὲτηἔ μαἔ Βὲν ἔχεί βασανία̃εὶ· Τὶἐ πθοϋπ­Ο”
| \ \ . | Ν 3 Ν ἕ 3 \ Ἡ ἕ Ν
νέου σὲ Πα,8αΥωΎ,κὸ ›ΙνσΤῃ_ΟυΤ07 ἔργο ,του ὁποίου ὁρίζε_ θεσειςκαιτιςσυνέπειεςτων επιλογων του, οιαρχες τιςοποιες
θελει να εφαρμοση διατηρουν τὴν αξία τους ἀφοῦ συγκροτοὔν
ται ‹‹ὴ κατάρτιση καὶ ύποβολὴ προτάσεων για τὴ χάραξη Ζ ὶ 9 | Ν 4 ,ι
κατευθύνσεων καὶ ,τὸ σχεδγασμὸ καὶ προγραμματγσμὸ Τῆς ταιδεολογικο βαθρο επι Ιτου οποιομ ορθωνει τρ ανθρωπινο
ἐκπαιδευτικὴς πολιτικὴς γιὰ τὴν έπίτευξη τῶν σκοπὥν τὴς κε" Το κοὶνοἑνὶκο Τἶυ πἔοἶυπο· Γία ναωκατανοησωμἶι ®ίΡα›
πρωτοβάθμιας καὶ δευτεροβάθμιας ἐκπαίδευσης σὲ συνδυα­ ἶγὶν σημ­Ξθθίη μορφη του γεκζπαιδευτικου μας πρρβληματος,
σμὸ μὲ τὸ πρόγραμμα οίκονομικὴς, κοινωνικὴς καὶ πολιτι­ ὲχεί ἶημἶίσωῖ ίδξίαίτερη Ϊα εἶίχνίασουμε τα πίῖοτὶἰπα' Κἶω
στικὴς ανάπτυξης τὴς χώρας» καὶ οὶ αρμοδιότητες τοῦ Ἐθνι­ μποἕἰεί μεἶ να μηὶ: δίαλῖθίνη "Ιἶ μἶταίῖθὴὶθμίἶτωξη ἶυίἴλῳἶτια
,ωὕ Συμβουλίου Παὥείας” Τὸ ὁποῖο, μεῖαξὺ ἄλλων, εἰσηγε­,ῖ_ του η σαφηνεια των σκέψεων, αλλα αυτο που μας ενδιαφερει
~ ύφέρπει στὰ όμιχλώδη σχετικα κείμενα καὶ πρέπει νὰ έλθη,
ται στὴν κυβέρνηση μέτρα «γιὰ τὴν προσαρμογὴ του περιε
84
Θ ὅ
ί
ἔστω ἐκ. περισυναγωγὴς, στό φῶς, γιὰ νὰ τόν κρίνουμε και ὰ τυρὴσεως. Σ” αὐτό τόν πρακτικό ούμανισμό καὶ τόν άνθρωπό
γιὰ νὰ κριθοΰμε. του, ὁ νομοθέτης θέλησε νὰ ἑμπιστευθὴ τὶς τύχες τὴς Ἑλ­
”Ο νομοθέτης βλέπει κατὰ πρῶτο λόγο στόν άνθρωπο ἔνα λάδοἐ Η­εΐὰ Τὸ 1964­
προϊόν τῶν συνθηκὥν. Συμμερίζεται δηλαδὴ τὴν ρουσωικὴ .ί (Ο ρουσωικός άνθρωπος νιώθει ότι τοῦ φταῖνε πάντα οἱ
ἀντίληψη τοῦ φύσει ἀγαθοῦ καὶ θέσει ταλαιπώρου ἀτόμου, μὲ ὶ άλλοι· εἶναι ένας πληγωμένος ἐγωισμός περιδινούμενος στό
τὴν μεταγενέστερη ἱστορικοκοινωνικη της προέκταση. Ἱ­Ι ἀχανὲς τὴς ἐπιβεβαιώσεως, ἕνα άτομο χωρὶς ὴθικό δεσμό,
κακοδαιμονία τοῦ ἀνθρώπου γεννιέται, κατὰ τόν Ρουσώ, ἀφ” τοϋ ὁποίου μόνη δυνατὴ άμοιβαιότης ­καὶ ρυθμός βιοτὴς­­
ὴε στιγμὴς μεταβαίνει ἀπό τὴν φυσικη του κοινωνία σι­ὸο εἶναι νὰ βλέπη τόν συνάνθρωπο ὡς μέσον. Διόλου παράδοξο
ἀφύσικο πολιτικό δεσμό, καὶ ύπό τὴν πίεση τὴς θεσμικὴς τά­ επομένως, ὰν ὴ γενικὴ βούλησις, τὴν ὁποία ὁ Ρουσὼ ἀντι­
ξεως, ἀπό ἀγαθός καὶ ἀκμαῖος πρωτόγονος καταντᾶ άξιο­ παραθέτει στὴν θεσμοθετημένη καταπίεση τοῦ κράτους, ὁδη­
θρὴνητο ράκος. Τσαλακωμένος κι ἐξουδενωμένος ἀπὸ θε­ γεῖ στὴν ἔννοια μιας κοινωνίας ἐκτὸς δικαίου, μὲ τό τυραννι­
σμούς ἀνισότητος πού βολεύουν άλλους, ό άνθρωπος αὐτός κό ἑπακόλουθο τὴς αύθαιρεσίας τῶν πολλῶν (ἐξ ίσου ἀπο­
ἔχει ἐλπίδα σωτηρίας ἐπειδὴ ἀκριβῶς τό κακό δὲν βρίσκεται συνθετικὴς μὲ τὴν αύθαιρεσία τῶν λίγων), πού συνεπάγεται
στὴν φύση του ἀλλὰ στὶς δομὲς τὴς πολιτείας. Γιὰ νὰ ξανα­ 1 ἀναπόφευκτα ἐξουσίαγτοῦς,δικαιώματος τού δικαίο,υ„„,ς_„
γυρίση όμως στὴν φύση του όφείλει νὰ γκρεμίση ό,τι ἴσχυσε Βύτυχῶς ὴ κοινωνία δὲν ἀποτελεῖ μέγεθος φυσικό, γιὰ νὰ
μέχρι στιγμὴς ­γνώσεις, νόμους, ἀξίες­ καὶ νὰ τό ἀντικα­ ξεχωρίζη ἀπό τὴν πολιτεία, διότι, όπως βαθύτατα διέγνωσε
ταστὴση μὲ θεσμούς μιᾶς ἀρχέγονης ἐλευθερίας. Μὴ ἀνεχό­ ὁ ,Αριστοτέλης αἰῶνες πρίν, ὴ πόλις ἀποβλέπει εἰς τό εὕ ζῆν,
μενος τόν ἑαυτό του, θέλει παντὶ σθένει νὰ ἀπαλλαγὴ, ἐπα­ τὴν ὴθικὴ εύδαιμονία, καὶ ὑπ” αύτό τό πρίσμα είναι περιε­
νερχόμενος σὲ μία κοινωνία ἀτόμων καὶ όχι άξιων. Γιατὶ νὰ ` κτικὴ πάσης κοινωνίας, είτε γιὰ οίκογένεια πρόκειται είτε
ἐπιστρέψη στὴν φύση καὶ νὰ μὴν ίδρύση νέους, άμεμπτους θε­ γιὰ πλὴρωμα καραβιοὕ εἴτε γιὰ κώμη. ”Αν στὶς τρεῖς τελευ­
σμούς; Διότι ὁ νέος θεσμός τροποποιεῖ ἔναν προηγούμενο καὶ ταῖες περιπτώσεις ὴ λειτουργία τὴς συντηρὴσεως, τό ἀπλῶς
έτσι συντηρεῖ, λίγο πολύ, τόν κόσμο τὴς ἀθλιότητος, ἐν ζῆν, συμπίπτει μὲ τὴν εύρύτερη ἑπιδίωξη τὴς ύπάρξεως, στὴν
αντιθέσει πρός τὴν φυσικὴ τάξη, ὴ ὁποία, ὡς ἐντελῶς άλλο, περίπτωση τὴς πόλεως ὴ πνευματικὴ σκοπιμότης, διακεκρι­
ἀπαιτεἶ, γιὰ νὰ ἐπανέλθη, νὰ σαρώσουμε ότιδὴποτε ἀφύσικο ὶ μένη σαφως τὴς βιοσυντηρὴσεως, καθιστά ἐφικτὴ τὴν κοι­
μεσολαβεῖ μεταξύ μας. Έξ οὕ ὴ θεωρία τοῦ κοινωνικοὕ συμ­ ὶ νωνικὴ ζωὴ, εἶναι ὴ ἐνέργεια καὶ όχι ὴ ίδιότητα τοϋ όλου.
βολαίου. Δὲν λογαριάζει ­ὴ λογαριάζει καὶ τό ἐπιζητεῖ­ ὁ ,Απόρροια τὴς πίστεως στόν καθοριστικό ρόλο τῶν έξω­
πολωηἐ τὴς Γενεύης πὼς ἐξοβελίζοντας κάθε πνευματικό­ τερικῶν συνθηκὥν εἶναι μιὰ κοινωνία καὶ ἔνας άνθρωπος δέ­ _
τητα, κάθε ίχνος θεωρητικοὕ λόγου, τό κοινωνικό πεδίο μέ­ σμιος τὴς ἀνάγκης: «Με ἐλευθέρωσες, δάσκαλε, μαθαίνον­Δ
νει ἔκθετο στὴν βία. “Η ἀνθρώπινη πράξη γίνεται δύναμις τάς μου νὰ ύποκύπτωθστὴν ἀνάγκη», ἐξομολογεῖται ὅ ρου­
| 3 Ϊ Ϊ \ }
ἀρνητικὴ, όχι τόσο γιατὶ στρέφεται διαρκὥς πρός συνωμο­ σωικός Αίμίλιος. Δὲν ἀπαιτεῖται ίδιαιτερη οξυνοια, για να ανἄ/
σίες καὶ ἀνατροπές, ἀλλὰ διότι χρειάζεται τόν νοὔ μόνο γιὰ τιληφθὴ κανεὶς ότι αύτό ἀποτελεῖτὴν πεμπτουσίατὴς ἀνελευ­
νὰ τὴν ὑπηρετὴ τυφλά. ,Από τόν άπραγο θεωρητικό ούμανι­ θε­ρίας. "Άν κατ” ἐξοχὴν γνώρισμα του̃ ἐλευθέρου ἀνθρώπου
` Ν Ν \
σμο του Καθολικισμου, με τόν Ρουσὼ ὴ Εύρώπη ἀνοίγεται εἶναι ὴ δυνατότης νὰ σκέπτεται γιὰ λογαριασμό του καὶ νὰ
στόν πρακτικό ούμανισμό του̃ Διαφωτισμου̃ καὶ τὴς Διαμαρ­ ἐπιλέγη, χαρακτηριστικό τοῦ δούλου εἶναι, καθὼς ἔχει ἐπι­
θθ 87
.ε „
Ν ο ¿ο ε
σημανθη απὸ τὴν =Αρχαι_ότητα, ότι τὸν καθορίζουν κατα τὸ, της ­πάσης αποχρώσεως­ κοινωνιστικης ίδεολογίας,
βουλειιτικὸν καὶςκατα τὴν προαίρεσιιι. Χωρίς εύχέρεια σκέ­ γ ποία, ὡς πθοσφυἐστατα
παθατηθθθηκε,
ἔκφράζει .κατα βα
ὀω
` Ο.,
ψεως κι ἐπιλογὴς, ὁ άνθρωπος εἶναι σκλάβος, είτε ἔχει εἴτε θογς τὸ αίτημα τὴς γενικὴς συμμορφώσεως πρὸς τὶςανάγκες
δὲν ἔχει ἐκ τοϋ νόμου δικαιώματα, αφοὕ αντί να δημιουργὴ τοϋ κοινωνικοῦ ὑποκειμένου, πού αποκαλούνται παραπλανη­
αξίες ποὺ καινοποιοὔν τὴν ζωὴ στὴν διάρκεια, αναπαράγει τικα συμφέρον τοῦ συνόλου. Ώς γνωστόν, ὴ απαίτηση γενι­
μηχανικα τὸ λειτουργιστικὸ παρόν της. Αἱὼν παῖς ἐστι παί­ κὴς ὁμοιομορφίας θα ὴταν αδιανόητη, χωρίς τὴν φιλελευθέ­
ζωα, πεσσεύωιπ παιὁὸς ἡ βοισιλῇη: (Η ανιδιοτέλεια τὴς πρά­ ρας καταγωγὴς καὶ προελεύσεως ἔννοια τοϋ συνολικοὕ συμ­
ξεως γεννα, ὡς αίωνιότητα, τὸν χρόνο. (Η ανάπτυξη τὴς τε­ φέροντος, τὴν ὁποία παρέλαβε ὁ σοσιαλισμός, για να τὴν
χνικὴς καθ” ἑαυτὴν, δὲν συνιστᾶ έν προκειμένῳ διέξοδο γιατὶ «αναπτύξη» ακόμη περισσότερο. (Η δεσποτεία τοὔ αριθμοΰ
ἐκτελεῖ μὲν αντ” αὑτοῦ ὴ μηχανὴτὴν ἐργασία, δὲν παύει ὅ­ εἶναι, τηρουμένων τὥν αναλογιὥν, κοινὸ γνώρισμα καὶ τῶν
μως να προεκτείνη ψυχαναγκαστικα τὴν βιοτικὴ του μέρι­ δύο τύπων κοινωνίας, βασίζεται δὲ στὴν ποσοτικὴ παραγωγὴ
7
μνα. Μάλιστα έκεῖνο­ι που στοχάσθηκαν τὸ ζητημα φοβοὕν­ γ πού μὲ τὴν σε·ρά της προϋποθέτει δεσποτεία τὴς αύτοσκο­
ται πως ὴ απόλυτη ευκολία καὶ ὀίνεσις, χάριν τῶν ὁποίων ὁ ποὔ πράξεως., . ι
σύγχρονος ανθρωπος ἐστερνίσθηκε τὸ ἐπ' ὁίρτῳ μόνῳ ζὴν, Μ:]].ὸ­ι τρισυπόστατο τοϋ ἑσπερίου ανθρωπίνου προτύπου
ἑνδέχεται να κάνη τόσο αφανὴ τὴν ανάγκη, ὥστε να τὴν λη­ /­Δ­προϊόν συνθηκών, δέσμιος τὴς ανάγκης, τεχνικός απνευμά­
σμονηση καί να καταντηση, ἔτσι, ανίκανος για ἐλευθερία. τιστος­ διαφυλάσσουν καὶ αναπαράγουν στὴν νεώτερη έκ­
Γενικευμένη δυστυχία τὴς ἐποχὴς μας εἶναι ὴ καταναλωτικὴ παίδευση οί αρχες τοϋ ἑκδημοκρατισμοὔ, τοϋ ἐπαγγελματι­
εύδαιμονία με τὴν απληστία της. Καμμία παραγωγικότης σμου καὶ τοϋ ἐκσυγχρονισμοὔ, ποὺ_ὴ πολιτεία μας ἔσπευσε
δὲν πληρώνει τὴν αβυσσο τὴς απληστίας, ὴ ὁποία μὴ ανα­ να ἐγκολπωθὴ, μὴ αντιλαμβανόμενη στὸ γραικυλικὸ ξελί­
Ϊ ι̃ | | \ Ω \ ` < \ `
γωμα της, πως ο δυτικος πολιτισμος (ο «πολιτισμος» και
ί Ψ ° ' ' “ ' “ ` ` ” όχι οἱ λιγοστοὶ φωτισμένοι άνθρωποι καὶ λαμπροὶ θεσμοί,
γνωρίζοντας τὸ αναγκαίο θεωρεῖ αναγκαια την συνθηκη της.
: Ποιος ειναι ο παραγων που εμποδιζει αυτον τον ανθρωπο
` 7 Χ Ώ ' να πε ιπέσ οι ολατ ικα σὲ ακιν σία° Εἶναι ' δύνα τ”ς τι ποὺ ὲ τὸ ἕ ο τους π οσπαθου̃ν να σωσουν τ ν καταστασ
η μ· θ Ρ η › η η
η
ανάγκης, μὲ τὴν διαφορα ότι ὡς περιεχόμενο τὴς πράξεως ὴ ὴν ζητεῖ απο τὴν ἐκπαίδευση μία αχυρώδη γενικὴ μόρφωση για ί
δύναμις αὐτὴ ἔχει τόσο καθωρισμένα περιθώρια, ώστε τὸ ία τὸ πλὴθος, ὥστε να καταπνίγεται δημοκρατικα ὴ όποια σο­
ύποκείμενό της να ἐνεργὴ μόνο τεχνικά. (Η τεχνικὴ δὲν ύ­ βαρὴ αντίδραση στὴν πνευματικὴ έξαθλίωση, και στυγνους
πάρχει ανευ σκέψεως· υπαρχει μετα σκέψεως οιύστηρα λει­ τεχνολόγους για να συντηροὕν καί να διευθύνουν τὴν παρα·
Ν Ἡ | \ \ | 3 Ἱ ἕ Ἱ Ϊ | `
τουργικης, εντελῶς ξενης προς την θεωρια. Εαν η τεχνικη γωγικη μηχανη, δηλαδη κάτι πού ὁ ίίίδλληνας δὲν θα δεχθὴε
ένέργεια, ὡς πράξη μηχανικὴ, ασκεἴται στον χρόνο τοϋ πα­ ποτέ του. .
ρόντος, ὴ θεωρία, ὡς συστατικὸς παράγων τοϋ νοὴματος, Με τὸν ἐκδημοκρατισμὸ τὸ κράτος αναλαμβάνίειωτα ο
Β»
αποτελεἴ πράξη ὑπὲρ χρόνον δημιουργίας. Ὁ άνθρωπος τὴς κονομικα βάρη τὴς δημοσίας ἐκπαιδεύσεως, καθισταί δὲ τὴν
τεχνικὴς πράξεως εἶναι βιολογικὸ όν, ὴ δὲ κοινωνία του ένα φοίτηση ύποχρεωτικὴ για τα ἐννέα πρὥτα, τουλάχιστον,
συμπαγὲς υποκείμενο μὲ προοπτικὴ καὶ εύδαιμονία τὴν τὴς \\ σχολικα ἔτη. Σκοπός του εἶναι να προσφέρη στὸ παιδί, ὑπὸ
συντηρὴσεως. Ἑξ ού ὴ μαζοποίησὴ της, ὀνομαζομένη ἐπὶ τὸ ι ἴσους όρους, .στοιχεία γενικὴς μορφώσεως καὶ κάποιες πρα­
δ
9 εύγενέστερον «κοινωνικοποίηση», καὶ ὴ εύρυτάτη ιάδοσις κτικὲς γνώσεις, πού θα τοϋ επιτρέψουν, έαν δὲν συνεχίσηιτὶς
εε
`
εν
σπουδές, νὰ ἑργάζεται κανονικὰ καὶ νὰ παρακολουθὴ τὴν ὶδρυμάτων. Καὶ στὶς μὲν χωρες της Δύσεως, ὅπου ὴ παρα­
σω ον Ν.. θ Ἱ '
διαδρομὴ του κοινωνικου βίου. ,Επίσης τὸ άπολυτὴριο της γωγὴ καθ” εαυτην ὶσχύει ὡς αίτημα βίου, ὴ πολιτικοποίηση
Γενικης “Εκπαιδεύσεως καὶ της Τεχνικης, ὡς καὶ το πτυχίο εἶναι μᾶλλον περιωρισμένο καὶ παροδικὸ φαινόμενο. Σὲ χὥ­
τὴς ,Ανωτάτης συνιστοὔν τυπικὰ προσόντα, τὰ ὁποῖα οὶ κά­ ρες όμως πού τὰ λυτρωτικὰ ὁράματα κυβερνοὔν τὶς ψυχές,
τοχοί των χρησιμοποιουν γιὰ νὰ εξασφαλίσουν διορισμό ἔστω κι ὀὶν λειτουργουν ύπογείως, ὴ πολιτικοποίηση παίρνει
ἐπαγγελματικὴν ἀποκατάσταση. Πολιτικὴ της σημερινης μορφὴ παροξυσμοὔ, ἀνάλογα μὲ τὶς διαστάσεις τοϋ κρατικοὔ
παιδείας εἶναι ὴ παραγωγὴ διπλωματούχων καὶ μάλιστα σὲ μηχανισμοῦ, τὴν ἐπίδρασὴ του στὴν ζωὴ της κοινωνίας καὶ
Ν ι οι ι 7 9 | Θ Κ Τλν #ξ 7 Ν 9 Ι 5 1 ι ο Ι Ἐ άριθμὸ διαρκως μεγαλυτερο, ωστε να γινεται ευκταια η προς η ε αρτηση της εκπαιδευσεως απο τις αναγκες του ε ναι
τὰ κάτω ἐξίσωση τῶν πάντων, ἀφοῦ τὰ μαθὴματα ἐκ τῶν ὴ κρίση μιᾶς παιδείας χωρὶς μεταφυσικη. Ἐάν, αίφνης, τὸ
πραγμάτων προσαρμόζονται στὶς ὶκανότητες καὶ τὶς διαθέ­ κράτος θέλει ἔναν άνθρωπο ὰκριβὥς στὰ μέτρα του, ἐνθαρρύ­
σεις των χειροτέρων. 'Ιδού γιὰ ποιον λόγο ὴ ἀρχὴ της ὴσσο­ νει όσο μπορει τὴν πολιτικοποίηση, όπως ἔκανε ὴ μετὰ
νος προσπαθείας άποτελεἶ όρο ἐκ τῶν ὥν ούκ άνευ του̃ ἐκδη­ ίθβί ηγεσία τὴς ἐκπαιδεύσεως, ὁ ζηλος της ὁποίας, σὶ
εἰ
Φ­
Θ
ευ
τὶ
οκ
μοκρατισμοὕ, που τὸ «φοιτητικό κίνημα» δὲν παύει νὰ ύπεν­ τὸ σημείο, δὲν ἐπιδέχεται κὀὶν σύγκριση μὲ ό,τι κι ὁὶν κατα­
ι ι _ ι
: ι
θυμίζη στὴν πολιτεία, μὲ τὸ διαβόητο πια συνθημα. τι Οχι μαρτυρησωμε στην προηγουμένη της. Στον νόμο περὶ ,Ανω­
ον Ν Η ἔ Ϊ ` | ω Ν
στὴν ἐντατικοποίηση των σπουδων››! Τὸ οτι η παιδεια δεν τατων (Ιδρυμάτων καὶ τὸν ἐντελως πρόσφατο περὶ Γενικης
«παράγει» τίποτε γιατὶ εἶναι λειτουργία ὰνθρωποπλαστικη, ίὶἔκπαιδεύσεως, φαίνεται ὁλοκάθαρα ἢ προτίμηση τῶν κυ­
, Ν Ν ε ι Ι 1 ε
έ ειλ σ ον θ όπω ἔ ει λ σ ον θ ότι ο πνευματικος βιος βε νωντων, ιὰ οποιοδ'ποτε έτ ο θὰ ἐνίσ υε τ`ν ὶσοπεδω­ χ η μ· ηι ἔ
η
| ? Ϊ 3 | Ν ω
ούδόλως σχετίζεται μὲ τὴν συσσωρευση γνωσεων. Το ζητη­ μένη εκδηλωση του κοινωνικου λεγομένου συμφέροντος. Τρέ­
Ν κ ι _ ι ι
μα δὲν εἶναι νὰ ἀποκλεισθη κανεὶς ἀπὸ την παιδεια το ζητη­ πουν λοιπόν, κατὰ δύναμιν, τὸν παιδαγωγικὸ σκοπὸ σὲ προ­
μα εἶναι ὴ παιδεία νὰ προσφέρη τὸν πλοὔτο της. Μοιραια θὰ οπτικὴ ἐπαγγελματικης άποκαταστάσεως καὶ ὡθοὕν πρὸς τὰ
Ρ το κ 2 ο ι ν ­το Ν „_.
τὸν άπολαύσουν όσοι δύνανται νὰ ύποστουν τις θυσιες εις τις εκει τούς πάντες, ύπὸ τὶςεὑλογίες των διαφόρων κομματικων
.ι .ε , ­­ > ·­
ιι
όποιες τούς καλει, όχι γιὰ νὰ ἐζασφαλισθουν οικονομικως
παρατάξεων, πού συνδέουν ὑπὸ τὶς σημαιες των τὶς φοιτητι­
άλλὰ γιὰ νὰ γίνουν δημιουργικοὶ καὶ ύπεύθυνοι άνθρωποι. κὲς διεκδικήσεις μὲ τὶς ὰνάγκες τοϋ κράτους. 'Επομένως
Ι \ \ 3, ΰ
>Αφηνω τὴν ὰκατάσχετη ἔκλυση ματαιοδοξιας και την εκρη­ ενδιαφέρει ζωτικὰ τὸν σημερινὸ νομοθέτη η μεγίστη ἐφικτὴ
Ν αἱ ' Ν ά Ν
ξη ὰκορέστων ἐπιθυμιων, πού προκαλειὴ ἔννοια της παιδειας ἐξάρτηση του σχολείου ἀπὸ τὶς κρατικές καὶ τὶς κομματικὲἐ
1 €|
­μέσου στούς διαθέτοντας μὲν τυπικὰ προσόντα, όχι ομως σκοπιμότητες· τὸν γοητεύουν σὲ τέτοιο βαθμο τὰ συστηματα
καὶ ούσιαστικά. Θωρακισμένα στὸ πληθος τους καὶ τὸν ψη­ καὶ οί διαδικασίες, ὥστε νὰ συγκροτη παντοῦ συμβούλια κι
φοθηρικὸ σεβασμὸ τοῦ πολιτικοὕ κόσμου γιὰ αύτό, τὰ άτομα ἐπιτροπές, ἀλλὰ νὰ καταργη τὰ πρότυπα σχολεἶα. Θυμίζουν
τοὔτα προσπαθουν, μὲ τὸν χαρακτηριστικὸ κυνισμὸ της με­ ἔντονα οὶ ρυθμίσεις του ἐνημερωτικὰ φυλλάδια μηχανὥν.
τριὀτητος, δίκην ὁργανωμἐνων ἀρουραίων, νὰ ἐξαφανίσουν 'Έτσι τὸ σχολεὶο καὶ τὸ πανεπιστημιο ἀπὸ χῶροι ψυχικὴς
ω Ν "' Ι \ Ν
ἀπὸ προσώπου γης ὁτιδηποτε δὲν είναι του ποιου των. / μεταπλασεως και πνευματικης ὰνθίσεως, ἀπὸ κύτταρα πο­
ον } Νε χ
Όδυνηρη, μὰ ὰναπόφευκτη, προέκταση του εκδημοκρα­ λιτισμου, πού ώφειλαν νὰ εἶναι, μεταβάλλονται σὲ ἀρένα τρισ­
Ν Ν κ Ψ Ν Ν
τισμου, μὲ ψευδαισθησεις μάλιστα ὶστορικης πραξεως, ειναι αθλίων πολιτικων άνταγωνισμων, πίσω ἀπὸ τους ὁποίους
ὴ πολιτικοποίησηιτοὕ σχολείου καὶ τῶν πανεπιστημιακὥν κρύβονται καὶ ίδιοτελέστατα ὰτομικὰ συμφέροντα. Δὲν χρει­
ΘΟ
91
άζεΐαὶ­ νὰ ὑποΥΡ(Ζμμ·ί·σω πὼἐ ίση̨ αὐτοὶ Τὴν οίκοωἔ μολοσμἐνη ληση διὰ της άντιστροφηςτοὕ νοηματος καὶ τὥν­πιο κοινὥν
ατμοσφαιρα η παιδεία μας φθίνει ανεπανόρθωτα. 'Ο ἐλεύθε­ λέξεων "Ομως χωρὶς Τὸ πνεῦμα ­;, βούληση ­νίνεναγ μγὰ­ ὑπές
ΡΦΩ καὶ ὑψηλόφθωο ἄνθοωποε εἶναὶ ἀσομβὶβαστοε μὲ Τὴν οἱ­ ρογκη παθητικότητα, ποὺ άργὰ η γρηγορα ξεφουσκώνει σὰν
λαζονικη κρατικη ανάγκη, η ὁποία ἐκθρέφει, σύν τοῖς άλλοις, μπαλόνι ἐνώπιον της ῶμης πραγματικὀτητος. ”Η ἰδεολογικη
καὶ Τὴν μ·οοζὶκοο­`θΤοο› θοσὶἀζοοταἐ τὸ ποοσωπο στον βωμο Τκὶἐἱ μέθη εἶναι σὰν τοὔ κρασιοὔ καὶ ὅχι σὰν τῶν ἰδεὥν καὶ αίσθη­
ὶκολεὶ”¦οοΡΥὶκκὶΘ σκοπίμοοητοἔ· Αοΐο οηκοοοὶι̃ ποὺ οἱ Ψιλο­ μάτων: οἱ ίδέες μεθοΰν ἐκστατικά, πλαταίνοντας τὰ ὅρια τοϋ
κοοθεοοὶ· ἑοτοπίζωοι κακὥῶ σ”ο`ὶὶ`ί σφοοῖοὶκ Τκὶἔ παΡοοΥω`ίκΙἔ λόγου καὶ βγάζοντας τὸ ἐγὼ ἀπὸ την στενότητα της ίδιοτἐ­
­τὸ σχολεῖο συντελεστης οὶκονομικης άναπτύἔΞωε_, Οἱ σο­ λειας, ἐνὥ τὸ ἰδεολογικὸ ἐγώ, ταυτισμένο μὲ τὸ της βουλη­
σοοολοσΐαὶ Το εἰσάΥοον7 κάκοσκοον στὴν ϊδοοο τὴν οὐσία τῆς σεως, εἶναι σκοτεινὸ καὶ παρορμητικό, ἀφοῦ στερεῖται λό­
παιδείας, ύψώνοντας στὶς βάσεις τῶν προηγουμένων ἕνα θε­ νου. Ὁ ἰδεολόνος παραδίδεφα, σὲ μία βουλησωκροωουμένη
οο·ο› ο ὁποῖος ἀνοὶ φὶλοοῳ­*ὶμἐνων ἀνθοώπων οηοκοοοΐεἶ Φο­ σκέψη ἐξ ὁρισμοΰ νυχτερινη, η πίστη στην ὁποία προκαλεί
Ρεῖἐ λωὶ­νωνὶκω̃ μ­Ὁδεοοσμ­Οὔ· θηριώδη μισαλλοδοξία καὶ ψυχικη τύφλωση. Ὁ καλύτερος
Παρὰ τὰ νομιζόμενα, η πολιτικη οργάνωση καὶ δράση Τρόπος νὰ συσκοτγσθη ἕνα πρόβλημα εἶναη νὰ ,.,0λπ,ηοπωη_
ὑπὲρ Τκὶἔ ὶκοονοποοκὶοεωἔ ἀνοοἴκοον καὶ κκὶἔ ἀοκκὶοεωἕ δὶκοκ­ θη, ἀφοῦ ἔτσιθολώνειμἑσατου ὁὁίνθρωπος. Αύτὸ ἰσχύεικατὶ
ωμ·άο”ων› χαοοοκοηοίζεταο άπο ἄκοα ποοθλι̃οοκότηοοο κοοὶ άνευ* ἑξοχην γιὰ την παιδεία, η ὁποία ὅταν λειτουργη ἰδεολογικο­
θοκοτηταα δὶόῃ ποὶλίεὶ· Το ποοοο οπο περοβεβλημένο κύοοἔ ἀτ πολιτικὰ μιλάει στο αύτιὰ καὶ ὅχι στὸν νοὔ οὔτε στην καρ­
ληθείαἐ ποσόν­ (Ο ἔνΐεχνοἐ λὀΥο€› Τὸ κομψο ἔνοομκ σκοποί­ διά: ἀντὶ νὰ διδάξη ἀγάπη γιὰ την μάθηση καὶ μέθοδο, μοι­
ζονταἔμὲ Το ὑκὶκο ἀποκοολύπτοον το πνεομοοκοκο' ἑδῶ ὅ ράζει προκατασκευσμένες «γνώσεις», που βάζουν τὰ παιδιὰ
οἱ ἐνέοϊεὶεἐ σκεπἀζῦθν Χωθὶῷ νὰ φανερώνουν Τίπθΐῦῶ 8Ξδο° στὸν κόσμο της ψευδαισθησεως, ἀδιαφορώντας ὀὶν ἔτσι ἑτοι­
μἐνοο οτί· Το κίοάΐοἔ Τῆς ἀνάκκηἔ σκοῖίζεκ Τοσο το πνεῦμα μάζει ἐξ ὰπαλὥν ονύχων ἐφεδρεἴες γιὰ τὸ πολιτικο παιχνίδι
Τῶν θερα­πόντων 'ἴηἐν ὥσΐε σΐὶὶν πΡοδὶοο`ΥεΎοοομ·μ·ἐνη Τους ποο“ άθλιους τραπεζορητορες, άδαη άτομα τὰ ὁποῖα ἔχουν γνώ­
οπτικη, νὰ ὰπωθοὕν ὰλλεργικὰ κάθε ἰδέα ἐκπληξεως. ­Καὶ μη γιὰ Τὰ πάνω ηαὶ ποὺ ἀργόηερα θὰ προβάλουν την ἀπαί_
εύλογα, διότι ὅταν ὅρος­ της πολιτικῆς εἶναι η ὶκανοποίηση Τηση νὰ Τὰ δναχειρίζων­ναι. ι
Έκο ἀ\®ά'Υκ”ηἔ› μόνο ὶκοο μονοίδὶκὶὶ ποίκεὶἐἰ εἶνοοο νοκὶοκὶ· Ὁ ποθ Ένδεικτικὰ άπο αύτης της άπόψεως εἶναι τὰ πρακτικὰ
λιτικοποιημένος νέος ύπάρχει διὰ κάποιου, ὅχι δι) ἑαυτοὕ. 8,50 συνεδργὥν (46 καὶ η8_4_1984) ἐππροπης τοῦ ΚΕΜΕ,
Αὐτὸθ ὁ κάποωἐ εἶοαὶ λὶὶ οΡ”Υἀ`^ωσὉ· ΕΗ κομμακὶκὶὶ. οο`ἴάνω_ κατὰ τὶς ὁποῖες συνεζητηθη καὶ ἐνεκρίθη τὸ ἰσχύον ἐγχειρί­
σκ) Τοῦ κοοσφέοεὶ τον ψευδαίσθηση Τκὶἔ Ύνώοεωο κοοὶκκς ποά” διο Ἱστορίας (Νεώτερη καὶ Σύγχρονη) της Γί Γυμνασίου.
ξεωοἔ καὶ Τοὔ Ύεὶκζεὶ το __φοοὶκο λοΐῳ θλοκίοοῶ ἀλλὰ νοσηοο “Η ἐπιτροπη κρίσεως συνοδεύει (σελ. 7 τῶν δακτυλογράφη­
ὅτοοὶ 'τὴν κὶκὶκίοο κοοοεοοο ο ἀ`(οοοΧοὶ5Ρ~Ξ`(ο§ ἐγοκομοἔ κοκ κὶ οκ” μένων πρακτικῶν) την θετικη της ἀπύφανση γιὰ τὸ βιβλίο,
θομία­ δικό του κενό. Μεθυσμένος απο την εύκολη πληρό­ ν μὲ την ἀκόλουθη σύσςαση πρὸς Τὸν συγγραφέα, ὰνἀλονο πό­
τητα της ίδεολογίας, πού άναπαύει τὸ πληγωμἐνο του ἐγώ, νημα του̃ ὁποίου εἶχε, σημειωτέον, άπορριφθη τὸ 1979: «η
καὶ διψασμενος γιὰ αύθεντία, ὁ νέος κατοῖντἄ Τῖείθἢνἐο ὅθἴα: παρακμη στους νεότατους χρόνους (σημερα) της άστικης τά­
νο_
¬Αν
στο μεθυσι το. οινοπνευμα εκτοπιζει το πνευμα απο ξης χαὶ η νίκη Τῶν εὑρύτερων, .πέρα ἀπὸ την ἀσῃηη Τάξη,
Την βοὶοληοκη “ἦ ἰοεολοκίίκ Το μκοΐώνεὶ ἐοεθὶζοντοοἔ την βοο“ κοινωνικὥν δυνάμεων, άποτελοὕν στοιχεῖα που πρέπει νὰ
Ν
ο»
επ
οο οο
ξεἐ
οκ οκ
τι τε
εε
φανοὔν μέσα άπό τη διαπραγμάτευση.
κομίζει την εντύπωση ὅτι δὲν ξεφεύγουμε άπο
±` ·
Θη­Ε­ὴς άπο­ φονταρ την μεταξύ των πνευματικη σχέση. Ἱ­Ι ­παιδεία ἐπ,_
Ν . ι Ά' Ω, 9 Ν .
ὰ δίχτυα της “ίελεο .εθλιο εἔοινθρωπισμου καὶ γι” αυτό άπαιτει άπό τόν μὲν
κι ' ὅ
«κυρίαρχης άστικης τάξης», ποὺ πρόδωσε την κοινη άγωνι­ δοῖοκαλο ἀγάπη, εὐθύνη, αότοθυσία, από τόν δὲμαθητη προσ­
ιν Ν \ | ω
στικότητα του λαου γιὰ την ἐλευθερία καὶ δικαιοσύνη». Καὶ παθεια και οτερηοη, ζητει, δηλαδη, καὶ άπό τοὺς δύο ἐλευ­
περαιτἐρω: «Δὲ φαίνεται μὲ ἐνάργεια η κρίση σημερα τοϋ θεβία ἔνανοι Τἦο ἀνάγκης καὶ τοὔ ἰδίου συμφέροντος, γιὰ ν
9!
­Ι . . Ι
καπιταλιστικου συστηματος καὶ η οίκονομικη, άναμφισβη­ “τουρ οδηγηση στην προσφορά. Ύπ” αότη την ἔννοια εἶναι
Ν Ν Η ί Ν Ν
τητα, κοινωνικη πρόοδος των εύρυτέρων κοινωνικων στρω­ προυποθεση καθε αύθεντικης πολιτικης,
μάτων του λαοῦ μας. Στην είσαγωγη καὶ στό τελευταἶο κε­ Τελευταία οχι ῶι; μἐοον ἀναρριχησεως ἀλλὰ ὥς στοιχεῖο του̃
φάλαιο η ὅπου άλλοὔ κρίνει ὁ συγγραφέας, θὰ ηταν δυνατό πολιτισμοῦ.
αυτό νὰ φανη, γιὰ νὰ ὰποκομίξεται η ἐντύπωση στό μαθητη
(Η πολιτικη δὲν ἔχει σχέση μὲ τ
94 95
οκ
Ωω
Χ
ο`
στο
εἔω
Ν
δεχθοὔμε την
ρεστο κυνηγι ἐξου­
η δυνατότητα παραπέρα ἐπιτυχου̃ς άγωνιστικότητας τῶν οίοιοι ποὺ πορνο*­ολοοθοὔρ­Ε οτὶρ μέρες μας καὶ πού την κάνει
κοινωνικῶν συνόλων στη ζωη». Δηλαδη γιὰ νὰ μην αίσθανθη νὰ παρακμάζη ραγδαία, σπρώχνοντας τόν πολίτη στην ριζι­
ό μαθητης ὅτι ματαίως πολιτικολογειἶ την ημερα καὶ άφισ­ δὴ ἀνεοθννοοηΐοι ἑνὸς άαιατάσχειι ου ίδιωτισμοὔ, εἶναι ἦθος
σοκολλεῖ την νύχτα, ό συγγραφεός όφείλει νὰ τοὕ καλλιερ­ ἐμπράγματο, ἐνεργός κατανόηση τοϋ ὅτι καὶ στὶς πιό ύλικὲς
γηση την ἐντύπωση (‹‹Στην είσαγωγη καὶ στό τελευταίο κε­ ἐπίδίώξειἐ ο ἄνθρωπος δύναται, ὀὶν θέλη, νὰ φανερώνη διὰ
φάλαιο ὅπου άλλου̃ κρίνειυ) πὼς μὲ αὐτὰ τὰ καμώματα της δημιουργίας την ἐλευθερία του. Πολιτεία όπάρχει ὅχι
άλλάζει την μορφη τοῦ κόσμου! ! ! “Η ὀιναμόρφωση της δι­ ἑπειδη εἶναι άνἐφικτη η ζωη τοῦ ἀνθρώπου κατὰ μόνας, ἀλλὰ
δασκαλίας τοϋ ίστορικοὕ μαθηματος, γιὰ την ὁποία ἐπαίρον­ διότιη συντηρηση του είδους άπαιτεῖ συνεργία πολλῶν σὲ κοι­
ται οί μεταρρυθμισταί μας, εἶναι ἐπίσης παραμόρφωση, ἀφοῦ νο ρυθμό βίου., Γιὰ νὰ συντηρηθη ό άνθρωπος ὡς ἄνθρωπος
τὰ παιδιὰ δὲν άπομνημονεύουν πλέον χρονολογίες καὶ όνό­ πέρα τοὕ άναγκαίου γιὰ κάθε ύπαρξη ύλικοὔ ἐφοδιασμοὕ,
ματα άλλὰ άποστηθίζουν ἑρμηνεῖες. Χρειάζεται πνοοματικη τροφη, που ὰκριβῶς τοῦ παρέχει
”Ως διευθέτηση τοὔ κατ, άνάγκην ζην, πολιτικοποίηση
κοινωνία· Τὸ ὰπλὥἐ ζην εἶναι άτομικη προοπτικί, πού ε­
άποκτδί καὶ μία άλλη άνυπόφορη διάσταση: τόν συνδικαλι­
ταβάλλει
Τὸν οονἀνθθωπο σὲ μέσον ἰδοκἦἐ μου ἐτἶιβιώσεη̨̃ς.
σμό. (Ο συνδικαλισμός άσκεῖται ὡς πολιτικη περὶ τὰ ύλικὰ (Η κοινωνία πρωτίστως συνιστᾶ δεσμό πνευματικό καὶ μετὰ
συμφέροντα διδασκόντων καὶ διδασκομένων, τουτέστι ὡς ὅίῃ ἄλλο­ Αοοο διοοιιρινίἔει ο Ἀριστοτέλης, ὅταν στὰ Πολι­
ἀπαίτησις νὰ ἐργάζωνται λιγώτερο καὶ ὶνὰ άπολαμβάνουν
τικὰ σημειώνει
πὼἐ διοιρ­ορφοοοοιι μὲν ίι̃ πολίἑ «Τον ζἦν ἔνε~
περισσότερο. Ἐὰν στόν χὥρο της ἐργασίας ό συνδικαλισμός κα», υπάρχει ὅμως χάριν της ηθικης εῦδαιμονίας, «τοῦ εδ
λόγῳ της φύσεως τῶν πραγμάτων, ἔχει νόημα, στόν χῶρο ζηνυ, καὶ ὡς ἐκ τούτου ἔχει οιῦτοίρκειοιιι ὅταν μαζὶ μὲ τούς
της παιδείας μεταβάλλει τό λειτούργημα τοῦ διδάσκοντος οἴἶκους πόρους διαθέτει καὶ πνευματικό κλἴμα, τό ὁποῖο
σὲ κερδοσκοπικη άπασχόληση καὶ την μαθητεία τοῦ διδα­ ἐππρέπει νὰ ἀνθίζη ο ἄνθρωπος. Ἄιλλὰ άφ” ης στιγμης σκο­
σκομἐνου σὲ άκοπη ἐξασφάλιση ἑπαγγελματικοὔ μέλλοντος. πος της πολιτικῆς κοινωνίας τίθεται η ἐν λόγῳ αοτάρκειος
Εὶίσάγει στό οχολεῖο την ίδιοτέλεια καὶ άπό στάθμη βίου δὲν ένδιαφέρει πλέον τό συμφέρον άνάγκη της στιγμης,
μεταβάλλει τό ὰντικείμενό του σὲ εὑτελη ὕπολογισμό, πού ένδιαφέρει τό συμφέρον τοῦ ὅλου βίου. Ἑνῶ λοιπὸν ργ ολα­,αγ
διαβρώνει τόν μαθητη καὶ διαφθείρει τόν δάσκαλο, καταστρέ­ ἀνάΥδ­Ὁ ἐνοοϊεἶ οτονἐ κόλπους της κοινωνίας διαιρετικά, τό
“ Γίνεται νομίζω ,σαφὴς ὁ λόγος που ώθησε τὸν νομοθέτη
εὕ ζην ὡς ὴθικὴ εὐδαιμονία τὴν συνενώνει, άντισταθμίζοντας κι ί 9
πνευματικα το χάσμα της ἀνισότητοςίτῶν 'συν­κοινωνῶν, το
(θέσπισμα ίίὅΰθ/ίθδἔἰ) να χωρίση ἀποφασιστικὰ στὴνίσφαῖἶρα
της εκπαιδεύσεως τὴν “Εκκλησία ἀπὸ τὴν ­Πολιτεία μολο­
διαφορετικὸ ποιόν τους. Δὲν νομιμοποιεῖται, άρα, καμμία ' ί ί ” ε ί ›
διάκριση της κοινωνίας καὶ της πόλεως, κανένα καθεστως
νότι στὶςγγενικὲς διατάξεις τοῦ νόμου ὁρίζει ὡς ἕνα ἐκ τῶν
κυρίων σκοπὥν της Γενικης ,Εκπαιδεύσεως να ἐμφυσηση
δὲν μπορεῖ να ὑπἀρξη ἐκτὸς δικαίου ἐν ὁνόματι της ανάγκης.
›
Έφ” όσον αποβλέπει στὸ ειἶ ζην, η πολιτεία εἶναι θεσμὸς σεσίκῖ μαθηί­εε κίσεη απρσε Τα Ύνησία σσσίχεία “τησ σρθσδσ­
πνευματικός καὶ ὡς τοιοὕτος στὴν ἀρετὴ βασίζεται, ἐν άρε­ ξησ Χρίσίίανίκηρ παραδρσηίἕν· Ὁπρίαδηπσίε κί αν σμμβαίνη
τῇ Τελεγου̃ταγγ να είναι ὴ κοσμικὴ πτώση της, η είμκξκλησία μας ενσαρκώνει
(Η ἕκπΐωση
Τῆς παιδείας
σὲ δραστηριότητα
βιοοω̨ντη­
ἶο απεηοθο πνῖυματἱκο στοιχειοχπου η ωφελιμιστικη παιδεια
ρὴσεως, τὴν κάνει άνελεὺθερη, τὴν μαζοποιεῖ καὶ τὴν βεβη­
απεχθάνεται οπως ο διαβολος το λιβανι. Ἱζο σημερινο καθε­
λώνει. Στὴν δεοντολογία τοϋ ἐκσυγχρονισμοὔ, ανελευθερία, σεωα σπωίδ καί σσ πρσηνσνμενσι εην θεωρεί κατα βαθσε απρ­
μαζοποίηση καὶ βεβηλωση της παιδείας συνδυάζονται καὶ λίθωμα καί κανεί ὅίίί μπορεί 'Υία ναΤην μεεαίρεψη δίακρίείκα
συμβαδίζουν. Παιδεία χωρὶς πνευμοιτικὴ τάξη καὶ πνευματι­
σε ἕνα εἶδος σωματείου, ελπίζοντας ανιστόρητα πὼς ἔτσι θα
κὴ τάξη χωρὶςἀρχἐτυπαδὲν γίνεται.,Αρχέτυπαεἶναι οἱ αξίες σνρρίκνίσθη καί θα Ψνεσζωη σερ είερίθώρίρι αν δεν σβηση·
που στρραγίζουν ανεξίτηλα καὶ πλάθουν τὶς ψυχές, όχι ἐπι­
Οί δρόμοι της Ἐκκλησίας καὶ της Πολιτείας θα εἶναι πα­
ι χ ράλληλοι χωρὶς ἐνοχλητικὲς αλληλεπιδράσεις ἰσχυρίζεται
διώξεις σὰν τὴν ἑπαγγελματικὴ αποκατάσταση, που π α­ ± 7
ἀπὸ δικη του αστοχασιὰ καὶ ἀπὸ εὐρωκοινοτικὴ δεοντολογία
στογραφοὕν τον ὰνθρώπινό μας ἑαυτό. Παιδευτικὸ ᾶντίστοι­
›
\ | | \ Ν ἕ ρ Ϊ Ν
γο τῶν τελευταίων εἶναι οἱ γνώσεις της καταρτίσεως, τὸ νόη­ δεν πρσκείσαί σμωίἕ περί αὀσσμ· Η Εκκλησία εηείορθσδσε
ί· : κ ο ­= α › Ν κ ι κ κ
μα τῶν οποίων συνάγεται αθροιστικά· τῶν πρώτων η τριβὴ ξίαε δεν απσ”ί”ελεί› σπωίδ αλλσνι κσσμίκη δνναμηι νίανα 8ίαμ_
Ν \ ) ἴ Ν | \ |
μὲ ἔργα πνεύματος που νοηματοδοτοδν τὴν ὕπαρξη καὶ διδά­ ίρίσβηεη την εξσνσία ίσν κρασσνει είναί θεσμσρ Τσίενμαείκσἔι
σκουν αφ” ἑαυτῶν ότι ὁ ἄνθρωπος δὲν προκόβει μἑ τὸ νὰ κερ­
τοὕ ὁποίου η ἐνεργὸς παρουσία στους κόλπους της κοινωνίας
δίζη απλως χρηματα ἀλλὰ μὲ τὴν ἐργασία της προσῳορας,
ἐμποδίζειτὸν βιολειτουργικὸ ῶφελιμισμὸ να ἐπιβληθη καὶ νὰ
ὴτοι με τὴν θυσία τοῦ ἑαυτοῦ του. Καθώς ὴ ἱστορία δεν δόνα­ σννεχίση ανενόχληεα ”ί­σ απσσμνθεείκό τον εργο· ΕΗ εσω'ίερί“
\ | Ν 3 | , Ν 3 \
ται νὰ ἐννοηση τὸ υπερβατικὸ πνεῦμα, ἔτσι καὶ η ῶφελιμι­ κη πεωση Των εκκσσμίκεμμενων εθνων είναί επαρκησ μαρ“
στικὴ παιδεία δὲν μπορεί να πλησιάση τὴν ἀρετὴ. Ἑρμη­ σνρία· Σεην ννησίωίαεη παραδσση σης Ὁρθσδσξίαἐ δίαίω­
Ν × νίζεται λοιπόν τὸ ίδιο τὸ σῶμα της Ἐκκλησίας η κοινωνία
νεόοντας τὴν εὐμάρεια ὥς ἀρετὴ, φυλακίζομε τὸ πνευμα στον ›| ι ι
χρόνο καὶ ὁδηγοὔμε τὸ παιδὶ ασφαλως στὸν δρόμο της απελ­ σον κνενμαί­ρίἔ› σον επείδη ακρίβωίδ δεν αίρηνεί καμμία “αρα”
πισίας. Εἶναι σαν να τοϋ διδάσκωμε ­καὶ ίτὸ διδάξαμε σὲ ξη της ζωηίὅ Χωρίίἔ είνενμασίκην αναίρσραι αναραπείζεί καί
αναγνωστικὸ τοῦ Δημοτικοὔ ἐπὶ προηγουμἐνης κυβερνη­
αναίῖαίνί­ζγεί σἶην ἀναΥωγίκηγ7:εί'ίσνρΥία σης εηνωὅἶίη κρίνα­
σεως­ ὅτι μετὰ τὸν θάνατο θα γίνη λίπασμα, ότι τὸ περιμἐ­ νία· ίμκἶσςσησ Εκκλησίασ η Ορθσἦσξία σίἰνίσσα ίἶεσλσ;Υία›
νει η ανυπαρξία. Δὲν ὕπάρχει πιο καθαρὴ μορφὴ μηδενισμοῦ νίαψσίασνδείίἔ είναί ἶίατεθείμενσεξν ανωνίσθη καί είἕ
απο τὴν λογοκρατία των Νέων χρόνων: ”Αρνούμενη στὸ πνεὔ­ την σπσία κανείἔ δεν μπορεί να παεηση· Ο ίσεσλσνσε ξεκίνα
μα κάθε ὑπερβατικότητα, ᾶρνεῖται ριζικὰ τὴν δημιουργία, με την ίίίενσαίσθηση εηίἱ ίσχνσρ εσυ· σ χρίσείανὸε με συνεί­
~ ί δηση της πτώσεώς του κι ἐν συντριβη αγωνίζεται να είρη­
τὸ απροσδιόριστο καὶ ανεξιχνίαστο του θαύματος
96 97
7
νεύση μέσα του. Πῶς να νιώσ ὁ αθ τα
,ων ἀνἀ κ ι̃ο· ί ι ν Ν ν ι .ν ν Ν ι .
ἶι̃ Η· ηγηἐ, Ο Υ "2 ,Πε το κρατος της δυναμεως με οπλρ του τρ πνευμα. Στην οντο
ε· Ρη “θέ .Οταν τον ΘΞα'Υ`ΡίωνΞί '#1 πθλίΐίκοπωηϋηι “Η είρηνη λογικη συνθηκη του αυτοσκοπου ανθρωπου, το πνευμα λει­
„ .. . ­ .
εῖναὶ πρωτα αὶσθημα καὶ ααα αἴ“ῖημ·α› καὶ Ύίὶ ­αὁΐὁ ἔξω
άπο τουργεῖ μεσιτικὰ καὶ μεταδίδει αὐτὸ τὸν χαρακτηρα του στὴν
κ 5 | ± ` ...
Την Ρααληαὶα Ο Ψίλείθηνίσμοἐ είναι ανίνὸε φίλνΐομαρίσμός. θεωρία, η ὁποία ἀπὸ σκοπὸς γίνεται όργανο, τρόπος κυριαρ­
ίααροψυχη λατρείατῆςΨυσὶαἦἐ ἐπίβίώσεωἐι ανεξαραθίίτωἐ Τοῦ χίας τοῦ ἀνθρώπου έπὶ τὴς φύσεως καὶ τοῦ κόσμου της. Μοι­
“Ο Ν* Ν 3 Γ %\ ( | Ν Ι Ν γ Ν
παω ΤὉΘ ζωηα αδίααρίΐωἐαν Ὁ παραταση ζωηἐ που μαιε πα· ραιο ὲπακόλουθο της χρησιμοθηρικης αυτης ἀντιστροφης
ραχωροϋν ὴ ποὺ κερδίζομε εἶναι μιὰ κτηνωδία. Γι” αὐτὸ καὶ ἦταν νὰ ἐξοπλισθοὔμε μὲ μηχανηματα, να ἀποκόψωμε ἐν­
αανέναἐ Φίλείθηνίσὴἐ δὲν πεθαίνειγιὰ τὴν εἰρὴνη, ἐν ἀντιθέ­ τελῶς τὴν πράξη ἀπὸ τὴν θεωρία καὶ νὰ τὴν μεταβάλωμε
αεί ῖῳὸἐ Τὸν μάρΐνρα Τἦἐ ἀλἢθείαἐ Τοῦ Χθίστω̃ι ὁ ὁποῖα; σὲ τεχνικὴ παρέμβαση, να ἀντικαταστησωμε τὸ θεωρητικὸ
θυσὶαζεταὶ ἔν, Ξἰθἢνι̃ι̃· (Η διαπλαΐη̃ καρδια μπορεί νὰ σώση , σχολεῖο μὲ τὸ ἐπαγγελματικὀ. ”Αφ“ ὴς στιγμὴς ὅμως ὴ παι­
ίαόνἶ τἶι̃ν είθθνἶὶ ὰ δείνα ἔγινε μέσον ἱκανοποιησεως υλικων άναγκῶν ὑπετάγη
Εαν αεααφερωμε Το αίτημα Τἦἐ Τεχνίαἦἐ πρἀἔεωἐ σΐοὺἐ ¬ στο κράτος, άρχισε νὰ προσφέρη τεχνικὴ γνώση καὶ νὰ ὑπη­
σκοποὺἔ Ταὶἐ ἐαπαω̃εύσεως, πρέπει ­κι αὐτὸ συμβαίνειπράγ­ ρετὴ τὶς «αξίες» της μάζας, ξεχνώντας ότι ὴ καλωσύνη καὶ
μαΐὶὴ μαζί μὲ Τὸν δεσμὸ θεωΡία€ καὶ πΡαξεω€ να δίαρρἢ· ὴ ἀγάπη στὶς ὁποῖες ὴ κοινωνία θὰ ηθελε νὰ στηρίζεται, εἶ­
ξωμε καὶ Τὸν δεσμὸ Τἦἐ σαέψεωἔ. μὲ την γνώση. πρνετνιμἀ­ ί ναι ἀρετὲς κατ” ἐξοχὴν προσωπικές, ὁπότε καὶ κατέρρευσε.
ζθνΐας Τὶι­1 νἑεῶ 'Υενεὲἐ νὰ λαμβάνουν Τὴν πνευματική Τον: ι Ύπὸ τὸ πέλμα τοὔ ἐφηρμοσμένου πνεύματος, μαθηταὶ
τροφὴ ἀπὸ τοὺς ραγδαίως ἀναπτυσσόμενους ηλεκτρονικοὺς καὶ σπουδασταὶ καλοὕνται να προσανατολίσουν τὴν σκέψη
σθσσωρευτὰς γενικὥν καὶ είδικὥν γνώσεων. (Υπ, 0ιθΤὸ Τὸ ὶ τους σὲ χαθαρὲς τεχνικὲς παρεμβάσεις καὶ βεβαιότητες, άνε­
πθῖσμαῆ «Τε)ίνίαὶΙ 'αὶαίδείαὶδτὶὶὶν ὁποίαὁ νομοθέαηἐΤοὕ 1964 ώ ξαρτὴτως αν μελετοὕν ἱστορία, ὑδραυλικὴ γεωδαισία. ”Ως
ααὶ 'του̃ 1978 ἐθέζ­"ασε ὥἐ ἀναγκαἶν σνμπλἢρωμα Τῶν ἀνθρω­ αἰτιοδρομικὴ συγκρότηση της σκέψεως ὴ σύγχρονη ἐπιστη­
πιστικἶον σπουδὥν, ὑπεγράμμισε δὲ ἐμφατικὰ ὁ νομοθέτης
ι μη ­εἶναι πασίγνωστο­ εἰσὴγαγε στὴν νοητικὴ λειτουργία
τοὔ ίίθἔἔἔι, εἱσάγοντας ­προσεκτικὰ εἶναι ὴ άλὴθεια­ τον ιὶ ἕνα στοιχεῖο μηχανικό, που ἀπὸ δημιουργικὴ δύναμη τὴν
ἀποτυχημένο σα) ἑξωτερὶαὸ θεσμὸ Τω̃ ἑνὶαίω πολυκλαδὶχω̃ ί κατὴντησε διαχειριστὴ ἑτοίμων γνώσεων καὶ μετρητὴ ἀντι­
λυκείοὶϋ οὔτε να αναὶαατασῖίὶση Τὶἐ παλαίὲε ααλὲἔ ίδίωΐίαὲἐ κειμενικῶν δεδομένων. Τυχαία οί θεωρητικὲς ἐπιστὴμες κυ­
τεχνὶαὲἔ σχολὲθ ἦταν δυνατόνι οὔτε να θεραπεύση 'ΐὶἐ ἐ'ΥΥε­ ριαρχοὔνται απο τὴν οίκονομία καὶ τὴν στατιστικη, πού, κα­
νεἶἐ ἀδνναμίες του̃ λογοκοπικοὕ ουμανισμοὕ, ᾶφοὕ προσέ­ ,ί θὼς ξέρομε, προϋποθέτουν ἐξομοιωμένες ανάγκες κι απόλυτα
α \ › ι › κ κ › ι
δεσε ἔτσι στὴν ἀτμομηχανὴτηςῶφελιμοκρατίας και τα γενι­
εξομοιωμἐνες συμπεριφορές; Και αυτα τα μέσα αναὴυσεως
αἦἑ μνρφώσεωἐ μαθἡμαΐαι Ὁ Θὑμανίϋμὸε ααὶ Τὸ σχολείο τῶνϋιεγομένων ἐπιστημῶν του̃ ανθρώπου, ὁ τεχνολογισμός,
του ἐχρεωαόπησαν δίόαί ξεχωρίζονααἔ Τὶὶν θεωρία εἰ­Ξ βάθοἐ βιολογισμός, ψυχολογισμός, ίστορισμός, οίκονομισμός, κοι­
*θέ πθάξεωῶ ῶδίΰΐθσαν σὲ μία σαατίκὴ σχέση μὲ τὴν ἀλὴ­
νωνιολογισμός, ως λειτουργιστικὲς προσπελάσεις της ὑπάρ­
θεια, ποὺ προϋποθέτει ἀπολίθωση τόσο του̃ θεωροὔ ὅσο καὶ ξεως, ἀρνοϋνφαι ευθέως τὴν πνευματικὴ οὐσία του̃ ἀνθρώπου
τοῦ αντικειμένου της θεωρίας. Τοὔτο δὲν μποροὕσε νὰ κρα­ ..ε Τὴν ἐ Ξυθερία ­ι­0υ_ 'Ο Ο­ωχασμὸς ἔχει άπωθὴθὴ στὸ περιε
Έἡση γία πολύι ἀφοῦ ὶίὶ στααίαὶὶ σχέση Τοῦ θεωθοὔ μὲ Τὴν αὲ Κ θ ὶτὰ αραιά τουίιρανερώματα αντιμετωπίζονται μὲ
| 3? Ἄ 3 | |
λἠθεια δημιουργεῖ ἔναν αὐτοσκοπὸ άνθρωπο, ποὺ ἐγκαθιστᾶ καχυποψγα ενο­ονη η ...αχομη χειροτερα­ μὲ πλἡρηιὰδιαφηε
98 το
ρία.ΔΤί”άλλο νὰίγίνη, ἀφοὕὴ συντριπτικὴ πλειοψηφίαρρτὥνση­ μεσαιωνικοὔ ἑλληνικοϋ πολιτισμοὔ, ἐξηγεῖται γιατὶ σὲγκάθε
ιμερινῖῶν ­ἑρευνητῶν ἀναλὡνεται στὴνσυρραφὴ ἀποδελτιώ­ γ σημεῖος ἐγείρεται ἀμφισβὴτησηχποὺ, ἑγγράφεται στὴνιψυχὴ
σεων; Πῶς νὰ ἐκτιμὴσουν οὶ άνθρωποι 'αὐτοὶ τὴν συμβολὴ τοὕ Ρωμηοὔ ἀρνητικά. Εἶναι τυχαῖο ότιντὰ πιο ἀνὴσυχα
τού στοχαστικοὔ ἐπιστὴμονος, κατ) ἐξοχὴν ἀντικείμενο τοϋ πνεύματα τὴς Δύσεως ­αύτόχθονες καὶ μέτοικοι­, στρέ­
ὁποίου δὲν εἶναι ὴ βιβλιογραφία, ἀλλὰ καθως γνωρίζουμε φουν συστηματικά τὸ ἐνδιαφέρον τους πρὸς μία ἐπανεξέτα­
ἀπὸ τὰ χρόνια τοϋ Πλάτωνος, ὴ ίδια ὴ συλλογιστικὴ του; ση τὴς ἑρμηνείας τοῦ ἀρχαιοελληνικοὔ καὶ τοὔ πατερικοὔ
Κριτὴριο τὴς ἀξίας ἑνὸς συγγράμματος θεωρεῖται ὁ ἀριθμὸς πνεύματος, είς τὴν ὁποία βασίζεται ὁ κόσμος τῶν Νέων χρό­
των ύποσημειώσεων καὶ των παραπομπων, ἐνω στὴν πραγμα­ Ν νων; (Ο 'Έλληνας δὲν εἶναι άνθρωπος τῶν μηχανικὥν δια­
τικότητα τὸ πλὴθος τους εἶναι εύθέως άνάλογο μὲ τὴν ἀγονία Ν δικασιὥν· καὶ ὀὶν ἀκόμη ἐφαρμόση στὴν ζωὴ του πετυχημένα
.Μ αν ὰ ςω̨ .Ν
του συγγραφέως. Ἄνφὴνω τὴν κωμικὴ
επιδίωξη
της πρωτο­ ' άλλου συστηματα, αὐτὰ ἐπενεργουν διαβρωτικὰ καὶ φέρνουν
ὶ
ιτυπίας, άγνωστη στους τιτάνες προηγουμένων ἑποχῶν, ποὺ ι στὴν ἐπιφάνεια τὸν χειρότερο ἑαυτόν του. Αἴφνης ὁ δημόσιος
2 ›κ ι ι › Ν κ : κ ε : ι ι λ π | α ί
σημερα εχει λαβει μορφη επιστημονικης υστεριας. Βεβαιως υπάλληλος παιρνει τον ρολο του τοσο προσωπικα, ωστε γινε­
| \ ` | 3 Ι \ λ Χ \ 3/ Ι
προκειται για θεματογραφικη πρωτοτυπια, οφειλομενη στην
τεμαχιστικὴ μεθοδολογία τοϋ ἐμπειρισμοὔ, γιὰ τὸν ὁποῖο
ται τυραννικος και στο επακρο φαυλοκρατης. Τούτο ἰσχύει
πολὺ περισσότερο ἐὰν τὸ ἐφαρμοζόμενο σύστημα εἶναι ἀπο­
κάθε ράκος «γνώσεως» ἀποτελεῖ μέσον προσπελάσεως άλλου τυχημένο, όπως τὴς σημερινὴς ἑκπαιδεύσεως. ,Ιδίως στον
ράκους εἰς τὸίδιηνεκές. 'Όταν ὴ ύπαρξη γίνεται αυτοσκοπός, χωρο τὴς παιδείας ύπάρχει ἀχανὴς διαφορὰ ἐπιδιώξεων καὶ
ὴ γνώση, μοιραία, καταντᾶ στείρα ἀνάλυση, ἀπαγορευτικὴ κάθε ἀβασάνιστη μεταφορὰ ίσοδυναμεἶ μὲ ἐγκληματικὴ ἐνέρ­
νέων στοχαστικὥν ἐρωτημάτων σὲ θέματα αίώνια, που ἀπο­ λ γεια, ποὺ φθάνει μακροπρόθεσμα, θὰ έλεγα, στὴν γενοκτο­
καλύπτουν άγνωστα βάθη στὸν νοϋ. νία. Λέω «ἀβασάνιστη» διότι ἀσφαλῶς χρειάζεται νὰἀκο­
` (Η ἀνελεύθερη, νευρικὴ καὶ μέχρι μηδενισμοῦ διασπασμέ­ λουθὴσωμε σὲ πολλὰ τὶς μεγάλες χωρες, ἐὰν δὲν .­θἐλῳμε νὰ
νη προσωπικότης, που διαπλάθεται ἀπὸ τὴν παιδεία τῶν συγ­ γ φυτοζωοὕμε στο­ περιθώριο­της ἱστορίας, ­προέχει όμωςρνὰ
χρόνων μεγάλων κρατῶν, μπορεῖ νὰ ξεσηκώνη εὑλόγως δια­ ι διασώσουμε τὴν ἐθνι­κὴ ταυτότητα καὶ γιὰ νὰ μὴν μᾶς άπορ­
μαρτυρίες στὰ λίκνα της, ἀλλὰ ἐν πάσῃ περιπτώσει εἶναι ίθα­ ροφὴση ὴ τεχνοκρατικὴ χοάνη ἑνὸς· παΥκΟσμ­ίου υ̃υμφυβμου̃
γενὲς προϊον τοῦ δυτικοὕ πολιτισμοὔ, ἀνταποκρίνεται δὲ σὲ
γεωοικονομικά, πληθυσμιακὰ καὶ ἱστορικὰ δεδομένα, τὰ
καὶ γιὰ νὰ διαθέτωμε σταθερο κριτηριο προσφόρου .δανει­
Ν Ϊ
σμου καὶ ἀφομοιώσιμου. Στὶς πολιτιστικὲς ἀνταλλαγὲς ίσχυει
ὁποῖα διαμορφώνουν ἀπὸ αίώνων τὴν δυναμικὴ καὶ τὴν νοο­ Ν ό,τι καὶ στὶς μεταφράσεις: Ἐὰν δὲν ὑπάρχη ἰθαγενὴς στοχα­
τροπία ἐκείνων τῶν λαὥν. Οί ᾶπαράλλακτες ἀπέραντες ἐκτά­ σμός, πνευματικὴ παράδοση νὰ τὰ ύποδεχθὴ καὶ νὰ τὰ γονι­
σεις, τὸ πολυάνθρωπο, τὰ ψυχαναγκαστικὰ κλίματα, δημι­
'
μοπωἠση® καὶ Τὰ σπουδαώτερα
σ®Υ”ΥΡάμ­ματα
νὰ μεταφρα
ουργοὔν πειθαρχίες καὶ ἐπιτάσσουν καταμερισμοὺς μηχανι­ σθοὕν δὲν ἀποδίδουν, όπως δὲν ἀποδίδουν καὶ ἀναγινωσκόμε­
κούς, ποὺ δὲν σηκώνει ὴ ποικιλία καὶ ὴ εύκρασία τὴς ἑλλη­ να είς τὸ ξένο πρωτότυπο ἀπὸ τὸν γλωσσομαθὴ ἀλλὰ μετέω­
νικὴς γὴς καὶ τῶν ἀνθρώπων της. Ἐὰν μάλιστα λογαριάσω­ ρο λόγιο. ι
με τὶς διαφορὲς των πνευματικὥν μας παραδόσεων ἀναλογι­ Ι Μολονότι γιί αὐτὰ τὰ ζητὴματα ἀρκει̃ῖ ὴ κσινὴ λογικη,
7
σθοὔμε δὲ ότι σύνολο τὸ εύρωπαὶκὸ οἰκοδόμημα άποτελεῖ Ε ἐπὶ δεἔετίες τώρα ἀντιμετωπίζομε τὸ τἑκπαιδευτικό μας
} \ 5! )
ε Β ιο ιι νε ν ν
παραμορφωτικὴ κατὰ βάσιν 'ἐκτροπὴ του̃ ἀρχαίου καὶτοὔ π ο λ α θε οι ονα εισα, ω ὴ σκουπιδιῶν, ποὺ οἱ εκάστοτε
ίθθ
ι
ίθί
ἶρμόδιοι θεωρούν πολυτίμους λίθους. Τό ἀποτἐλεσμα είναι
ναι ε­πρᾶξις, μετοχὴ όλης της υπάρξεως στό θεώμενο καὶ όχι
ρτι σημερα ούτοπος βρίσκεται μὲ ἀνυπολόγιστον πνευματικό ἐξ άποστάσεως λογικὴ ἐνατένιση του, όπως ηθελε ἔνας Αύ­
ελλειμα, ἐν συγκρίσει πρός τό ὁποῖο τό δημόσιο χρέος ­τῶν ' γουστῖνος κι ἔνας Άκινάτης,­άκρογωνιαῖοι λίθοι της ρωμαιοε
η̨̃ιἔδιἔἶριεβισεκατομμυρίων δολλαρίων νὰ φαίνεται μηδαμινό. ό καθολικὴς παραδόσἶως, ὴ όποία ἐκλογίκευσε τό Πνεῦμα ὥς
μαγγτουτο ενσαρκωνεηενας διπλωματούχος ψυχικὰ εργο και του Τιου, ενω δια του Τιου ακριβως συντελειται η
δυἶμοθῖοἐ ἶζζθρωπος, εις την αδίστακτη άτσιδωσύνη του ὁ­ ιρανέρωση Του. (Η παιδεία θὰ ύπηρετὴση τὴν μόρφωση ὥς
Ξἕίουόῖῖζε Ο ίἶίοἶ οὶἔἔε ἶί; ΕΡΙΪΟΞ γινεται νὰ σῖηριχθξῆ.,Ἑκα­ ποίησιν|έν ταυτῷ καὶ όχι ἐν 9.·­ἑτέρῳ, όταν θέτει"τό,ν μαθητὴ
λάβὶἐῖμε ἐξμ·Ξ::υτἕχ\Μαρ,ι\
αρ ρικουπη, μπορουμε να επανα­ και αργοτερα τον σπουδαστη ενωπιον θεμελιωδων ερωτημα­
ρ α οτι υστυχως επτωχευσαμεν. Ε­ ι των της υπάρξεως, οχι οταν τον υποχρεωνει να οιναμασηση ε­
πἶωχευσαμε Υίαΐί 'πΡΟβλημ­ατιζόμενοι πῶς θα κάνωμε τους τοιμες γνώσεις νὰ μυηθὴ σὲ κάποιες τεχνικες δυνατότητες,
πανΐεἐ διπλωματούχους, σκορπίσαμε άφθονο χρημα ἀλλὰ ἀλλὰ ὅταν τόν μαθαίνει νὰ ἔχη πρό ὁφθαλμὥν τό τέλος τὴς
στερἢσαμε τὴν παιδεία άπό πραγματικό σκοπό καὶ έξανεμί­ πράξεως στὴν ἴδια του τὴν πράξη, νὰ μὴν ἑνεργὴ ὰπλῶς γιὰ
ΰαμε ὶὶ εξοΡίΦ'0ι,μ­Ξ διὰ βίου σΐὶἐ ξένες χὥρεςτό πολυτιμώτα­ νὰ ἑπιτύχη ἕνα πρακτικό άποτέλεσμα. (Η θεωρία εἶναι πρἄ­
τό μαςκεφάλαιο ­τόν άνθρωπο. Σκοπός τὴς έλληνικὴς παι­ ξις υπό τὴν ἔννοιαότι ό άνθρωπος πού τὴν θεραπεύει επιδιώ­
δείας εῖναί ίὶ μόρφωση ὥἐ ἐμ­βίωση μιᾶς πληρότητος νοημα­ κει τό ἔργο ὡς φανέρωση νοηματος ἀλλὰ δὲν τόν ἀπορροφα̃ ὴ
'ὶ”οἔ› ποὺ βεβαίώνεί οώθεντίκὰ καὶ μόνιμαι̃ τὴν ἀδιάρρηκτη τεχνικὴ προσπάθεια. (Η τελευταία στὴν ἐργαλειακη της έκ­
‹ Ν . „
ενότητα του σώματος καὶ του πνεύματος στὴν θεωρία της ὰ­
ληθείας. (Η θεωρία ποὺ ἀντιπαρατάσσεται στὴν πράξη καὶ
δοχὴ άποτελεῖ άντικειμενοποιημένη βούληση, χωρὶς ἐλευθερία
της βουλησεως, ενέργεια χωρὶς σκοπό πνευματικό _ αὐτα­
ί Ἱ ον
ί ” ξία. (Ως άντικειμενοποιημένη ἐνέργεια ὴ τεχνικὴ τεμαχίζει
πραξη πουκυριαρχει στὴν θεωρία είναι κατασκευασματα της
ί · × ι Ν › .ιι , Ν
__
Δ ύ 8 ­ "Α ι ι ί ὶ " ι τὴν πράξη σὲ πολλὲς όμοιες κινησεις, πού στερούμενες ποιου υσεωι; και εν μας αφορουν ρχισαν ομως να μας αφο­
' "' 9 Ύ Ὁ' συ _,
Ρουὶὥ αφ ηἐ στιγμης δανεισθηκαμε θεσμούς οἱ όποιοι βασίε προσφέρονται στόν μηχανικό καταμερισμό καὶ τὴν αύτομα­
ν _ 3 | ί
¬ σ ..
σθηκαν επανω τους. 'Ετσι αυτό πού ζούσαμε ἀξεχώριστο, ἔε τοποίηση. Ἱὴν· άποιο τεχνικὴ πράξη προυποθέτει ὴ σύγχρονη
Ψ :
πρεπε στην παιδεια νὰ τό άναγνωρίζουμε ὡς άντίρροπο, είς ι εκπαίδευση καὶ στὴν ἱστορικὴ κυριαρχία της προσβλέπει μὲ
πεῖσμα του̃ γεγονότος ὅτι στὴν πνευματικη μας παράδοση τόν άχρωμο διπλωματοὕχο πού απεργάζεται.
θεωρία καὶ ίὶ πράξη Ου̃δἐπντε ὕπὴρξαν σφαῖρες ἀλλότριες. (Η αύθεντικὴ παιδεία δημιουργεῖ ποιόν γιατὶ άντιμετω­
Δίὰ Τἦἐ θεωρίαἐ πω̨̃οῦ πνεύμαΐθεπ· ὁ κόσμος ἀναβαπτίζεται πίζει τόν άνθρωπο ὥς υποκείμενο αίωνιότητος καὶ όχι ὥς
στὸ Τἐλοἐ Τον, ἕνα Τέλθε πού ὕπερβαίνει τὴν άναγκαιότητα, γ βιολογικό κύκλωμα, μὲ τὴν ἐλπίδα μιᾶς φυσικὴς, ἔστω, άθα­
ὅπωἔ φαίνεΐαί ἐκ Τοῦ ὅτί “ἦ ἔννοία 'ῇὶἐ χρησιμότητος της ζ νασίας. (Η βιολογικὴ άθανασία εἶναι αίχμάλωτη ἐπίσης του̃
ὥφελιμότητος αποφασίζει τὶς κρίσεις ὴ τὶς πράξεις μας, χω­
Ρίἐ να Χθησίμθποιὴται νὰ ὥφελὴ καθ, ἑαυτὴν. (Η αίσθηση
παρόντος, υπό τὴν ἔννοια πού, Θεού θέλοντος, ό διάβολος εἶ­
ναι άθάνατος, χωρὶς νὰ ύπάρχη αίώνιος. Τὴν αίωνιότητα φέρ­
°° ® Ν 5 Ν ι
της ὶῖπεθίἶατίκγὶἶ ωφελίμ·όΤὉ“ί'0€ σΤ°ἦν ἐπωφελη πράξη είναι ί νει στόν κόσμο ὴ πνευματικὴ ενέργεια, τρέποντας τὰ φυσικα
.. .. . , ς
θεέἶθωθ το πθοίον 'ΐηἐ οποίας ­η μόρφωση­ ὡς ἐκπαιδευ­ περιστατικά της γενέσεως καὶ της φθορας σὲ μεταφυσικά γε­
Ά ι ν
.
τικο ιδανικο αποτρέπει κάθε μοιραία διάσταση σκέψεως καὶ Ν γονότα. Πῶς τό .σημερινό σχολειο της καταρτίσεως νὰ μὴν
πίὶάξεωἔ· Ώἑ ἔκφραση Τἦἐ σκέψεως ό λόγος τὴς θεωρίας ­εἴ­ ` νιώθ ἀπέ θεια ιὰ τὶν σπουδὶ τῶν κλασικῶν τ ς.”Α αιό­
Φ] ν ο ο ιι εκ
102
ιοε
Ν | Ν
τητος καὶ των Πατέρων της Ἐκκλησίας, ὅταν ὁ λόγος τους γ γηση σὲ μιὰ προοπτικὴ βιοσυντηρησεως, ὁπότε τὸ .ἐγὼ χα­ "
Ώ
.
σκοπεύει τὸ ὅθο του ίου τὶν εύδαι ονία ὥ ελευθε ία εὔ­ λα· ώνει καὶ άνακαλύπτει τὸν σω ατικὁ κόπο σὰν άσκ τσ
Υ] >
ι
μ· η
ὅοιι οττὸιἐλεύθε οτ καὶ θέωσ ποτὲτὶν άνά κ καὶ τ`ν 3 ταπεινώσεω ὁ ὁποία του ύπενθυ ί ει σταθε ὰ κάτι πού
ο
› η
μ
ὥφελιμότητα ­ τὴν πτώση; ”Ο θεωρητικός βίος ηταν άνέ­
ἔχει τὴν τάση νὰ παραγνωρίζη: ὅτι ὁ καθείς μας εἶναι στὸ
καθεν βαθύτατο αίτημα τοϋ ἑλληνίκοὔ ­­προχριστιανικοὕ
ἴ βάθος γάιδαρος.
ὶ
καὶ χριστιανικού­ πολιτισμου καὶ παραμένει άκόμη άναρ·
(Ο πόνος εἶναι ὅτι αύτὸς ὁ ψυχικὸς πολίτισμὁς δὲν βρί­
χικὰ καὶ δίεστραμμένα. Πίσω άπὸ τὴν περιβόητη αὁκνη­
σκεί οὔτε καθ) ύπόνοιαν άντίκρίσμα στοὺς ξενίκούς θεσμούς
ρία» τῶν Ρωμηῶν κρύβεται ὴ άπαντοχὴ της πνευματικης
;ὶ μας, πρᾶγμα τὸ ὁποῖο άποτελεὶ μιὰ άπὸ τὶς σοβαρώτερες
ζωης, η ὅρεξις τοὔ ύψίστου. Μέχρι μυελοῦ ὁστέων μεταφυ­
σίκοί, άρνοῦνται νὰ ἐργασθοὔν, ὰν δὲν εἶναι άφεντικά, γιατὶ
άπολαμβάνουν τὴν δημιουργία. Καὶ ἔχουν δίκηο. Βρίσκω τὴν
άντίδραση πρὸς κάθε βιοπορίστικὴ καὶ μόνο ἐργασία ἐνδει­
κτικὴ ύψηλοὔ πολιτισμού, άποκαλυπτικὴ γενναίας πνευμα­
τίκης διαφοράς ἀπὸ άλλους λαούς, πού ὅμως φαντάζει καὶ
γίνεται ἀπροσμέτρητη άθλιότητα, ὅταν θεωρούμε τὸ βίο­
αίτίες μολύνσεως της νεοελληνικῆς κοινωνίας. Γιὰ νὰ διατη­
ίρηθη ὅ,τι καλὁ ἔχουμε μέσα μας σὲ θεσμούς πού δὲν τὸ άνα­
γνωρίζουν, πρέπει νὰ λειτουργηση ύπόγεια καὶ νὰ ἐκδηλω­
θη ὰνώμαλα. Έξ ού η πρωτοφανὴς σημερινὴ πνευματικὴ
μας ἐξαχρείωση, η μόνιμη κρίση τοϋ πολιτεύματος, ἐφ, ὅσον
τὸ γαλλοβαυαρικὁ κράτος πού βάλαμε στὸ κεφάλι μας εἶναι
γιὰ ύποκείμενα τὰ ὁποῖα δέχονται ὡς συστατίκὴ δύναμη της
μηχανικό τους άγκομαχητὸ παράδειγμα πρὸς μίμησιν καὶ γγ κοινωνίας τὸν νόμο καὶ ὅχί τὸν ὴθικὁ κοινοτικὸ δεσμό, ὁ συ­
βίάζωμε τὁν ἑαυτό μας νὰ περιφρόνηση τὴν ψυχικη του άρ­
χοντιά, γιὰ νὰ προσχωρὴση δουλικὰ στὸν ύλικὸ σκοπὁ ἑνὸς ξε­
νεχὴς κλεφτοπόλεμος τοϋ πολίτη ἐναντίον του̃ ληστρικοὔ
κράτους, μέσῳ της τεραστίας ἐκτάσεως φοροδιαφυγης. Κι Ρ | \ Γ ¶ 9 | Ι 5\ Η πλυμενου βίου. Δεν προκειται για ανατολίτικο κατάλοιπο η ” ομως άν τὸ εσωτερικό μας κοίτασμα έκφραζόταν σὲ θεσμούς Ϊ ἔ Ἱ Ἱ | Ϊ Ϊ Ώ
Ν Η | \ Η Ι Έ Ώ Χ \ ί
σύνδρομο; Ο «όκνηρος» Ρωμηος διακρίνεται για την εργα­ ι. γηγενείς, οχι μονο θα εδινε καρπούς υπέροχους αλλα και λυ­
τικότ τά του στ`ν Δύσ καὶ άναπτύσσει ἔντον δ αστ ιό­
ι ` λί τ ” Ν νι ” δ δο 'ν " τ`ν
η η η
η ρ ηρ
σε ς σε προβ ημα α οπως της τεχ κης, ε με ου οτι σ η
τητα στὸν τόπο του,·ὅταν .ἐνεργη γιὰ λογαριασμό του, ἐν άν­
ποιητικὴ λειτουργία της ἐργασίας η τεχνολογία άναπτύσσε­
τιθέσει πρὸς τὸν άνατολίτη, τοὔ ὁποίου η παθητικότητα είναι
προϊον μοιρολατρίας. Στὴν πατρίδα μας τὸ ποσοστὸ τῶν
ται ἐπὶ τῇ βάσει τῶν άνθρωπίνων άναγκῶν καὶ ὅχι τῶν δι­
κῶν της. (Ο νομοθέτης όφείλει νὰ ὰστηριχθἦ στὰ ὶδιοφυη χα­
άφεντικῶν εἶναι ύψηλότερο ἀπὸ ὁπουδηποτε άλλοὕ, ένὥ στὶς
ρακτηρίστικὰ του πολιτισμου μας, ἀπὸ τὴν καθαρὴ φλέβα
λεγόμενες άνεπτυγμένες χῶρες ὴ συντριπτικὴ πλειοψηφία
του πρέπει νὰ ἐμπνευσθη, άν θέλη πράγματι νὰ άνορθωθη
τῶν πληθυσμῶν σκλαβώνεται ἐξ άγωγης καὶ φυσικὴς ἔξεως ® παιδεία καὶ πολιτεία. “Οχι νὰ περιμένη σωτηρία ἀπὸ τὴν
# Ι ι ι κ ι ± : κ α 3 Ν Ν ι
είς τούς αύθέντες τῶν γραφείων. καὶ τῶν ἐπιχειρησεων. Τι
άλλο θὰ μπορούσε νὰ συμβὴ, ὅταν τὸ νόημα της δουλειάς
εἶναι γιὰ ἐμᾶς εύθέως άνάλογο πρὸς τὴν ἔκφραση τού δυνα­
Δυση και την Κοινη Αγορα, νομίζοντας οτι εκει πατει σε
ὶ | | 3 Ἱ | 'Ψ Ε \ Ν 3 |
γενέθλιο έδαφος, επειδη ταχα είναι η κιβωτος του αρχαίου
ἑλλ νικοὕ πνεύιατος.
η ί
μίσμοἱῖ, πού ἐπίτρέπεί καὶ τὴν συνακόλουθη της ψυχικὴ ὶκα­
Μεταξύ ὰρχαίου καὶ νεωτέρου ἑλληνισμοὔ, μεσολαβοϋν |
3
3 σ. Ν
νοποιηση; ὁΩς βιοπορισμὁς η ἐργασία ἐξάπτει τὸ εγὼ καὶ τὸ 'ύ δώδεκα περίλαμπροι, ἑλληνικοὶ ἐπίσης η, ὰν προτιμάτε,
διαθέτει άρνητικὰ γιὰ κάθε προσπάθεια· ως προσφορὰ βε­
ρωμαίικοι μέσοι αὶῶνες, πού άν δὲν ύπολογισθοὕν ὁ τελευ­
βαιώνει πὼς τίποτε δὲν ύφίσταται μόνο του, γιὰ νὰ λειτουρ­
ταὶος μένει ὶστορικὰ μετἐωρος. Τὸ άντίπαρέρχομαί γιατὶ ἐν
ίθἕί
`ὶ
ίθὅ
προκειμ
ἔκ
­ε
Έ
..,.
(ηισ
ζ
διαφέρει ν
Ωα
(η̃νυ
ιβι̃
υ̃ι̃
τάσω πόσο αὺθεντικα έρμη­ κητη· αφ' ὴς στιγμὴς διακρίνει τὶς οὺσίες αντιλαμβάνεται
νεύει­ τοὺς ”Αρχαίους ὴ εὺρωπαϊκὴ φιλοσοφικὴτπαράδοση. τὴν αμφισημίαιτὴς πραγματικότητος, συλλαμβάνει τὴν πνευ­
Παρατηρὥ λοιπὸν ότι όσο αντίθετος εἶναι ό «ὸκνηρὸς» Ρω­ ματικη του ῦπόσταση καὶ αρχίζει να διαλέγεται μαζί.της/Ο
μηὸς απὺ τὸν άκάματο προτεστάντη, τόσο καὶ περισσότερο θεωρητικός τοἱι̃τος διάλογος όχι μόνο δὲν αντιστρατεύεται
αντίθετο εἶναι τὸ πνεῦμα τὴς αρχαιοελληνικὴς κληρονομιάς τὴν πράξη αλλα τὴν ἐνθαρρύνει στὴν πιὸ αὺθεντικὴ της μορ­
απὸ τὴν ίδέα ποὺ ἔχουν σχηματίσει γι” αὺτὴν στὸν δυτικὸ φη, ὥς νοηματοδοσία τὴς ὺπάρξεως μέσα απὺ τὴν ποιητικὴ
κόσμο. Ἡκτιμὥ βαθύτατα τὸν μόχθο ποὺ κατέβαλαν καὶ κα­ χρηση τοῦ κόσμου. Πῶς να ἐναρμονισθου̃ν οί ἰδέες μὲ τα
ταβάλλουν ἰσχυρὲς διάνοιες τὸ τεράστιο ἔργο ποὺ ἐπιτελοῦν πράγματα, ἐὰν τὰ πράγματα δεν τὶς ἐνσαρκώνουν;
αίώνων θεσμοί πρὸς αὺτὴ τὴν κατεύθυνση, άλλα σημειώνω Τί ἔχει συμβεῖι ακριβώς; 'Αντικρίζοντας ὁ απελευθερω­
ότι για τὸν πολιτισμό τὴς τεχνικὴς πράξεως τὸ πνεὔμα τὴς μένος δεσμώτης τις ίδέες, συναισθάνεται τὸ σκοτάδι ποὺ έφε­
θεωθία­€ μένει καὶ θὰ μἐνη Ριζικὰ ἀπΡΟσπέλασΤ0­ Βἰἑ ἐπίθ· ρε μέσα του καὶ συγκλονισμένος αποφασίζει να ξανακατεβὴ
ρωσιν τοϋ ίσχυρισμοὕ μου διαλέγω μεταξὺ πολλῶν και κα­ στὸ σπὴλαιο για να μιλὴση, μὲ κίνδυνο τὴς ζωὴς του, στοὺς
ταθέτω ένα χαρακτηριστικό δείγμα παρερμηνείας. κειμένου ὺπόλοιπους δεσμὥτες: βιώνει τὴν λαμπρότητα τὴς αληθείας
μὲ κὔρος αρχετυπικό τόσο για τὸν ἑλληνικὸ πολιτισμό όσο ὡς εὺθύνη και ὴθικὴ έπιταγὴ. ἹΙ αληθεια δὲν εἶναι ὺπόθεση
καὶ για τὸν πολιτισμό τὴς Βὺρώπης: τὸν μὔθο του̃ πλατωνι­ προσωπικη, ὥστε να τὴν κρατησωμε για λογαριασμό μας, ὴ
κοὕ σπηλαίου. ι . αληθεια ὺπάρχει για να μεταδίδεται σὰν τὸ ὴλιακὺ φῶς. (Η
Οἱ δεσμὥται του̃ σπηλαίου τὴς” Πολιτείας είκονίζοννα̨ .ενο ανάγκη τὴς­προσφοράς, ἐδὥ, αναβλύζει προτοὔ να σκεφθοὔμε
γνωστόν, τὸν άνθρωπο και τὴν ψυχη του ἐν αναφορά προς τὴν τί μᾶς συμφέρει καὶ τί δὲν μᾶς συμφέρει. 'Η αληθεια ποὺ δὲν
παιδεία καὶ τὴν απαιδευσία, θέμα κεντρικό στὸ αθάνατοαὺτὸ ἐξωθεῖ σὲ κοινωνία εἶναι ψευ̃δος δὲν εἶναι πληρης αληθεια.
πλατωνικὸ ἔργο. Και τὸ μὲν σπηλαιο, ὴ αίχμαλωσία, τὺ αμυ­ Μ, άλλα λόγια ὁ Πλάτων προτείνει ὡς αρχὴ τὴς παιδείας καί
δρό­ τεχνητὸ φῶς, ὴ θέα τῶν σκιών αντί τὥν 7ιραΥιιἀ”Γωνι#ἄλ· τὴς πνευματικὴς ἐν γένει ζωὴς, κάτι τὸ ὁποῖο αργότερα, στὸ
ληγοροὕν τὴν ἐσωτερικὴ συσκότιση, ἐνῶ ὴ παιδεία συμβολί­ φῶς τὴς ἐνσάρκου χριστιανικὴς αποκαλύψεως θα γίνη πε­
ζεται μὲ τὴν απελευθέρωση ἑνὸς ἀπὸ τοὺς δεσμὥτες,ῖ τὴν ποίθηση ακράδαντη: ἐὰν δὲν γευθοὔμε τὴν πτώση, αν δὲν
βασανιστικη του άνοδο, τὴν ἔξοδό του από τὸ σπὴλαιο καί, αναγνωρίσουμε τὸ σκότος τὴς βιολογικὴς συνθηκης, φωτι­
τέλος, τὴν απόλαυση τοῦ ὴλίου καὶ τῶν πραγμάτων. Τὸ ὁ­ σμὸς δὲν ἐπέρχεται. (Η πρόταση τούτη μάς ὺποχρεώνει να
ποἶον σημαίνει ότι ὁ άνθρωπος γεννιέται στὸ σκοτάδι καὶ μό­ ίδοὔμε τὶς πλατωνικὲς ίδέες διαφορετικα από τὴν σύνολη εὑ­
νο μὲ σκληρὴ προσπάθεια μεταστροφὴς σὺνολης τὴς ὺπάρ­ ρωπαικὴ ἑρμηνευτικὴ παράδοση, ὴ ὁποία τὶς αντιλαμβάνεται
ξεως, μόνο μὲ περιαγωγὴ τὴς ψυχὴς προς τὸ φὥς μπορεί να ὡς ἕνα εἶδος πραγματικότητος, ποὺ άπλῶς δὲν ὺπόκειται
συνέλθη. 9Αντικρίζοντας τὸ φῶς αντικρίζειτὶς αίδιες οὺσίεςγ στὸ γίγνεσθαι, ένα ἰδεατὸ δεύτερο πάτωμα ποὺ λειτουργεί
ι › ι ·‹ × τ 9 ί λ ( ι \ ι π ι Λ· ·­ ι
τις αιωι
κ
ΰ
Ν
ὀ`ι
αξίες τοὕ είναι, και συγχρόνως ανακαλύπτει τον ως αντικειμενικός προσδιορισμός. Στον μυθο του σπηλαιου
ἑαυτό του ὡς ὺποκείμενο αληθείας καὶ ψεύδους, σκότους καὶ οί ίδέες αποκαλύπτουν τὸ αληθινό τους πρόσωπο, είναι ὴ τε­
φωτός. "Οσο άκουγε μόνο φωνὲς καὶ ἔβλεπε σκιές, ἢ πραγτ λειότης τὴς ὺπάρξεως, αναλλοίωτη ἐκείνη πνευματικὴ σκο­
ματικότηςὴταν μονοσημαντη καὶ· δὲν ἐτίθετο ζήτημα αὺτο­ πιμότης κάθε ὀντότητος ­­ό λόγος της, κατα τὴν πατερικὴ
γνωσίας, ἀφοῦ ὴ μαρτυρία τῶν αἰσθησεων ὴταν αδιαφιλονί­ ἔκφραση­, τὸ όραμα τὴς όποίας επιτρέπει στὸν άνθρωπο να
ίθθ
ΙΟ?
βρίσκη, νὰ ξετυλίγη τόν ἑαυτό του και νὰ δημιουργὴ. ”Ασφα·­ λειτουργία τὴς παιδείας ὡς ψυχικὴ κάθαρση διὰ τὴς θεωρίας
λὥς τό ·πλατωνικό είδος άποτελεἶ μιὰν οὐσία αύθύπαρκτη, τῶν ίδεὥν, ὴτοι διὰτὴςάπαλλαγὴςτου άπό τὴν δεσποτεία τοϋ
πού αύθεντικὁτητά Με εἶναι Ξἰἐ βἀθοἐ Τἦἐ αυ̃θεντϋνόνηΐθῶ άναγκαίου, πού διεκδικεί μέσῳ τῶν αίσθὴσεων τίτλους όντο­
τοὔ ύλικοὕ κόσμου, ὴ διάλυση καὶ ὴ όδύνη τοῦ όποίου στε­ λογικὴς προτεραιότητος. ”Ως πνευματικός ρυθμός παιδεία
ροὔνται, ἔτσι, νοηματος. Ἑν τούτοις ὴ θεωρία τῶν ίδεὥν και δὲν ὁδηγεῖ στὴν κατὰ φύσιν πλησμονὴ τὴς βιοσυντηρὴσεως,
ὴ πρᾶξις πού άπορρἐει ἔχουν τὴν αύθεντικότητα τὴς ὁμοιώ­ ὁδηγεῖ στὴν ζωὴ τὴς προσφοράς. Χωρίς θεσμούς ό άνθρωπος
σεως θεῷ κατὰ τό δυνατόν και τὴς καλὴς, άναγωγικἦἐι μ­Ε· εἶναι ἔκφρων ναυαγός· ό πεπαιδευμἐνος ἄνθρωπος και ό
μἡσεως, ύπ” αὐτὴν δὲ τὴν ἔννοια τό προϊόν τους, είτε εἶναι πολιτισμός ἀνθίζουν στούς θεσμούς, όπως ὁρίζει ὴ φύσις του
άνθρωπος ­­ό φιλόσοφος­­ είτε ἔργο, δὲν συνταυτίζει τὴν ὡς ζώου πολιτικού καὶ ὴ φύση τὴς κοινωνίας. Τί νὰ προσφἐ­
ὕπαρξὴ του μὲ τὴν λειτουργία του ούτε διαχωρίζει Τὴν σημα­ ροη ὁ ρουσωικός ἄνθρωπος, ὅταν τό μόνο πού τόν άπασχολεῖ
σία τὴς ύπάρξεως άπό τὴν ἐνέργειά της, γιὰ νὰ γίνη τεχνικό εἶναι νὰ τινάξη τούς κοινωνικούς θεσμούς είς τόν ἀέρα, βά­
μἑσονν Και νὰ οκεφθἦ χανεὶἐ πὼἐ οἱ Νέοι χρόνον ὕπΞΥΡἀμ­ιι­Ετ ζοντας τό κατ” αὐτόν δικαίωμά του πάνω άπό τό δίκαιο; Με
σαν ἐμφατικὰ ότι ὁ θεωρητικός βίος τῶν ,Αρχαίων τάχα ὥδὴ­ τόν Ρουσὼ ἐγκαινιάζουμε ἀκριβὥς ὰντίθετη πορεία άπό ἐ­
γησε τόν άνθρωπο σὲ μιὰ νοσηρὴ άκινησία, άπό τὴν όποίοι κείνη του̃ πλατωνικοὕ δεσμώτη: μέχρι τότε ὴ παιδεία ἐνε­
τόν βγάζουν, ύποτίθεται, αύτοί, δεχόμενοι τὴν αὐτονομία σάρκωνε τό πνευματικό αίτημα τὴς εξόδου απο τό ἐγωτικό
τὴς πράξεως, τὴν τεχνικὴ της αύταξία! καὶ ἐνστικτὥδες, εἶχε δὲ πρότυπο ἐν ἀρχὴ τόν φιλόσοφο καί
Σὲ ποιό σημεῖο κατηντησε τόν κόσμο μας ὴ αύτοσκοπός κατόπιν τόν άγιο· μὲ τόν Ρουσὼ ἐπιστρἐφομε στόν σκοτεινό
πράξη καὶ ὴ παιδεία πού τὴν ἐξἑθρεψε γίνεται άπό ὅλονἐ πίὰ κόσμο τὴς ψυχὴς, σὰν νὰ μὴν είχαμε ποτὲ άντικρίσει τό φῶς
αίσθητό. Πρέπει όμως νὰ γίνη καὶ Ξθρέωἐ Υνωστὸ ὅΐί· Τὰ της ὴμέρας, σὲ μία ζωὴ ἐν τάφῳ, χωρίς ὑπόνοια κι ἐλπίδα
πάντα διαδραματίσθηκαν στό παρασκηνιο τὴς ὰρχαιολα­ ὰναστάσεως, άφου̃ ἐκεῖ κυβερνά, ὴ φυσικὴ ἐπιταγὴ, πού άπο­
τρίας, ἐρημην βέβαια τῶν Ἱόρχαίων, Φωιθὼε δείχνει· ἦ περί· κλείει κάθε αύτογνωσία. ,Αλλά ἐὰν αότογνωσία εἶναι ὴ άφε­
πτωση ενός άπό τούς θεμελιωτὰς τὴς σύγχρονης εὕρωπαίϋὀἦἐ τηρία τοῦ αύθεντικοῦ άνθρωπισμοὔ καὶ ό βιολογικός εαυτός
ἐκπαιδεύσεως. ”Αναφὲρομαι και πάλι στόν Ρουσώ, ὁ ὁποῖος μιὰ άχανὴς ὰνάγκη, ὴ ὁποία βλέπει τὰ πάντα ὥς μέσα, πῶς
ρητῶς δηλώνει στόν Αἱμίλιο ότι ὴ ωραιότερη πραγματεία νὰ ύπάρξη αίτημα ἑσωτερικὴς μεταμορφώσεως του̃ ἀνθρώ­
περὶ παιδείας πού γράφτηκε ποτὲ εἶναι ὴ Πολιτεία τοϋ Πλά­ που, δηλαδὴ πολιτισμός, καὶ πῶς νὰ ύπάρξη παιδεία χωρίς
τωνος, ἀλλὰ θεωρώντας τόν άνθρωπο φύσει άγαθόν καὶ τόν αύτό τό ίδανικό;
ξεπεσμό του ὁφειλόμενθ σνὶἐ νωννωνίκὲἑ ισννθἦκεἐν θέτει­ ῶἐῖ Ποιό μπορεί νὰ εἶναι σὴμερα τό δικό μας άρχιμὴδειο
παιδαγωγικό σκοπό τὴν ἀτομικὴ
αύτάρκεια, χωρὶἐ νὰ σννεντ στὴριγμα, ἐὰν ὰπορρίπτωμε τόν ἐξευρωπαϊσμό στὶς ποικί­
δητοποιὴ πως κάτι τέτοιο βρίσκεται στούς ὰντίποδες τὴς λες ἐκδοχές του, ἐὰν δηλαδὴ μᾶς ἐνδιαφέρη ὁ δημιουργικός
πλατωνικὴς παιδείας. Έρμὴνευε τόν ζόφο τοϋ σπηλαίου ὡς καὶ όχι ὁ δυναμοπαραγωγός άνθρωπος; Διότι ναί μὲν ὁ σύγ­
ζόφο τῶν θεσμῶν κι αὐτό τοῦ ἔφθανε. Τοῦ ἔφθανε γιατὶ τοϋ χρονος κόσμος εἶναι προιόν τοῦ ἀναγεννησιακοῦ οὑμανισμοὕ,
ἔκανε, όχι διότι ἔτσι ὴταν, άφοὔ πιστεύοντας στόν άγαθό πλὴν οί προϋποθέσεις του πανε πολύ πέρα, ὥστε ἐγκεντριζό­
ἄγριο· ἔβλεπε τό κοινωνικό συμβόλαιο ὡς λύση, ἐνὥ δεχόμε­ μενος μὲ μπόλι άπ” τὴν κοιτοιβολὴ νὰ βρὴ πνευματικὴ διέξο­
νος ό Πλάτων; φύσει πεπτωκότα τόν άνθρωπο, ἑννοεῖ τὴν δο στὴν κρίση του καὶ ὁ πολιτισμόςν” ὰνθίση σὲ, μιὰνέαίστο­
ω
κ
108 ίθθ
Φ _ χι ι τ Μ
ι 8 ι Οοπῖγκι η τεχνικη δεν ειναι οὐδἑτερηικαὶ μπορει γιὰ ­η̨οοι̃­Ο οὰ ­Εργο
ιω \
ρικη φάση. Τούτο στην σχετικη εκπαι ευτικη ρ η
ιι 1 ιι οι ε
εχει την εννοια οτι η τι
όπότε καμμία κατάρτιση δὲν μπορεί να ε ναι απ ως τεχνικη
Ό
ῇε
ΚΓΝ
Φ : . κ `
η δεν ,αναγνωρίζεται αὀτοσκοπός, υποἶταἔεη Μην πνευβαΐιχη. σκοπιμότητα, διακρίνοντας απο­
, χ
„γ, ι λ­ ι φασιστικα .μεταξύ του ηθικου στόχου καὶ τοϋ πρακτικοιῖ
ἀπολ­Ἐλἑσιιικθἐι ὅχι δεοντολογικά όπως ηθελε ἔνας Κάνε
καὶ να χωρίζεται από την θεωρητικη της σημασία, ηόποία ·· ι ιι ,
·­· κ | Ν
λ αλλα δια Τηἐ πιστεως. Πιστις ειναι η ανευ όρων παράδοο
προσβλέποντας είς την πνευματικη ὶσορροπία καὶ π ηρότη­ . η
) Ν Ν ι ε
τα του̃ δημιουργοὕ καὶ τοῦ χρηστη, μεταβάλλει κάθε προσ­ σΐηηαληθἶίαἐ ενω δημ·ω®Ρ”Υίχη Ύωε­"ται η ΐῳἀξη στην ὁποία
πάθεια σὲ ἑνεργό ασκηση της αρετης. Λέω «ενεργό ὀίσκηση»
Ν ­ 5 λ π ± ι
διότι από τα χρόνια του ,Αριστοτέλους γνωρίζομε πως η αρε­ οί τηἔ την ηθίκη σκοπίμοΐητοίι εὰν δεν την Ταυλ­ίση μὲ
βαραινει το αισθημα_ Ἐοιν η λογικη δεν εντάξη στην αλυσί­
Η
ου
Ϊ Έ /
τη δὲν συνιστᾶ ἰδιότητα του ανθρώπου, σαν τὸ λέγεινιη τὸ πρξίκἶίκίἶ αποῖελεσμα δὲν την καταλαβαίνει καὶ δὲν λειτουρ­
σκἐπτεσθαι, γιὰ να ύποτάσσεται σὲ ἐξωτερικούς κανονες,
αλλα ενέργεια του̃ πνεύματος, τελείωση του. 'Επομένως μ
την σκληρη δουλεια στην προσδοκία της εν πνευματι μορφω­
σεως πρὸ οὶουδηποτε άλλου μαθηματος, τὸ σχολεῖο πρέπει
ι, ς γει η πιστις διακρίνει ασφαλως μεταξύ ηθικοὔ στόχου καὶ
ὲ πρακτικοὕ αποτελέσματος διότι σ” αὐτὸ ποὺ πράττει ὁ ἄν­
°° ® ' ' θρωποἐ βλέπει τὸν ἑαυτό του καὶ όχι τα αντικείμενα. Τοϋ­το
εἶναι απολύτως φυσιολογικό στα πλαίσια της παραδόσεώς
) 2 τ ι ›| 3 | 9 3
να διδάσκη υπομονη, ἑπιμονη, ὕπακοη, αφοσίωση, φιλοτιμία, μας, γί ?π0ία> ελ·­σιι αναδείηνυεταί σὲ κατ εξοχην ηθίκη καὶ
. Ϊ 9 3 ||
” ἔναν λό ο τὶν έ ι„ινα ια τὸ καλό καὶ ό ιτὶν α ωνία ια πωητθκη δυναμη» εφ Οσον διαπλάθει Τὸν ἴδιο τὸν πα οί οντα
ιι ν ιι ιι ει τ ρ Υ
δ · ι /­­ ­ Τηἐ δημιιθιψγίοιει ”Η λογικη ἀποτελεῖ διαδικασία συρραπτι­
την ανάδειξη καὶ την εὀπορία. "Οτι η ἐκπαί ευση μας χρεια­ \
­ ι = ­ Ν κη· τὸ αίσθημα μορφώνει. Γι' αύτὸι καὶ όταν ὁ ἄνθρωπος τοϋ
ζεται ὁίμεσα ναυαγοσωστικα μέτρατου τυπου επαναφοράς της
διδασκαλίας τῶν 'Αρχαίων καὶ τοῦ πολυτονικοὔ συστημα­ αίσθηματοἔ συμβαίνη νὰ μην διακρίνεται για την καλλιέρ­
τος, ἐπιστροφηε στὸ καθεστὼς τοῦ ἐξαημἐρου, των ἐξετά­ Υἶία Τηἦ δίανοησεωἔι ἐν Τούΐθιἐ σφΡαΥίζεΤαι ἀπὸ την σωστι­
σεων, τηἑ βαθμολογίαἐ καὶ τηιἐ ἐπιθεωρησεωἐι ἑπανιδίηὕσεωε [Ξ π®ξἶα8®ση|”Γη§'θελησΞώ§ Του σΐὸ θέλημα Τοῦ Θεοῦ­ ,Εξ
τῶν προτύπων σχολείων καὶ μάλιστα ἑνὸε Τουλάχιστον
ανα οΐ "αξηπαραέτηση του ἀπὸ Την θέληση δυνάμεωἔι ποὺ Τρέπεὶ
νομό, καταργησεως τοῦ κρατικοὔ μονοπωλίου ἐκδόσεως Την δυναμη Τηβ θελησεωη σὲ ἀφοσίωση, σὲ θυσία προσωπικη.
σχολικῶν βιβλίων, ἐφαρμογης τοῦ νόμου περὶ ”Ανωτάτης Ο πνευματωίος ἄνθθωποἔ της πίαΡα8όσεώ€ μας εύτυχῶς δὲν
Ν ι ι ι ι εμπνέεται, όπως θα ηθελε ό νομοθέτης, από αγάπη ἐν γένει
Ἑκπαιδεύσεως ­μέχρι της αντικαταστασεως του­ στο
_„ ­ .`. Μ π ' | ι ι › Ν Ν
πνευμα καὶ τὸ γράμμα της αποφάσεως του Συμβουλίου Ἱἰπι­ 9 9 τον αῖθίἶωποι δω." στην πραἔη οωΐηἔ 'ἴηἐ ιίἀγάπηςυ
` # ι ι ε ι ρ |
°“ θα Ύίνοταν Ο ιδιος σκοπος και οι αλλοι όλοι μεσα του θερ­
κρατείας, εἶναι προφανές, όμως αὐτὰ τα μέτρα δὲν αποτελουν ,
Ν ι κ | .
Μαὶ ἀνῖγμετώπιση προοπῃχηςγ Μἐῖρο προοπτγχης θὰ ἦταν μαινεται απο αγαπη προςτον συγκεκριμενο συνἀνθρωπο, ὁπό­
"' | ι 9 κ :
μία εκπαίδευση βασιζόμενη στα δεδομένα τοϋ τόπου μας,
τε τεινει διαρκως να σπαση τον εγωτικο κλοιο.
, π
ΓνωΡιζ0ν'ι”α©τί ανθρωπο θέλομε μπορουμε νὰ σκε θου̃ Ξ
πρώτιστο τῶν ὁποίων δὲν εἶναι ό αφηρημένος άνθρωπος αλ­ \ ι φ μ
"' ι # ι ο ι
λι ι › ινα τον θεσμο της παιδειας σε μια ριζικα ανανεωμενη προοπτι­
λα ἐκεῖνος πού βγαίνει ἀπὸ τα σπ αγχνα του και ενσαρκω
Ϊ Κ .
­ ~ × ιδ ι κηι Η προοπτικη τούτη θεμελιώνεται στην αποκρατικοποίη­
ὥς δάσκαλος τὸ ἐθνικὸ πνευμα ζωης ­την παρα οση
Ὁ ανθρωπος αὐτὸς δὲν ειναι «τεχνικός» ουτε οργανωτικό
ε ι ιι ι ι ση της ἐκπαιδεύσεως, την σαφη δηλαδη καὶ απαραβίαστη
ανεξαρτησία της από τὶς οίκονομικὲς πολιτικὲς επιλογες
στἐλεχοςρπού πιστεύει εἰς την άνεση τῶν σχέσεων μὲ τα ι
Η ,_ | Χ { ) | ω
πράγματα, είναι ὁ διψασμἐνος για πολιτισμό. Γνωρίζειιπὼς φωὶη­ηη­βερνησεων· Σημείωΐεον ὁτίη ίδεα τηἔ ἀπ­οηθατηω·
ιιο Μι
λ : ι : . Ν ν ι κ οι ρ
οι εν δ ­εω τ ι τ· ι υτ τ
ι ­ ι ι · ι
Ξτ ημ ης γεκπαι ευσ ς γινε α, δεον ολογ ευρω α δεν ειναι πεθαμενο παρελθον, που επιμενει σώνει καὶ καλα
αποδεκτη, εξαιρεσει των καθεστωτων τα ­οποια εννοουν να να βρυκολακιάζη τὸ παρόν μας. Ἐὰν τὰ κυρια στοιχεῖα της
ε, : .. ιιδν κ¬ κ .ι ικ±ι›_
| Φ, Ετ
υποτασσουν τα παντα στον`κρατικό μηχανισμό και τις αναγω ταυτότητος ενος ζωντανου λαου εἶναι, όπως φθάσαμε νὰ γρα­
κες του. Δεν προκειται για ανεδαφικο αιτημα. Το προκαλει φουμε ακόμη και στα σχολικὰβιβλία, ‹‹ό,τι καινούργιο ὁ ίδιος
ἐπιτακτικὰ η ἐποχη μας διότι χρειάζεται ανθρώπους ικα­ ζη και δημιουργεί», ἐὰν δηλαδη τὸ ἑλληνικὸ πρόθλημα εἶναι
νους νὰ χειρίζωνται καὶ νὰ ανανεώνουν την τεχνολογία,χωρὶς «πῶς μέσα στην οίκουμενικότητα του σημερωοὕι
νὰ κυ ια ου ται › ` τι ανικ` δι­ δικα ίε .Οἱ 83­ θ` “ ` Ι · \ < Ν
Ρ¬ Ρλ `# απο γἑ Η­Ὁχ 89 \α ,σι 2 ῖἢἐ, χ οι μποροἑ›με\ να βρισκουμε τον εαυτό μας» ἐπὶ
ποινῃ ἐπαρ­
ρες που αυτη την στιγμη διαβαινουν το κατωφλι της νεας τε­ χιωτισμου, αν μη ίστορικου διασκορπισμοὔ, τότε ασφαλώς
χνολογικης ἐπαναστάσεως, αρχίζουν να καταλαβαίνουν ότι η παράδοση εἶναι καταψύκτης κάποιων γενικών χαρακτηργ­
? | ἔ ρἰ ¶ δ Ϊ 3 ί Ἱ
ιν γ |
επει,γει›η πριιδεια νατιποτελεση νησίδα ελευθεριεας στην κοι στικων, χωρ.ς δικη της πυοἢ χαὶ χεῃοῳφία· Δὲν πρόκῖωαγ
νωνια, εαν η τελευταια δεν θελη να καταρρευση υπὸ το βαρος ομως περὶ αυτου. 'Όσο η αναζητηση της ἑχληι,γ,χα̨,ς .,α.„,.ό_
τὥν αυτομάτων της. "Αλλο ζητημα ότι δεν διαθέτουν τὸν τητος εἶναι, υπὸ μορφολογικην ἔννοια, χιμαιρικη, Τόσο ρεα­
προσφορώτερο πνευματικὸ ἐξοπλισμό, γιὰ νὰ διαπλάσουν λιστικη αποδεικνύεται ἐντοπιζόμενη στὸ αίσθημα τῆς κοιωἦς
ἐκείνους οἱ υποῖοι θὰ φέρουν είς πέρας τὸ ἔργο. Μπορεί νὰ μοίρας, ηγουν στην ηθικη ὀντότητα του λαου καἶ όχι στην
ἔχουν πραγματώσεις υψηλότατες στην περιοχη του ανθρωπί­ υλικη του υπόσταση. ”Ως ἱστορικη μνημη βιωμἐνη ἀπὸ ὅλως
νου λόγου, στην παράδοση τους όμως δὲν υπάρχει θέση για μαζι καὶ απὸ τὸν καθένα χωριστά η παράδοση ἐξασφαλίζει
Ἄ
τὸ πνευμα της χάριτος, την δυναμη που ἐν ασθενεία τελειου­ \ στὸ παρὸν ενότητα. Ἑκτὸς αὐτῆς της ἑυότ­ηΐος ὁ ἄνθρωποζ
2 κ Μ Ι ι π Ι ` Ι κ κ Ν ςγ Ν
·
.
ν ιν τ
_ _ ·ι
ται Ο δεσμρς της παιδειας με τη πολιτεια δεν|γ ε αι να θα ἦουσε αν ζουσε αμοιρος καὶ ανημπορος νὰ νιώση ευ­
συγκροτη σχεση εξαρτησεως. Ως θεσμος, η παιδειακαλειται τυχης η δυστυχης, αφου μέσα στην μοἴρα νιώθει ευτυχία
νὰ ἐνεργοποιη πνευματικῶς τὸ ανθρώπινο δυναμικὸ ἑνὸς ἔ­ δυστυχία. Δὲν εἶναι λοιπὸν η ταυτότης μόνο αίσθηση κοινης
\ | Η Ε! ἕ Ι ἕ |
Ν εξι |
θνους, το κατορθώνει ομως οταν, ο λογος της ,εἶναι αδρος, κατοιγωγης, ειναι κυριως αη̨̃σθημα ,ω„„,ς μοίρας· Γρ αὐτὸ
οιποκαλυπτικος κι οχι ρητορικη οπισθοβουλία, οταν δὲν του και η γλωσσα, ὡς ἔνσαρκη ίστορικη μνημη αποτελεῖ κατὰ
_ .
. 7 ` ι
αναπτύσσει αρνητικα την κριτικη δυναμη, στην άγονη αντι: κανόνα, συστατικὸ στοιχεῖο της Ταγῃ­ός­ητος, ρ, ὑποΤ¿μ„σ„„
παράθεση των λογων αλλα προσφεροντας του αξιολογικα, κακοποίηση του ὸποίου τραυματίζει την ἐθνικη διαρκεια.
κριτηρια φωτίζει τὸ σχετικὸ καὶ ρἐον μὲ τὸ απόλυτο καὶ του
Ἑπομἐνως
η παράδοση δὲν κατοχυρὥοε,
πρακτκὰ Τὴν ΰ­
μεταδίδει, ἔτσι, την ἱκανότητα, αντι να ακόλουθη παθητικά, παρξη ἑνὸς λαοῦ, Τὴν καωχυρώνει
ἐπειδη, ὥς τεραστίας πυ­
ν` ” ί ` ί ” 'τ ν/Η ιεί δὲν εἶναι
' ι · ι
οι ελεγχη την, πορεια των :πΡοι'Υμα=
το ,Έὴπα δ να
κνστητοε συγκεντρωση αισθηματος, ­στερεώνει την ηθική του
εσον κ ατικο· ε ναι σκοπο και υπ αυ τ ν εννοια συνι­ υποστ ° Ν λ ° ι
Ρ· Ρ ­ γἔ *Ι
ριση και δι αυτης την ιστορικη του πίστη και τὸ με­τα­
στα πολιτισμικό πυρηνα. Η πολιτικη εἶναι στοιχειο του φυσικο του ὸραμα.Ἑξουὁβαθυταταηθοπλαστικὸς χιαραατνγ­
πολιτισμοῦ και ὡς ἐκ τουτου ὁφείλει, αντι νὰ αποφασίζη
ρας του̃ η̨̃σωρωγου̃ μαθἡμαως στὴν Γενικὴ Ἐκπαγδευση ἢ
κ π ι Ν ι ι λ › κ ν κ κ ι ›
Δ 7
τντυ ιι νδιδ τιποαυτνκαινα
ι ι ι
Ύξοι δη ηηζτηἐ παδεθοἐς, α αοκε α α η αυτογνωστικη του δυναμις, ὁται, βεβαιως δὲν „α„,α,.ρύχεΤα,
ν υτ ν .
λ ° ι ι < Ν
τηεΤιασΦἶΦ ι η παντιλἶ
εςα οδομια
απο ‹‹αναλυσε|ις›› σαν αυτες που υποχρεουνται οί μαθηταὶ νὰ
ο π οτυπο τ ε νικ παι εια τον ιου ικο εν κατ
ι ι . , Ν Ν
ΕΞ) θλγἐ Ὁ "ης €ι,8 ΡΥ
|απινουν σημερα. Χωρις το αιματινο παρὸν της ίστορικης
τ
ν . α οσ
ι ε × × =
πισ ει αν ρωπο, α το βρουμε στη παρα οση παρ η μνημης στην παραδοση, πως να μην εκλαμβανονται ὡς περιε­
112
ιιε
8
χόμενο τὴς έθνικὴς ταυτότητος κάποια γεωγραφικά δεδομένα πὸς εἶναι νὰ ἀνακαλύψη τὴν ἐλευθερία. ,Επαναλαμβάνω τὴν
ίασταυροδρόμι λαὥνυ), γιὰ νὰ συναχθὴ ἀκολούθως ό ‹‹ὁρια­ παμπάλαια ἀλὴθεια: Είμαστε ίσοι ώς πρὸς τὸν νόμο καὶ όχι
κὸς χαρακτὴρας» _ διάβαζε: ἀσπόνδυλος­ του Γένους; μἔΐαξύ μαἐι ὁπότε κο'­νωνου̃με ἐν ἐλευθξθία̨· ὅΐαν ὅμ­ωἐ “ἦ
Ἐὰν θεωρουμε τὴν παράδοση μητέρα καὶ τροφὸ τὴς τται­ ἐλευθερία ἀφορά στά δικαιώματα, τότε ἀναγνωρίζουμε καὶ
δείας μας καὶ του ­μέλλοντός μας, πρέπει νὰ ἑρμηνεύσωμε τὸν μιὰ μεταξύ μας ίσότητα, που κατοχυρώνει τὴν ἀνελευθερία.
ἐκσυγχρονισμὸ ὡς στροφὴ, κατὰ κύριο λόγο, πρὸς τά μέσα Τὰ δικαιώματα ὡς δίκαιο ὁδηγοὔν κατά ευθεῖαν στὴν ίσο­
καὶ όχι ὡς προμὴθεια τεχνικου ἐξοπλισμοὔ καὶ ἀπομιμὴσεις πεδωτικὴ τυραννία τὴς μάζας καὶ τῶν δημαγωγῶν, τὸ ἀντί­
άκριτες ξενικὥν προτύπων. ίοφείλουμε νὰ ἐπιδιώκουμε ὅ,τι στοιχο τὴς δυνάμεως του ἰσχυροτέρου ἀτόμου, που άλλοτε
μάς κάνει καλύτερους καὶ όχι ίσχυρότερους. Ἐπὶ τέλους ὴ λογιζόταν ἐπίσης δίκαιο. Τὸ δίκαιο υπεράνω τῶν δικαιωμά­
μηχανικὴ δύναμις ουδέποτε υπερέβη τὴν ὴθικὴ ἀκμὴ. Σ” των καὶ τὴς υλικὴς δυνάμεως προϋποθέτει μία προσωπικὴ
αὐτὴ τὴν περίπτωση ὁ δάσκαλος προέχει άπείρως του συ­ ἀνισότητα στὸ πλαίσιο τὴς ὁποίας τὰ δικαιώματα υφίσταν­
στὴματος, ὴ δὲ προσωπικὴ αυθεντία του ἔχει τὸ κὕρος μιάς ται, χωρὶς έν τούτοις νὰ ἀσκουνται ἀνταγωνιστικἀ ὁλοκλη¬
ἀρχὴς, υπὸ τὴν ἔννοια ότι μὲ τὸ δοτικό του πρότυπο έπενερ­ ρωτικά, ἐφ, όσον ἀπὸ στοιχεῖἶο τὴς ἀναγκαιότητος γίνονται
γεῖ στὸν μαθητὴ διαπλαστικά, τὸν έπηρεάζει πολύ πιο βα­ έκφραση έλευθερίας. 'Έτσι δὲν ἐπιστρέφομε στὴν αύταρχία
θειὰ ἀπὸ τὴν διδακτέα υλη. Τὶς γνώσεις που μεταδίδει τὶς περασμένων έποχὥν ἀλλὰ βαδίζομε προς τον ευσταθὴ καὶ
διδάσκεται° τὴν ἀλὴθεια ὅμως πού ἀκτινοβολεῖἶ τὴν χρωστά ι φιλοτιμημένο άνθρωπο° δὲν ἐπιλέγομε τὴν ἐξουσία του μεγά­
στὴν πνευματικὴ παράδοση. Ἐὰν ὁ δάσκαλος διδάσκει τὸν λου ἀριθμου τὴν ἀρχὴ ἰσχυρὥν όλίγων ἀλλὰ τὴν πολιτεία
μαθὴτὴ, τὸν δάσκαλο διδάσκει ὴ παράδοση. Δὲν τὸν διδάσκει τὴς ἀρετὴς. Ἱἀπάρχει στὴν προσφορά μία δικαιοσύνη τἦἐ
τίνά μεταδίδη, τον διδάσκει νὰ δίδη. (Ο καλὸς δάσκαλος εἶναι / \ ἐλευθερίας καὶ υπάρχει στὴν ἀνάγκη μία ἀδικία τὴς ἰσότητος:
ἱλαρὸς δότης καὶ ἀκριβὥς στὸ ένέργημα αυτό τὴς προσφοράς, ὴ πρώτη ἔχει νὰ κάνη μὲ έσωτερικὴ περίσσεια, ὴ δεύτερη μὲ
ὴ παιδευτικὴ σχέση ἀποκαλύπτεται μιά σχέση ριζικὴς ἀνι­ ἔνδεια ψυχικὴ. ,Εξ ου ὴ ριζικὴ μειονεξία τὴς ίσότητος έναντι
σότητος. Βύλογημένης ἀνισότητος, ἀφοῦ τὸ δόσιμο προυπο­ γ τὴς έλευθερίας, όπως καὶ τὴς λογικὴς έναντι τὴς ἀγάπης. ”Η
θέτει ἀνίσους, στὴν προσωπικὴ βέβαια ἐλευθερία τους καὶ ἀγάπη εἶναι τυφλὴ γιατὶ ἀκριβῶς δὲν πηγάζει ἀπὸ καμμία
όχι ἔναντι του νόμου, ἐνὥ ὴ ἰσότης γεννά καὶ διαιωνίζει τὸν ἀνάγκη ­ στερεῖται ἀποχρῶντος λόγου· ὁ λογισμός, ἀντί­
άθλιο υπολογισμὸ τὴς μοιρασιάς· θυσιαστικὴς ἀνισότητος, θετα, πηγάζει ἀπὸ τὴν ἀνάγκη τὴς αίτιατικὴς σννθχἦς Τοῦ
ἀφοῦ ὁ εἶς προσφέρει μετά χαράς καὶ ὁ άλλος λαμβάνει ἀπο­ ὶ παντός. Στὴν περίπτωση του λογικοὔ ἀπλὥς ένδιαφέρει νά
φασισμένος νὰ ἐργασθὴ μὲν σκληρά, ἀλλὰ ἐσωτερικὰ νὰ ί ἀναπτυχθουν οί υφιστάμενες ἀντικειμενικὲς δυνατότητες, ένὥ
πλουτίση­ στὴν άλλη ένδιαφέρει νά ἀλλάξη ὁ ίδιος ὁ άνθρωπος, τὸ φῶς
<Η παιδαγωγικὴ σχέση εἶναι σάν τὴν γονει̃κὴ: όσο ένδια­ νὰ φθάση σωστικὰ έκεῖἶ όπου τὰ σκοτάδια εἶναι ἀδιαπέραστα,
φέρεται ὁ δάσκαλος γιὰ τὰ δικαιώματά του, τόσο ἀδιαφορεῖ στὸ. χάος τὴς ψυχὴς, που δεν ἀφὴνει νὰ προβλέπωμε ποιοὶ θὰ
γιά τὸ παιδί° καὶ σὰν τὴν ἐρωτικὴ, όπου βλέπομε στὸν άλ­ είμαστε καὶ τί θά κάνωμε ἀπὸ τὴν μία στιγμὴ στὴν άλλη. Γι“
λο τὴν τελείωσὴ μας καὶ νιώθουμε χωρὶς ἑκεῖνον ἐλλιπεἶς. αυτὴ τὴν ἀλλαγὴ μεριμνά ὴ πραγματικὴ παιδεία.
Σκοπός, άρα, δὲν εἶναι νά υποταχθὴ ὁ νέος εἰς τὸ κράτος τὴς Το ἰδανικὸ σύγχρονο σχολεῖο θὰ ὴθελε νὰ καλλιεργὴ τὶς
ἀνάγκης, όπου ἐνδημεῖ ὁ ἰσωτισμὸς τῶν δικαιωμάτων, σκο­ . ψυχικές ἀρετές, νὰ όξύνη τὶς διανοητικές ίκανότητες καὶ νὰ
144 11ὅ
ί
‹ ι › , μι ο : ν ι Ι 8
ἀγταπτύσσγ, .τὶς σωμαςγκὲς δΞξ,ό.,.„.Γες. νθμως ἡ ἀγαθο, Τούτη Ε ο άνθρωπος αθαναιιζεται εν γενει στον βιολογικο κυκλο, στην
§ | ) | | \ Ν Ν ζ Ν·
προοπτικη γίνεται νὰ εὀτυχηση ὡς τελικὸς σκοπος παιδευτι­ αντοτὴτα ατωντζοταί· ποοσωπταα· Το θαομα τὴς θοωοπαο των
) | 3 "Ψ Ύ 3 Ν Ω | 9 \ |
κός, ὅταν οἱ δυνάμεις που ἐνεργοποιει δὲν λυτρώνουν αφ) αατοστων ονοονττων οονατ ααοτβωἔ ὴ αοταβασὴ απο τωοα
) 9/ Ι Ν ι › ν ε :
ἑαυτων τὸν άνθρωπο ἀπὸ τὸ κράτος της ἀνάγκης; (Η κατά­ στὴν ατωντοτὴτα› ὴ οονατοτὴα μ· αλλα λο`ίτα› αταο οπαο_
Ν ε ε : : 3 Ν 5 ῃκ κ :
ληξη του εὐρωπαικου οὕμανισμου φαίνεται ὁλοκάθαρα2 στρέ­ τ ξεωτὔ ὴ οποτα ττὴοτοομονὴ οσωττονπωα ανα να μὴχανεοοτατ
5 : : κ ι Γ· κ 1 5 ι
φοντας τὸν νέο αποκλειστικα στὶς δυνάμεις του, συγκεντρώ¬ ενανωντωο τοοποοσ ντα να σοντὴοθτατ κατ να οπτβαλλοταα
νει όλες του τὶς προσπάθειες καὶ τὶς φιλοδοξίες στην θωρά­ σαοοπίζττ τὴν πλὴοοτὴτα παντοο ποτὴτνκα ὡο ποχαοττωαένὴ
Ν _, ο
κιση του ἐγώ. ,Εξ ου η ανίατη ασθένεια της παιδείας των αντοτοτέλοτα·
ἐθνῶν ἀλλὰ καὶ τὸ ἐλπιδοφόρο νόημα μιας άναγεννημένης ἑλ­ Δτα στοαατοο τον (Ανίοο Γοὴνοοίοο Παὴαμαι ὴ >Οοθο“
ληνικης παιδείας. Διότι ἐὰν η εὐρωπαϊκη παράδοση διαθέτει οοξία ποοσφέοοα αἱοονοἔ τοοοα› ονέξοοο στὴν μονταὴ πνοοο·α“
μόνο την διέξοδο τοῦ αὑπερανθρώπου», εφ” όσον δὲν ἔχει θέ­ τταὴ αοίσὴ τοο οοττποο πολτττσμοο· ,Εαν οὲν τἰσαποοοτατ
ση στὸν κόσμο γιὰ τὸ πνεῦμα της χάριτος) ὅχγ ὑπὸ Τὴν ὑπερ_ ν από τα ἔθνη τοὔ ἑτερόδοξου χριστιανικοὔ κόσμου, ἐν πολλοῖς
φυσικη ἔννοια της βοηθείας τοϋ Θεοῦ ἀλλὰ ὑπὸ την πνευμα­ οφτίλοτατ στὴν πτώσὴ τῶν λαὥν ποο τὴν ποοσβτοοον› στὴν
τικη της θεώσεως ἐδῶ καὶ τώρα, η ἑλληνορθόδοξη, που ἔχει, βαοετα λὴθὴ μὲ τὴν οποία τὴν εἶχαν αφανίσετ ἐντοἐ τοσο· Σὴ°
μπορεί να το μεταγγίση στην παιδεία καὶ να της δώση τὸν μοοα ομωἔ το πνοομα ποο ανεμίζοτ στα μοναστὴοτα ααὶ τα
χαμένο ἀνατατικὸ προορισμό. Ἐννοὥ την πεμπτουσία της Υ ασαὴταοτα απλώνοτατ μαποοα παὶ το αὴνναα τοο δὲν αφὴντν
”Ορθοδοξίας, την θεολογία τῶν άκτίστων θείων ἐνεργειὥν, αοταφοοενδ Τα­€ σονετοὴσεαῖ­ Αοτὸ τὸ αὴνοαα πρέπον να έα”
για την ὁποία η πνευματικη πορεία δὲν εἶναι σειρα διανοη­ πνοοσὴ τὴν πατοτία ααα αν θἑλωμ­ο οἱ ἐοχομονεο νονοὲἔ να
τικῶν κατακτησεων αλλά κάτι συνταρακτικὸ ­¬διὰ γυμνὥν/­/_\ μὴν βλἐποον στον σονανθοωπο ἕνα ολτπο μέσον ααὶ να οτατωθ
| ,Ϊ \ Ρ Ν | , Ἱ \ 3ν Ϊ
ὁφθαλμ­ων θέα Του ἀκτίστου φωΤὀς7 ὑπέρβασηγ άν ἐπῃ­ρέπε­ νιζουν, ετσι, το βασίλειο του Καισαρος, αλλα τον ιδιο τον
τοιιη ἔκφραση, των μέσων στην ὑπαρκτικη πληρότητα. Στην
Θεό, καὶ να τον παοαοίοοον τὴν ψοχὴ τονο·
πνευματικη πορεία, ὡς σειρα διανοητικῶν κατακτησεων, τὸ
| 3/ ξ Ϊ Μ 3 | | |
προβάδισμα εχει η δυναμις του ανθρωπου, μια θεληση κτι­
| Ρ| Ν Ν ξ | ὶ > Ν Ἱ | Ν )
στη, ενα στοιχειο της ιστοριας που απηχει τον λογο της α­
νάγκης° στην θεωρία τοὔ ανεσπέρου φωτός, τὸ προβάδισμα
3? ξ | 2 3! θ | θ|λ Ὁ 3? Θ \ \ Ν
εχει η χαρις, η ακτιστη εια ε ηση. αν ρωπος με το σω­
μα καὶ το πνεὔμα του, την ἑπιστημη του καὶ την καλλιέργειά
του, στην ἐλευθερία της χάριτος κοινωνεῖ τῶν θείων ἐνεργη­
μάτων καὶ μεταμορφώνεται στην λάμψη τους. ίΗ μέθεξη
των άκτίστων ἐνεργειὥν εἶναι άγιότης, ὡς αγιότης δὲ άπο­
τελεῖ την κατ, ἐξοχην δημιουργικη πράξη ­ὁ ὁίγιος δὲν ποιεῖ
θαυμάσια καὶ μὲ τὰ λείψανα του ,­ καὶ βεβαιώνει ἐμπειρικὰ
τὸ άνέκπτωτο τοῦ Πνεύματος στα μέσα, την σωτηρία ἐμψύ­
χων καὶ ἀψυχων στὸ ἀμεσίτευτό του φως, βεβαιώνει πὼς αν
Μο ἰἰἶ
,Οκτώβριο ίθδθ νὰ παραχωρηση στὸ κράτος τὰ άγροτικά
της κτηματα καὶ τὶς δασικές της ἐκτάσεις, πρόβλημα περι·
ουσίας πλέον δὲν ἐτίθετο· άτυχῶς όμως, σὰν νὰ μην ὺπηρχε
η ὰπόφαση αὺτη, έτέθη πρόσχημα ἐκκλησιαστικῶν γαιῶν,
ΟΙ ΠΒΘΑΜΕΝΟΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΣΤΑΣΗ* γ καὶ μὲ την παραπλανητικη «ηθικη» κάλυψη της «άδηφαγίας
_ τῶν δεσποτάδων», ἐμεθοδεὺθη ἐκ τοῦ άσφαλοὕς η ὺποταγη
Ν 3 | 3 \ ? 3 Ν \ Ά |
(Η πολιτικη άποδίδει καρποὺς όταν ὰσκηται μὲ ίκανό­ Ξτῖῖοσἶκἶηἐλἔὺῖἕέἐνηἐητθὰχἔηοὺι̃δἶίρἔηρἕηίτἶηι̃ηένἕἶπῖδἕηρἕτίπ
τητα καὶ εἰλικρίνεια ἐπί άγαθῶ ὅλων. Μόνο ἔτσι δικαιώνον­ τώ θωδε δυνα ικὰ νὰ ὰποσπάσ ὑπὲρ τῶν άγροτῶν καὶ της
ται οί άγῶνες τῶν δημοσίων ἀνδρῶν καὶ άποκτοὕν τὸ ”θικὸ Ἐδ ί ' νδ ' ' Ϊ] λ ι ι ` πε ιου ί
ὲδραίωμα ποὺ ὰντισταθ ίζει τὶν ψ ' ι ” ® η παί εωξςίιτηννη ητυπἶσίεημενη εκῖί ησ οίστ χη­ Ρ Ϊῃα.
\> Ρ· ηΝ Ρχρθτητα Ϊων υπολθγιτ Και οσον αφορα την υπονοουμενη στις κυβερνητικές προ­
σμων καἔ Το δίαβλητοι σνχναν των επιχερουμενων ἑλιγμῶν. ι θέσεις ἐκκλησιαστικη κάθαρση, καλὰ θὰ ηταν νὰ μη λησμο­
Χωἔὶίἕ Οωνη την Θ“ΤαθεΡη πθοοπι̃νχηι 'ἦ ὁποία ὁριοθετεἶ το νοὕμε ότι στὸ σπίτι τοὔ κρεμασμένου δὲν μιλοὔν γιὰ σχοινί,
μ·η\πἶΡαίΤέΡω 'ῖὥν πίῖ/άξεωνζ η ἐξοὶὶσία Υίντταν οώ'ΓΟσ%Οπὸ€ κυρίως ὅταν ὁ ίδιος ὁ πρωθυπουργὸς ῳθάνη ν” ὰναγνωρίζη,
ῖω" Έ? ηανωποω της ΞΡΥ0 δεν Ύλντωνεὶ ἀπὸ Την νέμεση Τηἐι̃ , ἐνώπιον τῶν ὺπουργῶν, πὼς ἔνας άνώτατος κρατικός παρά­
ιστοριας.
γων μπορεῖ νὰ κάνη ένα «δωράκι» στὸν ἑαυτό του! "Οσον
Τὸ ἀσφαλὲἐ ΤΘΒΤΟ πρἶσμα ἐπιτρέπει νὰ σκεφθοὔμε κατ” άῳορᾶ στὸ ὺπὲρ τῶν άγροτῶν καὶ της παιδείας ενδιαφέρον,
οὺσίαν το νομοσχέδιο, διὰ τοὔ ὁποίου η σοσιαλιστικη μας κυ­ ἔχω νὰ παρατηρησω τὰ έξης: Ἑἶὰν πράγματι το κράτος ἐκι­
βέρνηση ἐπίχείρεῖ νὰ δουλώση Την Ἐκκλησία καὶ νθ ἀπον­Θ­ /_\ νεῖτο άπο ἑνδιαφέρον γιὰ τοὺς άγρότες καὶ τοὺς συνεταιρι­
μίση Ταηνόλρονα ἐκλονίκὰ ὀφἐληι ΨαλΜδεηΟνΤκ€
κατὰ τὰ
σμοὺς των, δὲν εἶχε παρὰνὰ δώση τὸ καλο παράδειγμα καὶ νὰ
εἰωθότα ἱχανὸ ποσοστὸ «προοδευτίνὥνηι χατεχομένων ὰπὸ
τοὺς προικοδοτηση μὲ τὰ πενηντα ἐκατομμόρια στρέμματα
άβασάνιστον άντικληρικαλισμό. Θεωρώντας τὸν άριστερὸ κυ­ , ποὺ διαθέτει, χωρὶς νὰ περιμένη τὶς κατὰ πολὺ μικρότερες
Ρίωἕ ψηφοφόρο ἀθεραπεύΐωἐῖ ἰδεόληπτοι ὅπίπε ἀίνχίζεί νὰ καὶ σχεδον άγονες ἐκκλησιαστικὲς γαῖες. Ἐὰν πάλι έκινεῖτο
σἰίέπτῃ­αν ἑκλονὲἐ ἀνασύρεη ἀπὸ Την κῦἴτάψνξη Τηἐ «,Αλλ0ι~ άπο ἐνδιαῳέρον γιὰ την παιδεία, θὰ γνώριζε ότι τὰ συναφη
νηἔη ἕνα περίσσόκθα θἐμ­ναοί χνῃάλληλα Υίὰ ψνχανανχατ ίδρὺματα καὶ ἐρευνητικὰ προγράμματα ἔχουν ἔννοια, ὅταν
Ο­Ήκη ἀξ'·®π®ίηση› εἰἔ τρόπον ὥσΐε οἱ ἄνθρωπον αὐνηἔ Της το σχολεῖο άναπτύσσει τὸν άνθρωποπλαστικό του χαρακτη­
χατηνορίαἐ νὰ κάνουν τὸ αχρέθἐη ΤΟὉΞ Μ ἐκ παραλληλου
τὸ ρα, ποὺ η ἐλληνικη πολιτεία φροντίζει στην πράξη έπιμελῶς
πεσμἐνο ηθνκὸ Τθθ 7­Ομματικοὕ μηχανισμοϋ νὰ ὰναπτερωθη. νὰ έξοβελίση, ἐνῶ η Ἐκκλησία τον διασώζει ὥς κιβωτός,
υ εκ.
ο`
η Ν
Προν­εῃϋω Υίὰ Τακτηκη δωΜυβεΡν“ησεω€ 'νου Τόπου ἐπί καὶ δὲν θὰ την χρησιμοποιοὔσε ὡς ὺποζὺγιο. (Η ορθόδοξη
\
Ρνσνον με «δωίδίηασίεἔ δημ·0ηΡαΉκέ€ηι Χῦιρκκτηριστικη Ἐκκλησία ἔγινε θυσία γιὰ την παιδεία τοῦ Γένους, ἐν ἀντι­
: Ν ε ν Ν
εκδηλωση τηἔ οποίαο ἀπθτελει­ καὶ Τὸ ἐπίμαχθ νομοσχέδιο­ θέσει πρὸς την ρωμαιοκαθολικη, η ὁποία ῶδηγησε στην πυρὰ
\ \ × _ › : « Ν
Να μην ξενελίωμασπ· εφ όσον η Ἱεραρχία ἀπεφάσίσε Τὸν ι ἑκατοντάδες χιλιάδες ἀνθρώπων ποὺ διψουσαν γιὰ γνώση,
­­­­­¬­ Α έπειδη της ηταν άδύνατο, μέχρι πρό τινος, νὰ διακρίνη κάτι
* Δημοσιεύθηκε στην ἐφημερίδω̃θρθόὀοξος Τύπος (ιο, ι7_ι„87›_ ποὺ η ἐκκλησιαστικη μας παράδοση θεωρου̃σε αὐτονόητο,
Η8 119,
ί
ὅτι δηλαδὴ άλλο πράγμα εἶναι η πίστιςτῶν Πατέρων καὶ άλ­ άπολαμβάνομε. ίΗ κατὰ καιροθἐ
ἀΰθένεία Τἦἐ Ἐκκλησίαἑ
λο οὶ ὰνθρώπινες γνώσεις των. ΕΗ άληθεια της πίστεως εἶναι δὲν ὁφείλεται σὲ άνεπαρκἦ υργάνωση ἀλλὰ εἰς τὸ γεγονὸς ὅτι
διαφορετικὴς υφὴς ἀπὸ ἐκείνη της γνώσεως καὶ δὲν ἐπηρςά­ ὁλισθαίνει πρὸς κατευθύνσεις κοσμικὴς άποτελεσματικότη­
ζεται είτε οὶ Πατέρες δέχονται, μὲ σύνολη τὴν ἐποχὴ τους, ὶ Τ061­ Ἰἶἀντ αἴφνηί­37 σκ­Οπὸἑ μιᾶς Οἱ?­Θνθμι­%ἦ€ ἐπιχειρησεωἐ
εξ εἰ
οε απ
εε­ Φ~
ζ
Ο
"λιος στ έ εται πε ὶτὶν Ν εἴτε ἐ εἴ δε ό αστε τὸ εἶναι νὰ ἐπιτυ άν κέ δ σκοπὸς τ”ς Ἐκκλ σίας είναι νὰ η θα μ· ἔἶ χ μ·
ι η
τίθετό του. Ύπ“ αυτὴ τὴν ἔννοιαὴπαιδείαείναι ευχης προσφέρη. «Ὁργάνωση» της, ἔτσι, είναι τὰ 2700 ευαγη
ἔργον καὶ ὴ φυσικὴ ροπὴ του ἀνθρώπου νὰ γνωρίση, ευλογία Ἱδρύματα που συντηρεί στὸν τόπο μας καὶ ὅχι οἱ διοικητι­
Θεου.
Τὰ
κές της υπηρεσίες. (Η Ἐικκλησία εἶναι τὸ σῶμα ἑνὸς Θεου
συμπεράσματα εἶναι, νομίζω, σαφη. Ἐπειδὴ ὅμως ὶστορικὰ ταπεινωμένου, ὁπότε η δύναμη της έγκειται στὴν
διε νεύουν τὶς π οθέσεις τῶν συντακτῶν του νο οσ εδίου καθα τικὶ συντ ι ` τυς συ νώ ς καὶ τ”ς ετάνοιας. Ἐ­ ›
ί·'·
βρίσκονται ἐκτεθειμένα στὴν δικολαβικὴ διάψευση καὶ δὲν κεῖνος ὁ ὁποῖος διψά γιὰ ἐξουσία, κατέχεται άπὁ ἔντονη άνα­
άπο ένει πα τὰ ὁ δ ό ο τ”ς στεί ας ἀντιπα αθέσεω τὸν Δ σ άλεια καὶ άπέ αντ άδυνα ία ὰδυνα ία νὰ άλλοιωθ” ἐσω­
ς η ο
μ· ι μ· ξ Ν Ν
οποιο προσωπικώς άποκρούω. Θὰ τὰ θέσω λοιπὁν προσωρι­ τερικά, που παίρνει τὴν μορφὴ άλαξονείας.
νῶς ἐντὸς παρενθέσεως καὶ θὰ δεχθῶ, γιὰ λόγους συζητη­ γ ”Η Ἐκκλησία σκεπάζει τὸν άνθρωπο ἀπὸ τὴν ὥρα της
| Ο/ Οί \ Ϊ Ϊ \ \ 3 ί Η \ Κ | ξ | δ | τικους, οτι οντως το νομοσχέδιο συνεταγη για να αξιοποιη­ · συλληψεως εως και μετα θανατον. Η σημασια της αδιαλει­
θη ὴ ἐκκλησιαστικὴ περιουσία ὑπὲρ του κοινωνικου συνόλου πτου αυτης παρουσίας του «άλλου κόσμου», του πνευματι­
` Μ Ι
Καί Οΐὶ περα της ώφελείας τῶν άγροτικῶν συνεταιρισμῶν, θὰ κου δηλαδὴ σκοπου της υπάρξεως σὲ κάθε σκέψη καὶ πράξη
ἐξασφαλισθουν κονδύλια γιὰ νὰ συσταθη 'Ίδρυμα ἘρευνεΉ\ μας εἶναι κολοσιαία καὶ ἔχει κυρος μύθου ἐθνικου. Μυθος
του Ύπουργείου Παιδείας· ἐπίσης ὅτι μὲ τὶς διατάξεις περὶ ἐθνικὸς δὲν θὰ πὴ ἐθνικὸ ζωτικό ψευδος, θὰ πη ἀληθεια ψυχης,
άναδιοργανώσεως τῶν ἐκκλησιαστικῶν συμβουλίων ἐνισχύ­ στὴν ὁποία ἑνώνονται αυθόρμητα οὶ πάντες, καὶ ουδέποτε ἀλη­
εται ὴ λαϊκὴ συμμετοχὴ στὶς ἐνορίες καὶ μητροπόλεις, περι­ θεια λογικη, που έφ, ὅσον υπάρχει μόνη της διαιρεῖ τὴν κοι­
ορίζιται δὲ ἐνδιχομένως αυθαίρετη διαχείριση τῶν σχετικῶν νωνία σὲ μεμονωμένα άτομα, γιὰ νὰ ἐμπιστευθὴ μετὰ τὴν
πόρων.
Ή
συνοχη τους σὲ μιὰ νομικὴ ρύθμιση. Ἐπειδὴ άκριβῶς η ,Εκ­
νέα τούτη προοπτικὴ άποδεικνύεται ζοφερώτερη. Τὸ κλησία ἐνσαρκώνει τὸ πνευμα της ἑνότητος, οὔτε κοσμικὴ
νομοσχέδιο συγχέιι χο~·δροειδῶς τὸν τυπο τῶν διαφόρων νο­ ἐξουσία δύναται ν” άποτελὴ ούτε νὰ υπηρετη ἐγκοσμίους άρ­
μικῶν προσώπων μὲ τὴν Ἐκκλησία, άγνοεῖ δηλαδὴ ὅτι ὴ τε­ χοντες. Με τὴν λατρεία καὶ τὰ μυστηρια εἰσάγει στὸ κοσμικὸ
λευταία συγκροτεἴ ἱερὁ καθίδρυμα, σκοπός του ὁποίου εἶναι γίγνεσθαι τὴν αίωνιότητα, ὅχι ὡς φυγὴ άπο τον χρόνο ἀλλὰ
ὁ ὰγιασμὁς του πιστου στὴν μυστηριακὴ καὶ τὴν πνευματικὴ ὡς δημιουργικὴ χρηση του. Ἐὰν τὸ ἐγὼ είναι ὴ συνείδηση
ζωη της. Νὰ τὴν άντιμετωπίζωμε, άρα, σὰν σωματείο, του χρόνου, ἐὰν ὁ ἐγωκεντρισμὸς δηλώνη ἐξουσία ἐπάνω μας
σημαίνει νὰ θεωρουμε ὅτι μπορεί νὰ ρυθμίζεται διὰ νόμου ὁ του χρόνου, ἐξαγιασμὸς του χρόνου εἶναι η διάσπαση του
ἐσωτερικὸς βίος της. Τὸ άτοπο, ἐκτὸς τῶν άλλων, φαίνεται φράγματος του ἐγώ, διάσπαση άδιανόητη χωρὶς ἀπελευθέ­
στὸν τρόπο μὲ τὸν ὁποῖο άντιδρουμε ὅταν ένας ἐκκλησιαστι­ ρωση του ἀνθρώπου ἀπὸ τὸ πνευμα του θανάτου, χωρὶς τὴν
κος άνδρας παραπατᾶ, παγιδευμένος σὲ ἐγκόσμιες ἐπιδιώ­ “Ανάσταση Τὸ πνευμα της υθρθοδοξίας εἶναι άναστάσιμο καὶ
ζεις: μᾶς ἐνοχλεῖ­ ἀκριβῶς σ® αυτόν, ὅ,τι αυτονόητα ἐμεῖς συ αυτὴ τὴν χαρὰ της καινούργιας .ζωης μάς ενώνει. 'Ως ἐκ­
ιεο
` ο τει
φραστὴς της συνταγματικὴς τάξεως, ἔνας άρχηγὸς κράτους ὁποῖος ὡς προϊστάμενος τὴς εῦχαριστιακὴς κοινότητος ἐν­
ἑνώνει Τοὺἐ ΤΤολίΤΤ€' ἦ Ἑν­ὰληοίὰ ἑνώνει Τοὺς ὰνθΡώΤΤοο€­ σαρκώνει τὴν ενότητα τὴς Ἐκκλησίας. Ύπά αὐτὴ τὴν ἔννοια
ΑὐΤὸ Το δὥοο Τἦἐ Ποονοίὰἔ οΤὸ Γἐνοἐ ὰποποιούμεθα, στὴν ἐπισκοπικη του ίδιότητα περιχωροὕνται άδιαιρέτως τό­
ὅταν θέλωμε ὴ ”Βκκλησία νὰ ὕπαχθη σὲ σωματειακὸ καθε­ σο οί μυστηριακὲς πράξεις όσο καὶ ὴ άναπτυσσομένη φιλαν­
στὼς καὶ νὰ μεταφερθοὔν στὸν άγιασμένο χὥρο της οί διχα­ θρωπικὴ δραστηριότητα. 'Ως προσφορὰ τοὔ σώματος καὶ
οΤΤ%ὲ€ ὰνΤίΤΤὰΡὰθέοεΤ€ Τῶν ὰομ­Η­ὰΤω\^ Πέοὰ Τοῦ ψηφοθηοι· αίματος τοϋ σαρκωθέντος Λόγου του Θεοῦ, ὴ Βὐχαριστία
κου̃ ὑπολογισμοὕ, ἀπώτερη ἰδεολογικὴ ἐπιδίωξη Τοῦ νον­οτ πληροί αίωνιότητος τὸν χρόνο μας κι ενώνει σὲ μιὰ ἐνέργεια
σχεδίου εἶναι εἴτε να ὑποδουλωθὴ ὴ Ἐκκλησία στὸ κράτος τὴν ὕλη μὲ Τὸ πνεῦμα Ἐὰν Το ἐπισχσπιχὸ ἔργο περιοιριζόταν
εἴ"νὰ ἐξωθηθη σὲ ὰΤΤΞλΤΤι·ομένο χωρισμό­ Ἐὰν ον­ωἐ οομβἦ στὶς λατρευτικὲς συνάξεις, ὴ μυστηριακὴ πράξις θὰ μπορου­
τὸ τελευταἶο, ὴ ”Ἐ]κκλησία θὰ περάση μια περίοδο άνασυν­
σε νὰ ἐκληφθὴ ὥς τρόπος θεωρητικὴς ἐνατενίσεως, όπως προ
Τὰξεωἐ ὰὰὶ ὰνὰποοοὰοο­οΥο71€, ποὺ θί ὰποβη γιί αὕτὴν λουτρὸ Χριστοῦ, καὶ τὸ πνευμα τοϋ ἀνθρώπου θὰ ἔτεινε νὰ χωρισθὴ
ΤΤὰλιγγ¬°·:νΞοίοι€7 ἐνὥ μὰκοοποοθέομ­ωἑ η ΤΤολιΤΤίὰ θὰ οποφἑοη ἀπὸ τὸ σῶμα, ὁπότε ὴ ”Ανάσταση καταντά παραλογισμὸς
δεινά ἐιρά όσον θὰ ἔχη χάσει τὴν πνευματικὴ συνοχὴ της. (Η π·αρα°λἡρημα_ Τὸ ἀναστάσγμο πνεῦμα Τῆς ὁρθοδόξου Ἐκ­
Ἱὀἶκκλησία δὲν άναλαμβάνει πρωτοβουλία χωρι­σμοὔ, γιατὶ
κλησίας μας αὐτὴ τὴν ἑνότητα σώματος καὶ πνεύματος δια­
δὲν ἐΤΤιΤοἐΤΤει οΤον ἑὰοΤο ΤὉΘ νὰ σποώξη οΤην ἐκιιοομίκεοοη σώζει, άναδεικνύοντας τὸ ἐπισκοπικὸ λειτούργημα ὅχι τυ­
τὴν ἑλληνικὴ κοινωνία, διαλύοντας γιὰ τὴν δικη της άνεση πικὸ ἔργο άλλά δημιουργικὴ ἐπὶ άγαθῷ πάντων ενέργεια. Τὸ
ὶερὸ γάμο δυο χιλιετιὥν, ὕπωἐ δὲν ἐΤΤί­Τοἐπει οΤον ἑὰοΤό Του ἐπισκοπικὸ λειτουργημα καὶ κατ” ἐπέκταση ὴ 3]­Ξἶκκλησία δὲν
ὁ υπεύθυνος άνθρωπος νὰ ἐγκαταλείψη τὸν άρρωστο γσνέαεἕὶμ εἶναι ἔργο άλλά ἐνέργεια· τοὕτο ὅμως δὲν ὁφείλεται στὸ γε­
σύζυγο, γιὰ νὰ μὴν ἑνοχληται. Πνευματικὥς λοιπὸν μεθερ­ γονὸς ότι κι αὐτὴ σὰν όλα τὰ πράγματα τοὔ κόσμου καὶ τοὕ
μηνευόμενο τὸ νομοσχέδιο ὁδηγεῖ τὰ πράγματα προς δύο κα­ κράτους τείνει πρὸς τό τέλος της, ὁιρείλεται άντίθετα στο ότι
τευθύνσεις,
που
συναντιῶνται ἐν τέλει στὸ αὐτὸ σημεἶο: είτε ἔχει τὴν ζωὴ μπροστά της. "Οταν λοιπόν, διὰ τῶν παρεμβά­
νὰ έκκοσμικευθὴ ὴ Ἐικκλησία ὕποτασσόμενη στὴν μακια­ σεων τῶν άξιωματικῶς καὶ μόνο διωρισμένων άντιπροσώπων
βέλλικη βούληση Τοὔ Καίοὰοοἐι εἴΤ<ι̃ νὰ ἐκὰοομίὰεοθἦ ὰι κοίτ τοϋ νομάρχη καὶ τῶν κατά πολιτικά πρότυπα ἐκλελεγμένων
νωνίὰ Χωοίζοῃὰἐ ὰπο ΤὰΓ#ἙκκλὉοίὰ οονὰίνΞΤΤ%ὥ€ὰ1βΤὰίω€­ συμβουλίων, ὴ Ἐκκλησία περιορισθὴ σὲ κάποιο ἔγκλειστο
Στὴν πρώτη περίπτωση ὴ άποστολικὴ καὶ πατερικὴ πα­ ἔργο, θα πάψη νὰ εἶναι ἐνέργεια καὶ άκτινοβολία πνευματικὴ
ράδοσις καταπατεῖται καὶ άντἔ αὔτηω̃ ἔχοιιε ὰὰιοιὰοοπὰπιτ καὶ ὁ κόσμος θὰ παραμείνη βορά του̃” χρόνου καὶ τοϋ Καίσα­
σμό, μάλιστα ἐν ὁνόματι της:
Ὁρθοδοξίὰἐι η ὁποία άνεπαι­ ρα. Δυο χιλιάδες χρόνια μετὰ τὴν >Ανάσταση τοϋ Ἰησου̃ Χρι­
σθητως, πλὴν οὐσιαστικὥς, διακρίνεται ἀπὸ τὴν Ἐκκλησία, σ­τοϋ, ἑλληνικὴ πολῃεία ἔρχεναγ νὰ παλινορθώο­η Τὴν δρ­
άντιμετωπιζόμενη περίπου ὡς πολιτισμικό φαινόμενο, συνι­ ναστεία τοῦ 'Άδη στὴν ζωὴ μας.
οΤοιμἐνὉ Τ71€ἶ·οΤοΡΤ%ἦ€ οονὰνΤί1οΞω©ἑλί\­ηνίσμω̃ καί Χβίοη̃ίὰτ (Η δημοκρατία της Ἐκκλησίας καὶ ὴ δημοκρατία τὴς
νισμοῦ. Όρθοδοξία ὅμως σημαίνει )Αληθεια, τύπος Τηο οτ κρατούσης πολιτείας εἶναι πολὺ διαφορετικές. (Η μία εἶναι
ποίας εἶναιὴἘκκλησία. Ἐκκλησίακαὶ Ὁρθοδοξία εἶναι συν­ κοινωνία ἐν Χρισι̃­ῷγ εὐχαρισ­"ακνγ κοινό­της πισ­τῶν συγκρο­
ώνυμα. ,Αλλα ὅπως δὲν νοεῖται Ὁρθοδοξία χωρὶς τὴν Ἐκ­ τουμένη ὑπὸ τὴν πνευματικὴ ἀρχὴ τοϋ ἐπισκόπου τοϋ ἐῳη­
κλησία, ἔτσι .δὲν νοείται Ἐκκλησία χωρὶς τὸν Ἐπίσκοπο, ὁ μερίου· ὴ άλλη εἶναι σύλλογος φυσικῶν προσώπων, ῦποκει­
122. 123
ισ "' ό κι Ν
μένων δικαιωμάτων καὶ ὑποχρεώσεωνι τὰ όποια όρίζει ὁ νό­ Πωἐ πρεπει Τότε νὰ ἐννοθσωμε Τὴν διάιοιξθ αὁι­Ὁιι τον νόμου
ι ε κ Ν ___
μος. Τὰ φυσικὰ αὐτὰ πρόσωπα εἰσερχόμενα στην Έὶκκλη­ που Οριζει ότι σιιοπὸε 'ιηἐ Γενικης Ἐκιιιιιδεόσεως εἶναι
ει Ν .. κι ί Ν ,
σία ὡς στοιχειο ὰπλως λαικό, θὰ την μεταβάλουν μοιραια σὲ λωιλλιΘΡΥειιι της γνησίας ὀρθοδόξου παραδόσεως, όταν ὁ ίδιος
Ν ς 3
ἀρἑνα, διότι κινουνται ἀπὸ τὸν νόμο. Διὰ νόμου ἐν τούτοις νομοἐ Θιπιιγορεὐη στὸν ἱερέα νὰ ἑκφράση αύτη την παράδοση
.__ Ν κ ισ Ν
δὲν συγκροτειται πληρωμα. Πληρωμα εἶναι οί πιστοί, ζων­ Μο σχολειο Τηἐ ἐλλοιλίοιἑ Του; >Απι7ιΤὉλὸ πνρθτέχνημαη προιόν
Β Ν : Ν ι
ιιειλινικηι κνοσεωε τα Οοθοδοἑιαι·λ
ἀνθρώπινο κουρέλι καὶ αὐτοὶ οἱ νεκροί, μποροῦν άνετα ἐδω Πρέπει νὰ Υινη σοιφὲε ότι η ἔκκλησιαστικη καὶ ἑθνικη
ι ι : ε 2 κ Ν › τ σ· Ι. ι 7 ι ισ· : Ν 2
να συνανηκουν, διοτι η ενοτητα της ενοριας ειναι πνευματικη πνευμοιτικη μας παραδοση εςναι εντελως ξενη πρὸς την σόγ­
\ | Η Ν 3 | 3 ) ίἶ Ν < 2 ά | | \ \ .
τα «μελη» ομως της ενοριαςς αφ ης στιγμης η ενοτητα της Χρονηἔἦεολοζἴια· Η Τελευταία προβαλλεί με Την >ΑναίΥέννὉτ
ι 3 . 3 κ ι Ν
γίνεται νομικη, όρίζονται ὑποχρεωτικὰ κατὰ τὰ ισχύοντα ση ιῖιιιεχει Οδηγητικό πρότυπο τὸν αὐτοσκοπὸ άνθρωπο ςιης
5 Ω < ®ἰ / \ Ν Ν
περὶ σωματείων. 'Ένας ὕπὸ δικαστικην ὰπαγόρευση δὲν έχει δυναμεως, 0 Οποιος μεχρι τον ίθο αιωνα μονοπωλει τὸν δη­
Ν .. Ν Ν ' Ν Ν
νόμῳ τὸ δικαίωμα νὰ ὰποτελη μέλος λαικό της σωματειακης ρινσιο βίο, δημιουργει δὲ τὶς ἀνταγωνιστικὲς κοινωνίες των
Ν π
ενορίας καὶ νὰ ψηφίζη· τίποτε, ἀντιθετως, δὲν τὸν εμποδίζει ταἶξικων διακρισεων, γἰὰ νὰ καταληξη στην σημερινη πολι­
ι ο Ι κ : Ν 3 # ­τι | τ· Ν Ν # ι Ν Ν 9
να ανηκη στο πληρωμα της Βκκλησιας, κι αν μαλιστα ειναι τεια της πρόνοιας, της αφθονιας και του καταναλωτικου ατο­
διὰ Χριστόν σαλόςγ νὰ γίνη άγιος. ”`Αν ἑπομἐνως ὰσκη κά­ μικισμοὕι 'Όμως κατὰ τὸν ἰθο αἰῶνα, όταν τὸ άναγεννησια­
Ν ι # ι Ν › Ν › Ν
ποιος είς την Έικκλησία την άρχη, αὐτὸς ἐκ των πραγμάτων χο ιδιιιίιιιο Τηἐ ατθμικης επιβεβαιώσεως κυριαρχη πλέον στὶς
) | Νλ Ν ) | Η Ν
δὲν διινηι­ιηιι νὰ ειναι ὁ ἀη­ςόσω­Γιος νόμος ἀλλὰὁ εφημςριος η συνειδησεις των ανθρωπων ολων των τάξεων7 οί κοινωνικοὶ
¬ ε | < Ν Ν
ὁ ἐπίσκοπος, καὶ οὶν ὸς έχη θέση στην Ἰἴκκλησία) την παριες υπό την ἐπίδραση του καὶ όπὸ την πίεση της δικης των
Ν # Ι . ‹
εχει ως πληρωμηι, οχι ως πολι­ιης ­ιοιι ιιςάςι­οι›ς_. εξαθλιωσεως συνενωνονται καὶ διαμορφώνουν έναν δικό τους
Ϊ 3 Ν Ν ) Ν
Σιην δεύτερη περιπτωση ἐκκοσμικεόεται η κοινωνίαραζπ τυπο αυτου του ιδανικου, ἐκφραζόμενο ὰπὸ τὸ σοσιαλκομμου­
Ν Ν Γ ξ Ϊ | . \ \ Ϊ ιν
Αὀιι­ὸ σημαινει ὕιι σιιοπὸς της ζωης γινεται η ιιιιινοποιηση νιστικο κινημα. Ο σοσιαλισμός εἶναι το κινημα των πληγω­
Ν __ Ν „ .„. ι ε Ν Ν
των βιολογικων ὰναγκων καὶη ἐπιβολη των ἰδιοτελων συμ­ μενων εγωισμωνςςποὺ διεκδικουν ὁμαδὸν ἀτομικη ἐπιβε¬
Ρ ` !| Ν Ι 'Ξ' ( Ϊ \ \ Ώ )
φερόντων, ότι η ζωη παραδίδεται στον αρχοντα του κοσμου βοιιωση. Εξ ου η εκτεταμενη διαφθορα και η εγγενης ὰνικα­
.„ : › Ν › : Ν Ν Ν
τούτου ­τὸν θάνατο. 'Ήδη πρὸς τὰ ἐκει κατευθυνόμαστε. νοιηε εν Τῃ Φιϋκησει της δικης των ἐξουσίας. ,Ατομισμὸς των
Παράδοση στὸν θάνατο δὲν εἶναι ὁ πανταχόθεν καλλιεργοό­ διιναιὥν και ἀιοιιιυ̃ιιὸε τῶν ἀδννάτων εἶναι Οι δύο κεφαλὲς
ιεζ­
τες καὶ κεκοιμημένοι: τὸ μικρὸ παιδί, ὁ ὥριμος άνδρας,
οκ
Λ >)
8嬬.
Ρΐ
.ιι κ Νε λκ εν
μενος ευδαιμονισμός; Δὲν εἶναι η νομιμοποίηση των αμβλω­ τον οιβνσσα εου εγω,
Ν Ν |
σεων ί ὰνα νώ ισ· του όνου ὡς έσου ὰπολότως θε ιτου τον κοσμο ας. Αὔτὲι; Ο
› Ὁ Υ” Ρ Ο Ψ
προκειμένου νὰ ἑξασιραλισθη «η ἐλεύθερη άπόλαυση τοῦ σώ­ (Ελλάδι πολλιιπλὥἐι ἀλλὰ
­ι
Ο
Μο
οσοη̨ἔι
ςεςε
” ”ο ἔτσι δυναστεόει ἐναλλακτικὰ
ο κειραλὲς ἐκπροσωποϋνται ἐν
εν κατορθώνουν καὶ νὰ κατισχύ­
ματος››; Δὲν εἶναι ό μαθητης νὰ διδάσκεται πὼς ἱστορία τοϋ σθιλν διότι ΤιΡ0υ̃κΡΟύι­ων σιὸ πνεῦμα 'ιἦἐ πνιριιδόσεωςι ἔν·
ὰνθρωπίνου γένους εἶναι η ἱστορία τῶν ἐργαλείων της τεχνι­ σαρκούμενο ἀπὸ την Ἐκκλησία. Βὐλόγως, άρα, η τελευταία
ρω Ν ἄ “Ε 3/ Ή 5 Μ αν
κης, χωρὶς την παραμικη ἀναρορὰ στὶς δημιουργίες του πνεό­ αποτελει αμεσο η έμμεσο στόχο όλων των ἐξουσιων, ἀπὸ κα­
ματος; Δὲν εἶναι ὁ κληρος ν” αποκλείεται ὰπὸ τὰ σχολικὰ 'ιοιβολἦἐ τοῦ νεοελληνικόϋ ιιράιθιλἐ­ "Οταν
δὲν ἐδιώκετος η
συμβούλια, την στιγμη κατὰ την ὁποία ὁ νόμος περὶ Γενικης Ἐκκλησία μας βρισκόταν ὑπὸ αὑστηρὰν ἐπιτηρηση, γιατὶ
. « ι . 5 ­= κ › : κ
Έκπαιδεύσεως δίνει σὲ όλους τοὺς άλλους αὐτὸ τὸ. δικαίωμαι ακριβως διασωζει ακεραιο το κοινοβιακὸ καὶ φιλάνθρωπο αἴ­
Ωἔι Π5
\ Ν θ Ι 3/ ) | Ν ξ
σθημα τὶἶὶἑ κοινωνίας του̃ πνευματος καὶ τὸ ἀντιπαραθέτει ὡς κο σωμα του. Βνδεχομενη, αρας εκκοσμικευση της ελληνι­
Ν ) ιν νγχρονο «ἄλλο» στὴν ζούείαλα τῶν ληστοδημοκρατῶν καὶ κης κοινωνίας ισοδυναμει μὲ ἐθνικὸν ἐξανδραποδισμός
διότι
Ξ
ι κ ν › ι ι › ο | |
ἀρουραίων ΐῶν γραφείων· ιΗ ›Εκχλησία7 στἢν ὅπωα
θα προκαλεση τετοιαν ανασφαλεια και θ απελευθερωση
τε­
¦ \ / Γ? 3 \ Ή | \ εν ἱστοωκὴ αδυναμία της εἶναι τὸ μόνο ῦγιὲς στοιχεῖο του ἐθνι­ τοιες
οιρνητὶχεἔ
δυναΡ·Ξὶἔ› ωστε αβἴα η γβηΐοβα θα ββεθουμε
7
κ | ‹ ι › |
Ν π 3 Ν
Υω̃ιμσς
στὴν ἐξαπλωμἐνη
σηπΞ_
στην δινη ενος ακατασχετου μηδενισμου. Προγευση αυτης
ε ­× 7
Ν Ν 5 Ν ε
: Ν δν ›ναΤολΜῶν
καὶ δω­ιχῶυ
βιομηχανικὥν κοινωνιῶνς μὲ της τροπης αποτελει η διαλυτικη θεομηνια του συνδικαλι­
Ονα Οί
Ν ‹ ε ι ι ε· › › κ
Τὸν ἀπροκάλυπΐο ἄωνβσμὸ καὶ Τὴν ψυχιχη νέκρωση των αν­ σμου. Ο ελληνικος συνδικαλισμός
ειναι κατ εξοχην μηδενι­
| )
; ἔ θ ν ων Αὀτἢ Τὴν ἐσχάι̃­ιη αντίσταση τοῦ ἀνοσοποιητικοὔ σμος, γιατὶ εν ονόματι δικαιωμάτων ανευ υποχρεώσεων πε­
ωπ .
Ν
Ν
ρ συστηματος ἔρχεται νὰ κάμψη η ἐκκοσμίκευσης γιατὶ λεκα μεθοδικὰ τὰ πνευματικα θεμέλια της κοινωνίας, υψώ­
μας
‹ κ ι › κ κ κ :
ἐκκοσμίκευση θὰ πρ) ἀτομοκρατίοη βωλονιαη ἐπιβεβαίωση νοντας ως λαβαοο τον εγωισμο και το μικροσυμφερον.
, Ω, ν ι ι Ν εῖταβ ἀπι Τιν φθορά.
(Ο ἄνθρωπος κάνει λάθη ἀπὸ κακὸ υπολογισμό καὶ λάθη
σ εναν χρονο ο οποιος κυριαρχ
*Ι
, \ , ς Ν
Ἱ ἔ | \ Ν Δὲν εἶναι .Γυχαη̨̃ο συμβὰυ οἱ δυο χιλιετίες της εκκλησια­ απο εμπαθεια7 παρατηρει σοφα ο Ντοστογιεφσκυ.
Τα πρω­
, | \ ) 3 | :| | Ϊ
τοῦ Γένους ὅπως δὲν εἶναι .ἦ ἐπββίωσἡ
τα εξαλειφονται χωρις ν αιρησουν ιχνη πισω τους _­ τα λη­
σ
Ν ‹ : _ κ | αν Ν Ν ε· › |
υ θπὸ τὸν
μοικροιὶωνα
τουρκικό ζυγό καὶ η θαυματουργικη σμονουν οι πανιες τα λαθη ομως της καρδιας ειναι ανεξιτη­ το
\ Ν | Η \ / Ϊ 3 3 Ϊ
3 γέννησή .Ό _" κι ἄν σχεπτώμασπ γρ αὐτήν) ¬ῆ °Εχ­ λα και μοιραια ,διοτι οσοι τα διαπραττουν δεν τ αναγνωρι­ ανῦι. · 7
κλη̃σία ἀποτελεῖἶ Υιὰ ἐμᾶς τους Ρωμηους ἕνα εἶδος φυσικης ζουν ἀκόμη κι όταν βλέπουν πὼς ὁδηγοὔν κα­ρ
εὐθεῖαν
στὴν
Χ ) Ν \ ἕ \ Χ 5 Ϊ Ϊ
Ν ν ιν
ι
τικὸ σκο­ καταστροφη. Ατυχως τα ελληνικα λαθη ειναι δευτερου τυ­
νἕ ι ὁποἰα ας προσφερει
αφθονα τον πνευμα
Ταεεωἔι γὶ μ
ι ν ι ι ¬ = ×
που καὶ ι” αὐτὸ τα πλ ώνου ε ἐπὶ ενεὰς ενεῶν ὲτὸ δ ­
Ν
Ν
του ιλι
Υ ηβ μ Υ Υ Ψ· Ὁ
πὸ ,της υ̃πάρξεωζ καὶ μας προστατευει, ετσι, απο ς Υ
” λ σ οὔ (Ως ἐσωτεμκὸθ
ρυθμὸς ζωῆς,
η Ἑκκλη­ λητηριασμενο κλιμα ενος βιου ιαρκους εντασεως, κα ολικης
ου ο ι .
. Ν
Ύουςἔ
Τάἔη Ξ­ν
τόσο
ἐπειδὴ σκορπίζεβ ἀπχόὶ
δυσπιστίας καὶ ἀσπόνδου μίσους. Βλέπομε ότι τὰ λάθη της σὶνα Ε να ι7
Ν ι· κ | : κ 5 ι ›
Τιν συγγνώμη της? ὅσο δώ­Η σ® αὑτην εμπιστευόμαστε παραφορας σαπιζουν την κοινωνια μας, αλλα επιμενομε αρει­
3 } Ν ) Ν (
χ\ρ η | Ν , Ν νεὐ ατός ας <Η Ἐκκχη­
μανίως σ αὐτὰ διότι εξυπηρετουν την ιδιοτελη υπολογιστικη
την θεραπεὶα του ασθενουντοἑ π μ μ . |
μας
”Αδύνατον νὰ καταλάβωμ­ε ότι
μόνοἐ τΡόπο<; θεραπείαἐ
κ # "' Ν 0­
.
” σἰα διαποτιζει τὰ πιο βαθεια στρωμοιτα Του ψυχωωυ μας χ
'Χ' ἔ | | Χ \ Ἱ Ν Ρ
, .ν › ι εἴτε ἐ θ Η
ειναι η καθαρση του παθους με την συντριβη της μετανοιας σμου
εἴτε εἴμαστε ἀδὶαφθροι ευ­τε αλεῃῖουργητοι,
χ ρ
κ ±| 6 ε κ ι | : Ν 3 ›| ο Ϊ ἔ
Μι· μας δινει την αυτοπεποίθηση καὶ την ἀσφάλεια της ταυ­ και\ οχι η ανημπορη στα ποιθηλοχικης ειναἔμ αλλα λογια η
.Ν ) Ϊ \
)
ς Ν × =θνα εύους
ζωη της Εκκλησιας την οποια θελομε ει υνατον να αφα­
Τότη­τος καὶ γι” αὐτὸ ειναι πνευματικως παντα ες |ΡΧ
,νι
7 νχ
ΥΕ, αὐτὸ ὅπως μᾶς ἐσπαργάνωσε, ἕα­στ μας ενωνει. Το νισωμες προφανως ε εργο με οι απο σκοτεινες υ αμ ις α ­
σ
: ι ε κ ιι ι ε α κ βλέπουμε στὶζ παροιαιες τῶν μεταναστῶν: όπου κι οὶν βρί­ ταμελειας. Δεν υπαρχει ομως βαρυτερο αμαρτημα για μιαν _
) | , Ϊ \ Ἱ Ϊ 3 ) \ \ | Ἱ \ \
θεωρω̃ν Τὴν Ἐκκλησία
ἔδαφος
ἑλληνικὸ καὶ στὸν εξουσια απο το να στηριζεται σ αυτα τα λαθη και να τα συ­
,
\
| Ι 5| ) | \ Ἱ Ϊ ) Μ |
ρόλο αὐτὸ οὑδεὶς την υ̃ποκαθιστα̃ οὔτε τὸ διανοειται. Μην
νἶΧιζη›λδὶοΤἐ
ετσὶ αναΐεὶ Τἶν δὶχβσμο­ἶε|ἔκΡ0Ύ(2νωἰω
βλὶἶὶο
Ν × < ι ­ τ πο ιτικ τ π ακτικ και π ουπο εσ τ επι ιω­ παιἔονε λοιπὸν ἐν οὐ "°°®"®“®ι Υ""ὶ θεν υπαρ)ἶεὶθμἶγαλ”„
σἔιἶιι­της
Ριη̨̃θιτὶςεινρνέιειθἶσυι ειςρνιν ιπιθιὁθδνιινεοα
Ν κ ι Ν Τ υ
.
τερη προσφορὰ στους ἀφανεις και τους εμφανειἐ ῖχ Ρουἔ (ζ
ι
Ω Ν ν ι ι ι Τες πνευμαῃκης θωραΜ_
π ησιστιοι, την πασα ευ υνη φερει η σημερινη κυβερνηση με
ελληνὶσμω απο Την χατασπ­Ροφη η › ι ι ι
τὶς ἰδεολοΥικὲε ἐπιλοΥές τηἐ καὶ τὶε
ψηφοθηθὶκἐἐ Με οκνπι
Ν
~· ε· ι­
_
σεως του Γένωῷ, .τὸ ξερἰζωμα της ψυχης του απο το ιστορ
Έ
­ οι
ιοο
127
μότητες. Ἱσχύει ἑπομένως καὶ γιὰ τὴν περίπτωσὴ της ὁ
Ω».
Ό
­ τὸ­ καταφανώς ὰντιεκκλησιαστικὸ ἦθος τὴςιμυστικὴς ψηφο­
χαίος λόγος: Αἱτία έλο,ιιένου° Θεὸς ἀνοιίτιος. φοθίαἔι Θὰ ἐπίμορίνῳ στον «βαοωὼ θέση» 'οδο κοβὲονἢΰεωἐ
Ύ σ .Ε Ξ Θ 6 Υ 9 ,Χ φ σ­ Τὴν ­ἦμἑοα πσο οημσσγεοονσ­αν σ° περὶ συμμετοχὴς καὶ «ἐπαναδραστηριοποιὴσεως» τοῦ λαι̃κοὔ
αύτὲς τὶς στὴλες «Οί πεθαμένοι καὶ ὴ ,Ανάσταση›› (ίθ­ἔκ στοιχείου οτοὺἐκολπουἔ”Γ”7ὶἔ,Εκκλησίαο·Αὑ”ίὸἔ εἶναίὁστοἕψ
87), διαβάσαμε στον Τύπο ὰνακοίνωση τοὔ ὐπουργείου Παι­ Ρὸο τοϋ ζητθματοἐ­
δείας, ὡς προς τὴν τελικὴ διαμόρφωση τοῦ περὶ Ἐκκλησίας Το λάθοθ ­εἴτε ἢ 8ολίο”ί”Ὁ€_ Τοὕ νομοθεοἡματίοο ἔΥ%εί·
νομοθετὴματος. Έἔκεῖ ἀναφέρονται οί ἐπενεχθεῖσες τροπο­ ΐοίί· εἰο Το ἑξἦἐἴ >ΑνΤίμ·Ξ”?ωπίζεί Το χθίοτίανὸ σὥμαι καὶ ὅχί
ποιησεις στὸ διαβόητο νομοσχέδιο, τροποποιὴσεις οί οποίες ἀπλὥίἔ Τὴν πθὸἔ τὰ ἔξω ἐμφάνίση Τἦἔ Ἑκκληοίοίον ῶἑ ἰδίο#
κάνουν διαφανέστερη ἀκόμη τὴν ‹‹φιλοσο‹,οία›› τοῦ νομοθέτου. ”ίοπο› οΐὴν καλύτερη πΞθίπΤωση› νομίκὸ πθὁοωποι ίωλονότί
Αύτὴ τὴν «φιλοσοφία» προτίθεμαι νὰ σχολιάσω, δίκην ὐστε­ εἶνο" ῆλίοο οΡοίΞί·νοΤΞΡον› πὼο Τὰ μέλη ἑνοἐ σωμ­οοΐείοο καί Το
ρογράφου στὸ προηγούμενο άρθρο μου.
ἐκκλησιαστικὸ πλὴρωμα κατὰ κανένα τρόπο δὲν συμπίπτουν.
Με τὶς τελικὲς τροποποιησεις, ἐπισημαίνει το ύπουργεῖο,
<Η· πολιτεία, ἔτσι, ὰποκτὰ τὴν δυνατότητα νὰ παραδώση μὲ
ούδεὶς πλέον διορίζεται ἀπὸ τον νομάρχη στὰ ἐνοριακὰ συμ­
νόμο στὰ χέρια τῶν λαϊκὥν, τὴν διὰ χειροτονίας μεταβιβα­
βούλιοι, τὰ τέσσερα λαϊκὰ μέλη ἐκλέγονται ἀπὸ ἑνιαῖο η­ σθοῖοοο πνεομαοίκἢ ἀρχὴ σοον ἐπίσκοπο καὶ Τον ἐφημέριο,
φσδέλ,­,σ μὲ Το σοσσημα ,σης μσνοσσαοοίας, ὁ ποῶσα̨/ἐὰγο­ ὰκολουθώντας τὰ πρότυπα τὴς ἐκκοσμικευμένης προτεσταν­
γικὸς κατάλογος συντάσσεται ἀπὸ τὰ ὴδη υφιστάμενα ἐνο­ Τίκἦίἔ «Ἐκκ7οἹοίοί€»­ Ἀπὸ Τὴν οονοίπτίχὶι̃ ἀλθθεία του̃ Χοί­
ριακὰ συμβούλια, οί ἐκλογὲς διεξάγονται όποτε λὴγει ὴ θη­ στοὕ περνοὔμε στὴν διχαστικὴ ὰλὴθεια Τἦῷ πλείοψηφίοιἐ­
τεία ἑκάστου ἐνοριακοὕ συμβουλίου καί, τέλος, τὰ μητροπο­ ῃοχί τόσοι οηλοίδίὶι σΐοὺθ κομ­ίσσοίοίοοἐ Τῶν ἐκλελοΥμ­ένων
λιτικὰ συμβούλια συγκροτοὕνται ἀπὸ τον μητροπολίτη, ὥς ἐκκλησιαστικὥν συμβουλίων, πού, ἐπὶ τέλοοἐι θὰ παοαμέ·
πρόεδρο, καὶ μέλη ἔναν πρωτοδίκη καὶ ἕνα δημόσιο ταμία, νοον ξένα σώμοίΐα στοὺς κολποοἑ Τοῦ εολαβου̃θ πληοώμ­ιΉ'ο€,
ὅπως κατὰ το παρελθόν, δύο κληρικούς, ἐκλεγομένους διὰ ὅσο οἴὴν κοκ) εἰκονα Τοῦ κθάΐοοἐ «ἀναδόμηση» Τἦἑ ,ίΕὶκτ
μυστικὴς ψηφοφορίας ἀπὸ τὸ σύνολο τῶν κληρικὥν τὴς πε­ κληοίοίἐ­
ριφερείας, καὶ τέσσερα λαϊκὰ μέλη, ἐκλεγόμενα ἐπίσης διὰ
.Ἐὰν ὴ κυβἐρνησίἐ ἐνδίαφοοοοαν νὰ οκοφθἦ Τὴν μ­οοοίξο
μοσσῃσἦο ψηφοφοοίοοσ άπο Το σύνολο Τῶν λοογχὥν μολὥν Τῶν σωματείου καὶ ,Εκκλησίας διάκριση, θὰ εἶχε τὴν εὐκαιρία
ἐχκλνγσνογσσοχῶν σομβοολίων, ,νὰ ὰντιληφθὴ ότι ὅχι τὸ παρον ἐκκλησιαστικὸ συμβούλιο,
>Α‹,οὴνω κατὰ μέρος ὅτι μεταξύ τῶν ρυθμίσεων «καλὴς ἀλλὰ καὶ αύτὸς ἀκόμη ὁ ἐφημέριος νὰ συνέτασσε προσωπικὰ
θελἡσείωον καμμία δὲν ἀναφέοεσ­αν στον οργανισμο ο οποῖοο, τὸν κατάλογο τὥν ἐνοριτὥν του, νὰ ἐκλέγονταν δὲ οί εὑλαβέ­
μὲ ἐκ του̃ νόμου διωρισμένη κυβερνητικὴ πλειονοψηφία, θὰ στατοι μεταξύ των, ἦ πνευματικὴ ὰλλοίωση τἦς Ἐκκλησίαἐ
ἀνσγχοσοασσἢση τον ΟΔΕΠ καὶ θὰ μποοἦ, ἔσσο, νὰ μοθοοοο­ δὲν θὰ άπεφεύγετο. Ἐκ μόνου τοϋ γεγονότος ὅτι αὰντιπρο­
ση ἀποοσχοπ­να τον οἰχονομννο στοονγγοῃοσμο ­ν­ἦν; °Ε;νονλη­ σωπεύουν» το πλὴρωμα, ὅτι ύποκαθιστοὔν στὸ πετραχὴλι το
σίας. Πρόκειται γι” ὰποκαλυπτικὴ πτυχὴ τῶν προθέσεων ἔννομό τους πρόσωπο, οί ἐκλελεγμένοι ἐνορῖται ­άθεοι
τὴς πολιτείας καὶ του̃ ενδιαφέροντος της νὰ «αναζωογόνηση» θεόφρονεἐττ παραβιάζοον Τὴν ἀποσοολίκἢ παοάδοση καὶ μο­
τὴν Ἐκκλησία, είσάγοντάς την ἐσπευσμένως καὶ διὰ παντὸς Ψαβάλλοον τὴν μὲν Ἐκκλησία σὲ παρεκκλησιαστικὴν οργά­
σὲ θάλαμο ἐντατικὴς παρακολουθὴσεως. Ούτε στέκομαι εἰς νωοη, τὴν .δὲ παρεκκλησιαστικὴντ·οργάνωση σὲ Ἐκκλησία!
128 ΦΣ θ
9
Ν Η Ἡ Ι ἱ
ρ \ ί \ Ἱ Ϊ 3! Ά ¶
Τὸ σκεπτικό μου όχι μόνο δὲν αναιρειται απο τηνπαλαια
πρακτικὴ τὴςνἐνεργοὔ λαϊκἦς συμμετοχὴς στὴν Ἐκκλησία,
ἕἰἔ
ΦΣ,
ο
ουργημα, να διευθυνουν δηλαδη θυσιαστικα,ίοχι μονο την
τενὴ ἔννοια εὑχαριστιακὴ σύναξη, αλλὰ τὴν ψυχοσωμα­
αλλὰ ἐνισχύεται. ”Η συμμετοχὴ τῶν λαὶκὥν οὐδέποτε εἶχε
τικὴ ὁλότητα της ζωῆς τοϋ πληρώματος, είς τὴν οποίαν ύπά­
τὴν ἔννοια αντικαταστάσεως
τοῦ ἐφημερίου του ἐπισκόπου
γε­τα, καὶ Τὸ κσινωνιχὸ ἔρ­γσ 'Ο λαικος ἔχει το χάρισμα νὰ
στὴν πνευματικὴ ἐξουσία του μερισμοΰ της μαζί τους, εἴτ
ίῆ
διαθέτ έως π οσ ο άς ἑαυτόν· ὁ κλ ικὸς φέρει στὸίέπιτρα­ γὶ θ Ψ Ρ ηθ
ν
περὶ τελέσεως μυστηρίων έπρόκειτο εἴτε περὶ κοινωνικοὕ ἔρ­
χἠλισ τὸν «ζογὸν του̃ Χριστοῦ», τὴν χάρη της “Αναστάσεως
Υοιλ' εἶχε πάὶηα Τὴν ἔννοια ϋννδρομἦἐ καὶ ἀ9ω'Υἦ€ Τοῦ έφη·
απο τὴν ὁποία κρέμονται σὰν τὰ κρόσσια οὶ ψυχὲς τοῦ ζῶν­
μερίου τοϋ ἐπισκόπου ἐκ μέρους τῶν πιιπὥνν Υιὰ νὰ Ξὐθ·
τος καὶ κεκοιμημένου ποιμνίου. Γιί αύτὲς θὰ λογοδοτηση τὴν
δωθὴ τὸ πολυδιάστατο εκκλησιαστικό του ἔργο.
ὴμέρα τὴς κρίσεως καὶ όχι μόνο γιὰ τὶς δικές τον αμαρτίες­
Τὸ ἀναπαλλοτρίωτο
τὴς πνευματικης αρχης τοῦ ἐπισκό­
Ἐὰν ὁ πιστὸς λαικος ἔχη νὰ ὁδηγηση ἑαυτὸν στὸν Χριστό, ὁ
που καὶ του ἑφημερίου αποτελεί ακρογωνιαῖο λίθο τοϋ οίκο­
κληρικὸς άναδέχεται καὶ ἐνεργοποιεῖ τὴν προσφορὰ του “Ιη­
δομηματος της Ἐκκλησίας. Εἶναι τὸ ίδιαίτερο χαρακτηρι­
ὰ σοῦ είς τὴν ανθρωπότητα, ντύνεται τὸ πνευμα της “Αναστά­
› ι ι
στικὸ τὴς θειότητος τοῦ εκκλησιαστικού
καθιδρύματος. ”Ο­
σεως καὶ τὸ φῶς της Βασιλείας.
πως ὴ αρχὴ της λαϊκὴς κυριαρχίας συνιστά θεμέλιο της συν­
λιο εἶναι, κατὰ συνέπεια, άξιο τοὔ
Θ
ου οι
<
οκ το
Ί:
9
κκλησιαστικο συμβου­
ός του, ὅταν ἐκλέ­
_
Ψ
Τ
Ν | Μ Ν 3? \ < Ἱ
1 Ν Ν 3 δ | \ Ἡ Ϊ Ἱ \
ταγματικης ταξεως των δημοκρατιων, ετσι και η πνευματικἢ
γεται μεταξυ των πιστων εν αγαπη και αληθεια, για να συν­
αρχὴ τοῦ ἐπισκόπου καὶ του̃ ἐφημερίου, ὡς αποστολοπαρά­
ὰ δράμη τὸν ἐπίσκοπο τὸν ἐφημέριο στὸ θεόσδοτο ἔργο της
δοτος ρυθμὁς τὥν σχέσεων κληρου καὶ λαοὔ, συνιστα̃ θεμέ­
σωτηρίας τοϋ ποιμνίου καὶ όχι γιὰνὰ τὸν ύποκαθιστᾶ ὡς συν­
λιο της ἐκκλησιαστικης
τάξεως. Καὶὁὶν ακόμη, επομένως, δε­
δικαλιστικὸ όργανο, χωρίζοντας αθέμιτα τὸ σὥμα απο τὸ
χθοῦμε, πὼς ό ρυθμὸς αύτὸς ἔχει ύφὴν διοικητικὴ, εἶναι τό­
πνεῦμα της Ἐκκλησίας. Στὴν τελευταία περίπτωση τὸ πε­
σο καθοριστικός γιὰ τὴν ζωὴ τὴς Ἐκκλησίας, ὥστ
Ν
το
Ο.
>·'
ε οε
γως νὰ κατατάσσεται στούς θεμελιώδεις διοικητικούς κανο­
παλιόπανο.
νες αύτὴς, αναγομένους, σύμφωνα μὲ τὴν διάκριση τοῦ Συμ­ ι
(Η πνευ ματικὴ τούτη προοπτικὴ αναδεικνύει τὴν ἐξαι­
βουλίου της Έπικρατείας, στὴν αποκλειστικὴ της δικαιο­ Ν ρετιαὴ σημασία της ἐκκλησιαστικης περιουσίας, σημασία ὴ
δοσία.
ὁποία μας κάνει νὰ ἐπικροτοϋμε ανεπιφύλακτα τὴνὶίεραρ­
Τί στὴριγμα ἔχει τὸ αναπαλλοτρίωτο της πνευματικης
χία, ὅταν, μετὰ τὶςτελευταίες ἐξελίξεις τοῦ θέματος, αποφα­
αρχης ἐφημερίου καὶ ἐπισκόπου, ώστε νὰ καθιστά συγχρόνως
γ σίζη νὰ άρη καὶ τὴν μερικη της συναίνεση, ὡς πρὸς τὴν πα­
αντικανονικὴ καὶ αντισυνταγματικὴ
κάθε προσβολη τους,
ὰ ραχώρηση στὸ κράτος της περιουσίας της. Δὲν ἔχει μόνο
Τὸ ἑξὴς: Καὶ αύτὸς ὁ εύσεβὴς λαϊκός, γιὰ ν” αφησω κατὰ μέ­
χρέος τὸ πνευματικό αὐτὸ καθίδρυμα νὰ σέβεται τὴν βούληση
ι ι Ν ν ν
ρος τὸν υπο του νεου νομου ἐκκολαπτόμενο ένοριακὸν συνδι­
τῶν δωρητῶν, ὁφείλει καὶ νὰ κατασφαλίζη μὲ τοὺς δικούς
τραχὴλι καταντα διακριτικό «στολης» καὶ κατ” επέκταση
ιν
9
3? ιν
καλιστη, δὲν δύναται νὰ ἐξισωθη πρὸς τὸν ὶερέα, επειδὴ τὸ
της πόρους, τον δικό της «γλωσσόκομον»,
τὸ μέγα εργο της
γενικὸ χάρισματηςὶερωσύνης, πού απέκτησε μὲτὸ βάπτισμα,
ὶεραποστολης καὶ της προνοίας, ποὺ πρώτη αὐτὴ άλλωστε
ίσχύει αποκλειστικα γιὰ τὸν ἑαυτό του, ἐνὥ ὁ ἑπίσκοπος καὶ
στὴν ὶστορία της οἰκουμένης ανέλαβε καὶ μέχρι σημερα έξα­
ὁ ἐφημέριος διαθέτουν καὶ τὸ είδικὸ χάρισμα, ἔχουν διὰ της 'ι κολουθεῖ. Μόνο διασφαλιζομένου τοϋ ἔργου τούτου μπορεί
χειροτονίας ὶκοινωθὴ νὰ τελοῦν τὸ εύρύτερο εκκλησιαστικό
νὰ γίνη λόγος περὶ παραχωρησεως
τηςἐκκλησιαστικὴς περιε
430
181
ί
ουσίας είςμτὸ κράτος„καὶ μάλιστα ἕνα κράτος τὸ ὁποῖο μόνο ζωὴ» ἀποδείκνύεεικί ικἰώνίκ· (Η Ἐκκλησία μᾶἐ ἀκἴίζεε στὴν
δείγματα κακίστης διαχειρίσε­ως καὶ σκανδαλώδους σπατά­ κκθ8ίά› επείδὴ ἀκίκβὥε εἶνκί `θ ἀπάνεηση στὸν θάνατο” μόνο
λης ἔχει νὰ ἐπιδείξ­η_ ί του τὸ κράτος εἶναι ἀπωθητικὸ όσο καὶ ὁ ὁμοοόσιός του θά­
'Η 'Ι­Ξκκλὴσίαι, λοιπόν, ἐξεγείρεται ἀρνούμενη νὰ ὀπο­τα­ νατςος. Ποιός διαλέγει τὸν θάνατο, όταν τοϋ δίνουν τὴν >Ανά­
χθὴ στὸν Καίσαρα. “Επαναλαμβάνει καὶ σημερα ό,τι ἀνέκα­ σεκσηἐ Κάποκκ (ίὀρθόδθξοωκ ἴσωἐι ἀἔίωματοῦχω _ἄλλ0€
θεν ἔπραττε σὲ παρόμοιες περιπτώσεις: άγωνίζεται ια τ`ν κανείεί
άκεραιότητα καὶ τὴν ἐλευθερία της όχι διεκδικώνταςγκάποία “ΟΤΕ ἦ ἐκκοσμίκεωη εἦἐ Ἐκ­κλησίαἐ; θὰ ὁδη”Υίὶε”θ Τὸ “Ε”
νομικὰ πολιτικά δικαιώματα, που ἀσφαλῶς ἔχουν κι αὐτὰ θνος σὲ κατάρρευση, εφ) όσον ὴ πρώτη άποτελεῖ τὸ πιο βα­
τὸ νόημά τους, αλλά γιὰνὰ διασώση στὸν κάθε άνθρωπο ἐνερ­ θὺ ἐσωεερίκό 'του σ'εἠΡί·'ΥΡ­αι Υίνεεικί σικφέἐ­ 3Βὰν λίκκὸν Τὸ
γὸ τὸ κατ) εἰκόνα αρνούμενη τὴν εκκοσμίκευση. Δὲν πρόκει­ ι κθά­εοἔ στὴν σημερίνἡ ἀφῳσύνη τον ἐπί­Ρ­ἐνἢ πθὸἐ αὐτὴ Τὴν
ται γιί αντιδικία, όπως μεταξὺ τὥν κομμάτων των συνδι­ κίκεεύθυνσητ `ίΙ ,Εκκλησία ἔχει ἱεθἡν ὑποχθεωση νὰ δκκσώση
κάτωυ καὶ τὴς κυβερνήσεως­ πρόκει­,­αι γιὰ ἔμπρακ­τη ὁμο­ τὴν πνευματικὴ της οὐσία, άντιμετωπίζοντας άποφασιστικὰ
λογία πίστεως, καρπὸς τὴς ὁποίας δὲν θὰ εἶναι μιὰ πολιτικὴ , εἴτε Τὸ ενδεχόμενο Τοῦ χωθίσμου̃ εἴεε εἦἐ ἄβσεωἐ Τω̃ αθω­
ινίκη ἀλλὰ ὴ ἐκκλησιαστικὴ ἀναγέννηση. Τὴν ἐλευθερία ὡς κεφάλου είεε ὅίῃ· ἄλλο ενδείκνυται· ”Α`Υων ,ΌΡΟΘ Κθίἴεη
ομολογία πίστεως ἀσκεῖ ἐναγωνίως ὴ Ἐκκλησία μας, προ­ Δωδεκάνησα” Βὐρώπηι )Αμ­εείκὴ καί· Αὐσεθκλίκι ἀνἡκουν
εκτείνοντας στὸν συναγερμό τοῦ κλὴρου της καὶ τοῦ λαοὔ της στὸ Πατριοιρχεἶυ της κωνσταντινουπόλεωἑ” Υία­τί ὅχί· κε
τὸ μυστὴριο τὴς θείας Βὐχαριστίας, ἀφοῦ κι ἐδῶ οί χριστια­ ἐμἔἶἑἔ κανενα Τίμημα δεν εῖναί Τόσο μεγάλοι ὅυ̃ο Τὰ δεθίὰ
νοὶ κοινωνοὔν τὴς ζωὴς τοῦ Χριστοὔ, μεταλαμβάνουν τοϋ μίᾶἑ ἐνδεχομἐνηἐ εκκλησκκστεκἦἑ ἐκκοσμ­ίκεύσεωἔι ίἰ ὁποία
ἀχράντου σώματός Του καὶ τοῦ τιμίου Του αίματος. θί ᾶπλωθὴ ταχύτατα καὶ στὴν ἑλληνικὴ κοινωνία. 'Απο ἀγά­
ι Νὰ Τὸ χαταλάβωμε: Διαχυβεύεται μὲ Τὸν νέο νόμο ἢ ψυ­ πη γιὰ τὴν πατρίδα καὶ τὸ Γένος, ὴ Ἐκκλησία όφείλει, σὰν
χὴ τὴς ίορθοδοξίας. Θα δεχθοὔμε ἐκκοσμίκευση τὴς Ἐκ­ άλλη ,Αντιγόνη, να μὴν ἐφαρμόση τὸν ψηφισθέντα νόμο καί,
κλησίας μας καὶ μαζί ­φυσικὴ συνέπεια­ τὴν φθορά καὶ ᾶκΧΡεωεσθ`ἦ› νὰ εΥκα”κκλείψὉ ᾶδίσεακεα “εὸ κ­Ράεοε καὶ 'εὰ
τὸν θάνατο ὥς τέλος τὴς άνθρώπινης ζωὴς θα ἐξακολου­ τριάντα τον ἀΡΥύΡία› 'Υίὰ νὰ δεθἦ ἀκόμη πίὸ εεενὰ με Τὸ “Ε­
θοὔμε νὰ ἑορτάζωμε καὶ νὰ προσδοκοὕμε τὴν Άνάστασὴ, θνος καὶ μὲ τὸν λαό. ΩΗ σωτηρία τοῦ Γένους καὶ ὴ ἐλευθερία
­Θα δεχθοϋμε ὡς σκοπο όπάρξεως τὴν ζωώδη ἐπιβιωση, θα τὴς Ἐκκλησίας μας σννταντίἔρνται­
στραφοὕμε δηλαδὴ πρὸς τὸ κτὴνος θὰ ζητὴσωμε τὴν χάριτι
πνευματικη μας μεταμόρφωση, θὰ στραφοὕμε δηλαδὴ στὴν
ἔνσαρκη ἀγάπη τοῦ Θεοῦ, Τὸ δίλημμα εἶναι καταλυτικὸ γιὰ
όποιον τὸ συνειδητοποιηση. Θ” άντιληφθὴ ότι τὸ κράτος καὶ
ῖὁ ἐκκοσμικευμένος βίος τὸν ὁποῖο θέλει νὰ ἐπιβάλη, ἔχουν
διαρκῶς πρὸ όῳθαλμῶν τὴν φυσικὴ φθορὰ καὶ εἶναι ταγμένοι
νει άναβάλλουν τὴν άναπόφευκτὴ ὥρα τοῦ θανάτου. (Ως ὁπο­
κείμενο όμως τοῦ θανάτου κάθε κράτος άποδεικνύεται παρο­
δικό, ἐνω Ἐκκλησία, μὲ τὸ νὰ ἔχη πάντα μπροστά της τὴν
ἰθἰ
183
ί
γ λεστικὥν συνάξεων τοῦ τύπου των είδωλολατρικῶν μυστηρίων.
Τὰ τελευταῖα μυοὔσαν τούς πιστούς σὲ άπόκοσμην αληθεια
καὶ ύπί αὐτὴ τὴν ἔννοιαδίχαζαν τὴν ύλη ἀπὸ το πνεὕμα, ἀ­
πἐκ ουαν τ`ν ὲν καὶ ἀποδέ ονταν τὸ δέ ιὰ νὰ ὁδ ίσουν
η μ· χ ›Υ η η
ε Η ΧΑΡΙΣ ΚΑί Η ΦΘΟΡΑ* τὴν ”Αρχαιότητα στὴν ὴθικὴ ἀγωνία ὴ ὁποία καὶ τὴν θανά­
ὶ τωσε. ”Οργανικὥς7 άρα, ὴ ἐκκοσμίκευσις άποτελεῖ παθολο­
γία τῶν χριστιανικὥν μόνο κοινωνιὥν καὶ δὴ των ἐχομένων
Ἱ Ν ω
Ο σημερινος πολιτισμος των τεχνικων ἐπιτεύξεων ἀπὸ τὴς ρωμαιοκαθολικὴς καὶ διαμαρτυρομένης ὁμολογίας. Εἶναι
καῳὸ βω̃σκεταί σὴν Τροχίὰ τἦἔ πνευμ­αῃκἦς καταπτώσεως. γ προϊον διαιρέσεως τοϋ Θεανθρώπου είς τὰ ἐξ ών συνετἐθη,
Ν ὶ \ 9 Ν < ύ Ν Ν Ν
«ΘΞῳΡη”"κω€)) δεν Το επεδίωξε' ἶστθρικωι; όμως τὸ προκά­ ὶ ἐκσφενδονίσεως του Θεου στὶς νειρελώδεις περιοχὲς του ύ­
\ λ \ 9 Ι › › ο
λεσἶ καί δεν Το ξχναχακὶ­ζεϋ εφ ι̃οσθν διαθέτει μόνο μέσα ύ­ ® περβατικου πνεύματος καὶ άναγωγης του ἀνθρώπου σὲ αύ­
Ν ··· ι
λικα. ίνίπορει τα σχολεια και τα πανεπιστημια νὰ πολλα­ τοσκοπό, ὁ βιολογικός προσδιορισμός τοῦ ὁποίου πληροί” κατ)
θ | '
πλασιαζωνται, οι γνωσεις νὰ διαδίδωνται, τὰ βιβλία νὰ κυ­ ανάγκην τὴν ὕπαρκτικὴ προοπτικη του.
Ν 3 Ϊ ( |
κλοφορουν, αλλα οι άξιες παραλληλως εύτελίζονται, οί ψυ­ \ ”Η διπλὴ φύση τοῦ Ἰησοῦ ύπὴρξε, ὡς ἀρειανισμὸς
μο­
. ® Ν # ε τ ¬
Χεἶ πα'ΥωνΟυν› οι Υλωσσεἔ Φθεῳονταί _ Ὁ ϋπαρἔη ἐκκυ̃σμι­ νοφυσιτισμός, ὡς μονοθελητισμὸς ὴ εἰκονομαχία, ὡς μεσσα­
κευῖΖί° λιανισμὸς Βαρλααμισμός, συνεχὴς πειρασμὸς γιὰ τον νοὔ
ε.ίἕίΕ9)Ἱ__ἔ?ἕὶΰ0σμΨκευσίἔ καί αλλο *Ι α`^εΡωσί€¬ίΣΤὶ€ πΡ0τ τῶν ἀνθρώπων, τὸ αίτιο όλων τῶν κλυδωνισμῶν της Ἐκ·
Ἱ
Χρίσΐίανίκεἔ χοίνότητεἑ καὶ Τὶἐ λωπὲ§ θίδησκεἶεἐ συνανΐου̃με κλησίας στὴν μακραίωνα πορεία της. Ὁ ίδιος πειρασμός
π Ν Ν „ Ν
Ήθΐάξείἐ Του ἶερυ̃υ καὶ του ἀνίερου, του θεοπρεπους καὶ τοῦ ὶ άνοιξε τὸν δρόμο στὴν Δύση γιὰἕνα νέο διχασμό σώματος καὶ
± : \ 0
αντιθεου στις χριστιανικὲς όμως κοινωνίες τέτοιες διακρί­ πνεύματος) ποὺ αἰῶνα; με­νὰ Τὴν °Ανἀστασνγ του Λόγου ἐπα­
σεις θεωρουνται δεισιδαιμονικές, γιατὶ θεανθρώπινη ὑπό­ ναφέρει στὴν ζωη μας τὴν δεσποτεία του” θανάτου: ὴ Ἐκ­
·¬ » › Ν Ν Ν
σταση του Λογου αντικαθιστα
Τὸν ἐξῦρκὶϋμὸ Των ἐχθρίκωνί κλησία, εκει, ἔγινε κράτος ἐν κράτει, όπως τὸ Βατικανό, εἴτε
"' ί Ν . . Ν
§ἔίὶία̨ίἶ:ἶωνἑΤηΘ
φυσεωίἑ μὲ Τὸν ἀδίάκοπο ᾶλίίασμ­ὸ Τηἐ Δΐη̃μι­τ διαλύθηκε σὲ άτομα μὲ ἰδίαν άντίληψη ἔκαστο της πίστεως)
, Ν Ά Ν
Ξἔυρἶίίαθὴ Ο Ιησουἔ ςχαθίσε Τὴν δίπλη .Του ὑπόσταση στὴν. όπως ὴ Διαμαρτύρησις, καὶ ἔχασε τὸν πνευματικό της χαρα­
ἔ ( | )
Εὶκκὶαὶσίἶθ Ὁ οποία από τὴν Πεντηκοστὴ προσἐλαβε ὰνα­ κτὴρα, προκαλώντας αδιαφορία καὶ ὰποστροφὴ τῶν πλεί­
' ι κ Ν ν ί ,_, ._
ΐαίἶίστίκἶί ἶτο θεανθβωπίνο σωμα ΉΊΘ τον κόσμο Τη€ φθω̨αἐ, στων γιὰ τὴν θρησκεία καὶ ἐξωθώντας άλλους σ” ἐναγώνιο
αν­τγιχκατατανεοπλατωνικὰ ὴτὰγνωστικὰ πρότυπα νὰτὸν ά­ αναζητηση πρὸ παραχριστιανικῶν λυτρωτικὥν σχημάτων
` 3 Ν
ποθθίψηι Ωςχαθολίκη αντίληψη τγὶἔ ὑποῳξεωἐν ἦ λειτουργικ­ὴ στὰ διάφορα σημεῖα του̃ ὁρίζοντος· ὁ ίδιος ύποκινεῖ τὶς ἄρι­
Ν σ Ν Ν
ζωη της Εὶκκλησιας συνισταγεγονὸςκοινωνίαςτου άδιαιρέτου ζες ἐξουσίες τὴς ὁρθόδοξης ”Ανατσλ¬7γς ­σ­ῶν κομμουνγστγ­
9 # κ κ : Ν Ν , ι
πλεον ανθρωπου με τον Λογο του Θεού καὶ όχι άκολουθία τε­ Ν αων χωρων μέχργ πρό ­ῃνος, Τώρα καὶ της Ἑλλάδος­
μετατρέψουν διὰ της βίας τοϋ νόμου τὴν Ἐκκλησία σὲ θεσμο
Ν Ϊ \ Ἱ 9 Ϊ 3! Ἱ Ἱ `
τι Βἰσἠγηση στὸ συνέδριο τη̃ς ιΒθνΜῆἔ ίῖγἔγταγρεγαἑ Ἑλλήνων Λο­
κλειστού κυκλώματος και να εξοβελισουνγ ετσι, απο την λει­
7 Ν Ι Ε Ἱ | 8 θ | Ί | Ἱ
­γοτεχνων μὲ θέμα την φθορὰ της γλώσσας (Μάγος 1986)­ Δημοσγεγμ τουργικη της υιρη καθε ιδέα ενοτητος μεταξυ σωματος και
\ τ ι ὰ
θηκε στην ἐφημερίδα “Οοθοὁοξος Τυπος (Ι5­ὅ­1987). ττνεύμαΐθἔ­
έ
αρ.
134 ίθὅ
..,Ίἶό· πνεὔμα .τὴςςθεανθρωπότητος
είναι ταπείνωσις του̃
ν “Οταν μία ὲκκοσμικευμένη κοινωνία­ δὲν ὕποβαστάἔεται
Θεοἱίκαὶ ό ἐξαγιίασμός τοϋ ἀνθρώπου. Αὐτό ἔρχεται νὰ πλὴ­ί άπό τὴν λογιστική, ἔστω, δεοντολογία των ἑσπερίων ἀνθρώ­
ξη ὁτδιχασμός. της, ποό ὑποτάσσει ἐκ νέου τόν κόσμο· καὶ τόν
πων καὶ θεσμὥν, ὴ ἐξουσία γίνεται πολὺ εὔκολα αυ̃τοσκοπός,
βίο στόν φυσικό χρόνο τὴς φθορᾶς καὶ παίρνει τοιουτοτρόπως
ἑταιρικὴ εἴτε οίκογενειακὴ ἐπιχείρηση τὥν κροιτούντων, άπό
διαστάσεις μοίρας, γιατί ἐνὥ πρῶτα ό φυσικός χρόνος ἑβα­ τὴν πολιτεία τῶν όποίων οἱ ὑπὴκοοι ἐμπνέονται. ΕΗ ψυχικὴ
σίλευε, εἰς τό ἑξὴς ἐννοει̃ νὰ αίωνίζη. "Άν Λόγος στόν χρι­ συνθὴκη τὥν­άρχόντων
καί άρχομένων, πού ἑνεργοΰν χωρίς
στιανισμό εἶναι ὁ Θεάνθρωπος, κρίση αότοὔ τοϋ Λόγου καί
ἀναστολὴ δι; ίδιον συμφέρον εἶναι ὁ κυνισμός. (Ο κυνισμός
τοὔπνεύματος στὶς δυτικὲς κοινωνίες είναι ὁ χωρίς Θεό άν­
εὐδοκιμεῖ ίδιαιτέρως στὰ ὁλοκληρωτικοὔ τύπου καθεστῶτα
θ \ θ \ ( | Ἱΰ Ι Ν
\δ` Χ | € \ Χ \ Ώ
ρωπος, το πα ητικο υποκειμενο που ελλειψει μεταφυσικού
και η τα μαρξιστικα, ως και στα τριτοκοσμικα αριστερο
διεξόδου παραδίδει τὴν ψυχη του καὶ τὴν πίστη του στὶς μη­
λαϊκιστικὰ κινὴματα, όπου ὁ τραυματικός εσωτερικός κό­
χανές, περνώντας άπό τὴν ευ̃χαριστιακὴ σχέση μὲ τόν κόσμο
σμος των κρατούντων τρωκτικων μεταβάλλει σὲ θηριοτρο
καὶ μὲ τόν συνάνθρωπο στὴν χρησιμοθηρικὴ καὶ χρηστικὴ
φεῖο τὴν άνθρώπινη κοινότητα. "Οποιος άντιλαμβάνεται τὴν
σχέση μ” ἔνα σωρό πραγμάτων.
\
άσκηση της πολιτικης ἑξουσίας ἐπί άγαθῳ ολων, δὲν χωρεί
'Ο Θεάνθρωπος δὲν ἔνωσε συμβολικά μὲ τόν σταυρό τὰ Ἡ στόν κυριαρχικό
μηχανισμό καί τό «κίνημα» ποὺ τόν στηρί­
δ
Τ
Ν
”
ι τό πρὶν ιεστὥτα, ἔνωσε μὲ τὴν ”Ανάσταση Του άγιαστικὰ τι
ζει. ό αὐτό ίσχύει καί γιὰ τόν καλως άλλα καὶ τόν κακως
Ν Ν
Ν"
τὴν θεία αίωνιότητα μὲ τόν χρόνο τοϋ φυσικοὔ κόσμουἔίθχι
ἐννοούμενο συντηρητικό άνθρωπο, ό ὁποῖος όσες άθλιότητες
βέβαια ὡς άὴθη κράση ἀνομοίων ἀλλὰ ὡς μεταμορφωτικὴ
νὰ διαπράξη, οὀδέποτε καταντα̃ μηδενιστης, ἐπειδὴ δὲν κα­
πρόσληψη τὴς καθόλου ὑπάρξεως. Δὲν εἶναι πλέον τό ὁλικό
τανοεῖ τόν ἑαυτό του καί τόν κόσμο ἔξω άπό τὴν άκεραιότητα
στοιχεῖο ­αἴφνηςτό φαγητό­ μιαρό, εἶναι τό ψυχικό πά­τ
τὴς διάρκειας. Ὁ «προοδευτικός», όμως, όταν θεωρὴ τὴν
θος·­ὴ γαστριμαργία­
πού τό προδίδει. Ὁ Θεάνθρωπος
κοινωνικὴ άλλαγὴ διαδικασία νομοτελειακὴ καὶ όχι ανώτερο
ίδρύει ἐν ἐαυτῷ τὴν ενότητα τὴς ὐπάρξεως, ὴ δὲ άρνησις τοϋ ἐπίπεδο συντηρὴσεως, μπορεί νὰ ἐξελιχθὴ άνέτως σὲ μηδενι­
π οσώπου του τόν διασπᾶ όπω τ`ν διασπα̃ καὶ ό άποκλει­.
στί,ιἐ ” όσον έτ· ο­ τῶν π ά εων καὶ τῶν πα αλεί εών του·
› η
φ
Ρ
ι 3 ι Ν ι 9 π › Ν °€ κ
Ἐ 8 ι ε 1 ι ο : 5 ο κ
στικος εντοπισμός της θεανθρωποτητος εις τον Ιησου, οπο­
ε ναι. αποκλειστικα η προσωπικη βολη κι επιβολη. Γι αυτο
τεςδὲν ἐπεκτείνεται καὶ στό διηνεκὲς ίστορικό σῶμα Του.­ι
τὰ κινὴματα τέτοιας ὑφὴς ἐλκύουν, ὴλεκτρίζουν, δέχονται
τὴν Ἐκκλησία, ὴ ὁποία ἔτσι καταντᾶ διαχειριστὴς μίας άνε­
στους κόλπους των καί προστατεύουν, όχι μόνοι πάσης φύ­
νεργοϋ θρησκευτικότητος
καί διεκπεραιωτὴς, τό πολύ, κά­
σεως πληγωμένους άρπακτικούς ἐγωισμούς άλλὰ καὶ τὴς
Ν
Κλ
ποιων συμβατικων δραστηριοτὴτων προνοίας καὶ άντιλὴ­
ο άσεως ἐκβράσματα. Δὲν ἔχει σημασία ότι οί κακοποιὲς
ψεως. Χωρίς πνευματικό κέντρο ὴ ζωὴ ἐκπίπτει άπό τόν.
διαθέσεις είτε οί ἔκνομες πράξεις άτόμων τοϋ είδους εἶναι ὀί­
δημιουργικό χρόνο τὴς θεανθρωπότητος στόν χρόνο τὴςεμη­
γνωστες, σημασία ,ἔχει ότι­ἐκτιμῶνται οί συναφείς πρός τὴν
χανικὴς ἀναπαραγωγης
καὶ ἐκκοσμικεύεται. Αότὴ ακριβως
ψυχολογία τους ἱκανότητές των. . ι .Ω ο .ι κι .
ὴ άρνηση τοῦ ἐνσάρκου Λόγου ὡς ἑκκοσμίκευση, γεννᾶ`στό`ν
<­Ο κυνικός ἔχει τὴν ίκανότηταινὰ πρσχωρὴί στόν ίδιοτε­
χὥρο τὴς Δύσεως καὶ μεταφέρει σὴμερα μὲτὴν δύναμη τὴς
λὴ σκοπό του χωρίς άναστολὲς καὶ ὴθικὰί διλὴμματα, χωρίς
τεχνικὴς στα τετραπέρατα τὴς οίκουμένης, τὴν ζοφερὴ ίστο­
πεποιθὴσεις καὶ άρχές. Στό καθεστὼς τὴς άλλαγὴς βλέπει τό ί
. .
ρικὴ πραγματικότητα του̃ κοινωνικοό μηδενισμοὔμ­±. Τ
ἐγώ τουίινὰ κραταιώνεται, τὴν .άπληστία του να τροφοδοτη­
ίθό
ι
137
ι › 9 κ ε Ν π ι κ « Ι ν ο ι Μ , Ρ] ξ
ται, νῖαι γι αυτο εννοει τἕν αλλαγη σαν'δικο τἕυγακινητοςπα
τον κοσμο ειναι ο χρόνος της φθορας.
χρόνος της θεα\,θρωπό_
ι­6 _ τ· ε ο ε Ν __
ρον, αρνουμενος παντι σ ενει την κινουμενη ιαρκεια, η ο
τητος ειναι η δημιουργικη χρηση του χρόνου, το πνευμα της
ποία υπερβαίνει ἐξ ὁρισμοὔ τὸ ἐγὼ καὶ τὸ παρόν καὶ της
ΟΛ
­ αίωνιότητος. Ἑδῶ η ζωη δὲν βρίσκεται στην οὐρα τοῦ χρό­
ποίας ψυχολογικό αντίστοιχο εἶναι είς τα καθε
ἡμᾶς
ὁ ἑλλη­ νου αλλα στὸ μέλλον του, εἶναι η βιωμένη ὑπέρβασις τοϋ ερυ­
\ δ Ί Ν\ | 3 Έ ξ Ϊ Θ | Μ Ι
νικος ιδεαλισμος η φιλότιμο. ]ἰὶξ\ομ η πληθωρ\ικη ζεπιδοἕίω̃
σικου χρονου της φθορας, η κάθοδος είς ”Αδου. Χρόνο της
_. Ν κ Ι ν .εν Ν των κυνικων ατομων στο κακο καιξἔαποστροφη δσου αισδα φθοραη̨ Ονομαζομε Τον θανατο) αλλὰ δὲν ἐννοουμε ὰπλως τὸν
\ Ν Ν
ἶοντατ τἶροἔ την βημ·ω®ΡΎ'·κοττὶτα· τῖυνωτοθι̃αν Ρωττοἔ τν χωρίσμο ψυχης καὶ σώματος, ἐννοουμε τὸν χωρισμὸ ἐπίσης
αναμιγνυεται στα κοινα για να διακονηση τους συνανθρω­ τοϋ ἀνθρώπου ἀπ› Τὸν συνάνθρωπο τὸν ἴδιο τὸν Θεό (Ως
ο κ ι κ π Ν Δ π Ν
πουἐ τβτο αλλα Υτἶτ νὰ Ἑκαν0π0τὉσὉ|ττ€ δτα­θεἶετγἐ ι̃ῦν ανημ­πο: χωρισμός του ἀνθρώπου ἀπὸ τὸν ανθρωπο, ό θανατος αποτε­
Ρου 'Υτα προτωτττκη σχεση πληγωμενίἶυ του εγω· Βχετνο του λει χωρισμό σώματος καὶ πνεύματος, θερμοκρασία του̃ σώ­
ε ι 5 Ν χ λμ κ Ν Ν Ι
νπανονἶνει εν κονττῳ ,την <×Φην:ιν:ενο| δια μ­τἔβοληε τωἶ ματοε μηδεν­ Ὁ ἐ××0συ±×εννἐν<›ς ανθρωπος ειναι όντως για
ε π Ν ›ι ν Ν ...
σβνθηττων κοινωνικη «λντ'ΡωστΊ»›
η ἶτοτα μβνοξοτνἶὶ Ρτττβρετ ­τον­ θανατο, ο θανατος του αλλου εἶναι όρος της δικης του
να προκαλεση. Ο ανθρωπος καταντα κυνικός υπο την πιεση ζωῆς, που καταντα, ἔτσι, οἶκος τοϋ θανάτου καὶ τὸ ατομο
κἀττωωἔ μ·ετ0νΞξί®τΘ› ποὺ ὥἔ ἐσωττβττί­ὸβ φΡ°τΥμ·ὸ~"δ του̃ ἐμττο­ συνηγορος αὐτοῦ. 'Επομένως στὸν θάνατο δὲν μας τυλίγει
δί ει ὶνπ α άτω · ίνεταικακοποιὸ ἀπὸ ντ οπὶ τ αυ­ καὶτ ο ά ειτὶ ` ” › 'ι ® ` ` \® λ ° ­ τη Ρ Υμ· ση Ύ Ρ μ­ 0 μη εν της ανυπαρ ιας αλλα το κενο ενος απο
ματικη, η ὁποία τον προσηλώνει παθολογικα στὸν ἑαυτό του. λύς­ου χωργσμοῦ ἀπὸ τὸν κόσμο) Τὸν Θεό7 Τὸν ἄνθρωπο­­Τὸ
.`. κ π Ν κ ›Ε:,νω
λοιπρν εἶναι ετοιμος για τα χειριστα, δεν τολμη̨α να κοι­
βεβαιώνουν οἱ ἐφιαλτες των ονείρων, ὁ κρύος ὶδρὼς της ἀδυ­
ταξη τὸν αλλο στα ματια γιατι ψυχικως φνγοδικεί­ Το Η­Θ· ναμίας να τρέξωμε, φωναξωμε η πράξωμε ὅ,τι δεί. Στην
σον για να πραγματωθη αρνητικα τὸ βρίσκει σὲ μία δηθεν ἐμπεῳία Τῆς ἀδυναμιας αὐτῆς, Τῆς ἀπολύτου ἀδυναμίας νὰ
τῳτττχτὶ πεθτφβόντὶσην ποὺ τοϋ ἐπττβέττεί· νὰ ττἶδτἶττατῆ ἀνε: βγοὕμε η, ἔστω, να δραπετεόσωμε ακόμη καὶ στὸν ὔπνο από
Ρ \ 3
λἐητα ό,τι δὲν φθάνει: Μετατρέπεί σε εξωτῳτ­χα ὀλα τα δτκα τὸν ἐγωτικό μας ἑαυτὸ συγκλονίζεται η συνείδησις καὶ όχι
του ἐμπόδια, τα προβάλλει σὲ θεσμούς, ανθρώπους η πράγ­ στην η̨̃δέα τοϋ μηδενός, ε ι ι­ ν
ματα καὶ ὁβίτᾶ· (Η ψυχοττάθετα τούτη δὲν θεβαττεύττατ μὲτὴν Τὸ κενὸ τοϋ χωρισμοὔ καὶ την αγωνία του διασκεδάζει
χείρωση της ἐξουσίας ὁξόνεται ακόμη περισσότερο ὡς πρα­ στοὺς κόλπους της η Ἐκκλησία ὡς ἑνότης πάντων ἐν ζωη
κτικη καταστροφικης μανίας, διαφθορας καὶ Ιανελευθερίας. καὶ μετα θάνατον, ὡς διηνεκης ,Ανάσταση Έδὥ ζοὔμε την
Ἡ ` 3 9 Ν
>Εν ἀνττθἑσετ ττβοἔ την άπλετη ελευθεββα ποἕ) δβεκδίκουσἶ: αἰωνίότητα χωίτὶἐ νὰ βἴαίνωμε από τὸν
ρυθμό
του φυσικοὔ
αντιπολιτευό ενο ὁ κυνικὸ δ α ω ος ια λο αριασμο ὀν0υ_ °ΑνάσΤ τ, Η × < × Ν ›\ ι
μ· χρ αση ει α η ιωμενη ενοτητα του χροαου στην
, ± π κ σ
όλων, ὅταν ἔρχεται στα πράγματα, επιβαλλει τον δικο του κοινωνία ἐν πνεύματι των παντων. Τὸ βεβαιώνει η πάνδημη
. Αα \
νόμο ὡς κοινωνικη ηθικη καὶ καλλιεργει μεθοδικα τον φοβο συμμετοχή μας στὴν Τελετο., Τῆς >Α„„ω,ράσεως7 Τὸ ἐπ,σφρα¬
ε ε \ ι κ : 9 # Ν τ τ : τ
„ · οεν.Πωνα ν τ \τ>| λ · ­ Ν ως ανασταλτικη\δυναμη,|για καθεγενδεχ μ |0 € ,μη γιζει το πασχαλιο φιλι. της αγαπης, ° Αλλη γγ ζεσταωὰ της
νιωθη επιτακτικη την αναγκη της εκκοσμικευσεως, του αφα~ αρχαίας κοινότητος, η ευγένεια της φιλοξενίας, καὶ αλλη η
Ν Ν τ Ν
νισμου κάθε στοιχείου πνευματικου απο την ζωη, για να ε­ ενότητα της 'Αναστάσεως Στην δεύτερη περίπτωση ἔχομε
δβατώσγὶ τὴν δωτἠ του ἐξουΰίτἱ · προσφορὰ ζωἦε σΐοὺῶ ἐν τοἶἐ μνημασυ στην πρώτη ἔχομε
Ν ¬ \ | Ϊ . \
Χβὀνοἔ ττὶἔ ὰνθβωττὀττὶτοἔ στην Χβησττκη τηἔ τΰίτσγὶ με ἄγραφο νόμο. ”Η αναστάσιμη αγάπη αναβλύζει απο την χάρη
ίίθδ 139
Ν 3 ­ι εε” ­ ­ υ ­ . ω . ι τοῦ Θεού, ἐκτὸςτηςδικης μαςιβουλἡσεωςι ὴ ενότητα του σξνπαι̃σεΐιὼ χαί «πλαστογραιρία» της, ό,τι δὲν του αρέσει.
δ ' ό ο Μ σ Ν ι οι : 1 ιι
νόμου
βασίζεται στὴν ἐν τῷ
χρόνῳ
ἐξουσία. τοϋ Καίσαρος­ Ομωἔι σ νσσἔ δεν νίνείθμ­σνσ
Την αίσθηση. πλαααίνεί ααίῆθί­ Ν Ν Ἱ Η ω Ν Ν
αθταν μιλουμε, αρα, για ἐκκοσμίκευση δὲν ἐννοουμε απλως κα σρόα Του ανθβώπσν καί· του ἐμφυσα δαίίασυθνίααι̃ πΡωσσ­ ¬
. Ι ι ι . το 2 γ
τὴν κρατουμἐνη νόμῳ κοινωνία, ἐννοουμε κάτι ζοιρερώτερο: βσνλία­ Χωριο το πνεομα η βουλησις δὲν φέρεται μόνο κατα
ὅτι αύτὴ ὴ κοινωνία τοϋ νόμου προϋποθέτει ριζικό ἐκχρονισμὸ
το δοκών Τοῦ κσμμασίαω̃ σηίαασίαρχη ἀλλὰ χαΐαντα̃ φον·
τὴς υπάρξεως _ έναν ὁπολογιστὴ ανθρωπο ταγμένο καί δο­ σαωμένη ανασφαλὴο παθητικότητα, ὴ ὁποία ταυτιζομένη μὲ
σμένο στὴν φθοράχιι .
το ἶδεολογικὸ ἐγώ, υπαρχει σκοτεινὴ και παρορμητικὴ, σὰν
Ἑκτὸς τῶν αλλων, ὴ ἐκκοσμίκευση αποτελεῖ αίτία χω­ κάθε ἐνστικτώδη ἰδιοτέλεια. “Ασχετη μὲ τὴν πραγματικό­
ρισμοὔ της γλώσσας από τὸ νόημα και δι, αύτοὔ της κρίσεως ΤαΙαα› αἱ ἰδεσλσνίαὴ γλῶσσα εἶναί· ἀπσλίθωμαι εἰἐ Το ὁποῖα
τοῦ συγχρόνου λόγου. Ἱ) ἐκκοσμικευμένος βίος χάνει τον μὔ­ ἑλλείψει βίώμοωοοι χνοίαοχο μέρος τοϋ λόγου αναδεικνύεται
θο του καί μαζι ἐκείνη τὴν βαθύτερη ἑνότητα πού καθιστα Τὸ αφηραὶμένσ σὐοναοσίνσι σσπσἐ δὲ Τοῦ νσἠμασοἐ Ίἦ ἐξ αλλο·
τὸν λόγο μας δημιουργικό. Μὕθος δὲν εἶναιὴ ενότητα αλλα τὸ παλλνὶλων Υονικὥν πτώσεων μηχανικὴ σύνταξὴ του. Ἱἰδια­
αἴσθημα της ἑνότητος, μία ἐξ ἑγκατων δύναμις συναπτικη, ασθα πσίότητσέ ἄπόὀοοῆς τοϋ πρωτότυπου ¬ίδού μία τυπι­
τὴν οποία εκφραζει ἐνύλως ὁ λόγος. Ὁ μυ̃θος σὴμαινε γιὰ ααωαπσχνμ­ωμ­ένη καὶ στρεβλὴ τον εἴδοος φράση. ΔΟ λόγος
Ν Ν \ ί ± _,
τους ›Αρχαίους τὸν λόγο ὡς πληρες νόημα, τὴν ζωὴ του νοη­ σσνσσἐ δεν δοναται πάντως να ίσχύη ἐπ) άπειρον. Αύτουπο­
γ Ι 3 ι ι κ κ
ματος. "Ως νόημα ὁ λόγος ενώνει, εἶναι ὁμιλία. 'Οταν λοι­ νσμευεσαί απσ την ασια την Τασαἰ Του να ἐαφράζνι̃ «στὴν σύ­
Ν | κ ι
πὸν χωρίζεται απο τὴν σημασία, τότε χανει τὸν μυθο, τὴν οία σονςν Τα ποοονματα, ταση ὴ ὁποία δὲν αποκλείει καθόλου
δίναμη τὴς ἑνότητος, τρέπεται σὲηκωδικὁ μέσον επικοινωνίας Τὴν κατα συμ­βεβηκὸἐ φυσική Των νπόοσαοῆ καὶ μαζί μα οώ·
κ ί αναισθητοποιεἶται μαζί. μὲ τὸν ανθρωπο. (Ο σύγχρονος "τὴ Τὴν οίἴοθησηι (Η αίσθηση δὲν αφηνει τὶς λέξεις να συρρι­
λόγ ς αλλοιώνεται, ἐπειδὴ στὴν συνείδηση τοϋ μοναχικοϋ χνωθοὕν σὲ καθαρὥς ίδεατὰ περιεχόμενα καὶ τὶς γλὥσσες να
ατόμου ὴ λογικὴ μιας σχηματικὴς ἰδέας εἴτε ὴ απραγματι­
μεταβλαὶθσυ̃ν σὲ αωδίκὲἐ ἐοπεράντσαύτὴ διαλύει τὸ ­ανα­
κότητα» τὴς είκαστικὴς του ἐκφυλιστικης παραλλαγης αν­ γεννησιακό, καρτεσιανὸ κι ἐν γένει ὀρθολογιστικὸ­
απατηλό
τικαθιστοϋν τὸ νόημα: απο έκφραση ­ανοιξη μου προς τον ὅνείθσ Τῆς καθσλίχἦε Υνώσεως, πού ἐπιμένει να αγνοὴ, παρὰ
αλλο­ γίνεται μηχανικὴ διαδικασία σημανσοωο καὶ ἀν'¦ανα° Τόσες κατα ααίθσνς ὑπεύθυνες ἐαασαὶμανσείςι ὅῃ ασὐοία»
κλαστικὸς ἐρεθισμός.
Τῶν λέξεων δὲν εἶναί αί αναπαΡασΤαΉκἢ Τοοο δύναμη αλλα η
Ἱδεολογικὸ εἶναι ένα παραισθησιογόνο ίδίωμα ὁλοκλη­ δίελαυσσίνδα ἐννσίαἐ καὶ οασθἢοεωἐ­ Νὰ μὴν εἶναι απατηλό,
ρωτικὴς ἐμπνεύσεως καὶ προοπτικὴς. Ὁ ὁλοκληρωτικὸς μη­ ὅταν Τὴν στιγμὴ κατὰ τὴν ὁποία ὴ γλῶσσα αγκαλιάζη τὸ
χανισμὸς προβάλλει μὲ αμφίεση ἱστορικὴς αναγκαιότητος, σύνολο τὴς γνώσεως, τὴν ἴδια στιγμη, όπως ξέρουμε, τὸ σχε­
αλλα ἐπειδὴ αύτὸ δὲν βρίσκει αντίκρισμα στα πραγματα, δια Ήκσποίετ "ον λογικό χαρακτηρα αύτης της καθολικότητος;
τὴς διαστροφὴς τοϋ νοὴματος τῶν λέξεων οίκοδομεῖ δικό του Εἶκόνα καταντᾶ ἔνας λόγος χωρίς δικό του περιεχόμενο
κόσμο σημασιῶν, γιαένα ναρκώνη εγκέφαλο κι αίσθὴσεις. καί νόημα. Αὐτὸς ὁ λόγος εἶναι καρπός αντιληψεως τεχνικὴς
‹‹“Αλὴθεια›› εἶναι ό,τι τὸν συμφέρει και «ψευ̃δος» τὸ αντίθετο· και διεκδικεί” δικαιώματα αίσθησεως. Έκεῖνο το ὁποῖο κυ­
Ά 3 με ,
«λαός» εἶναι όσοι τὸν στηρίζουν καὶ «αντίδραση» οί αντίπα­ Ριωἔ Ξπίσελεν αἱ σεχνίααί δὲν εἶναί σα ἐξασφαλίζεί· αυρίαρχία . Ν
, \ .9 Γ Ν . . λω. (άστο ια» ε·¿ναγ¬.<.,ἑ νεία των ­Ζ Πε­ Ονὀςιων ὅπω ,τὸν επι­της φύσεως, εἶναι ότι δ ιου ει τὸ είδωλο ἑνὸ ~κόσ ου Ρ αλ Ρμαί Υ ›
Μο
441
υλικου, χειραγωγούμενου ἐργαλειακῶς και όχι κα
κάθε αναγωγικη πορεία απο τὸ αίσθητὸ στο νοητό, κάθε ὁμι­
­ι
­ Ωε
­ι
ω Κττ
εΐι̃
θυ­
Ξ ει
ο ί εε ς '® 'Ν ­ νου καθε γλωσσικου
σημείου ἔγκειται είς τὸ έξης: θεμελιώνει Ω Ν
Ν ταγες ωρισμενης πνευματικης του συγκροτησεως, στις οποιες το φευγαλεο περιεχόμενο των αίσθησεων
στην διάρκεια και
κατὰ την Άρχαιότητα ανταποκρινόμασταν μὲ πράξεις και την πληρότητα
του είδους, καθ, ὁμοίωσιν του̃ ὁπσίω μορφώ­
τελετές μαγικές, μετὰ Χριστὸν δὲ ανταποκρινόμαστε μὲ την νεται τὸ σύμβολο
ὡς υπερατομικὸ
σημεῖξο. Τὸ σύμβολο εἶναι
Θεία Εύχαριστία. 'Όταν λοιπὸν η τεχνικηείσχωρεῖ στην λει­ η σχέση μας μὲ τὸ εἶδος, σχέση χωρίς την ὁποία όλα παύουν
του ία της λώσσας διὰτυ είκαστικότ τος οἱ λέξειςκαθ ­ νὰ ύπά ουν καθ) ἐαυτὰ καὶ ὁ ' ν ° λ \ ι ­
`ί ι ›
ρι οιται απο τα πραγματα.
λώνονται σ” αὐτὸ που δηλώνουν, χάνουν κάθε συμβολικη δύ­
<Ο
λόγος
του ἐκκοσμικευμένου
ἀνθρώπου εἶναι κενὸς και
ναμη καὶ αντι νὰ απευθύνωνται στὸ πνευμα ἐρεθίζουν τὰ για αύτὸ έφθαρμένος.
'Η έκκοσμίκευση
αποτελεἶ επιλογη της _ ξ ` | ΙΜ
ἐξηρτημένα αντανακλαστικά μας. Ο δημοσιογραφικος τι­ φθοράς, η ὁποία ααα­αλαμβάοει και Τὴν γλῶσσα ὡς ἕκφραση
1 ι ± ›: κ Ι Ν
τλος. Τους τοι ἐψοιλε, εστω τυπικο παράδειγμα. Στερημενη του πνεύματος
καὶ αποκρυστάλλωση
των βιωμάτων κάθε
της συμβολικης της διαστάσεως, η λέξη υπηρετεῖ αποκλει­ λαου. Το γλωσσικὸ καὶ σύνολο τὸ πνευματικό
πρόβλημα τῶν
στικὰ μία πρακτικη, που δὲν ἔχει ὁίλλο πεδίο απὸ ἐκεῖνο του «ἑξελιγμένων»
χωρὥν, ὁφείλεται είς τὸ ότι εἶναι ­γιὰ­ : ι κ Ν ι : Ν 1
ι Ι Ν Ν κερματισμενου στο κενο του νοηματος εμπειρικου κοσμου. τον ­θανατο. Αὐτου του προσανατολισμού
παράγωγα εἶναι
ορο
ἐκμηχανισμὸε τηε ζωης καὶ η κυριαρχία της ψευδαισθη­
λία τῶν δύο κόσμων), ἐδῶ πρέπειν” αποκλείεται.:Η<διὰ του σεως, πού απεργάζονται
τὰ μέσα μαζιαης ἐπίαοιυωοίαα̨ (Ο
λογου αναβαση του ανθρωπου προς την αληθεια της ενοτητος
ιδεολογικὁς λόγος τῶν ὁλοκληρωτικῶν
κοινωνιῶν καὶ ὁ εί­
προυποθέτει πέρα της δηλωτικης καὶ την συμβολικη ἐνέρ­
καστικὸς τῶν ανταγωνιστικῶν,
σα αύτη την προοπτικη συμ­
γεια τῶν λέξεων, ανεξαρτητως ἐάν, κατὰ την ουσία της, η πίπτουν κατὰ τουτο: εἶναι καὶ οἱ δύο ὁίσαρκοι. Τὸ κοινο ση­
ἀίιλθθεία ”ίὉἑ'”ῃΙ βρίσκεἶαί ἐπἶκεωα συμβξηλββν λἑαὶ λἶξἶωΐ­ Τὸ
Η­εϊο ἶουἔ ὅμωι; προοιωνίζεται ἕνα νέο γλωσσικό ἰδίωμα, που
μηνυμα του πατερικου μας αποφατισμου δεν ειναι η υπερβα­
διαγραφεται
αμυδρὰ ηδη στον ορίζοντα καὶ υποσημαίνει με­
ση του λόγου καὶ του κόσμου, ἐν όψει αμεσιτεύτου κοινωνίας
λαγχολικὰ τὸ ποιὸν του ανυπομόνως
αναμενόμενου
ηλεκτρο­ \ Ἱ , | Ύ' Ω Κ Ϊ \ Ϊ Νε Μ ιν Ν με το επεκεινα, ειναι ο αγιασμος τους στην χαρη του Θεού,
νικου 2ίου αίωνος. Τί πολιτισμὸ μπορει νὰ κυοιρορη μιὰ πρό­
ε
ο εμβαπτισμός τους είς την κολυμβηθρα του νοηματος. Νόη­
ταση γιὰ τη μείωση τη̃ς ἔπιβοίρυνσης ἐξοπηρέτησης του̃ ἐχ­ ·:· ε Ι
__
μα ειναι η Χαρις.
ληνικου χρέους (Βημα, 29­υ­δθ), όταν τὸ νόημα δίδεται πια
Το σύ ολο εἶναι ύπε ατο ικὸς λό ο _ ξ καθολικότ τα ὥε θέ .α, 2 δὲ ἐκ ο ὰ καὶ σύστασ του θ ( '
Ρ· μ Ὁ Ὁ
Φ η ματος υπακουει ι`› ον εεε Ν
Ἱ Ϊ Ν του μερικου. Δὲν αναπαριστά απλως τα πράγματα ἀλλὰ κυ­ σε μια δεοντολογία σηματοδοτικης,
η ὁποία δὲν ἔχει ανάγκη
Ν
π η
Ν ρίως τὰ ἐντάσσει σὲ πλέγματα σημασιων καὶ κατ” αὐτὸ τὸν την φραση; Ἐὰν η έκκοσμίκευση
προκαλει αλλοίωση του
| ξ |
τρόπο τούς προσδίδει πνευματικη προοπτικη καί σταθερό­ λ0Υ0ν, η αλλοίωση τούτη ἔγκειται στὸν χωρισμὸ του λόγου Ν,
› ι . __ τητα. Έν αντιθέσει πρὸς την ρευστότητα των μεμονωμένων απο την σημασία, στην διαίρεση της ύλης και του πνεύματος, οι
Ν
` Ν αν περιεχομένων της συνειδησεως, τὸ γλωσσικὸ σημειο διαθέ­ πρθαγωγος της ὁποίας φιλοδοξει να εἶναι στην πρακτικότητα
τει, ὡς γνωστόν, μιὰ ἰδεατη σημασία, την ἔννοια, η ὁποία του τὸ μονοτονικὸ σύστημα.
υ υ
\ Ω αντιπροσωπεύει ανοικτὸ σύνολο πραγμάτων, δι” ένα έκαστο Στην Ελλάδα, ὅπου συνηθως οἱ εκάστοτε καλης κακης ρω Μ ω Μ
|
των ὁποίων αποτελει μόνιμο σημειο αναφορας καὶ άρχέγονη θελησεωἐ
«αρμόδιοι» πλέουν σὲ πελάγη ασυνειδησίας, η διά­
καθολικότητα. 'Η λειτουργία λοιπὸν του ίδεατου περιεχομέ­ λυση της γλώσσας αποτελεῖ πρὸ πολλου ἐπίσημη πολιτικη.
ΉΩ
443
Βἶναι τέτοιαή καταστροφή, ὥστε ­δὲνταποκλείεταιιοί σημε­
ρινοὶ ή αὐριανοὶ κρατοῦντεςνὰ σκεφθοὕν ὡς σωσίβιοτήνιἑπα­
ναφορὰ τῶν Άρχαίων. Θα πρέπη νὰ γνωρίζουν ὅτι ἕνα τέ­
τοιο μέτρο δὲν αποδίδει ἀπροϋπόθετα. (Η κατὰ τὸ παρελθον
ο ' α ι Ν ­ › σ ε Ν ι
αποτυ εν διδασκαλια των Α αιων Ελλ νικων στα
Ξί­ημ Ὁ θχ ηγ τ ΟΪΡΑΝΟΣ ΤΟ ΣΠΗΛΑΙΟΝ*
σχολεια μας δεν οφειλεται τοσο στην οντως απροσφορη με­
θοδο, ὅσο εἰς τὸ γεγονὸς ὅτι οί πνευματικὲς αξίες του μαθή­
| › ι π χα αγ κ | ξ / \ Ι
ματἶλἔ παθηγΐωἶίσθησαν ῖχπο ίἴ·θΧα`^®ΐ®ἔ εηεοιἐονομίκεἔ Ρ­κο Μεγαλη ημερα τα γενεθλια του Χριστου! Μεγαλύτερη
3 Ώ 3 Μ Ν
πιμοτητες και το περιεχομενο του, ετσι, κατηντησε γραμμα απ ολες μαζι τὶς ήμέρες της Δημιουργίας, διότι αν τότε ὁ
Χ
οι
‹
ό. Σὲ μία κοινωνία πορευομἐνη μὲ την λογικη της βιο­ Θεὸς ἔκ­ῃσε Τὸν κόσμο, Τώρα Υωεταγ ὁ γδως χάσμα Ἰλιγ­
συντηρήσεως, η διδασκαλία τῶν
=Αρχαίωο
'Ελληνικὥν
στερεί­ για πράγματι ὁ νοὔς καὶ ή ακοή φρίττει μὲ τήν απόρρητη θεϊ­
, Ν Ϊ Ϊ Ϊ 3? \ Ἱ
. θ δ θ ­ \ ' ­ Ν ξ ι Ν
ται ουσιαστικου νοηματος Ποια>με ο ος, αιφνης, ξα υπο κη συγκαταβαση. γενναται ο κυριαρχος της φύσεως, σαρ­
ρηση κατα την διδασκαλια της Αντιχονης, οταν ο κρατι­ κώνεται ὁ ὁίσαρκος, ὁ ὁίναρχος ὁίρχεται! Τὸ ὑπέρλογο αὐτὸ
σμὸς τίθεται ἰταμώτατα ύπεράνω ὅλων, ή ένσαρκωση δὲ της γεγονὸς πγαοηγυρίζομεη̨̃ ἐν ἑπγγνώσεγ ὅτγ ὁ Θεὸς ἀνέλαβε Τὸ
·­· Ν κ ο ω με ε › ι Ν­
Ν ι κ | τ Ν πνευματικής συνοχής και ηθικής τςεως, η Ρκκλησιρι, καλει σωμα γιανα μεταδωση το πνευμα, καὶ τήν μὲν σάρκα νὰ ἀθα­
ται δια νομου να θυση στον Καισαρα και αν αρνηθη, επικα­ νατίση, την δὲ κατ” είκόνα του ψυχη νὰ σώση. 'Όπως ὁ βα­
ι ι .. ι › κ ι κ ι : › Ν ι
λουμενη την θεικη επιταγη και την πατριο πιστη, απηνως να
πτιζόμενος ,Ιησούς ἀντὶ νὰ ἐξαγνίζεται ἐξαγνίζει μὲ Τὴν θεγ­
Ν ιν \ |
διωχθη, Μοιραια λοιπὸν τὸ μάθημα θὰ καταντήση και παλι κή του καθαρότητα τα ύδατα, ἔτσι ὡς ἐνσαρκωθεὶς Θεὸς
ι : ι ›: ι ι ` 2 )
ξηρή τεχνολογια γραμματική η, το πολυ, λεζιθηρικη ἐνα αγιάζει τὸν ανθρωπο καὶ μὲ τὸ μαρτύριο του τὸν λυτρώνει
> Ν 5 κ ι : Ν
σχολοἕοτ ι×­ἶλονοτι το εργα ἶ;νδΣ0φἶ>ἐ<λε<>ν,ε Με ε λρτοε τον απο τον αοιιοαωοιιι
τα ἐσχάτοε α̃βοσοου, τὰ δεσμοι τή:
διασω ουν αιὥνες τω α και α ιασω ουν ες αιει το πνεὕ α οσωη̨̃ \ Ν Ν × Ν τα
Ν 9 θ | Φθί
ρ
ι ρ ο κ ›#
8
| μι
φκ ›ι α̨ἶοωε μεταφαυσιἶἴης φθορας. Δβκαδως σκιρτουνΰ α'ρα7 Ρ·
| ιν
Τα­Ξ ελευ Ξριαἐ· ανομε κατα συνεπεια απο μ7Σλον| ρρμο στο τα ορη και οι βουνοι, ευφραινεται ή πασα κτίσις· δικαίως πε­
' '” ' ¬ "' _ | Ν κ ι Ν ,
παΡαλ5'Υ0 ἶηἕ ἹἘΡΟἹΖΙΜΥΟὉΡ­ενηἦ κυβερνησἶωἑτ Ὁ ἶπωα­ ενξνἔία πληρωνται χαρας τα συμπαντα. ὁ θειος Λόγος έγινε ἄνθρω­
ταργουσε τ Αρχαια, διοργανωνε ταυτοχρονα εν πομπῃ ετος πος, ­για νὰ θεοπογηθου̃με ἐμεῖἔγ
ι γ α Ι ο κ =­· › ρ 5 π , ` ` ,
παραδοσεωἐ­ ΤΗ διαφερει απο τουτο ενδζχἔμενη αποφαἔη
Ποτε δεν θα νιωσουμε τὰ ὑψηλὰ τουτα θεολογικὰ δόγ­
Ν ι °°' ' 7 1” κ ι ο Ν > της, σημερινής να\ τα επαναφερηχ οταν με|ο ικα προσπα\η
ματα και συμβολα στην μοναξια μιας άναγνώσεως έξω ἀπὸ
Ν λ ι ‹ : › | να εξοστρακιση το πνευμα απο την κοινωνια μας και να την ­την παραδοση. Η παραδοση ουδεποτε μᾶς ἀφἡνεγ μόνους.
ιμεταβάλη σὲ ὁργανισμὸ κλινικὥς νεκρό; Διέξοδο ἀπὸ την αγκαλιάζει νεκροὺς και ζωντανούς και κάνει νὰ σβήνουμε
\ Ν 9 | Ἱ Ν Ἱ | |
φθνρα Ϊηε εκκοσμ­ιπενσεως δεν μπορει να προἶῖφῳη
καποΐο λυτρωτικὰ στην ὁιπλωσιά της. “Βαν δημιουργία σημαίνει τὸ
Ν ® "' _ ε \ ·­· » ›| »
νέο πΡοΎΡἶῳ­μοἕ Υλωσσίκγγἔ δίδαἶχαλίαοἶ εναἔ νομοἐ Τοι̃ζ κῖα υπερ του δημου εργο, μονοι μας δὲν γινόμαστε δημιουργικοί.
τους ω ις τον π ο ου ενο "­πα λλ λο κοινωνικο εκ­ ®Η ον 7 λ ι \ ·ι × × × × δι Χ θ Ρ ­*ΙΥ Ρ· ἶι̃ Ρ *Ι 7 μ αςια στερευει τον ανθρωπο και στεγνωνει τον λογο,
παι ευτικο και γλωσσικό μας εκκλησιασμο. Θοσιαζει Την πογηση Μην πρωτοτυπία καὶ μάλιστα ὑπὸ τὸ
* Δημοσιεύθηκε στήν Ιίοιθημεριαὴ τα Χριστούγεννα ΙΘΒΘ.
Μ
με
το
πρὀσχνὶμ­ὰ Τἦἐ σνντριβἦς. ”Αλλὰ ὴ συντριβὴ τὴς δημιουργίας
βουλὴ τοϋ Θεοὕ καὶ Πατρός, τὸ σεσιγημένο καὶ ὁίγνωστο μυ­
δὲν ἔρχεὰὰὶ ὰπὸ Τὴν ἐἔὰρθρωοη τοὕ λογου η την ασημαντο­
στηριο τὴς ενσαρκου οικονομιας. Αν επεδίωκε να επιβάλη
λογία, μέσῳ τῶν ὁποίων επιβιώνει ἑγωτικὰ ό συγγραφεύς,
Τὴν θέλησή ­του, ὥφςὶλε νὰ φανερωθὴ μὲ τὸ ὑπερβάλλον μέ­
ἔρχεται όταν προσφέρη τὸν λόγο του γιὰ νὰ ἐνσαρκωθὴ τὸ
γεθος που ὰρμόζει στὴί περίσταση, ἐνὥ αὐτός, «ό τη ο
πνεὔμα. Πῶς η πρωτοτυπία νὰ βρη δημιουργικὴ δύναμη,
ὰναφης, ράκει καθάπερ βροτὸς σπαργανοῖ”›ται››7 ἐπειδὴ σκο­ θ3 ελ ϊ Ω | ι̃ θ | 9 Ἱ \ Ε Ώ
\ ¿ ` >| 9 \ χ χ η̨ |
Χα 'ην Εῖῖιγμην υπαρχει ΜΟΗ ρΞφΞΤΟίὶ ΟΩΤΕΟ Την Ὁ7'ΕΟ%αιΟί.σ'Γ0ίσ'Υὶ
ΤΕΞὉΞ να λΟΤρωσὴ Του ανθρωπο απο την μςταφυσιχὴ αγωνια
τοϋ ὰτομικοὔ λόγου στὴν καθολικότητα τοῦ πνεὐμαΐυ̃ἐἐ
δραματικὥν περιπλοκὥνγ στὶς οποίες τὸν ὥδηγησε σὺν τοῖς
Ν
Ν ν ι ι # θι
<Η παράδοση μιλάει μεσ" ἀπὸ σύμβολα τὴν γλωσσα τῶν
ἄλλοις καὶ ὴ ὰνακάλυψη του λογου. Με κοσμικα κριτηρια α
αίώνων. Συστατικὰ στοιχεῖα τοὔ συμβόλου εἶναι ὰφ> ἑνὸς
φώτιζε ὁ Θεὸς τὴν ὰνθρωπότητα
ἔ | < /
ζω
ο
ι ει
­εε
ενο
ὀι̃
Η 5! |
υπατος, ισως, ιριλοσο­
ἐκεῖνο εἰςτο ὁποῖο παραπέμπει καὶ ὰφ” ετερου η σημασιατου. ΨΟΘ7 ἐκεϊνος ὅμωῷΤῆςδόοηκε νἠπὶοῷ καὶ εἰς ἄὶῳον ἐνδνἠςψ γγὰ
Ἐὰν στὶς τροπὲς τοϋ χρόνου τὸ περιεχόμενο του̃ συμβόλου
νὰ μπορὴ νὰ μπὴ στὴν θέση μας καὶ νὰ βαστάση τὸ βαρος
ἐἔὰνὰλνὶθλὰ Το" θ οημαοίὰ Τον ἐνχλωβίζεὰὰὶ στὴν ζώνη Τοῦ Ν που μᾶς γονατίζει. Έρχόμενος ὡς κύριος τῶν δυνάμεων δὲν
ι 5 ι ν _ ι κ : 2 ι # ›|
θα επετυγχανε τιποτε για να επιτελεση το σωστικο του ερ­
:| Χ 3! Ω ί \ 7 Χ Ϊ 7
περιβληματοςγ όπου ληθαργεῖ είτε παραδίδει τὸ πνευμα μέσα
στὸ ἀδιέξοδο. (Η δραστικότης του̃ συμβόλου ἐξαρτᾶται ἀπὸ
γο επρεπε να ελθη ησυχως και κρυφιως, να μην προσβαλη λ 9 | νὶλοί
| δν
ιο | οκικ κ κ κε λ
την ευκινησια του, απο τὴν αδιακοπη προσληψη και ενεργο­
την ελευθερια μας αλλα να την στηριξη με μιαν αθωοτὴτα | Ν # Ν ε Ν | Ν ι 2
Ν , Ν ποίηση των οεοομονων Τον οστοοὶὰ­οο βὶον· Πωἑ νὰ Χωοοσνὶ Ξ ἐκτεινομένη ἀπὸ βρεφικης ὰδυναμίας άχρι σταυρου. >Εὰν ὴ ε Ν ι ι ι Ι σ 2 ι : ὶ | Ν \ ,γα .„. ` | ξ γ Ν
ο νους μὰἐ Τον Θεθ στα σπαργανα, οταν ο συμβολισμος
εις ὶ θελ σ του Πατ ος ε·αίρουσε τ ν σταυ ωσ γεννησ του
τὸν ὁποῖο ετα έ εται τὸ ίνυ ατΝς Γεννίσεω εἶναι δύσ­ ὶ ΤἘ θὶ ® ­ “ρ Ἱ' (βη Θ ` εἰ ηι̃ ηίθ ~ η` `
μ­ Φ Ρ μ­ὰὶ μ Ὁ νὶ 9 γ ιου α εστερειτο νοηματος. εος ενσαρκω ηκε για να ›| ι ι λ
, ­Ξ­ ληπὰοἔ Υοὰ Τον οημεοονο οονθοωποὶ που Τον πὰοὰλὰμβὰνεὶ
ἀναπλάση τὸν κόσμο καὶ τον άνθρωπο. Ηταν δυνατον νὰ
καὶ τον παραδίδει ὀίγευστος τοὔ βαθύτερου του νοὴματος; Τί χαὶνοποὶηθἦ ἡ Μ­ὶσὶςγ χωρὶς νὰ ­γὶνη ἔνδυμα του̃ Δημὶουρ­ \ 'Ϊ 3 | \ | Ν ( Ϊ' 3 \ Ἱ Ν Ἑ Ν
.ν Ν ρ Ν
Θεος ειναι αυτοςγ το περασμα του οποίου απο την γη υπηρ­ γ γω, καὶ αὐτὸ νὰ συγὶβὴ χωρὶς όφεσὶο ­"γη Θεότὴτσς; Στολὴ ) ( Ἱ οί \ , Ϊ \ 9 | Ϊ < Ν Ν ·
ἔε καθ εαυτο ενα γεγονος ατελεσφορο και ασημαντο: που η σου Θεσσ εῖναὶ γγ ταπείνωση.
| .
Ν
Ν, Η Αν ρω
ενανθρωπηση του τελεσιουργηθηκε σε σταυλο; Δεν ειναι αλ­
<Η απόρρητη σοφία της κενώσεως του Θεου ἀνοικαλει
λόκοὰ­'ο ν, ὰΡχίζνὶ Τὰὶν θεὰνθρώπὶννὶ ζωὴ Τον ὰνίσχοθοἐῖ ὰὰὶ
στὴν σκέψη τὴν ἀρχὴ ότι τὸ όμοιο παραστέκεται στὸ όμοιο. Ἐ | \ Ϊ / Ϊ
ανυπερασπιστος
στην φάτνη καὶ νὰ την τελειωνη διψασμενος,
°Βοαοθρω­πεύων «ἐπὶ ­ὶ­ὶγ
<
δἔ
ίαν είκόνα χωρεῖ, καὶ σάρκα φο­
ἐμπαιζόμ­ενο­Θ
νεκοοἐι εἰθ Τον σὰὰοροἱ Κο ομωἐ ὁ Θεοἐῖ ἐπέτ ὶ ρεῖ διὰ τὴν σάρκα, καὶ ψυχη νοερὰ διὰ τὴν ἐμὴν ψυχὴν μί­ ·
ι ι .
Ν οεἔε Τὰ σπὰονὰνοὰ 'Υὶὰ νὰ ὰὰνὰὶ ὰἰσθνὶτη την πὰοονσίὰ Τοο γνυται, τῳ ὁμοίῳ τὸ ὅμοιον ὰνακαθαίρων». ”Η ψυχὴ πρέπει
διάλεξε τὴν απόλυτη ὰδυναμία γιὰ νὰ μᾶς δώση τὸ στίγμα νὰ κάνη ζωὴ της Τὴν ζωὴ μιᾶς οίλλης, καθαρώτερης, ψυχἦςγ
τον. θέλονταε ἐἔ α̃οχἢε νὰ τινι ὅτι δὲν ἐνυνθρώπησε μὲ σκοπο
γιὰ νὰ ργὴ άπο το σκοτάδι της. Ύπ° αὐτὴ τὴν ἔννοια ὴ ἐν
νὰ ἱοοοονὶ νέὰ ν­οὶνωνονὰὶ χὰτὰστὰσνδ νὰ ὰὰΐοοθώση Τὰ Τὶὰ
σαρκὶ φανέρωσις τοϋ Θεοῦ ἐπιδρᾶ ὰναγεννητικὰ επάνω μας:
τὶο ὰνθρώΐὰνεἐ δονὰμ­εὶ€ ὰὰοιτόρθωτα, νὰ κρίνη μί ἔνὰ λονο
ὅταν ἀληθεια τοϋ Θεοῦ εἶναι ὴ ὰγάπη, μὲ τὴν ἑνανθρώπηση Ἱ | ΰλλλ \ \ ./ \ Ϊ \ Ἱ Η θ
9 | Ν 9 | | ρ \ \ 9 | ξ ρ τον κοομ­ο› ὰ ὰ "Νὰ νὰ οωονὶ τον κοσμο νοὰο Τον ὰν Ρωπο· γ αληθ­ια του ανθρωπου γινεται η ζωη στην αγαπη. Η τελε­
Ὁ Λονοἔ ἐπεοίὶμηοε ὰνεπὰίοθνἴνὰ ὡὶ­3 οετὸο ἐπὶ­ πόὰον› ὰ ση τὴς θείας ἐνανθρωπησεως στὸ πρόσωπο τοϋ σπαργανω­
σὰν βροχὴ στὸ μαλλὶ του̃ προβάτου. Αὐτὴ ὴταν ὴ μεγάλη
μενου Ἱησοὔ, ἀναδεικνύει προϋπόθεση τὴς πνευματικὴς μας
446
147
ἀΐαπλάσεωιἰτζἢν παραίτηση ἀπὸ κάθε άτομικὴ θέληση ­γιὰ ὅμως καὶ στὴν οἱανδηποτε πράξη του. Τὸ «άφες αὐτοῖς, οὐ
δυναμη, κατ εξοχὴν ἔκφραση της ὁποίας εἶναι ὴ άφεσις, ὴ γὰρ οἴδασι τί ποιοὔσι» τοϋ Έσταυρωμένου, δ:αστέλλει τὴν
σι#ΥΥνωιιὉ­ ὰ οὐσία τοῦ ὑποκειμένου ἀπὸ τὴν πράξη του, ἐπιτρέπει δὲ νὰ
Δὲν συγχωρῶγενικὥς, οὔτε ὰπλὥς όποιον δύναμαι να τι­ σκύβωμε στὸ πνεῦμα τοῦ άλλου με τὸ πνεὔμα μας καὶ νὰ
μωρησω συγχωρὥ όποιον στὴν συνείδηση μου ἐξαἰτίαςτου ά­ τὸν άγκαλιάζουμε χωρὶς νὰ ἐγκρίνωμε τὴν πράξη του. <Ο
φανίζεται,ὁπότεγίνεται ἐφικτὸ σωματικὥςνὰτὸν ἐκμηδενίσω_ νόμος τιμωρει̃ἶ γιατὶ ταυτίζει τὸν δράστη μὲ τὴν πράξη του,
ὶὶάολονότι, λοιπόν, ρὶπευθύνεται στον άλλο άνθρωπο, ὴ ἄφεσις ἐνῶ ὴ "Εκκλησία πάντα συγχωρεῖ ἐπειδὴ τὰ ξεχωρίζει δια­
ενεργει προς τα μεσα, όπως κάθε γνησια πράξη δημιουργίας βλέποντας τὴν ἐλευθερία στὶς ἐσχατιὲς τοϋ πνευματος. <Η
είἶειθη ξχκθιβω/2 ει­νοιιἦαρπὸε προσφοράς. Καθως δὲν ἔχει ἐλευθερία τῶν ψυχικὥν βυθῶν δὲν νιώθει τὴν ἀγάπη· η άγά­
νοημανακυριευσωμε τον φυσικὸ κόσμο ἐφἐ ὅσον μάς χαρίσθη­ πη νιώθει τὴν ἐλευθερία καὶ γι, αὐτὸ μόνη ἔχει τὴν δυναμη νὰ
κε, δὲν ἔχεινόημα καὶ νὰ ὑπολογίζωμε στὴν δυναμη, ὅταν ὴ συγχωρὴ.
πνε®μ·αΤικθ ιιιιἐ ἀιιαγέννηση εἶναιὰποτέλεσμα θεϊκης θυσίας. "Η άφεση εἶναι λύσις πνευματικὥν δεσμὥν,μεταμορφω­
\ | ± το
ΣΤΟ μ·εΤΡ0 ποὺ σκοπεύει πρὸς Τὰ έξω, η πράξη ἐνέχει ἀβεβαιό­ τικὴ ἐνέργεια της ἔνδον Βασιλείας. Τὴν δυνατότητα νὰ πνευ­
κ ε ν Ι Ν Ν , , Ν
τητα διοτι οι αναγκες των πραγμάτων δὲν εἶναι καὶ δικές της· ' ματωθη ὁ άνθρωπος, χωρὶς νὰ πάψη νὰ έχη σάρκα καὶ ὁστα,
χε· › ι ι , , Ν
ειναι ασφαλης στο μέτρο ποὺ σκοπεύειπρόςτὰ έσω διότιβα­ νὰ καθάρη τὰ πάθη, χωρὶς νὰ τὰ καταργηση, ώστε ὁ ζηλος
ι κ
σιζεΐαι στην δικη 'ι'ι°1€ διενρυνόμενη ἐλευθερία. ”Η οίκονομία νὰ ὐπάρχη άκακος καὶ ὁ λόγος νὰ μένη πάνω ἀπὸ κάθε φθόνο,
Τἦέ ἔλενθεριοιἑ και ὅχι Τὸ πεἶσμα κάνει νὰ ἐπιμένωμε πρὸς τὰ αὐτὴ τὴν δυνατότητα προσφέρουν τὰ Χριστουγεννα κατὰ τὴν
ῦ| ( \ 3| Ν Ν Ν Ν
εξω. Ως προς τὰ εσω ἐνέργεια ὴ πράξη διασπα τὸ φράγμα διδασκαλία των θεοφόρων Πατέρων καὶ κατὰτὸ ρηματου Με­
'ιἦἑ ἀ\"ιιι'Υιωιιό”ιὉ”ιΟ€ν μας προφυλάσσει δὲ ἀπὸ τὴν πίεση που λωδοὕ, ὁ ὁποῖος συνοψίζει μὲ μιὰ φράση τὸ μυστηριο: ἐκεῖ
κ › , Μ
τη› αντιπροσωπεύει καὶ που τὸ άτρεπτό της ἐξ άρχης θὰ μας ἔνὁον του σπηλαίου, ἐφοίνη ρίζαα̃πότιστος, β/ι̃αστάνοοσα άφε­
συνἑθλὴβε· ΔιειὶΡύν0ν”ια€ Τὴν ἐλευθερία, η προς τὰ ἔσω ἐνέρ­ σιν. Καθὼςὴ ταπεινὴ φάτνηχωρεῖτον ®Αχώρητο, ἔτσι ὴ μιζέ­
γεια ἐπιτρέπει τὴν συγγνώμη, ἐκτὸς της ὁποίας τὸ άγαπᾶτε ρια καὶ ὴ πτώση μας χαριτώνονται στὴν συγγνώμη του̃ Θεοῦ,
ὰλλίλου ΜἙ­αν ἀδγανό Το. ιι ι : : κ › κ › κ ι
*Ι ιἕ ιι Ὁ αν το ητησωμ­. ιποτε το αν ρωπινο εκ προοιμιου εν
ἔ 9 \ Ώ Ν Ν ω Ν
Η Ξσωΐῳιιιη εν ”ιΟύ”ι'Οι­5 διάσταση της πράξεως δὲν πρέπει άπορρίπτεται, άφί ης στιγμης ὁ Θεὸςγεννιέται στὸν σταυλο·
Ἱ Ν 3
να θεωρηται αποκλειστικὰ άτομικη μας ὐπόθεση. Μὲ τὸν όλα ἱεραρχουνται καὶ περιλαμβάνονται στὴν καινὴ προσδο­
ἑΝ Ν ι Ν ” Ν Ν
Χοιριλιλιῃιθιιι ιιΡΟσΦ0Ρα€ που ΤΜ δινει η γέννηση καὶ ὴ θυσία κία της δικης μας θεανθρωπότητος. Ἱ­Ι ὰπόρριψη σκοτίζει
·~· ·×· ι Ν Ν __ .,.
του Χριστου, και νὰ τεθη ὑπὸ τὴν κρίση των άλλων άνθρώ­ καὶ διχάζει, ἐνω η συγγνώμη ειναι
09
οι
ξίωση τῶν πάντων ἐν
9 ι ­ ὶ Ν , Ν .. πων ενδεχετ­αι, καὶ νὰ ἐκτραπη, ὁδηγώντας τὸ ῦποκείμενό ι Χριστῳ, όχι ἐν ἐπιγνώσει τηςάτελείας μας ἀλλὰἐν τη προσ­
°ιι0­2 σὲ ἢθικὸ αδιέξοδο, ποὺ ληγει μόνο μὲ τὴν άφεση της ὶ παθεία της θυσιαστικης προσαγωγης του ψυχ κου η
γ ” ” ” ” ι Ν σπ λαίου
Ϊ ὅ |
συγγνωμης. Αποτυχια μας εἶναι ὴ ἰδιοτέλεια καὶ ἀποκατά­
στο ἀπρόσιτο οὐράνιο φως.
σταση μας ὴ ψυχικὴ άνοιξη. (Η πρὸς τὰ ἔξω πράξη, άρα, δὲν | ”Η άφεσις καὶ ὴ μετάνοια συνιστοὕν ὁντολογικὲς προ­
ἐξοβελιζειαι' περιλαμβάνεται ἀἔι0λΟ°Υι%ὰ στὴν ανθρώπινη ι υποθέσεις της δημιουργικης ὑπάρξεως, δεδομένου ότι συγ­
› Ν
ουσία, η ὁποία τώρα γίνεται άπὸ νους ἀγάπη. >Αγαπω ση­ ι χωρων, συγχωρημένος καὶ μετανοημένος ὰρχίζω καινουργια
|
μαινει δέχομαι τὸν συνάνθρωπο στὸ οἱοδηποτε ποιόν του, όχι | ζωη. “Η συγγνώμη ἐλευθερώνει άπο τὴν μικροψυχία καὶ τὴν
Μ8 γ αν
ὶ
ι
(ηο
ει
_ .¬.
. ­ε
Οε
ει
Οόι̃
Ὁ Ω.
ιν· ο
οεεἔ
ὀ
9 ρ_ ε ν Ν „
ειε τὴ» οποια μας ὁδηγει κυριαρχικα ὴ ατοπία μιᾶς
| Ἱ ) Ἄ \ Ἱ | , Ϊ Ϊ Ϊ
ρηνη και γι αυτο αισθανομαι τὴν αναγκη να τονι­
· ὶ ὲ τὶν ικ οψυ ία τῶν ο εμφατικώτερα γίνεται, πως μ η μ ρ χ
Ν ιι ε
ργδίαἔ Τἶυ ἔλλοιὥ ωε πράξη δὲ ελευθερίας ενέχει τὴν α­ σω
π οσ ιο ιστια ύ ' ' ` Ν
ι
Ξ Χ, Ρ \α° ματθῖι που μεΐεχεί· σῖην π0ιητικὴ δύναμη ατομικων βολεματων ουδέποτε θα αποβαλωμε τὴν έκνομη
τ·αιτοκαι
ν” ” ιε ι Ν .ι „
νηί· λω̨β 99 ΎἙ Ϊα εκ του μ·ηδε`ὶ0€­ Η γειναιοδωρία εἶ­ επιθυμία του κυριαρχειν, ὴ ὁποία προκαλει τὸν πόλεμο. (Η
αι εςι απα και λ ι ι „ „
χόμ­εν0 ἕωυ · ατῖεῖτ
ι συγχξθίῖητξκζη
καθοὴου ιἶνλιαμις: περιε­ είρὴνη θέλει γενναιοδωρία καὶ ὥς ἐκ τούτου μπορει να ἑδραι­
Ἱ Ν |
|ι£> ηρεαστἶ απο “Μ ιστορικοί δρωιιενα. Η προς ωθη μονο μεγαλόψυχα. Κάνειγ αντιθέτως, αναπόφευκτο τὸν
τα ε ω υπε ” ­ ι ι × .
ρβἶἶη τηἔ πἶαξεωἐ φωΤι­ζει Τα πραγματα ὴ συγ­ πόλεμο ὴ προσκόληση στα πραγματα) που ὡς ψυχικό πάθος
νω αποκ υ λ ® ι \ ε × ›
ἔ μη α πΐει Τῖίὶοἔ Τα μεσαι κανει Το Θπθκειμενό της καὶ αίτημα δυνάμεως υποδαυλίζει τὴν βία καὶ τὴν ἐπιθετι­
ια ανο στ ν ι × × ν Ν ςιΞΒ\ η| ζεστοιο­ια
που νιωθω Υωί τον αλλο­ κότητα, τὶς ὁποιες ανάγει σὲ απόλυτη αξία. Ἱ­Ι συμπεριφο­
αν η αφεσις αποτελὴ πνεύματγκὸ
Με ι Μ ι. ι Ν ν 3 ι ι Ν ν Ν ν
· Ρπο Τηι; ενανθρω­ ρα των ζωων, αλλα και των κατοικων των συγχρονων μεγα­
πίσεω·τὸκ ὶ ` ι λ ι ­ × ..
ΐη (έν λἶωνο ΎΪΥΟΝ4. που με την σειρα της προκαλει λουπόλεων, δὲν δείχνει ὅτι ὴ αρπακτικότητα ριζώνει χαὶ ἀυα­
ειναι συ ι ιω­ ' λ ~ < γι 3
η μφ σἶὶ Οῖίθίἱωπου και Θεουιιη λιαταλλαγη μὲ τὸν ι πτύσσεται στὴν οίμετρη υλικὴ απόλαυση καὶ τὴν ακόρεστη
συνανθρωπο και με τον εαυτό μου. (Η εἰρήνη του Χριστου δὲν βιολογικὴν ὶκανοποίηση ·
# κ σ 7
πἶεῖτω να ταΐτιζεται με Τὴν Ξἰβἠνη ὡε πολιτικὸ αίτημα. Στὰ "Οταν ὁ ανθρωπος εἶναι κοινωνικὸ ο
Ν ·­· ·ιι › Ν Ν
π αωωζ της εξωτερικηἔ *Ι εσωτεβίχὶι̃ἑ πολιΐι­κηε; των κυβερ­ αξία πνευματικὴ, ἐν σχἐσει προς τὴν ὁπο
Ν π
.¬. Μευ
8
ε·­ιο ὀν­
ίη
'ἑ­
ρὴνη συνιστα
ραρχεῖται καθε
νίσεων καὶ τῶν ' ° ° ι ­ › . Ὁ κυμματωνγ η ειρηνη συγκροτει τακτικην οίλλη είρὴνη· ὅταν εἶναι ατομο μοναχικόγ ὴ εἰρηνη έχει τὴν
\
θπβἶιωῖξηι πβὺ ιἱπηρϋετεί· `ἀνΤαΥωνιυ̃”ι'ι%ὲ€ σα­Θπιμότητες. Του­ ἔννοια ἐξασφαλισμένης κατ, ἰδίαν απολαύσεως. (Ο σύγχρονος
το ιἶὴἔβει Ζίωέ ὶῇαθε Ξπἶχλἔ ὴῖαὶ “Υιὰ Τὴΐ .δια­ἡ ιιαε­ Με τὴν δια­ ανθρωπος αἰσθανεται ὡς ἀπειλὴ τὸ ενδεχόμενο να χαση τὴν
'ε' · × ε ι
Ξἕεἕαζι̃βῖἔἕλΞζηἶιἶἔἶωηοει̃ιρἑηλοιη) ητῖαν, οπως καἐϋο πολεμος, κα­ ὴσυχία του: ἐπειδὴ τὸν χρειαζεται τὸ σύνολο ὴ` ἐξ αἰτίας τὴς
› ημερα Ο φι ­ιρηνισμος αναγκης καποιου αλλου. Γι αυτο εξορκιζει μεν τον πολεμο
Μνημαι εκφραζει τὴν ἐνδόμυχη διαθεση των ατόμων να ἐξα­ ὑπὸ μορφὴν στρατιωτικὴς ἐμπλοκὴς τὴς χώρας του εἴτε γε­
σφαλίἶουν Νἄνευ \ὅρἶ®ν ,ἀδ'αΤάΡα%Τη
απόλαυση τῶν υλικῶν νικὴς συρραξεως, αδιαφορώντας παντελῶς ἐὰν αλλου κανει
ἔιῖἔἶααἶἶθΐω: κο" νοῖ αποἶύἴουΐι κω̨ίωει κάθε προσωπικὴ θραύση, τὴν εύνοεῖ δὲ ὁπωσδὴποτε ὡς ανθρώπινη συνθὴκη
· Ροκζῃαι Υια σαφὉ εκδηλωση Φιλανειαε του ιδιωτη καθημερινης αντιπαλότητοςγ είς τὴν ὁποία μας ὁδηγεῖ τὸ
ανθρώπου των καταναλωτικῶν
κοινωνιῶν, τὴν ψυχολογικὴ ἰδιο­Ε­ελὲς συμφέρον καὶ ὁ ὑποληγσμόῷ Θὰ ἔλεγα ὁ Δγάβω
ἀἶασφάλ”"ἱί του̃ ὁποίου ἐκΝμε'ἑαλλΞύΟνΤαι οι ποικίλες προπα· λος, γιατὶ αν σύμβολο εἶναι ἕνα σημεἶο ὅπου οἱ ὀίνθρωποι συν­
ΐἶωδεἐ· Ποσἶ διδαχ­Τ'·κί1 εἕἶναιι ἀπὸ αὐτὴ Τὴν αποψη, τὸ πα­ αντὥνται καὶ ἑνώνονταιγ διάβολο εἶναι ἐκεῖνο όπου διχαζον­
ἔῖἶῇἔἔῖλἐῖυ 7ΐΪβα§ιαἶ­0υ|εκείὴου λακἶδαιμονίγου ιἶπλίτη των ται καὶ κακιώνουν. (Ο ιριλειρηνισμὸς αυτου του είδους θυμί­
ἑσώἕηκε: ἔνζωθευι̃­Ἐ:Ξωἶ®\ὶί,:Ι εὴἶε δεἐλιαι ῖσιμῶ Τγγε ετιανμἶιι; αει εντονα τὴν ‹‹ῳιλανθρωπία›› όσων χλευαἔουν κάθε σκέψη
Ροἶτηῳσωἴἔ Οωωἔ και αβλαβηε γ ανθρωπινης συμπαραστασεως και απαιτουν βλοσυρα τὴν
απο Τιλιλἐ 'ιΡι­ακἶσιοιζἐι
ωστε δεν ειχε αλλο στὸν νου του, πα­ ι κρατικὴ παρέμβαση ἐν γένει7 ἐπιχρίοντας «κοινωνιολογικὰ»
ρεἶ να βκοπἰθη στον πόλεμοι πΡᾶ”Υμ­Οι Τὸ ὁποῖο καὶ πέτυχε τὴν συχνα μέχρις απανθρωπίας ακηδία τους.
στηὶὴ μαχη των Πλα·Ταιὥν› ὅπου ὁ ἡρωισμὸἑ καὶ ὴ ανδρεία Τί νόημα ἔχει ὁ φιλειρηνισμός, αφ” ὴς στιγμὴς μετέχουμε
του εμείναν παρωμιώδειἐί Εὔχοιιαι ἀπὸ βάθουἐ καθδια̃ἐ Τὴν γ στὴν, ερεστιβαλικὴ συνὴθως, αντιπολεμικὴ διαδὴλωση, δὲν
Θε
αν
150 1519
Ν ο Ν α κ 9 ι κ κ ε Μ \
.Ν
Μαρ αιἶασχολει ομοῖς ηα ειρηνευσωμε με τον εαυτο μας και
εἰρηνης. Καὶ όταν ακόμη λέγει «οὐκ ηλθον βαλειν εὶρηνην Ν "' |
› Ν
Ν ο
τους γυρω μας, και δεν μας|εμποδιζει συνεπως
τιποτε να
αλλα μάχαιραν», ς άρχων της εὶρἠυης ὁμγλεη; όσο εη̨̃ρη­ Ν Ν ε ι κ κι
Ν φθοἶουμἶι Η­ισονμε, προπηλακιζουμε αλλα και να τυραννουμε
νεύουν μέσα τους ἐν τῳ ὁνόματί του οί διψασμένοι για Θεό, χωρις τυψεις μεχρις ἐξουδενώσεως
τὸν ἴδιο τὸν δικό μας αν­
τόσο ξεμακραίνουν απο τον παλαιό ανθρωπο, ἔστω κι αν ἐν­
θρωπο, ~×Η
αφ,
ηε σ”"·Υμἦἔ
μπορεῖ νὰ ἐχφράζωμε αποστρο­
σαρκώνεται σὲ πρόσωπο συγγενικό τους. Τὸ πνεῦμα της κα­
φὴ ”Υ'·ὰ "τὶς πθϋτίλεἐ
Τρομοχρατικὲἐ ἐνέργειες, τὶς καθαγια­
ταλλαγης δὲν στηρίζεται σὲ δεσμούς αίματος αλλα δικαιο­ ζουμε ἐν τούτοις στην κοικη συνείδηση, δεχόμενοι την λογικη
σύνης _ πνευματικης εύθύτητος. Ἑ]νόσω δουλεύουμε στην
Ν < ,__
ι ΤὉΘ ιστθρικηἐ
βίαἐζ Τὸ «ἶστορικα αναγκαιο», τὸ ὁποιο προ­
δικη μας θέληση η δικαιοσύνη ασθενεῖ καὶ είρηνη μὲ τούς
σ Ν Ν Ν
,_
Ν ἶασσομε Του ηθιχθυ νόμου, υ̃ννισΐα ὁλέθριοι ἔπίδραση του
ανθρώπους είναι αδύνατο να ύπαρξη η διαρκης είρηνη μετα­ ολοκληρωτικοὔ
πνεύματος στὶς φιλελεύθερες κοινωνίες της
ξύ τῶν λαῶν γίνεται ανέφικτη, ὅταν αξία της ψυχης ­καὶ του Ν ί Ν Ν
Ν ›
Ν
εποχη­2 μαει αὐτὸ ἐπιτρεπει να θεωρηται η ἐν ψυχρῳ δολο­
πολιτισμου, αρα _ εἶναι τὸ αβυσσαλέο παθος της δυνάμεως. Ι ε λ × < × › ι ι
ι
ον
× · ν < ι ›
50 \ια αντιβια και, ο γκοιγκστεριιἶμος
εποινηιστριτικη πραξη.
Πρεπει να αναγνωρίσουμε
ότι η εἰρηνη, όπως η αφεσις, η
Εαν δεν αναγνωριζοιμε το προβαδισμα στην ιστορία, ὥστε
αγαπη καὶ η αληθεια, εύδοκιμοὕν σὲ διαφορετικο κόσμο απο
#
Ν Ν ν ναγαγωμε τὸ ,κυνηγι της εξουσίας σὲ σκοπὸ της πολιτι­
αὐτὸν της ἐποχῆς μας. ”Ο μοναχικὸς σύγχρονος ανθρωπος
"#02 αὶ να ἐνθαρρύνωμε, ἔτσι, την ἐξουσία να στηριχθη δια
ἐξαντλεἶται στην βιοσυντηρηση
καὶ αποτελεί, ὡς ἐκ τούτου,
Ν κ
τ·
Ν
Ν
της ιας στὸν ἑαυτό της, θα ηταν αδιανόητη η παρουσα σύγ­
μέγεθος σαφως ἐμπειρικό° ὁ παλαιὸς διαθέτει όντότητα κοι­
,
.
χυση εμπολέμου καταστάσεως καὶ είρηνικης βιοτης, αποτέ­
νωνικη καὶ ὡς φορεύς καθολικης δυναμεως ἀξιῶν εἶναι πνευς Ν ( 'Ϊ
λεσμ­Οί Τηἑ οποία­5 ειναι να είσαγωνται στην κοινωνικη ζωη
ματικὸ μέγεθος. Στην πρώτη περίπτωση αξία θεωρείται τὸ
τὰ ηθη του πολέμου, ὁδηγώντας μας έκ τοῦ ασφαλούς στην
ἐγὼ καὶ η πραγματικότης
συρρικνώνεται
στὸν χῶρο τῶν απο­
|
\ Ν Ν
. Ν
βαρβαροτητα. Πληρης διαστροφη των ἐννοιων! Τέτοια δια­
λαύσεών του· στην αλλη η αξία ειναι κατι ύπεροχικό, τὸ ὁ­
: οι ε Ν › | κ ‹ ι
.ο Ν Ν σΤΡἶΨη› ωστρ η θθρυβωδως ειρηνοφιλη σημερινη ελληνικη
ποιο ἐξ ὁρισμου παντοτε μας λείπει, καὶ γι“ αύτὸ ἐκφραζεται
κυβερνηση να νομ­Ψ­Οποῃὶ Τὶἐ ἀμ­βλώσείἐ καὶ­ νὰ πῳσφέρηι
ὡς ανοικτη σχέση. Την απόλυτη αξίωση τοϋ ατόμου ὡς μο­
σὰν ἄλλΟ€ ‹ΗΡώδ秛 'ίρίαχόσιεε καὶ πλέον χϋλιάδεἐ ζωέἐι θν· ναδος συνοδεύει απόλυτη υποτίμηση του ύλικοὔ κόσμου· την
η › ι , κ ›ι Μ ν λ σ Ν κ
. Ν
σια ετησια στα ειδωλοι του πλεον παροιφρονοω̃
εΥωισμου. Μια
απόλυτη αξίωση του πλησίον ὡς είκόνος του Θεου, συνοδεύει
πολεμικη σύγκρουση στα Βαλκάνια θα ε τόσα θύματα
η τιμη καὶ η αγαπη για την Δημιουργία. ”Η αξία ἐδῶ δὲν
όσα «τὸ δικαίωμα στην απόλαυση τοϋ σώματος», ποὺ πνίγει
εἶκαι ἰδεατὸ πρότυπο (τὸ αληθινό, τὸ αγαθό, τὸ ὡραῖο), εἶναι
Τὸ Γένοἐ μαἐ σΐὸ ἀθῶο αἱ!!­αἱ Τί εῳίὶνη νὰ βθἦ ἔναἐ Τόπο­2 η παρουσία ἐντός μας του̃ Θεού στὸ πρόσωπο τοὔ Ἰησοῦ.
απο τοὺς όποιους πιθανούς καὶ απίθανους στρατιωτικούς αφο­ <Ο >Ι,.,σ„ὔς εἶιγα, ,;, εἰρήνη Τοῦ Θεοῦ καὶ Τομ ἀνθρώπου, ἕνα
πλισμούς, όταν προκρίνη την πώρωση των συνειδησεων ὥς πρότυπο ὡς πρόσωπο, ὅχι ὡς ἀφηρημέυγ, ἀξί'α/Αξίωση ἑπο­ 9 Ι 5
Ν Ν
Ν
εθνικη αγωγη, αντὶ να ενισχύση παντὶσθένει τὸ πνευμα της
μένως δὲν αποτελει. η ἐκστατικη ύπέρβαση τη ° ­ης σφαἱ­ | 9 | ‹ 9 \ Ν Ε Ν \ ) Ϊ
3 , καθαροερε, Ανελεητοε ο εγωιομοε της ηδονηε και απανθρω­
ρας, μια εξοδος προς αυλό ὲπεκι ινα, αλλαη μεταμόρφωση
μας
ποἐ Ο Θυμ­ανισμθε τον!
στην ίεραρχημένη σύνθεση του ἐδῶ καὶ του̃ πέρα, ητοι ἐν
ο ο
Ν Ν
Η ειρήνη πάνω ἀπ, ὅλα εἶναϋ πλάτοἑ ψυχικό καὶ ύπ)
Χριστῳ, ό όποιος, ὡς ανθρωπος, κατοικεί μέσα μας καὶ ταυ­
› κ κ ω Ν ε › ω
Ν _,
αυτο το πρισμα ὁ Ἱησους δίκαια επονομαζεται αρ ων τ ς
τό ονα ὡς Θεό α 7­επε να. .
ι › ι με (Ξ ζι Ρ
ὶ
εκ
,¬.
Χ
οι
σε
ισ
Ο
Ξ
Χ
152
ιεε
Δηλαδη ό χριστιανισμός στερείται ἱστορικης δυνάμεως;
στεῖρο πολιτισμό ἐγωκεντρικὥν μονάδων. Μεταξό ἀναδι­
Κάθε ἄλλο! Με την διαφορὰ ότι αὐτη δὲν ἔγκειται στην πρά­
πλώσεως καὶ ὲσωτερικότητος ὔφίσταται μία διαφορά, ποό
(Ι­Ι | Η Ν \ |θ 8\ δἰ Η λ
ξη. πραξη απαιτει μεν προσπα εια, εν ινει ομως π η­
συχνὰ φθάνει μέχρις ἀντιθέσεως: στην πρώτη περίπτωση ὁ
| Π \ \ θ| 7 \ 9 Ν Ν :|
\ 3 Ν Χ Ι Ν οτ τα. α α τα κατο ω ατα του το α αιο πνευ α ε ενε
διαλοι ισ ο α οοα το πε ιε ο ενο τ ς συνειδίσεως και ἐι μ· ίδ ΤΡ ι μ· γι
δέσμιο της ἀνάγκης καὶ ὁ άνθρωπος δὲν ἔβρισκε στοὺς κόλ­
χει επέμβαση τοὕ όποκειμένου, όπότε όλα τροφοδοτοὕν την
|ξδ\
πους του ἀνάπαυση, ζώντας διαρκῶς στόν ησκιο της φθυ̃ρἄἐ­ ἀτομικη θέληση· στην δεύτερη τό πνεῦμα πνεῖ ὡς ἀγάπη,
Αθλΐὰι Την ὰγωνίὰ Τἦἐ φθῳᾶἐ ἄὰσκέδὰσε ὁ Λόλίθἐ Μ­λίνὰἐ πίστη, ελπίδα τοῦ κοινωνικοὕ ἀνθρώπου, ό όποἶος κατ, αὐτό
Τθὺἐ Οἶψὰνθὺἐ ὰὰὶ ὰὰτῳχόμενθἐ­ Άφᾶ ὅΤΟυ ὁ ΛόΥΟ<Ξ ἑνσὰίλτ τόν τρόπο παραιτεῖται ἀπ' τό δικό του θέλημα. Τό βουλητικό
κώθηκε, δυνάμει βγαίνομε ἀπό τὰ όρια της ἀνάγκης καὶ παύ­
κενό ἀναβλόζει την έσωτερικότητα.
ομε νὰ είμαστε ὑποχείριοι της πράξεως. Τό πνευματικό στοι­
Τί είναι η άδοναμία ὡς ἑσωτερικότης; Πῶς δίνει στην
χεἶο βρίσκει τόν ἑαυτό του στην ἀνιδιοτέλεια, ἐπηρεάζει δὲ πνευμα­"μη μας πληρότητα; 'Αδυναμία εἶναι ­η ἐξυγίαν­
σὲ τέτοιο βαθμό τό ἐνδοκόσμιο, ὥστε η ἑτερογένεια και η
ση τοϋ μπορω καὶ του̃ θέλω, ἐξυγίανση διὰ της όποίας η δύ­
δίὰσπὰση̃ Τοῦ δ<ΤυΤἐΡΟυ νὰ ἑἔ0βΞλίζεΤὰΤ κὰὶ ὰι ζωη νὰ ὰὰΤΟπτ ναμις δὲν χάνεται ἀλλὰ παραδόξως κορυφοϋται. Ἐίρκεϊ σοι
τρίἔτται στὸ φῶς τοϋ θείου προσώπου­ Έἔ Οὔ τὸ ἐφικτὸν τοϋ η χάρις μου, λέει στον ταλαίπωρο Παϋλο ἐν αποκαλύψει 6
ὰγιασμοὔ τρλευμάτων καὶ σωμάτων, όχι βέβαια τῶν σωμάτων
Θεός, ἡ γὰρ ὀύνοιμίς μου ἐν α̃σθενεία̨ τελειου̃ται. Δὲν πρόκει­
στην βιολογικη τους προοπτικη, ἀλλὰ ἐν ἀναφορἀ πρὸε Τὸν ται γιὰ ἐντολη παθητικότητος ¬η πολιτεία τοὕ “Αποστόλου
ἔνσαρκῦ Λόγο, ὥἐ Τόπων Τελεώσεωἐ Τοῦ ὰνθΡώΤΤ0υ σΤὸν τό ἐνάντιο μαρτυρεῖ¬¬, πρόκειται γιὰ άφεση στην χάρη. "Ο­
Θεὀ­ <ΕπΟμένω§ ΡΤ·ζΤχὸ σΤ0Τ)ίεἘο Τἦἐ ἱσΤ0Ρίκἦ€ σϋνθίιὰηἑ φὰτ
ταν κανείς τσαλακωμένος ἀπό περιστάσεις, θλίψεις
δ ν ι ο ενω ο π οσανατολισ ο
ἔ Ν
|
·± Ων
<
Ωε
πζ
νερώνεται ό εσωτερικός υ αμ σμίς, ό Ν Ε Ο μὰἑ κες ἐακολουθεῖ νὰ ζη καὶ νὰ προσφέρη τόν ἑαυτό του, οντως
Τω̃ ἀνθρώπου ΤΤΡὸ§ Τὴν ὰὐΤὰΞίὰ Τοῦ κόσμου ὰΤΤο8ΞΜνύεΤὰΤ δὲν τόν κρατεί η δικη του δόναμις. Τρέποντας την όδύνη τοϋ
χιμαιρικός καὶ όλέθριος. Ὁ ‹‹πολιτισμ­ὸε»
Τῶν ὰὑΤ0μ­ὰΤων βίου σὲ χρέος πνευματικό μὲ τό ὁίγγελμα της σωτηρίας, ὁ
δὲν συνεπάγεται διαιώνιση τοῦ βασιλείου της ἀνάγκης;
Χριστός δὲν ἔδωσε μόνο νόημα στόν πόνο ἀλλὰ ἔσωσε τόν
Ἐὰν ὁ ΧΡΤσΤὸ© ”71Τὰν ὰθίνωνίὰὸω̃ ἐΤΤὰ\#ὰ0'ΤὰΤη€› θὰ εἶχε πολιτισμό, ποὺ μὲ όλη την φιλοσοφία του βούλιαζε στό ηθικό
ἀφησει πίσω του ό,τι καὶ η όποιαδηποτε ἔξἐγερυ̃η σὰλὰβων ἀδιέξοδο. (Η δύναμις τελειοὔται ἐν ἀσθενεία στην αὐτοπροσ­
ἐκείνου τοὔ καιροῦ. 'Η ίστορικη σημασία τοῦ χριστιανισμοὕ
φορὰ και όχι στό ἔργο ἀπλὥς της προσφοράς. Ἐὰν στην
ὀφείλεΤὰΤ ὰκμβὥἐ εἰἑ Τὸν ὑπερϋύσω Τόπο ΤΤ19 ἐσωΤΞΡΤκόΤἩτ προσφορὰ περιεχόμενο εἶναι τὰ προϊόντα της όποκειμενικης
τος, την ἀναγεννητικη πνοη της ἀφέσεως και της ἀγάπης,
θελησεως, στην αότοπροσφορὰ περιεχόμενο εἶναι η ίδια η
ποό η θεία ἐνανθρώπηση φανέρωσε, πρ0υ̃φέΡ0νΤὰ€ ὰὐθενῃκὸ θέληση. Αὐτό συμβολίζει η φάτνη.
πνευματικό περιεχόμενο στόν ἀνθρώπινο βίο, χωρίς νὰ ἀπορ­
Ἑκεῖνο τό ὁποῖο ἀποκρούει την ἐσωτερικότητα δὲν εἶναι
ΡίπΤη› ὅπωἐ ὁ βονδδίσμ­69, τὸν ἔἔω κόσμο· <Η ὰὐΤ0συΥκέντ ὁ κόσμος ἀλλὰ η ἀναγωγη του σὲ αὐταξία, ποό ὐποδουλώνει
τρωση δὲν ἔχει τόν πλοὔτο και τό βάθος της ἐσωτερΤ%όΤὉΤ0€­
τό πνεῦμα στὰ πράγματα και την αἰτιατικη των λειτουργία
Μάλιστα όταν ἀποστρέφεται τὶς καθολικὲς ἀξίες ἐπὶ τῶν ό­
Πάθος εἶναι η σχετικοποίηση τοῦ πνεύματος ἐν όνόματι της
ποίων στηρίζεται η κοινωνία καὶ ἀπό τὶς ὁποῖες έἔαρτᾶται η
κοσμικης πραγματικότητος. Νὰ την ἀρνηθοῦμε, Τό πνεῦμα
ἀνάπτυξη της πνευματικης ζωης, ἑνδέχεται νὰ όδηγηση σὲ
δὲν μπορεί νὰ ἀρνηθητην κοσμικη πραγματικότητα, χωρίς
154
1ὅὅ
νὰ
τά
έξι
τὥ
διχοτομὴση τὴν ὕπαρξη καὶ νὰ άκυρώση τὴν καθολικότη­
αῶἔι εἶναο θ ἐνανθρώπνὶονὶ Τον Θεώ» Το ααΐα οαραα Τον πο·
Ν Ρ
# κ Ν του· μπορεί όμως νὰ Τὴν ἀοαλάβη εἰς Τὸ ἀκέραω σὲ μ
λιτευμα, μια πτώχευση ποὺ μας πλουτίζει, μία κένωση ποὺ
ἔ.
δικὴ του ἱεραρχία ἀξιῶν, ὅπου όλα περιχωροθνται ἀλλὰ δὲν
μας πληροῖ· Ἐποοοὴ αἐπλαοθη μὲν αλλα οὐκ ἐΤραπνΡ›› ἔνονε
ε # \ › Ι Ν | › Ν
\ | οί σωνονται. Την αυταξια του κοσμου ακολουθει ἰσοπέδωση
δηλαδη Τελενοἔ ανθρωπορ χωρὶἑ νὰ πάψη νὰ εἶναι Τέλειος
Ν
|
ν ὰξιωνς κι αὐτὴν τυφλὴ προσαρμογὴ στὴν βιολειτουργικὴ
Θεοἔν παραμένει
οΤὴν Ψοοίαὴ παρουσία Τον οπερβαῃαοο
| ε κ
__
δγαδγκασία.
σκοπος, οποτε ἀντὶ νὰ ἀποκηρύξωμε τὸν χοικὸ ἑαυτόν μας
. ἐκ
Ν
\ \
Ν “Απο τότε ποὺ τὰν διεκί υξαν οὶστωικοί έ ισί ε α
Ύνα να Τὸν πληοίαοονμ·ε› μεταμορ ωνο αο“Το ν ΤΘ νιοιὶ
ο ο ι Θ αι Ρ 7
.
ς „,
ι Ν κ π σότης εδραιώνεται στὸ έλλογον του ανθρώπου καὶ γιὶ αὐτὸ
σωματα "ίνα να Τον οεχθοομε· Μονο σΤὴν θεανθρώπινὴ του
ὴ προοπτικὴ της εἶναι ένδοκόσμιος. <Ως ζὥον λόγον ἔχον ὁ ὑποοΐαοὴ ο Θεοο εἶναο πραΥρ­αΤοαα ΣωΤὴρ­ Θοὸο ἔν ϋαοοσὶ
ἄνθρωπος ὰνακεφαλαιώνει τὴν ανθρωπότητα καὶ επομένως
ἔαάοὴτ Σωτὴρ τῶν ψυχών ἡμῶν. Ὁ Θεάνθρωπος σώζει τον
εἶναι ίσος μὲ τον κάθε ένα. Παρὰ τοὺς ίσχυρισμοὺς συγχρό­ ὁίνθοωπο
αΥίαζονΤοΤ€ Τὴν θἔλὴσὴ του· αγιάζει Τὴν ὕλὴ ἐν­
νων φιλοσόφων ­αίφνης τοῦ Νίτσε­7 οί ὁποῖοι εἶχαν πρὸ
οαραούμενοἑ­ ,Απίθανος ὁ ρεαλισμὸς καὶ τὸ βάθος τὴς πατε­
όφθαλμὥν τὴν Διαμαρτύρησηγ ὴ χριστιανικὴ πί­στις είναι ξέ­
ρναὴἐ μαο θοοὴοΥίία€ἴ ὴ ἐν ΧρΤοΤῷ ζωὴ δὲν ἀ7ΤοΤελεἶ συμμόρ­
νο
προς αὐτὴ τὴν ίσότητα. 'Όταν ὁ “Απόστολος Παῦλος λέγει
φωοὴ προς ὡοισμένο σοοΤὴμα θεωρητικών ἀρχὥν ἀλλὰ ἔργο
οὐκ ἔνι Ἱουδοιῖος οὐδὲ "Ζἶλληας οὐκ ἔνι δου̃λος οῦὅὲ ἐἕίεύθεοος›
πνεοαατίκὴο ἰαΤροία9 ααὶ καθαροεωα ἰοαρρείαἔ ὴ οποία ονο­
οὐκ ἔω ἄοσοο καὶ θη̃λο· πάντες νὰο ὑμεῖς εἶςἐστε ἐν Χοιστῷ μάζεται θέωσις καὶ είκονογραφεῖται έξοχα με το σκοτεινὸ
Ἰησοῦ, ἐνώνει τοὺς πάντας χωρὶς νὰ τοὺς ὁμοιώνη καὶ νὰ σπὴλαιο τὴς Γεννὴσεως, ποὺ έγινε φωτεινὸς οὐρανόςὶ
τοὺς ὶσοπεδώνη. Το καθοριστικὸ «έν Χριστῷ Ἰησοῦ» τὴς ”Η ἐνανθρώπηση,
ἄρα, δὲν εἶναι ἐξιστορίκευση
τοὕ Θεοὔ,
φράσεως ἔχει Τὴν ἔςνογα ὅτι ργ Ταγπὀτης Τῶν πιο­Τῶν δὲν άπο­
εἶναι συνένωσις τῶν τὸ πρὶν διεστώτων, διάλυσις τοὔ μεσο­Τ
τελεῖ αντικειμενικό γεγονὸς ἀλλὰ συνδέεται μὲ τὴν πνευμα­ τοίχου φράγματος ἐνθάδε καὶ έπέκεινα, στο κατη̨ οὐσίαν ὀί­
τικὴ προσπάθεια ἑνὸς ἑκάστου νὰ ζὴση σὰν παιδὶ τοϋ Θεοὕ γνωστο, μέχρι ἐμφανίσεως τοὔ Χριστοῦ, πεδίο τὴς ἐσωτερι­
(ὥστε οὐκέτι εἴ δου̃λος) α̃λλ? οἱός). Οὶ χριστιανοὶ δὲν αἰσθά­ κότητοο­
ΣΤὴν §οαΤννΙ ανία ψοχὴῶ ὡο «χωρίον ἐν ἀνεκλίθὴ
νονται ίσοι οὔτε όμοιοι μεταξύ τους· αίσθάνονται αδέλφια
ο ἀχώρὴΤο€ν7 ονζώνει ὴ οωΤὴρία­ Ἐὰν ἐπροαοῃο 'Νὰ ἐξνοΤοτ
γιατὶ τοὺς ἐνώνει ὴ θυσία τοὕ Ἱησοὕ, ὁ ὁποῖος πὴρε ἐπάνω
ρίκονοη› ἦ θέληονὶ Τοῦ ανθρώπου θα ΤαοΤΤζοΤαν μὲ Τὴν Τοῦ
του τὴν οδύνη τοϋ κόσμου, καὶ όχι οὶ ἐξωτερικὲς συνθὴκες. Θεοὔ, θὰ ὐποκαθιστοὕσε τὸν πνευματικό κόσμο καὶ θὰ μᾶς
Γιὰτὸν ίδιο λόγο καὶ ό φωτισμός τοϋ βαπτίσματος δὲν ίσχύει ττοιρέδιδε στὴν αὐτονομία τὴς ἀνθρωπίνης φύσεως μὲ τὴν τι­
μαγικὰ ἐφ° ὅροο ζωὴς ἀλλὰ ἐπαληθεύεται ἑλεύθερα κάθε ὥρα. τανικὴ της βουλὴ. 'Έτσι ὅμως, ἀντὶ ό ἄνθρωπος νὰ γίνη θεο­
Ἐὰν δὲν ὑπὴρχε ὴ προσπάθεια τοῦ πιστοὕ νὰ ζὴ ἐν Χριστῷ
Τόκοο, γεννὴτωρ δὴλαδὴ τὴς ίδιας τὴς ζωὴς ὡς κοινωνίας του̃
κατὰ τὶς κλίσεις του καὶ τὰ χαρίσματα του, θὰ ὐφίστατο θε­ χριστιανοὔ σώματος καὶ αίματος, θεοποιεῖ τὴν ἰδικὴ του θέ­
σμικῶς μία χριστιανικὴ ίσότητα, θὰ εἶχε χαθὴ ὅμως ἐνεπι­
λὴσὴ καὶ ποάξὴ, ἐν ονομοιΤι­ Τοσο Τὴο ἑξΤοΤοοΤ%ενμένὴ€ Θεαν­
στρεπτὶ ὴ άναγέννητικὴ δόναμις τοῦ ἐνανθρωπὴσαντος, πα­ θρωπότητος του̃ Ἰησοῦ) όσο καὶ τὴς φιλανθρωπότητος τοὔ
θόντος καὶ ἀναστάντος Λόγου.
ἀρχαιοελληνικοὕ κόσμου. “Αλλο ζὴτημα ἐὰν ὁ ἀνθρωποκεν­
Τὸ καινὸ στοιχεῖο τοῦ χριστιανισμοΰ καὶ θεμέλιο τὴς τρισμὸς τῶν ”Αρχαίων ὰνὴκει στον χωρο τὴς φαντασίας τῶν
ἐσωτερικότητοαείς τὴν οποία ὰναβαπτίζειτὸν κόσμο διαρ­ εὐρωπαίων οὁμανιστὥνγ ποὺ απο «κατὰ πάντα δεισιδαιμο­
156
ίΙ5'7
νεστέοους», ἀπὸ εὀλαβεστάτους δηλαδὴ μεταξυ τῶν άνθρώ­ ζουν διότι ἄρκούμενο τὸ πρὥτο στον ἑαυτό του δὲν χρειάζεται
,
π : . ε Ν
πων, τοὺς έκοψαν αὑθαίρετα στὰ μέτρα τους. πια δοον. Ο δεσμός του εἶναι μὲ τὸ δέον διατηρείται στὴν
‹ » ‹ ι › ι τι κ 3 # ι ι ±
,Ως γνωστον, ο συγχρονρς ισωτισμος ελκει την καταγω­ Εἶϋιλησἔα­, Καθως τονιζουν οι θεολόγοι στὴν δυσπρόσιτη
απὸ τὸν Λούθ οο εκ α ει δὲ τ`ν δικαιολο .έν πλ ν για τον α υ το εστὰ νο άτων λῶσσ ο ' ) '
Ὁ. › Ψ “Ο μ “Φ Ὁ
*Ι ημ· Υ Οι Τ νε, η κκλησια
Ν ξ Ϊ Ν
ὰπνευμάτιστη, ὰντίδραση του πρὸς τὴν κοσμικὴ ἐξουσία του ως ιεραρχια πνευματικὴ άποτελει τὴν ἐν τῷ κόσμῳ ἐνέρ­
ρωμαιοκαθολικισμοὔ. Κατα τὸν γερμανὸ θρησκευτικό με­ Υεία Του σαρκωθένΐθε Λόγου και ὕτἴ αὐτὴ τὴν ἔννοια, η μὲν
Ι 2 \ 5 | | ῃ\` ο ν Ν 9 5 α κι
ταρρυθμιστη, η χριστιανικη ιδιοτης σφραγιζει ιηι ανθρωπι­ χρονικως εφ απαξ τελεσθεισα ένανθρώπησις στοὺς αόλπους
3 : σ Ν κ ε › › ι ι\ ›ι κ. ο | Ν Ν κ _ , νη ουσια καθε πιστου και υπ αυτη τη» εννοια τον εξισωνει της τελειται συνεχως, η δε ίστορικη μας ύπαρξη γίνεται οώ­
,
\ | Ν
ἀπολύτως μὲ τους άλλους. Έπομένως ὁ πιστὸς ὁφείλει νὰ
θεντίχη Ψανεθωση Τηε θεανθρώπινηε ζωης του. (Η φανέρω­
ἀπορρίψη ό,τι δὲν ἀναβλύζει ἀπὸ μέσα του, άδιαφορώντας ση τούτη δὲν ἔχει καμμία σχέση μὲ τὶς ἐξισωτικὲς ιδεολογίες
π κ ι ­­ ‹ : › : ι : ι Ν ί # ι ι ι τ λ _ των Νεων ονων | ι 3
7γ,οἐ ην βου ηση της οιασδηποτεγεγκοσμιρυ,ιεραρχιας=ΕΤο
χρ ,Ξτου την μηχανιστικη τους λογικη ακριβο­
° τ Ν ι π ωνει τ η ~ >
α ος ηταν πγωςγσυνεχεε την: υπο τον παπα ενοτητα της κ ηρ ωρα η οικουμενη στο μαραμενο προσωπο των αρι­
κλησιας με την εν Χριστῳ, αρνουμενος ετσι και τις δυο, οπο­ θμοκρατουμενων κοινωνιὥν· προϋποθέτει μάλιστα τὴν άμοι­
τε ηταν πολὺ εὔκολο, μὲ τὸ δεδομένο της κοινης άνθρώπινης βαία ἐκείνη πανανθρώπινη ανισότητα, συμβολιζόμενη
άνυ­
| 'Ν κι οὐσίας, νὰ περάσουμε ἀνεπαίσθητα ἀλλὰ σταθερὰ ἀπὸ τὴν περβλητα ἀπὸ τὴν γέννηση του Θεου στὴν φάτνη τῶν ἀλό­
ο : κ › ›ι 9 ι 3 .ο _, αφηρημενη χριστιανικη ισότητα στους ισους ἐν γένει άνθρώ­ γων, ανισοτητα στὸ έδαφος της ὁποίας εὐδοκιμει η προσω­
Ν 3 Ν \ Η
πους, τὰ δικαιώματα των ὁποίων έγιναν λάβαρο των θεωρη­ πικη σχέση και καρποφορει η αὐθεντικὴ άξία. (Η ἀνισότης
Ν Ν Ν Ν Ν Ν ) \ Ν
τικων του φυσικου δικαίου, της άμερικανικης ὡς και της αυτη γιὰ τὴν ὁποία μιλω καὶ τὴν ὁποία εκφράζει χαρακτηρι­
Ν
. \ ἔ .ν
γαλλικης ἐπαναστάσεως, μὲ τὶς κατοπινὲς σοσιαλμαρξιστι­ στικα η γονεικὴ θυσιαστικὴ άνωτερότητα, βρίσκεται στοὺς
κὲς ἀναρχικὲς παραφυάδες της. ”Αφ” ης στιγμης η ενότητα ἀντίποδες της ἐξουσιαστικης ἱεραρχίας, ποὺ θεμελιώνεται
Ν ε ›ι ε α › Ν ε › ,__\ κ Ν
της Εκκλησίας επαψε νὰ υφισταται εν Χριστῳ, η εσωτερικό­ σιην ιιακομοιρια των ὰτρέπτως κατωτέρων· εἶναι τὸ γεγονὸς
της μετετράπη σὲ άναδίπλωση, ἀποκλειστικὴ ἔκφραση της της πνευματικης ἀναγεννησεως μετὰ τὴν συντριβὴ τοῦ ἐγώ, ξ | 3 \
ξ \ ) \ \ Ω Ν Ν
οποιας έγινε η πρακτικη βούληση και η συναφὴς πρὸς αὐτὴν ενθε εγω το οποιο ἀκριβως ἐξαγριώνεται
στὴν «κοινωνία»
ἀτομικὴ επιβεβαίωση, που θεμελιώνει σημερα τὶς ‹‹κοινωνι­ των ψνχικὥι; μόνων ίσων, ποὺ ταυτίζει άθέμιτα τὸ δίκαιο καὶ
Ϊ 9 |
κὲς» ­σχέσεις.
την ελευθερια μὲ τὰ λεγόμενα ἀτομικὰ δικαιώματα.
Ν
ἔ \ Ι Έ
Ἑξηγειται λοιπόν, γιατὶ ἑ ωτερικότης ταυτίζεται Αυτο που οι Νέοι χρόνοι έπληξαν, μειώνοντας τὴν ἀλη­
` \ | 5/ ( \ Ϊ ` | \ 3 Ϊ \ 5 με τον χριστια.ισμο, ελαβε υποκειμενικη τροπη προ πεντε θεια σε λογιστικην ακριβεια, δεν εἶναι τόσο η πίστη στὴν άλ­
α › ι 1 ι ε Ν ι : «_ λ ωλ ὅσο Φ κ Ν | ξ , Ν μολις αγιωνων στην Δυσηη Ασφαλως μακρυνρς προδρομος υ γη ζ η η βεβαιότητα της\ σοοτηριας, η βεβαιοτητα της
Ν
·~· ··· Ν : πηρξε ο Ακινατης, με το στερουμενο αισθησεως του Θεου αναπλασεωἑ Τον ανθρωπου, την οποια δημιούργησε η θεία
ἔργο τοὕ οποίου, δυνάμει μεταβαίνομε ἀπὸ τὸ πρόσωπο, ὡς γέννηση. <Η ἑνανθρώπηση κάνει φυσικὥς αἰσθητὴ τὴν ὕπαρ­
› Ν ι : Ν Ν, ι Ν Ν εν Χριστῳ κοινωνια, στὴν άτομικὴ αὀτοδικαιωση, ἀπὸ τὸν ξη του Θεου. με τὸ μεταμορφωτικὸ φως ποὺ ἀαττνοβολετ
<
Θ:
ὀι
(ήν.
Ο
θεούμενο άνθρωπο στὸν οίκεἴο μας ὰτομάνθρωπο. “Οταν η ἐμπνέει πίστη στὸν κόσμο· μὲ τὴν αληθεια που του̃ άναγνω­
› α ε ο : : κ # 7 κ | : α ε κ ι ›: κ › μέθεξη τοϋ Θεοῦ άποκλείεται
­ςηο
εθ
Οσθν Οι Ξνεργειες ΤΟὉ δεν ρἔζεἔ προσφερει σΐα ΤΕΟΩὉΤΟΖ νθημα, ωστε ανῖι να. Ξχη Την αμ­
ἀναγνωρίζονται, τὸ εἶναι καὶ το ἀγαθὸ κατ” άνάγκην χωρί­ φίβολία Τηἐ σκέψεώς μας ὡς ἀστάθμητο περιεχόμενο, νὰ πε­
ἰὅ8
Ιὅθ
ί
Ν
ρικλείη τὴν αληθεια ὥς παρουσία τοϋ Χριστου. (Η θεία γέν­
±|
νηση, αρα, συνδέεται ευθέως μὲ τὴν σωτηρία γιατὶ ἑνσαρκώ­
) Ώ Ν
νει μιαν αληθεια, ὴ ὁποία δὲν φανερώνεται ποτὲ αφ εαυτης
Ν σν ς 3 Ϊ
αλλα δια της καθαρτικης μας αναπλάσεως. Η ανθρωπινη
ζωὴ ἔχει αξία καὶ νόημα ὅταν προσφέρεται καὶ γίνεται δεκτὴ
ὅ δ ' δ ίζ \ θ Ν Νε Γεννίσεω Αύτὸ ὑ­
ως ωρεας ιαιωνι οντας το αυμα της η ς.
πενθυμίζει ὴ γιορτὴ: Τα Χριστούγεννα πανηγυρίζομε τὴν
παρουσία του Θεοὔ ανάμεσά μας καὶ διαδηλώνουμε πίστη
στὴν Δημιουργία γιατὶ μὲ τὴν θεικὴ φανέρωση τα πάντα γί­
νονται καινα καὶ αὐτὰ τα ἐλαττώματά μας διαλύονται· πα­
νηγυρίζομε τὴν ζωὴ ὡς ἑνότητα ὅλων ἐν Χριστῷί, ὡς προσ­
φορὰ καί πλοὔτο απο ψυχικὸ ξεχείλισμα ­ καθολικὴ Έκ­
κλησία. "Οταν λοιπὸν στολίζωμε σπίτια καὶ πολιτεῖες για τα
ΕΞΟΔΟΣ
Παραβιάζομε ἐν ψυχρῷ τούς πνευματικούς νόμους της
κοινωνικης ζωὴς καὶ ύπονομεύομε ὅλες τὶς ἐστίες αντιστά­
σεως, πού κράτησαν στα πόδια του τὸ Γένος ἐπί αίὥνες, μὲ
τίμημα τὴν καλπάζουσα ἑθνικὴ πλέον πώρωση καί ­τίς οἶ­
δε;­ αύριο ποιαν ἐθνικὴ συμφορά. Τὴν ύβρη τούτη θα μπο­
ροὕσαν να διαπράξουν μόνο ανθρωποι οί ὁποῖοι ἐννοοὕν να
Χριστούγεννα, αὐτὴ τὴν καινοποίηση τοϋ ανθρώπου καί της ς ἐπιβάλλουν τὴν βεβαιότητα τους μὲ τὸ πεῖσμα μιας ανασφά­
Ϊ 3! 3 Ϊ
κτίσεως καταφάσκομε, καὶ ὅταν, μὲ την ιδια ευκαιρια, μοι­
ράζουμε δῶρα, ὕπογραμμίζομε ἐμφατικα ὅτι τὸ αντίδωρό
μας στὴν συγκαταβατικὴ κένωση τοϋ Λόγου εἶναι"μία ζωη
λειας μὴ ὁρρωδούσης πρὸ οὐδενὸς καί οί ὁποῖοι μένουν ἐγκλω­
βισμένοι στὸ γεμάτο ψευδαισθὴσεις παντοδυναμίας
και αί­
Ἱ α 5 κ ›
διοτητος ατομικο εδώ καὶ τώρα, γιατὶ εἶναι αδύνατο να κατα­ Ν \ Ἡ Ν ( Ω |' λ Ν \
Ι Η Η ·±\ 2 | , \ ἔ Ά Χ |
προσφορας και αυτοπροσφορας, η οποια τε εσιουργει την
λαβουν οτι οσο κι αν οι συγκυριες επι ωρισμενο χρονικο δια­ Ζ Ν Ζ Ω Ε \ ΰ |
Ι 3 Ν Ν σαρκα του Θεανθρωπου ως εωθινη αιωνιοτητα.
στημα τους ευνοούν, τα ίδιοτελως πραττόμενα ἐν τέλει έξα­
νεμίζονται. Μία κοινωνίαουδέποτε συγκροτείται ὡς ὀργανικὸ
ὅλον γύρω απὸ ένα πιστεύω πού αναγνωρίζει πυρηνα της ύ­
πάρξεως τὴν μερικότητα· συγκροτείται γύρω απο ένα μέτρο
απόλυτο, ένα εὕ ζὴν ανθρωπευτικό7 τὸ ὁποῖο παρέχει τὴν
απαιτούμενη αντοχὴ στὸ ίστορικὸ υλικό της. (Η κοινωνία
τὴς βιομερίμνης απαρτίζεται ἐκτων πραγμάτων ὡς ανόργανο
σύνολο καί μοιραῖα αργα γρηγορα διασκορπίζεται, δεδομέ­ αι
α ι ι » ε Ν
νου οτι στους πνευματικούς κανονες υποκαθιστά βιαστικα
τὶς έπιθυμίες και τα καπρίτσια ἐπὶ μέρους ατόμων.
Πρῶτος πνευματικὸς νόμος τοὕ κοινωνικοὕ βίου εἶναι ὁ
ον ) ον
σεβασμός της συνέχειας καὶ τὸ αιώνιο μνημόσυνο των προη­
ου ένων ενεῶν κτιτό ων καί υλάκων τοῦ πα όντος ας. μ ›
Στὴν αδιέξοδη λογικὴ τῶν ψυχρῶν ἐκτιμησεων καί του πρα­
Ν3 | ἕ | θὶ | Β ἰθ
κτικου αποτελέσματος, ο νομος αυτος προσφερει αντιστα μι­
σμα τὴν ἔναντι παντων ευθύνη καὶ τὴν ἐπίγνωση πὼς ὴ ατο­
ιοο
161
ΖΖ
ί
μίχἡ μου δύναμτρ καὶ βούληση δὲν αποτελεί ίστορικὸ μέτρο. τὰ συλλαλητηρια βρίσκονται εἰς την ημερησία διάταξη, πλην
Τιμοὕμε καὶ τηροὔμε την παράδοση όχι άπο άνασφαλη προσ­ κοινη συνείδηση ομολογουμένως και άνομολογἠτως εἶναι ότι
.
κολγι̃ση (πὸ ἐβείπωμένο παρελθὸν ἀλλὰ ἀπὸ συναίσθηση ὅτι κατ” εύφημισμὸν άπλὥς μπορούμε νὰ μιλᾶμε στην Έλλάδα
., Ψ γι 5 τ Ν
κρἑνωνικη ζωη ανθιζει πάντοτε στο ύπερχρονικὸ ἐμεις καὶ , για πολιτικη ζωη. “Οχι μόνο διότι ἐμμέσως άσκουνται ἀπὸ
ου εποτε στὸ φευγαλέο ἐγώ Δεύτερος πνευ ατικὸς νό ο ί \ ί 3” ί ' ” ` ' “ ' '
­ ­ ς τα κεντ α εςουσια πιεσει ωστε να ε ουδετε ωθ ε και ω
εἶναι ί ἑνότ τα τῶν ἐπ` ί ” δ
μμ. × › βη ι ›ρ ι ς › ν ςί ξ ρω η Υ Ρ νε
*Ι ν λἕ \τ βερρυἐ τη τκοττοούνη και αληθεια, καθε ανεπιθύμητη αντιδρασις, κομματικοποιουνται θεσμοι,
ω ανα Ο α ) 2 ,_ 3 | ε ι ε σ . ῖΡ Ρ Ὁ .Ψ η προς υπεργβατικοτελος και οχι ως μηγα ί επηρεάζεται ποικιλοτρόπως ο τυπος, η πληροφορησις κα­
.. ,
Ήχο ισυἶπηβ­αν συμπτωρρττικο προιον αναγκης και συμφε­ τευθύνεται, ἰσχύουν ῳαλκιδευτικὰ εκλογικά συστηματα άφα­
: : ι Ν ( γ 9 ,
ροντρς. Η ενοτης αυτη δομειται ιεραρχικα, εις τρόπον ώστε νιστικὰ των μειοψηῳιων, άλλά καί γιὰ λόγο βαθύτερο, συνα­
το ειναι καὶ τὸ δέον να μην ἀποξενώνονται λ ' ` λ λ °' ° ι Ν ° Ν ° Ν ι , μο ονοτι συνι­ φη με την απλετο ικανοποιηση των υλικων «αναγκων», στην
Ν π ν \ , ,Ν
στομν διαφορετικες ταξεις. Το κοινωνικο σωμα τραυματίζε­
ὁποία άποσκοπει για διαφόρους λόγους, ­ἐγ κια­ραυαλωῃκ­γγ οἰ­
*αι Οταν ατθρ­Μα κριτηρια ττοιραγκωνίσουν την καθολικη άλη­ κονομία: ὅταν ὁ άνθρωπος ζη ἐπ' άρτῳ καὶ τὸ κατορθώνει,
ι # ι κ › ι κ τ· κ Ν Ν Ν
εἶἶαχἶω Χωβίσἔβν το δων απο Το εωαίν ὁπω­Ξ συνέβη μὲ την στην εὐφορία της βεβαιωτικης ταύτης ἀποπληρώσεως λησμο­
ναεννσ. ί δ λ ”°ί ° ι ι ~×> ι × ἔἴ Ὁ, *Ι (Τσε, Ο ῖ×0Υ!σμῖ€ του ατομου επἶβληθη, δια νει την ελευθερια για νὰ συγκρατηση την ψευδαίσθηση της·
του τεκαρτ, στο ωκεανειο αίσθημα του ολου, ενῶ τὸ δια­ >Απὸ πνευματικη πληρότης η ἐλευθερία ἐκπίπτει σύ ένστι­
\ 'Ξ' τ Ι › κ › ,
ἔ®”ΥίΟ|μΞ”σβ­ἔν Ϊωαί καί δερντρρ εἔεδωοε αργότερα ὁ Ιἰάντ, κτώδη άνε­ση κινησεως, ἐκτονώσεως κι άπολαύσεως.
ί \ \ \ | ρ
ταλῖρίνονταρ απρφαοίστίκα, ρ­ριζτ με τα φαινομενα καί τα Γιανὰ λειτουργηση ένα πολίτευμα, ὅπως η σύγχρονη κοι­
Ἱ 3/ 3 \ \ 3 | | ες· ο
ἔοούμενα, ἔρι ,οντα απο,τιο,αξέ嬀­
ἶυνεπειοι τούτου ηταν να νοβουλευτικη δημοκρατία, δὲν άρκει η αίσθηση του μέτρου
λ'ΙΡ·ίἶυΡΥλἹ Ὁ ασυμβίίίαστο Οί­ἔίων και των εν ονομοιτί των τε­ ἀλλὰ ἀπαιτεῖται καί ηθικὸ ύπόβαθρο τῶν θεσμῶν. Χωρίς
λουμενων πράξεων καὶ νὰ ὑπα θΝ ,τὸ δέον σΐὸ εἶν ε κ ο ο ι : ι | ι π κ ι ε ι ι
~ ι αι οποτε
_ Χ *Ι 7 η ηθικο στογογ να σςοραγιζη τιςπραξεις και γα ενωνη τις βου
Ρ ω ηκε σΤ”θν πβακτίκη ϋκοπιμοτητα και κα­ λ σειι: τα ιδανικα ε κοσ ιωνονται και αντικει ενοποιουν­
ν ›× › Ν \ 2 ,ν 3 γ η '7 μ β Η Ν
Τηντησε ευχθηστο εββχλεω σΐην υπηΡεσία τηἐ­ Μ ενα λό ο: ται π οκαλειται δὲ ενικ` άναισθ σία ἑ ελισσό εν σὲ πώ­
› η
Ἱῖὸ σχἦμοξ °7Ε0θ ἐνσοιρκώνει καί δίοιιωνίζει Τὸ ὀρθόδθξθ %0ι­ ρωση_ (Η ψη̨χολογιχη συνθήκη της πωρώσεως ἐνθαρρύνει τὰ
Έ Ω Ν | \ \
ν®βί®› σλθμα Το οποίον θεμελίωνερ την Χωνωνίκη ζωη στην τρωκτικὰ της κοινωνίας να βγουν στην ἐπιφάνεια και τούς
κ Ν ‹ ν 3 | τ
οτοιύριίη ενοτητα του οριζοντιως εκτεινομενου πρώτου πνευ­ ἐπιτρέπει νὰ ροκανίζουν ἀνενόχλητα γιατὶ οἱ λαικόιρρονες ἐ­
"' Ϊ Ε
ματικου νομου και του κατακορυφως υψουμένου δευτέρου, ί; ξουσίες ἔχουν άνάγκη τα πολύτιμα «προσόντα» τους. Κάτι
ι κ ι ι ε κ __
πλεον γίατην Δυση δεν υφίσταΐαβ ὁ στρωρὸἐ ποὺ βαοτάζει την τέτοιο θα ηταν βεβαίως ἀδύνατον ἐὰν η δημοκρατία δὲν ταυ­
σΙ ›| ρ 3
υπαρξη εχει σπασει. Αυτο τὸ σπάσιμο μεταφερόμενο είς τὰ τιζόταν μὲ την κυριαρχία τοϋ άριθμοὔ, ὁ ὁποῖος, ἔτσι, ἀναγό­
χἶίθῖ η̨̃μ­ἶίἐ ἐκφρρίζεξ “ἦ ττροῖοὕσα σηψις τοῦ δημοσίου βίου μας, , μενος ἀπὸ τούς δημαγωγοὺς σὲ αύταξία του πολιτεύματος
αυτο η επιβγουλη
τηἐ Ζτολί­τείρτἐ κατὰ τἦἐ Ἐχκλησίαἐ Μ αὐτὸ Ψ άναδεικνύεται ηθικὸ κριτηριο τῶν πολιτικὥν πράξεων. Πέρα
*ΙΝκαταΡοἦΡαθ®ωσλἸ
Τηθ παίδείαἐ καὶ "ἦ βαθυτάτη αλλοίωση ι ἀπὸ τὸ κοντόῳθαλμο της ἐπιλογης καί τὸν κοινωνικὸ συγ­
Της δω̨̃ωἶσαθ βας· ί κλονισμὸ πού προκαλει η καταἔίωσις της άναἔιὀτητοι; ­· τὸ
(ἶυδειρ διωκεται σηρ­εβα
Ξὐθέως γιὰ τα κοινωνικά του , μέγεθος της κοινωνίας εἶναι τόσο, ὥστε πολύ δύσκολαμπορεῖ
Ψβονηβαΐαν Ο Τυπος Υραφεί κατὰ τό δοκούν, οἱ απεργίες καί
Ξένα κράτος νὰ την συγκράτηση ὁὶν κλονισθη κι άκόμη δυσκο­
ίθβ
163
η̨̃ί
| σ
λωτερα να την σηκώση οὶν καταπέση ­­, πρέπει νὰ γίνη σα­ ι
φὲς ότι καὶ η λειτουργία τῶν θεσμὥν άποβάλλει κάθε οῦσια­
στικὸ περιεχόμενο καὶ ἑπομένως χάνει κάθε έρεισμα στὶς
ί
: ›τ › τ ε κ ­· κ ι
μικη, εστω, επιβολη ωρισμενης πολιτικης ­τιπολιτικη μπο­
χηματικὸς ὑστεροβοόλων φωνασκων, ποὺ ἀργὰ γρηγορα
άποχρώσεως δικτατορία μὲ την τυραννία της καὶ μὲ τὶς συμ­
|
Κακοποιὸς
θεω ώντας τὰ πάντα καὶ τοὺ πάντε έσον καὶ τὶν δικί του „
Ρ ς ς μ η η λη μέγεθος ηθικό καὶ οὐδέποτε οἰκονομικό όπως συμβαίνει
ε οκ
ον.
Ρ!
”Ου̃
οῖος νὰ μην εἶναι εὔφυης δὲν ῦπάρχει
ι
ὶ Ι \ 7 ! Ώ ` 3 Χ \ |
χνους δικαιοσυνης και ευθυνης απο αυτα τα προσωπα κα
ὶ συστηματά τους. Την πιὸ άδυσώπητη μορφη συγχρόνου ­
τομισμοῦ δὲν άντιπροσωπεόει, παρὰ τα νο­μιζόμενα, ὁ ιρ
Η
ευ
Ω».
ιλε­
, 3
ι λευθερισμὸς ­η προστασία τῶν άνθρωπίνων δικαιωμάτων
συνειδησεις των ανθρωπων, εφ οσον δεν επικουρει μια δυνα­ γ θν ν .ν ι ν Ν Ν
ετει καποια ορια στην ματαιοδοξια των δυνατων¬ἀλλὰ ὁ
, σοσιαλισμός, που άιρηνει τους πάντες άνυπεράσπιστους καὶ
ει ν αποτε ο ε α τισ ο τ κοινωνια ·­ α ν ­ . . .. „. „ Θ γι ΞΊ μζ ς Νης, Νς° ῖίτο πα έκθετους στην βουλιμία καὶ τὸν κυνισμὸ των στελεχων του
ραγχωνὶσμο Των αξὶων καὶ Των εκφραστων Τους' Η δημο” ὶ κράτους καὶ τοῦ κόμματος Σοσιαλισμός καὶ λαίκισμὸς εἶναι
κ Ν › ν α κ ι κ Ξ ' . κ ατια καταντα α εν ενα λο ο κενο κ π ο ­ Ν ι. Ρ φηρημ η° Ξ Υ ς ΕΞ Μ Ρ σ παραβλαστηματα της δημοκρατίας των Νέων χρόνων, η ὁ­
| | ω , , χ , \ ,
ποία οῦδεμια σχεση ἔχει μὲ τὸ ἀρχαιο της πρότυπο. Οἱ πρό­
επισυρει την νεμεση. Και νεμεσις για την πολιτείατων δημα­ ν Ν ι 3 ν 3 ι ι ν Ν Ν
σαν ευ α ε οι ο
γωγων τῶν έν γένει ἀναξίως κρατούντων εἶναι ξ πάσ ι ονω ας κοπανοου την 8 ὶ (Μα Σ την μ νία του 7 ° η ης συνόλου, θεωροὔσαν ἐκτροπη την διάσταση του̃ κατὰ μέρος
άπο τὸ καθ” όλου καὶ άπέκρουαν κάθε ίδέα κοινωνίας άπο­
ο ες τ ς.
ω ,
φ ρ η
, σκοπούσης στην άτομικη ευ̃τυχία. Στὶς πολιτειες των ὁ ένας
ι 3 | \ | } | ξ „ , , , „ , χ , \ , 9 γ αισθανοταν πως έργάζεται γιὰ όλους, εις τροπον ὥστε η δι­
Οτι επιλεγει το κακο εχει ακρι ως να κανη με την αηθεια Ι ι , ι . Ν . ι ι Ν , ,. , , Ν , \ 9 ' καιοσυνη να συσχηματιζεται και να παρακολουθη αυτη την
της ευφυιας του, αηθεια της ευκολιας που σταθερα αποζητα,
ν ι ι ν ι ι Ν Ν . Ν 3 ι
δεοντολογια, η δὲ ενοτης ­και αυτης της αγορας­ ν αποτε­
Ι 9 ι κ σ 3 ι 2 ε : \
7 ονο ευ ωια σκοπο. Μετα ε ο εν αυτ αντιλ στ ν
Ν
μ Ρ , , , ς φ,ρ μ 7] η η Ν ηὶμη η σημερα. ”Η δημοκρατία των κοντοτιέρων δὲν ἔχει, πολὺ πε­
πολιτικη, γινεται επι ωρισμενο διαστημα λιπαρως αποδοτι­ , , , , Ν Ν ι ι
ρισσοτερο, σχεση με την χριστιανικης πνοης μεσαιωνικη και
, , „ ς Ν 2 , , , \ νεώτερη κοινοτικη μας παράδοση, η ὁποία θέλει τὸν άνθρωπο
δοτικη, καθ οσον οι φορεις της ως αδοκιμαστοι εκφρασται
ν Ν › ν ν Ν ι ν
. Ν ὅ Ν Μ
Ε
_
, , , , , ι δ ακονο της εν πνευματι συγκροτουμενης κοινωνικης ολοτη
ισωτικων ιδεων και πλειοδοτουντες υποψηφιοι χορηγοι δα­ ι Μ ι , , ν \ . ν Ν Ν
τος και θεωρει τον εξατομισμο του πτωση και αμαρτημα.
κη, άλλα έν τέλει άποδεικνύεται πολλαπλως μοιραία. “Απο­
ψιλων παροχων, ἐξασφαλίζουν γιὰ εὔλογο χρόνο άνοχη καὶ
συμπάθεια· μοιραία, άφὶ ης στιγμης μὲ την πολιτεία τους
φανερώνονται άνίκανα κι άκόρεστα ἀρπακτικά, που κατά βί
θος άπεχθάνονται όσο τίποτε τὸν άλλο άνθρωπο. Βλέπουν την '
Ν Ν
(Η ὰτομοκρατία ἀπεχθάνεται τὶς πνευματικὲς άξίες, ό­
κοινωνία ὡς άντίπαλο άτομο, άντὶ νὰ αἰσθάνονται μέρος της
Δὲν πρόκειται άπλὥς περὶ ἐγωπαθων· πρόκειται περὶ άκραι­
πως ὁ διάβολος τὸ λιβάνι. Καὶ ἐπειδη κατ” ἐξοχην πνευμα­
­ κ ν ι κ ε· ε 5 κ κ ι
τικο καθιδρυμα στον τοπο μας ειναι η Εκκλησια, το δε προ­
ωθοόμενο ­σοσιαλιστικῶς καὶ φιλελευθέρως­ καθεστὼς
Ν ί άτομοκεντρικό, τὸ κράτος ἐπεδίωξε άλλοτε νὰ την ταπεινώ­
Ν ± ι Ν , „ . . „ , , Ν , , ση, προσφάτως δέ, ὑπὸ το πρόσχημα της εξυγειάνσεως, να
φνων ατομιστων, οι οποιοι παση δυναμει προσπαθουν να υπο­
τάξουν την κοινωνία στὶς άπαιτησεις της ίδιωτικης ἀναψυχης
κόμενος, τη ­συνδρομη τὥν άπανταχου ιδεολόγων του «βολέ­
ματος››, γιγαντισμὸς τοῦ κράτους· ἐξ ου η άπουσία κάθε ἴ­
Ν Ν Ν την δουλώση. Τὸ ψυχολογικό ὐπέδαφος ποὺ θάλπει αύτη την
1 °σ' η̨ | Ω Ἱ Ἱ Ἐ Ι 3
Ν
συ πε ι ο αειναιευδιακ ιτο: υποτ ν πιεσ πλε ατων ενο­
των. Ἑὶξ οὕ η χρησιμοποίηση της ἐξουσίας ὡς μέσου εὐκό­ Νμ , Ρ φ Ρ Ν 8 9 Μ γίνλλ ηι . Υμ λι
\ ς , Ν , ξ _ , , χης απαγορευτικων εξιωσεως του α ου, η αμαρτω η πο
λου και υπερογκου πλουτισμου και ο εκ παραλληλου επιδιω­ ι , 9 Ν ι ~ ν ι ν ι 3 ν Ν Ν Ν , Ν λιτεια μας επιχειρει να μόρφωση δια νομου την Εκκλησία
Ν
κατ” εἰκόνα της. Καὶ άν ἀκόμη δεχθοΰμειὅτι τὸ ένδιαφέρον
ίθέ
ιι
ίθὅ
ν
ί
της είναι είλικρινές, ὴ ίδέα μόνο πὼς ἔνας πνευματικὸς ­ ζω`θ› δίὰ Τίς κομμκίίκοποίθσεωθ Τοῦ πλθρώματοἔ· Εἰίδ μά­
Ο
“Ο
ανισ ος θὰ ἔ ισκε τὸν ἕαυτὁ του διὰ νό ου δεί νει τί κο­ 7
την ­νὰ λέγεται­ ἀφοῦ ὁ πιστὸς δεν βρίσκει στὴν Έκκλη­
νιορτὸς ἔχει ἑπικαθησει στους κυβερνητικοὺς θώκους. Σύμ­ σίκ θεραπεία Τῶν βίοσίκὥν πθοβλθμάΐων σου ἀλλὰ Ξίσθνεντ
Κ κ π π 9 Ν
φωνα μ” αὐτὴ τὴν λογικη δὲν θα επρεπε να εκδοθη, μεταξὺ ση πνευματικη, λύτρωση άπο τὰ σκοτἀδια της δικης του ὑ­
πολλῶν ὁίλλων, καὶ νόμος περὶ ποιοτικης τελειώσεως τοϋ ἔρ­ Ύ σάρξεωἔ­
γου τῶν συγγραφέων καὶ τῶν καλλιτεχνῶν ἐξαγιασμοὔ τῶν
πολιτῶν της χώρας; Στὴν καλύτερη περίπτωση ἔχομε πέλα¬
<Η Ἐκκλησία καί το κράτος οφείλουν, γιὰ τὴν ὰρμονία
τοὕ ὅλου βίου, νὰ ὑπάρχουν σὲ μία συμπληρωματικὴ σχέση
\ \ θ Ϊ \
γος ὰσυνειδησίας τῶν ὰρμοδίων κρατικῶν παραγόντων καί κοίτα Την οποία οί πνονμοσκκοω̃ ἀξίεσ θὰ ἐμπνἑοον καί θὰ
τῶν ὰπελευθερωτῶν θεολόγων συμβούλων τους· στὴν χειρό­ σοοφοδοσοϋν Τίσ πολίσίκὲἐ ἐκοδοώξείἐ καί ποάξεκἐ­ ίοσικν “ἦ
τερη τὸ καθεστὼς διώκει τὴν Ἐκκλησία γιὰ νὰ γίνη τὸ ίδιο Ἐκκλησία ὕπηρετεί κοσμικὲς ·σκοπίιίοΤηΤΞ€›
ίί ζωὴ κλείνσσικο
θρησκεία, νὰ ἐπιβιώση δηλαδὴ όσο τὸ δυνατον περισσότερο γ στον βιολογικὸ κύκλο, ὅπου χωρίἐ 'σροοπσίκίί κικτκκσα̃ θλί­
ῶς ἐγκόσμιος ὰρχη, ὰγνοώντας ὅτι τὸ ἀκατάλυτο της Ἐκ­ γ βερὴ καί ὰνέορτη. Δὲν είναι τυχαίο πὼς στοὺς. κοκοούἐ μ­ίκ€,
κλησίας δὲν οφείλεται σὲ παρατεταμένη καθυστέρηση δει­
μέσα στὶς ἀνέσείσ καί Τὰ προσφερόμενα θεάματα, ὴ χαρὰ ἐκ­
σιδαιμονία τῶν ἀνθρώπων ἀλλὰ είς τὸ ὅτι εκείνη, όποια κι ὰν
τοπίζεΐαί ἀπὸ Τθν ἀρχὴ τησ ηδονὴο, ποὺ μόνη ἀποκτηνώνει
είναι η αοσμιαη πτώση Της, παρα­μένει δίηνεαῶς ανοιχτη τον άνθρωπο. (Ως ἐλευθερία τοὕ όλου, ὴ ἐλευθερία της ,Εκ­
αγκαλια ααὶ Υενίαὸ οσο­οαομεῖο ­ι­Σαν ψσχὥν μας_
κλησίας εμπεριέχει ὰσυγχύτως τὴν ἐλευθερία κάθε ἑνός, τὴν
ξΗ πολιτεία ὰδυνατεί νὰ ἐπἐμβη ὁργανικῶς στὰ τὴς Ἐκ­ ευθυνη του ἔναντι πάντων. Διαφἐρει δηλαδὴ οὐσιωδῶς ἀπὸ
αλησίας διότι τα μέσα της, ὁ νόμοη ααὶ η βία, είναι αλλης φυ­ τὴν ἐλευθερία τοῦ ἀτόμου, ποὺ θεωρείται ὑψίστη κοινωνικὴ
σεως καὶ τάξεως, δὲν μπορεί δηλαδὴ ὰντικειμενικῶς κατὰ ἀἔίικ, ἐνἶο στην πραγματικότητα ὰποτελεί κατ, ἐξοχην δίκ­
κανένα τρόπο νὰ είναι κρατοὕσα. Καὶ ὰν ἀκόμη κλείση καί λυτικό παράγοντα
της σωχοονηἐ ζωηον 8ὉμίονοΥώνΤικ€ σον­
κατεδαφίση τους ναούς, ἀφανίση τὸν κληρο, θεσπίση ἐξον­ εχὥς ᾶπείράριθμα συγκρουόμενα συμφέροντα. Ἐλευθερία
τωτικὰ μέτρα γιὰ όποιον θρησκεύει, δὲν θὰ ἐπιτύχη τίποτε, , τοϋ ὅλου δὲν σημαίνει περιχώρηση της κοίνωνίκἐ σσθκ ἀπθότ
καθὼς δείχνει ὴ ἱστορία της “Εκκλησίας μας καί πιστοποιεί σωπη κροίτίκὴ βούληση (αὐτὸ συμβαίνει ὅσοίν η ἐξουσία Ταν­
μαρτυρικὰ ὴ εμπειρία της ρωσικὴς. (Η ίδεολογικὴ ὰσφάλεια
Τίζεσοίί στὰ λόγια μὲ τὴν κοινωνία γιὰ νὰ τὴν άπομνζἦ
σοτ
που θὰ επιχειρηση νὰ προσφέρη ὡς υποκατάστατο ὰπηχεί σιαλιστικὰὴἐθνικοσοσιαλιστικά),
σημαίνει συνειδητὴ προσ­
λογικοφανεῖς ρηχὲς ψευδοβεβαιὀτητες, ἐν ὰντιθέσει πρὸς τὴν ὴλωση κάθε ἀνθρώπου είς τὸν συνεκτικὸ τοϋ όλου ίστό, που
πίστη, που εἰσχωρεί στὰ μυχια της υπάρξεως, γιὰ ν, ἀναλά­
δὲν συκκροίεῖ ἀφηβθμἐνη ἀλθθεία ἀλλὰ ἐμπεί κο"θ°
βη ὥς ψυχικὴ δυναμις καί τόλμη τὴν αβεβαιότητα. Το κρά¬
πκσνμκτίκθ παράδοση·
τος δὲν είναι είς θέσιν οὔτε νὰ ἐξαφανίση τὴν Ἐκκλησία οὔτε
Παράδοση σἦῶ ίθοθοθοξοο Ἑκκλησίίκσ σἶνκί Το ίίδίο Τὸ
νὰ τὴν ἐκκοσμικεύση καί νὰ τὴν καταστηση, ἔτσαὑποχείριο
ΥσΥονο€ τησ ἀγιότητοσ καί οχί ὡίκσίκ­έλοι̃ δίδικσκσλίκ· Σσίι̃κ
καὶ ηη­οπόδώ ν­ροα Σ° αὐτὸ αποβαέηει αοιααοηόταηραὁ βαηαγαό­
ὰγιότητα καταξιώνεται ὴ ἐνότης ἐν πνευματι ὅλων, ὁπότε οί
πνευστος πρόσφατος νόμος, ἀπεργαζόμενος τὴν οίκονομικὴ πιστοί, ὡς πολίτες, μπορεί νὰ είναι ίσοι, χωρίς ὴ κοινωνία νὰ
ἀσφυξία τῶν μοναστηριῶν καί της διοικούσης Ἐκκλησίας ί ὁδηγηται στὸν ὰτομισμό,
κοίθὼσ δὲν ὁδηκἡθθκσ ο άοχαἶοσ
καὶ θεσπίζοντας τὴν δικη του παρέμβαση στὴν ἐκκλησιαστικὴ
κόσμοσ ἀξίώκονίκο Τὴν σωίηβίκ ίἦς πόλοωἐ κίκί βνζκνσοκίί
ίθθ
το
ίθ7
καὶ μεΐαβνζαντινδ
κοινότ α ιώνοντα τ`ν α Ν ® Ν · < ι ~· λ ~
Ο, ἶίἔν πης δἶ ίἔ Ϊ! εν ἔἶθίστῳ ζωη­ πνευμα μας διοτι η απεργασια του πλεον προσωπικου βιώμα­
ν . Ν
η (δι Ρ· ἶί οΥΟ› εν απο ακίπζννν ΤΕΕ; πνενριατι­ τος γινεται μὲ τὸν λόγο που διαθέτουν όλοι. Στην γλωσσα τὸ
κεε αξιεἐ της παραδοσεως,
γιὰ νὰ βΐου̃ν ἀπὸ Τὴν ἔλξη Τἦἐ απολύτως ατομικὸ και τὸ απολυτως κοινωνικό συνυφαίνον­ θ |
ολοτητος καὶ νὰ ει α ετ θοὔν Αὐτ` ' ετ α αρ ι ι ν ν ν ι › ι ι ι
μωράζε,­χα, ίζχ Ξ; φ ,λθθ *Ι ΒΧ Ϊ (ιἶε ησἶὶ πω ται, οποτε πασχουν ταυτοχρονως την ακμη και την παρακ
Μ Ω › : Ν Ν
σὲ σύ ,μ“,ρ ει Ἐν α γἰ Μα 'ἶτον ἔα ενα υψοἰνονι̃αἐ τον της. Η επανεισαγωγη, άρα, των ,Αρχαίων ἑλληνικων κ
μπαν αυωνομοι είναι Το σαΡακί±των κνωωνίων ΤὉ2 Δν­ ενιαία διδασκαλία της γλώσσας συνιστα ἐπιλογη αρχης σα­
σεω . ”Ο ἐλ ' ' \ ι · ·· × . × Ν 7
9 ευθερος πολιτης δεν γεννιεται εκ του νομου πρε­
φως διακεκριμένη απο την ακολουθητέοι μέθοδο, ¬}γ ὁποία μπο­
πει να πιστευ °' ° ' ν 9 × Ν ι Ν Ν
νω¬2Ν·ἴία,\;\®)ἶ\®ἔ:®ῖΡχη=εἕλγῳ ε›:εἴἶ\ε,Ρθ0€­ Ρχι επειδη ρει να ευτυχηση η να ατυχηση αφ” ἑαυτης, μπορει καὶ απ
Ξ ως α Οί ίοῖί ατο ίχ α Ν ι 3 ν ›κ 9 | ι 3 ν ­. 3
ιγ *Ι ιν, Ὁ, *λεία εξαντλειται την επαρκεια ειτε ανεπαρκεια, το ενδιαφερον η την αδιαφο­
0 : Ν
λγ μ° ως: ενθΐ η υ7ἶεΡ:χἶ®μ·ίκ`|Ι› (νἔ Τείσἶίἦν πανω απ ρια των διδασκόντων. >]ἶ]γγενης δυσκολία ἐν πάση περιπτώ­
ους συ”λ0γίσμ·®®,ἔ ίἕαξἱεί Τ"­Ξ αξνεἑ· Χωρίς ΉΘ αξίεἐ “#1 σχέψη σει δὲν υφίσταται καὶ η ἐσχάτως ἐν χορῷ προβαλλομένη
καταντ τ ι ι ι × × Ν
α Τῖθακΐίκἶιτ71 δἶ ωινωνια χανει το μεταφυσικο κεντρο γ ­ποιός θα τα διδάξη,­ στερειται ἐρείσματος, γιατὶ απλού­
τ ει οι Ν τ × Ν Ν < ° .. ι
σῖἦ ες β θἶίἔ καί Τη·"ὲ|®λΜ*Ιἶ κα: ἶηἔ πνε®ἴα”'Ζκ`θ§ Τἶ1€,νπΘτ στατα θὰ τα διδάξουν ἐκεινοι οί όποιοι τα διδάσκουν στὸ Δύ­
ασἴ ωἦ­ εκκοσμἕχευεταί· Αφ ηἔ στίγμηἐ ομ­ωἐ η εκκο­ κειο. ,Εκτός αν τα 3Αρχαῖα ἐξορισθοὕν καὶ απο ἐκεῖ καὶ απ
σ ι ,¬ . Ν, ε Λι Ν 3 9
μ κευμενη κοινωνια στερειται υπερβατικου σκοπου, θ ανα­ αρ­Ε­ὲς ­τις Φτλοσοφγκὲς σχολές μαῷ
|
ζητηση την ενοτητα με δικα της μέσα καὶ θα καταληξη ανα­ Θὰ ἦταν εὐχνἦς ἔρφο οἱ περγπλοχὲς Τλἐ ἐπαοεγσαγωιρα̨γς
Ι
ποφευκτα σὲ Τεχνολοΐωἀὶ «λύση» του ἀνθρωπίνου πΡ®βλίΙ_ τοϋ μαθηματος να ἐξαντλοὔνταν σὲ τέτοιες παρωνυχίδες. (Η
ατο ὲτὸνδ σλἔ γ.ι¬ι ι ε ς,
ελ ἀἶελε ἶχστυνομαο ολοκληρωΐίσμο *Ι την ηδονοκρατίτ πραγματικότης ειναι πολὺ πιὸ σκληρη καὶ τα εμπόδια μεγα­
η ® ερίαγ λύτερα. >Απέτυχε η διδασκαλία τῶν ”Αρχαίων ὲλληνικὥν κυ­
ανι ι ° λ Ν × ­
Ήιῖἔλ κη σ\%Θιί;\Ὁ Χρενἶζεναι γεργαλειακρη γλωσσα. Ἱ:ο ρίως διότι η χρησιμοθηρικη μας κοινωνία δὲν τα ανέχεται και
Ξ ° κ ±
ἔη ἶημ·,Ρ'·νΟ,Ύ
ωσσωω μαθ αδίεἔθδἶ δεν εχει καμμια δευτερευόντως επειδη η γραμματιστικη μέθοδος μετέβαλε
σχτση με Την αναμετρηση δημ­ΟΉΜσμ­Ον και λολϋωτατνσμθὕ, ι τα κείμενα σὲ ἔρημο. “Βαν ἐνοχλοὔσε η ακαρπη μέθοδος,
ποὺὁίιν" ' \ λ ί '\°| Ν ~.. ι Ν ρχ σε Να, ληγη“ομαλα δια συνθεσεως με τον ορθρο της μπορουσε χωρὶς
δυσκολία
ν› ἀλλάξη. άντε οω̃ῖης ὅμως ἐξο­
δεκαετίας του θθ. }?,ιναι απόρροια ἐκφραστικης πτωχεόσεως,
βελίσθηκε τὸ μάθημα. Αὐτὸ ἐνοχλοη̨̃σε! Πῶς νὰ ἐναρμονγ­
ξ Ν
στην οποία καταδικαζονται οι λαοὶ όταν αρνουνται την πνευ­ σθη, αληθεια, τὸ πνεὔμα και η ὑψηλοφροσυνη του αρχαίου
ί ί ν 9 Ν ι ι ν Ν
μξχΐιῖιη
τους παραδοση, απεμπολουν δε την ταυτοτητα και γ λογου, μὲ την μιζέρια μιας παιδείας και μας κοινωνίας ποὺ
την ενοτητα τους εν ονο ατι ἰδιοτελὥν ἐπιλο ὥν και συ × ε­ ” δ ` ° ι | ­ ι 9 κ Ν ι ιζ· Υ η̨μρ κατανοουν εαυτες ως τεχνικα μεγεθη, Τι Αρχαια να διδα­
Ροντων των Ομ­αδων που Τθνα̃; νινβερνουν. Και οσον αφορα χθοὔν στὸ σχολείο, ὅταν ἔχωμε ακόμη ἐν χρησει την ανεκδιη¬
στὴν ἀποκαΐάσταση Τῆἑ
συνεχείαε, δροιστικότερο φάρμακο γητη Ἱστορία του̃ ανθρώπινου νένους της Πρώτης Λυκείου
δὲνὑ" °\'® `τ).| ι× . ι κι
ἶταρχἶί Οἰπο Την επαναφορα των Αρχαιων και την διδα­ καὶ όταν την χρονια που μας πέρασε (ίθἑἔθ­1987) είσαγωμε
σκαλια στην εκπαιδευση της ελληνικης ἑνιαίως° ὥς προς την στην Τρίτη Δημο­ῃκοη̨̃ μία Τργσχεγρόῖερη παραλλαγή της
ς Ω Ξ Ι 9 ν· λ 5 σ το
ἶνότητα ἶἰ εκφἶλασξῃκῖι̃ Ξἔλεξία σνμβαλλεί επίσηἐ ϋπθνδαιια­ (Στα πολὺ ποιλιὰ χρόνια), είς αντικατάστασιν τοὔ βιβλίου της
κοινων ' ® ' λ ° ° ι λ ­ . Ν
ηγ ία: σΐηἶ οποία ανἶνωνν ΟΦ παντες και η οποια δεν αρχαίας μυθολογίας, Τὸ ἐγχειρίδιο της Πρώτης Λυκείου καὶ
ι Ν # Ν ι Ν ±~‹ Ν
ειναι κανεις, βρισκεται μεσῳ της γλωσσης παρουσα στο τὸ νέο της ίρίτης Δημοτικου, θὰ μείνουν στίγματα ἐς αει
9/
”Έ
ὀκ ὀε οκ οκ
168 ιον
ι
(Ϊφίσταταί, μ> ὀίλλα λόγία, ἕνα κενὸ πνεύματος καί ὴθου
σχολίκὴς ἐργασίας, που κά
τὴς γλωσσίκὴς δίδασκαλίας
έ
ΟἹ
Β
(Ὁ
Ξο
00: Οσ
§
Ρι̃ σἐπ
›| › τοκ
„.
.„
ί π κ Φ #
στὴν ἐκπαίδευτίκὴ
ἱστορία του τόπου.
οίοί περίμένουν να χτυπηση τὸ κθνδθννυ̃ Υνα να ΟΡμ·`|Ισ®®ν
Ν 3 /
­νὰ ξεφύγουν απ) τὸ πνίγος του. Αὐτὴ ὴ έλλείψη πί­
Ν , Ν Ν Ν κ ×
ντονως αίσθητο η εκπτωση
ϋΤεω€ (Τον νἦθουἑν ἀἑ Τὸ π0νμε› Τηἐ ζων1€) μαραωεν Το σχο­
Ν
± › κ 9 ν χύεί ὡστόσσ γίὰ ὅλα Τὰ μαθἡ­
λείο καί τὸν τόπο κί αὐτὴν μεταδίδουν κατ εξοχην είε Τον
| ματα τὴς Γενίκὴς καὶ Μέσης παίδείαῷ 'Αφ' ἦς σ­ῃγμἦς ὁ κα­ λαὸ μὲ τὸ παράδείγμά τους ἀπὸ ἐτῶν ἑἔς ὅίγ|ωνίακαὶ ἀνασ5ρα­
θηγητὴς βλέπεί τὸ λείτούργημά του σὰν ἐπάγγελμα τὸ άν­ λεία ὴ πολίτίκὴ καί ὴ πνευματίκη του ηγεσία. Το Εθνος εχεί
7
|' μ / Η τίμετωπίζεί ὅχί πλέον ὴθίκῶς ἀλλὰ συνδίκαλίστίκὥς
ί· ωΐνκι̃ν ἀνά χ ἀπὸ δνκαωλονημενη ανΤοπεπ0'·θὉσνΙ› Οπωἔ
οε τῷ
ῖἔν δὲ
οδ
(Ζ
.ρα
Γη
βαζε: συμφεροντολογίκῶς)
καί έφαρμόζεί τὸ οίκονομίκ
Ζ ο Υ ο
­ Ξ ὁ ξέφρενος πανηγυρίσμός του γίὰ τὴν νίκη τὴς ἑλλη
Ν Ν ε | κ Η κ τ­ ξίωμα «λίγώτερος κόπος, περίσσότερα χρηματα», ὁπότε ἡ νίκης καλαθοσφαίρίκης ομαδος στο πανευρωπαίκο προοτοί
παίδεία δὲν μπορεί νὰ προκόψη. Κατα μείζονα λόγο δὲν μπο­ θλνι̃μα­ Χωρὶἐ Τὸν Οὐσίώδη Τοῦτον ὅροτ “ἦ κωνωνία
μα€›
*Ι ΟΕ”
Ν
· | κ | ¬ ν
Ρεν νὰ πρωώψηγ ὅταν ἡ πολντα̃ία ἐνθϋῳρύνεί
αὐτὸ Τὸ πνεῦμα
κονομία, παίδεία, θα ἐξακολουθησουν να βουλίαζουν καί ν Ν'
) | | Ϊ της ίδιοτέλείας, προβαίνοντας
σὲ μεταρρυθμίσείς ὑπὲρ τοὔ δίαλύωνταί
Υωωὶ χανἐνα μ·έΤΡΟ› Ονδείἔνα μῃαβολην ὁ
­τι Φ κ κ Ι 9 Ν
ὴσσονος, γίὰ νὰ κολακεύση καὶ νὰ προσεταίρίσθὴ δίδάσκον­ στοχν1
κι αν εννανν δεν θα φερη απ®”ίελεσμαΤα πνονὶθ
Μ
| π ε κ μα ε | ΤΜ, δίδασκομένους καί γονείς, χωρίς να ἀντίλαμβοίνεταί
βρίσχεναν μοννμωἔ Ι­νετεωρη· Η ῳίση νην οποία δβερ
Ο
Ο
το
εε
Ωκ
ἔο
ΧΟ
.εε σε
Φ
οι ῇ|
ὅτί ἔτσί νομοθε­ΓΕἘ Τὴν φροο­ῃστηργοποίηση Τῆς ἐχπαγδεύ­
θα είναί πρωτίστως πνευματίκὴ καί ὡς τέτοία δὲν ἐπίδέχεταί
σεως. Νὰ τὸ χωνέψωμε: (Ο φροντίστηρίακὸς θεσμὸς ἑδραίώ­
ἄλλην ἀγωνὴ ἀπὸ Τὴν μετάνοια καὶ τὴν λυτίνωῖωίίἰ κάθοῳση.
θηκε καὶ γίγαντοὔταί ὅχί τόσο ἐξ αἰτίας τὴς ἀνεπαρκείας
Ψνχὴ καὶ Χθίστὸἔ μα̃ἕ χθείάζεταί·
τοῦ σχολείου, ὅσο τοῦ καθαρὥς τυπίκοὕ χαρακτὴρος ποὺ
προσέλαβε ὴ λείτουργία του, ἐν ὅψεί τὴς είσαγωγὴς πάντων
στα “Ανώτατα Έκπαίδευτίκὰ (Ιδρύματα καὶ της ἐλπίζομέ­
νης ἀφελὥς δίί αὑτοῦ τοῦ τρόπου καθολίκἦς ἐπαγγελματίκἦς
ἀποκαταστάσεως.
=Αρνουμενο τὸ σχολείο τὴν μορφωτίκὴ
του ἀποστολὴ καί μεταβαλλόμενο σὲ προθάλαμο γίὰ τα ”Α­
νώτατα Ἱδρύματα χωρίς κανένα ἰδίαίτερο περίεχόμενο, ἐρ­
γάζεταί έκ τῶν πραγμάτων γία τὴν παραπαίδεία, ἐξωθώντας
\
μυρίἀδες παίδίων στα φροντίστὴρία καί τὰ ίδίαίτερα μαθη­ γ
ματα, ποὺ ἀκρίβὥς ἐκφράζουν συνεπέστερα τὴν καρίερίκὴ
του φίλοσοφία.
Οὔτε τὰ ,Αρχαία οὔτε κανένα ἄλλο μάθημα γίνεταί νὰ
δίδαχθὴ ἀποδοτίκα, ἐίρ) ὅσον οί παράγοντες τὴς ἐκπαίδευ­
σεως δὲν πίστευουν στὸν μορφωτίκό της ρόλο, ἐφ) ὅσον δη­
λαδὴ λείπεί ὴ πίστη στο Γένος καὶ τὰ πεπρωμένα του. ”Ολα
θα πνευστίοὔν στὴν μολυσμένη ἀτμόσφαίρα τὴς ἀδίαφορίας,
τῆς ρουτίνας καί τῆς πλὴξεως δασκάλων καὶ μαθητῶν, οί
ανο
, ίνί
ί­
ν
ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ
Μονοτονὶσμένη μοοσὶκὴ . . . . . . . . . . . .
Ζ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .. 9
Η . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .. 22
Τεχνη αχεὶοοποὶητη
λόγος ᾶμετάφοαστος . . . . . . . . . . .
Ἐἰὁὶαίοετα Ἱἶλληνὶκὰ . . . . . . . . . . . . . .
Ζ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 5]
Π . . . . . . . . . . ὅὅ
ὅδ
. ­ . . . . . . . . . . . . . . . . . »
Ζἰόχος καὶ χρόνος . . . . . . . . . . . . . . . . .
60 νθ ~
αν οωπος του Ϊίαίσαοος
καὶ ό ἄνθοωπος του̃ Θεοῦ . . . . . . . Ἄὅ
]]δ Οἱ πεθαμένοὶ καὶ ἡ ἀνάσταση . . . . . . .
ΘΗ χάοὶς καὶ ή φθοοὰ . . . . . . . . . . . . . .
Οῦοανὸς τὸ σπήλαὶον . . . . . . . . . . . . . .
”Εξοὅος . . . ι . . . . . . . . . . ­ . . . ­ ­ . . . . .
. . . . . ­ . .
Σε
39
51
Ζ34
Ζ45
]6”Ζ