ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ

Περιβαλλοντική Χημεία

Διδάσκων: Καθ. Γεώργιος Πηλίδης

Περιβαλλοντικά μέσα (Αέρια Ρύπανση)

 Σκόνες και σωματίδια
Ορισμοί
Σκόνη: αναφέρεται σε καθιζάνοντα σωματίδια στερεών ενώσεων με  >1μm.
Χημικός προσδιορισμός σκόνης δύσκολος καθότι μπορεί να αποτελείται από
σωματίδια χαλαζία, άλατος από εξάτμιση των θαλασσίων υδάτων έως οργανικές
ενώσεις ανθρωπογενούς προέλευσης.

Αερολύματα: είναι κολλοειδώς κατανεμημένα συστήματα με τον αέρα να αποτελεί

το μέσο εξάπλωσής τους. Εδώ το μέγεθος των σωματιδίων κυμαίνεται από  0.1-
0.001μm. Τα αερολύματα σε αντίθεση με τη σκόνη περιέχουν και υγρές σταγόνες
που σχηματίζονται από συμπύκνωση αερίων ή προκύπτουν ως προϊόντα
αντιδράσεων.

Από φυσιολογική πλευρά σημαντικά είναι όλα τα σωματίδια με  <5 μm, καθότι
αυτά έχουν τη δυνατότητα να διαχέονται όπως ένα αέριο, με αποτέλεσμα να μη
διηθούνται από τον αέρα που αναπνέει ο άνθρωπος και να παραμένουν για
μεγαλύτερο χρονικό διάστημα στην ατμόσφαιρα.

Προέλευση σωματιδίων
Φυσικές πηγές
•Άλατα από την εξάτμιση θαλάσσιου ύδατος.
•Σκόνη από ορυκτά.
•Στάχτη από ηφαίστεια.
•Σωματίδια καπνού από πυρκαγιές.
•Σωματίδια που σχηματίζονται από αντιδράσεις αερίων, όπως τα νιτρικά και θειικά.

Ανθρωπογενείς πηγές
•Βιομηχανικώς προκύπτουσες σκόνες.
•Κάπνα από εργοστάσια καύσης και αποτέφρωσης.
•Προϊόντα αντιδράσεων ανθρωπογενούς προέλευσης.
•Αέρια που εκλύονται από τα εδάφη τα οποία μπορεί να είναι και φυσικής
προέλευσης.

Πάνω από τη μισή ποσότητα των 1760 Μtons σκόνης και αερολυμάτων που εκλύονται
ετησίως στην ατμόσφαιρα είναι φυσικής προέλευσης.
 Στρώματα της ατμόσφαιρας
Τροπόσφαιρα είναι το κατώτερο μέρος της ατμόσφαιρας (στον ισημερινό έχει
ύψος 18 km, ενώ στους πόλους τα ύψος της είναι μόλις 8 km).

Στρατόσφαιρα παρουσιάζει ενδιαφέρον επειδή:

• τα αεροπλάνα κινούνται σε αυτήν.
• οι ρύποι μεταφέρονται, τα σωματίδια διασκορπίζονται και τα απαέρια
εναέριων δοκιμών ατομικών βομβών και ηφαιστειακών εκρήξεων
συσσωρεύονται σε αυτήν.
• το όζον που προστατεύει τη γη από την ακτινοβολία UV και το οποίο μειώνεται
σε αυτήν είναι υπεύθυνο για τη μεταβολή της θερμοκρασίας στην
τροπόσφαιρα.

Μεσόσφαιρα και θερμόσφαιρα παρουσιάζουν ενδιαφέρον επειδή

• τα διαστημικά οχήματα διέρχονται από αυτήν.
• περιστρέφονται οι δορυφόροι της γης (ραδιοεπικοινωνίες).
• επέρχεται απορρόφηση της ηλιακής ακτινοβολίας, άρα καθορίζεται η διανομή
της ενέργειας στα κατώτερα στρώματα της γης.

Παραμονή στην ατμόσφαιρα

Ο χρόνος παραμονής εξαρτάται από το μέγεθος, την πυκνότητα καθώς και από την
ταχύτητα του ανέμου και το ύψος στροβιλισμού των σωματιδίων στην ατμόσφαιρα.
Τα μεγαλύτερου μεγέθους σωματίδια καθιζάνουν μετά από μερικές ώρες ή ημέρες,
μπορούν όμως να κινηθούν και μερικές εκατοντάδες χιλιόμετρα.

Σωματίδια τα οποία διαχέονται στην ατμόσφαιρα ( <1μm) , όπως συμβαίνει με τα

αέρια, δε ξεπλένονται από τη βροχή, με αποτέλεσμα να παραμένουν 10-20 ημέρες
στην ατμόσφαιρα ακόμη και σε στρώματα πλησίον του εδάφους. Έτσι δεν μπορούν
να μετακινηθούν από τον βόρειο στο νότιο πόλο καθότι ο ισημερινός καθιστά την
ανταλλαγή μαζών μεταξύ των δυο ημισφαιρίων δύσκολη.
 Μεταφορά σκόνης και σωματιδίων
Με στροβιλισμό, σκόνη και αερολύματα, μπορούν να καταλήξουν στα ανώτατα
στρώματα της τροπόσφαιρας και στη συνέχεια μέσω οριζοντίων ρευμάτων αέρα
να καταλήξουν στη στρατόσφαιρα όπου μπορεί να έχουν χρόνους παραμονής 1-3
έτη.

Σε μεγάλες πόλεις σκόνη και αερολύματα δημιουργούν ένα νέφος, το οποίο παρουσία
αέρα εξαφανίζεται καθαρίζοντας το περιβάλλον της πηγής προέλευσής τους.
Σωματίδια που προέρχονται από φυσικές πηγές εμφανίζουν ένα μέγιστο συγκέντρωσης
το καλοκαίρι, ενώ τα ανθρωπογενούς προέλευσης το χειμώνα.
Σωματίδια και αερολύματα σε εσωτερικούς χώρους προκαλούν, αν δεν υπάρχει
επαρκής εξαερισμός, προβλήματα αλλεργιών.

Επίδραση στο ισοζύγιο

ακτινοβολίας-θερμοκρασίας
Σκόνες και αερολύματα επηρεάζουν το ισοζύγιο ακτινοβολίας μέσω αντανάκλασης,
διάχυσης και απορρόφησης, μια διαδικασία που είναι σημαντική από την πλευρά
των πιθανών κλιματικών αλλαγών σε σχέση με το CO2 και άλλα αέρια που
απορροφούν στην περιοχή IR.
Αν τα σωματίδια έχουν  >1μm αυξάνει η απορρόφηση IR και έτσι τα στρώματα αέρα
θερμαίνονται. Από την άλλη πλευρά μικρότερα σωματίδια (έως  0.4μm)
απορροφούν ορατή ακτινοβολία και συμβάλουν έτσι στη διάχυση του φωτός. Ακόμη
μικρότερα σωματίδια ανάλογα με τη χημική τους σύσταση μπορεί να απορροφήσουν
ακτινοβολία UV.
Σημαντικά είναι όμως τα σωματίδια που έχουν διάμετρο 0.4 μm <  < 1μm, καθότι
αυτά βρίσκονται σε περίσσεια, απορροφούν στην ορατή περιοχή του
ηλεκτρομαγνητικού φάσματος και συμμετέχουν στην ελάττωση της θερμοκρασίας
εδάφους κατά 1.5 0C (συγκριτικά, η εξάτμιση του νερού τη μειώνει κατά 15 0C).
Αν η παρούσα συγκέντρωση αερολυμάτων διπλασιασθεί, αυτό δε σημαίνει και
ανάλογη αύξηση στην ελάττωση της θερμοκρασίας του εδάφους, καθότι
υπεισέρχονται και άλλες παράμετροι (αντανάκλαση εδάφους, συγκέντρωση αερίων
στην τροπόσφαιρα, αέρια που καταστρέφουν το όζον στη στρατόσφαιρα).
 Βασική αντίδραση στην τροπόσφαιρα
Ο3 υπάρχει στην τροπόσφαιρα σε συγκεντρώσεις 10-100 ppb και μπορεί ανάλογα με
το μήκος κύματος της ηλιακής ακτινοβολίας να σχηματίσει είτε Ο(3Ρ) (λ >310 nm)
είτε Ο(1D) (λ <310 nm).
Τα διηγερμένα άτομα Ο μπορούν να σχηματίσουν με τους υδρατμούς ΟΗ• τα οποία
στη συνέχεια με SO2 σχηματίζουν θειικό οξύ

Ο(1D) + Η2Ο  ΟΗ• + ΟΗ•

SO2 + 2 ΟΗ•  H2SO4

Το τροποσφαιρικό θειικό οξύ αντίθετα με το στρατοσφαιρικό παραμένει μόλις μερικές

ημέρες και ξεπλένεται από τη βροχή.
Στην τροπόσφαιρα όλες οι σκόνες που περιέχουν αλκαλικές ενώσεις συμμετέχουν
στην εξουδετέρωση των όξινων εκπομπών.

Παρότι ο μέσος όρος εκπομπών Pb(Et)4 από μηχανές εσωτερικής καύσης ήταν 5
mg/m3 στις πόλεις οι συγκεντρώσεις Pb(Et)4 που μετρήθηκαν κυμαίνονταν από 0.1-1
μg/m3 επειδή οι ακτίνες UV το κατέστρεφαν σύμφωνα με την αντίδραση
Pb(Et)4 (λ =250 nm)  Pb(Et)3• + Et•  X + Pb(Et)+ + X- .

Παρεμπόδιση ανάπτυξης της

βιταμίνης D3
Η ακτινοβολία UV είναι απαραίτητη για το σχηματισμό της προ-βιταμίνης D3 η
οποία στη συνέχεια υδροξυλιώνεται στο ήπαρ και τα νεφρά προς την ενεργό
1,25-διυδροξυχοληκαλκιφερόλη. Απουσία UV σημαίνει ανυπαρξία του πρώτου
σταδίου της αντίδρασης, άρα έλλειψη βιταμίνης D3 με συμπτώματα παρεμπόδισης
ανάπτυξης των κοκάλων.
 Πυριτίαση και αμιάντωση
Καταστάσεις όπου στον αέρα βρίσκονται σωματίδια χαλαζία  περίπου 3μm ή ίνες
αμιάντου μήκους >5 μm και διαμέτρου <3 μm.

Χωρίς καμία εξαίρεση εδώ πρόκειται για σκόνες προσβάσιμες στους πνεύμονες όπου
εγκλωβίζονται και αθροιζόμενες παρεμποδίζουν την ανταλλαγή του αέρα στους
πνεύμονες. Οι ίνες αμιάντου επιπρόσθετα δημιουργούν μικρο-τραύματα στους ιστούς
των πνευμόνων με αποτέλεσμα να καθιστούν δυνατή την εισαγωγή τοξικών ουσιών
σε αυτούς. Για αυτό το λόγο εξάλλου παρατηρείται καρκίνος του πνεύμονα σε άτομα
τα οποία καπνίζουν ενώ έχουν προσβληθεί από αμίαντο.

Για το λόγο αυτό σε μερικές χώρες έχει θεσπισθεί ανώτατη συγκέντρωση έκθεσης
σε χώρους εργασίας 0.05 mg λεπτοκονιοποιημένης σκόνης ή 1 εκατομμύριο ινών
αμιάντου ανά m3 αέρα.

1 ppmv = 24.3 / MB compound x ppm (mg/m3)

Επιδράσεις μεταλλικής σκόνης

Οι μεταλλικές σκόνες μπορούν να προκαλέσουν μέσω βιοχημικών αντιδράσεων στα
κύτταρα τοξικές δηλητηριάσεις.

Ο μόλυβδος (πρόσθετο βενζίνης, μπαταρίες, μπογιές, πλαστικά, κλπ) σε συγκέντρωση

0,1 mg/l αναπνεύσιμου αέρα, εμφανίζει στον άνθρωπο συγκέντρωση Pb στο αίμα
0.6 mg/l (με όριο επιφυλακής το 1 mg/l ) και στα ούρα 0.06 mg/l (με όριο επιφυλακής
το 0.1 mg/l). Συμπτώσεις: εξασθένιση του μυϊκού συστήματος με εξάρθρωση των
μυελών των κοκάλων και εξασθένιση του κεντρικού νευρικού συστήματος.

Το κάδμιο (σε διάφορα κράματα, μπαταρίες, βιολογικές λάσπες, φωσφορικά

λιπάσματα) θα αναλυθεί στο μάθημα της περιβαλλοντικής χημείας.

Το αργίλιο και το βερύλιο αντίθετα προσβάλουν τα ίδια τα όργανα του αναπνευστικού

συστήματος, προκαλώντας ειδικά το αργίλιο ερεθισμό των βρογχικών πόρων και των
πνευμόνων. Σε περίπτωση που εισπνεύσει κανείς βερύλιο αυτό παραμένει για μεγάλο
χρονικό διάστημα στους πνεύμονες, το ήπαρ και τα κόκαλα.
 Σκόνη και φωτοσύνθεση των
φυτών
Υγροσκοπική σκόνη μπορεί να εκχυλίσει νερό από την επιδερμίδα των φύλλων στα
φυτά, μειώνοντας με τον τρόπο αυτό τον απαιτούμενο βαθμό ενυδάτωσης του
κυτοπλάσματος που είναι απαραίτητος για έναν ρυθμισμένο μεταβολισμό.

Ασβεστούχος σκόνη ή σκόνη από τσιμεντοβιομηχανίες σε συνδυασμό με νερό από τα

φύλλα των φυτών σχηματίζουν υδράσβεστο με αποτέλεσμα να κλείνουν τα στόματα
παρεμποδίζοντας την ανταλλαγή αερίων που είναι απαραίτητα για την αναπνοή και
τη φωτοσύνθεση.

Στρώματα κοινής σκόνης παρεμποδίζουν επίσης τη φωτοσύνθεση, επειδή

αντανακλούν ισχυρά το τμήμα του ηλεκτρομαγνητικού φάσματος μεταξύ 400 και 700
nm που είναι σημαντικό για τη φωτοσύνθεση. Από την άλλη πλευρά οι ακτίνες IR
προσροφώνται από τη σκόνη προκαλώντας αύξηση της θερμοκρασίας στα φύλλα.

Διήθηση σκόνης με τη βοήθεια

φυτών
Πλέγματα από δένδρα ύψους 10-30 m καθαρίζουν ένα σκονισμένο αέρα αν δεν
είναι ιδιαίτερα πυκνά τοποθετημένα, επειδή σε διαφορετική περίπτωση ο αέρας
δημιουργεί δίνες πάνω από τα φύλλα των φυτών.
 Αέρια: εκπομπές, μεταδόσεις,
εισπνοές
Συνθήκες εκπομπής (emissions) αερίων:
• Ύψος σημείου εξόδου από το έδαφος.
• Ποσότητα εκπομπής στη μονάδα του χρόνου.
• Ποσότητα, θερμοκρασία και ταχύτητα των εκπεμπόμενων αερίων.
• Χημική σύσταση αερίων.

Οι συνθήκες υπό τις οποίες λαμβάνει χώρα μετάδοση (transmissions) αερίων

εξαρτώνται από την υδατοδιαλυτότητα και την ικανότητα των αερίων να αντιδράσουν
με άλλα συστατικά της ατμόσφαιρας.

Με το όρο εισπνοές (immissions) θεωρείται η πραγματική ρύπανση, δηλαδή το

σύνολο των συγκεντρώσεων ρυπαντικών ενώσεων, στην οποία εκτίθεται ένα άτομο.

Διάχυση αερίων μαζών

Αέρια όπως το SO2 και το NOx παραμένουν μικρό χρονικό διάστημα στην ατμόσφαιρα
και επηρεάζονται από μετεωρολογικές διαφοροποιήσεις με αποτέλεσμα να υπάρχουν
σημαντικές διαφοροποιήσεις στη συγκέντρωσή τους μεταξύ διαφόρων περιοχών.
Η θερμοκρασιακή διαφορά επηρεάζει επίσης την κάθετη εξάπλωση των αερίων. Αν
αυτή ελαττώνεται κατά 1οC/100 m ύψους, τότε η διάχυση γίνεται ανεμπόδιστα και
ανάλογα με την κατεύθυνση των ανέμων.
 Διάχυση αερίων υπό
αναστροφή της θερμοκρασίας
Σε περίπτωση μικρότερης μείωσης της θερμοκρασίας ή και αναστροφής αυτής
(αύξηση) πλησίον του εδάφους, εμφανίζονται αυξημένες εκπομπές πλησίον του
σημείου της αναστροφής, δημιουργώντας παράλληλα νέφος.
Όταν σε κάποιο ύψος ένα στρώμα αέρα με ανάστροφη κλίμακα θερμοκρασίας
βρίσκεται πάνω από ένα στρώμα αέρα με κανονική ανάπτυξη θερμοκρασίας, όλα
τα εκπεμπόμενα απαέρια που βρίσκονται κάτω από το νοητό επίπεδο αναστροφής
εγκλωβίζονται στο κέντρο της περιοχής.

Όρια συγκεντρώσεων για τα

απαέρια
Επειδή είναι ουτοπικό να μην υπάρχουν ανθρωπογενείς εκπομπές ή πλήρης καθαρισμός
των ρύπων, έχουν θεσπισθεί όρια συγκεντρώσεων λαμβάνοντας ως βασικό κριτήριο την
υγεία των ανθρώπων.
MEC =Maximal Emission Concentration είναι η συγκέντρωση που μπορεί να εκπέμπει μια
βιομηχανική ή άλλη μονάδα (οι τιμές συνήθως αναφέρονται σε mg/m3)
MIC =Maximal Immission Concentration είναι οι ανεκτές τιμές ρυπαντών που εισπνέονται
από άνθρωπο, ζώα και φυτά σε σημείο αναφοράς (επίσης σε mg/m3 για ½ ώρα, 1 ώρα ή 1 έτος)
MWC=Maximal Workplace Concentration είναι οι τιμές που δίνονται για καρκινογόνες και
μεταλλαξιογόνες ενώσεις των οποίων η χρήση οφείλεται να αποφεύγεται
Πίνακας 1: Εκπομπές φυσικής και ανθρωπογενούς προέλευσης (σε 106 τόνους/έτος)
Αέριο Φυσικές Ανθρωπογενείς
CO2 600 000 22 000
CO 3 800 550
CxHy 2 600 90
CH4 1 600 110
NH3 1 200 7
NOx 770 53
SO2 20 150
 Μονοξείδιο του άνθρακα (CO)
• Παγκόσμιες εκπομπές 3 x 108 t, στις ΗΠΑ 108 t εκ των οποίων το 60% από οχήματα
• Σε αστικές περιοχές 70% των παγκόσμιων εκπομπών από αυτοκίνητα, βιομηχανίες
και ΔΣΑ, σε μη αστικές περιοχές το 80% οφείλεται σε οξείδωση μεθανίου.
• Οξείδωση μεθανίου στην τροπόσφαιρα (από •ΟΗ) προς CO και CO2.
• Ηφαιστειογενείς εκρήξεις.
• Ανθρωπογενείς εκπομπές CO (καυσαέρια αυτοκινήτων, καπνοί από τσιγάρα).
• Όπως το Ο2, έτσι και το CO συνδέεται (200-300 φορές πιο γρήγορα) με την
αιμοσφαιρίνη στην έκτη θέση ένταξης του Fe2+ (4 θέσεις ενώνονται με τα Ν
του πυρολίου και μια με το Ν του ιμιδαζολίου της ιστιδίνης). Η ταχύτητα δέσμευσης
εξαρτάται από τη συγκέντρωσή του, την ταχύτητα ανταλλαγής/συχνότητα αναπνοής.
• Εργάτες βιομηχανίας που καπνίζουν έχουν στο αίμα 5% CO-αιμοσφαιρίνη, ενώ
αυτοί που δεν καπνίζουν μόλις 1.5% .
• Στην τροπόσφαιρα: CO + OH• => CO2 + H•
• Στο έδαφος: CO + ½ O2 + βακτήρια => CO2 (αερόβια)
CO + 3 H2 + βακτήρια => CH4 + H2O.
• Τα φυτά: CO + φύλλα => αμινοξέα (ημέρα) και CO2 (νύχτα).

Χημικό - βιοχημικό ισοζύγιο CO2

στην ατμόσφαιρα
Πηγές εκπομπών (1012 t βιογενείς, 1010 t ανθρωπογενείς)
• Ηφαιστειογενείς εκπομπές.
• Αποσάθρωση πετρωμάτων που περιέχουν άνθρακα.
• Μικροβιακή αποδόμηση οργανικών ουσιών στο έδαφος .
• Διαπνοές ζώων και φυτών.
• Πυρκαγιές δασών και πάσης είδους καύσεις.
Η αυξανόμενη καύση ορυκτών πόρων τα τελευταία 100 χρόνια συνέβαλε στην
αύξηση των εκπομπών CO2 κατά 100 x 106 t/a. Αποδασώσεις σε τροπικά μέρη που
περιείχαν τεράστιες ποσότητες άνθρακα έχουν συμβάλει στην απομάκρυνσή του και
στο σχηματισμό CO2 .

Μηχανισμοί δέσμευσης διοξειδίου του άνθρακα

• Φωτοσύνθεση φυτών.
• Διάλυση σε θαλάσσιο νερό.
• Καθίζηση ενώσεων πλουσίων σε άνθρακα.
• Σχηματισμός ορυκτών καυσίμων.
 Συμπεριφορά CO2 στην ατμόσφαιρα
Το CO2 μπορεί να μείνει στην ατμόσφαιρα 2-4 έτη, δεν έχει τοξικές επιδράσεις σε ζώα
και φυτά και προσροφά ακτινοβολία IR. Αν η επιφάνεια της γης θερμανθεί, τότε
ακτίνες IR επανεκπέμπονται στην ατμόσφαιρα, μπορούν να προσροφηθούν από
αέρια αυτής, τα οποία θερμαίνονται και επιφέρουν κλιματικές αλλαγές.

Αν οι εκπομπές CO2 συνεχισθούν με τον ίδιο ρυθμό η συγκέντρωση αυτού αναμένεται

να διπλασιασθεί το έτος 2200. Η πολυπλοκότητα των υπολογιστικών μοντέλων αφήνει
ερωτηματικά ως προς τους υπολογισμούς, καθότι λείπουν κάποια δεδομένα, όπως
π.χ. η διαλυτότητα του CO2 στους ωκεανούς (μόνο τα πρώτα 100-200 m νερού έχουν
αυτήν την ικανότητα, παρότι σε μερικά σημεία θερμά ύδατα αναμειγνύονται με κρύα)
και η εκπομπή από αυτούς στην ατμόσφαιρα.

Διπλασιασμός της συγκέντρωσης του CO2 σημαίνει αύξηση της θερμοκρασίας κατά
0.8-2.9 0C με περισσότερο να επηρεάζονται τα βόρεια τμήματα της ατμόσφαιρας από
τις τροπικές περιοχές.

Ενέργεια και CO2

•Χρήση εναλλακτικών μορφών ενέργειας

Το πρόβλημα δεν πρέπει να τεθεί μεμονωμένα από την πλευρά του CO2 καθότι
εξαρτάται συνεργατικά και ανταγωνιστικά από άλλους παράγοντες
• Οι υδρατμοί, NO2, N2O, CFCs, CH4, O3 που δρουν συνεργατικά και δίνει μια
προσαύξηση κατά 50% στη δράση του CO2 ως θερμοκηπικού αερίου..
• To O3 που παράγεται από ρύπους εκπεμπόμενους από τα αυτοκίνητα γρήγορα
αποδομείται.
• Το Ο3 όμως που παράγεται φωτοχημικά στα ανώτατα στρώματα της τροπόσφαιρας
από τα απαέρια των αεροπλάνων συμβάλει σημαντικά στην θέρμανσή της.
• Το Ο3 της στρατόσφαιρας προκαλεί ελαφρά ψύξη λόγω προσρόφησης ενέργειας.
• Δεν είναι δυνατόν να εκτιμηθεί η επίδραση του Ν2Ο, ούτε των CFCs, καθότι αυτά
μετατρέπονται φωτοχημικά κατά την επαφή τους με το Ο3 και άλλα αέρια. Εν
τούτοις ιδιαίτερα τα CCl2F2/ CCl3F στην τροπόσφαιρα δημιουργούν Ο3 και
αντικαταστάθηκαν.
• H συγκέντρωση CH4 έχει αλλάξει τις τελευταίες δεκαετίες (0.7 ppm πριν από 500
έτη, 1.25 ppm πριν από 25 έτη, 1.7 ppm σήμερα).
 Ενώσεις του θείου
Το θείο περιέχεται σε πετρέλαιο, θερμές ιαματικές πηγές και ενώσεις αυτού
εκπέμπονται από ηφαιστειακές εκρήξεις
Οι βασικές ενώσεις του θείου είναι το Η2S και το SO2
Το SO2 οξειδώνεται (Fe3+) σε SO3 και στη συνέχεια (V2+) σε H2SO4
Οι ανθρωπογενείς εκπομπές θείου προέρχονται από
• Ηλεκτρική ενέργεια (108 t ετησίως).
• Διυλιστήρια (3 x 107 t ετησίως).
• Βιομηχανίες μετάλλου (2 x 107 t ετησίως).
Οι εκπομπές ανθρωπογενούς προς βιογενές θείο είναι 0.5 : 1

Οι βιογενείς ενώσεις του θείου προέρχονται κυρίως από το Η2S που σχηματίζεται
από την αποσύνθεση των οργανικών ενώσεων ή από αναγωγή των SO42- αλάτων
με ειδικά αναγωγικά βακτήρια σε ξηρά (75%) και θάλασσα (25%) και το οποίο είναι
τοξικό σε συγκεντρώσεις πάνω από 0.2 ppbv. Ένα μέρος του Η2S οξειδώνεται σε SO2.

Διοξείδιο του θείου

• Το SO2 επιπρόσθετα έχει τοξικές επιπτώσεις σε ζώντες οργανισμούς.
• Όριο αντίληψης για τον άνθρωπο: 0.3 ppmv (από 1.0 ppmv δυσάρεστο, από 5.0
ppmv αναπνευστικές διαταραχές (ερεθισμός των ματιών).
• Στα φυτά: κιτρίνισμα των φύλλων πάνω από 0.3-0.5 ppmv.
• Διάρκεια ανθεκτικότητας στην ατμόσφαιρα: 2 εβδομάδες (όχι διασπορά).

• Πρόβλημα στις βιομηχανικές χώρες (όξινη βροχή) δε λύθηκε με υψηλές

υψικαμίνους.

• Ξεπλένεται από βροχή ή χιόνι ή εναποτίθεται ως ξηρή σκόνη.

• Αποτέλεσμα:
• 1850-1950 η βροχή είχε pH 6-7.6.
• 1960 σε Benelux, GER, F, UK, Scandinavia η βροχή είχε pH 4-4.5.
• 1980 σε GER η βροχή είχε pH 3.9, σε Σκωτία 2.4, σε Νορβηγία 2.7.
 Αντιδράσεις SO2 στην ατμόσφαιρα
Οξείδωση: SO2 + O3 => SO3 + O2
SO3 + H2O => H2SO4
SO2 + 2 OH• => H2SO4

Καταστροφές κτιρίων (υαλικών, παραθύρων) με γυψοειδή ή αργιλώδη υλικά:

CaCO3 + H2SO4 => Ca2+ + SO42- + H2O + CO2
CaCO3 + H2O + CO2 => Ca2+ + 2HCO3-
3KAlSi3O8 + 12H2O + 2H+ => KAl3Si3O10(OH)2 + 6H4SiO4 + 2K+

Επιδράσεις SO2 σε φυτά

Το SO2 συνδυάζεται με νερό στα κύτταρα των φύλλων => σχηματισμός H2SO3

Αξιοσημείωτες καταστροφές λαμβάνουν χώρα σε [SO2] > 0.017 ppm ~0.05 mg/m3

Μηχανισμός προσβολής:
Ακόρεστα λιπαρά οξέα που βρίσκονται στα φωσφολιπίδια των μεμβρανικών
κυττάρων οξειδώνονται από ενεργά μόρια οξυγόνου προς σχηματισμό υδρο-
υπεροξειδίων των λιπαρών οξέων, τα οποία με τη σειρά τους σχηματίζουν ελεύθερες
ρίζες

R2CH-O-OH + HSO3- => R2CH-O• + HSO3• + OH-

Κατά την καταλυόμενη από βαριά μέταλλα αποδόμηση των ελευθέρων ριζών των
λιπαρών οξέων απελευθερώνεται αιθάνιο και αλδεύδες. Αν είναι παρούσες
μεμβράνες χλωροπλαστών, τότε αυτές αποχρωματίζουν τη χλωροφύλλη.
Αποχρωματισμός της χλωροφύλλης μπορεί να λάβει χώρα και κατά την οξίνιση του
κυτοπλάσματος υπό απελευθέρωση Mg2+ από τον πορφυρινικό δακτύλιο της
χλωροφύλλης. Υπό την επίδραση SO2 τα φύλλα κιτρινίζουν από τα νεύρα των φύλλων.
 Επιδράσεις SO2 στα φυτά ΙΙ

• Εκτός από την καταστροφή μεμβρανών και χρωμάτων, HSO3- παρεμποδίζει μια
σειρά ενζύμων μεταξύ των οποίων και αυτών που συμμετέχουν στον κύκλο του
Calvin, τα οποία συμβάλουν στη φωτοχημική ακινητοποίηση του CO2.

• Επιπλέον τα ιόντα HSO3- είναι υπεύθυνα για το σχηματισμό H2O2 και των HSO3•
τα οποία με τη σειρά τους είναι ικανά να δώσουν το έναυσμα για νέες
αντιδράσεις, που μπορούν να καταστρέψουν τα λιπαρά οξέα και να νεκρώσουν τα
φύλλα.

• Η τοξική δράση του SO2 είναι πιο επικίνδυνη τη νύχτα από ότι την ημέρα, επειδή
κατά την ημέρα τα ιόντα HSO3- ανάγονται σε σουλφυδριλικά ιόντα ΗS- τα οποία
με τη σειρά τους δεσμεύονται από κάποιο αμινοξύ.

Οξείδια του αζώτου

Στα ανθρωπογενή οξείδια του αζώτου περιλαμβάνεται κυρίως το ΝΟ που προέρχεται
από τις πάσης είδους καύσεις, ιδιαίτερα αυτές που προέρχονται από τα αυτοκίνητα και
λαμβάνουν χώρα σε θερμοκρασίες >1000 οC.

Το ΝΟ οξειδώνεται σε ΝΟ2, είτε από το Ο3, είτε από τις ΗΟ2• της ατμόσφαιρας, τα
οποία σχηματίζονται από μονοξείδιο του άνθρακα και ελεύθερες ρίζες υδροξυλίου
CO + HO• => Η• + CO2
H• + O2 => HOO•
HOO• + NO => HO• + NO2

Το ΝΟ2 παραμένει σταθερό κατά τη διάρκεια της νύχτας. Την ημέρα υπό την επίδραση
ηλιακού φωτός (λ>430 nm) παράγεται triplet οξυγόνο και στη συνέχεια όζον.
ΝΟ2 +hν => ΝΟ + Ο
Ο + Ο2 => Ο3
Ο3 + ΝΟ => ΝΟ2 + Ο2
Άρα για να υπάρξει συσσώρευση Ο3 στην τροπόσφαιρα χρειάζεται μια αντίδραση
μετατροπής του ΝΟ σε ΝΟ2.
 Φωτολυτικός κύκλος του ΝΟ2
Αυτή η εναλλακτική αντίδραση μετατροπής του ΝΟ σε ΝΟ2 παρέχεται από τη
φωτοχημική οξείδωση δραστικών οργανικών ενώσεων που υπάρχουν στην ατμόσφαιρα
(π.χ. υδρογονάνθρακες ή καρβονυλικές ενώσεις)
R-H + HO• => R• + H2O
R• + O2 => R-O-O•
R-O-O• + NO => RO• + NO2
RCOH + HO• => RCO• + H2O
RCO• + O2 => RCOΟO• (υπεροξυ-οξική ρίζα)
RCOΟO• + •ΝΟ2 => RCOOONO2 (PAN)
Στην αρχή της ημέρας, VOCs βιογενούς και ανθρωπογενούς προέλευσης καταναλώνονται κατά
την αντίδρασή τους με ΟΗ• και παρατηρείται μείωση της συγκέντρωσής τους. Οξειδωτικές
διαδικασίες παράγουν αλδεύδες κετόνες, που με ΟΗ• δίνουν Ο3 και ΡΑΝ.
Μετά το πέρας της ημέρας, λόγω έλλειψης ηλιακού φωτός, οι συγκεντρώσεις των VOCs
αυξάνουν λόγω μη κατανάλωσής τους από τις ΟΗ•, αλλά παράλληλα δεν διαχέονται όπως την
ημέρα.
Οι δευτεροταγείς ρυπαντικές ενώσεις καταναλώνονται από ομογενείς και ετερογενείς
αντιδράσεις που λαμβάνουν χώρα τη νύχτα και έτσι οι χαμηλότερες συγκεντρώσεις Ο3 και ΡΑΝ
παρατηρούνται κατά το ξημέρωμα.

Φωτολυτικός κύκλος του ΝΟ2

 Επιδράσεις φωτοχημικού
κύκλου ανά περιοχή

Βιοχημικές επιδράσεις ΝΟx σε

φυτά Ι
Τα ΝΟx επιδρούν στα φυτά μέσω:
1. Όξινης εναπόθεσης.
2. Απευθείας επιδράσεις (αποχρωματισμός φύλλων και βελόνων).
3. Φωτοχημικών σχηματισμών οξειδωτικών ενώσεων όπως είναι το Ο3 και το
PAN.
Ο αποχρωματισμός οφείλεται στην αποσύνθεση της χλωροφύλλης a και b προς
φυκοερυθρίνη και φυκοκυανίνη και την αποσύνθεση των καροτενοειδών. Από ότι
φαίνεται αυτές οι οξειδωτικές αποδομήσεις λαμβάνουν χώρα μέσω ελευθέρων
ριζών ακόρεστων λιπαρών οξέων.
 Βιοχημικές επιδράσεις ΝΟ2 σε
φυτά ΙΙ
Επιπλέον ΝΟ2 (>0.17 ppm) και νερό (δηλαδή ΗΝΟ2) μπορούν να οξειδώσουν την
αμινομάδα μιας νουκλεϊνικής βάσης (μετατροπή κυτοσίνης σε ουρακίλη, αντίδραση
που προκαλεί μια μετατροπή στην αλληλουχία των νουκλεοτιδίων σε DNA και RNA.

Επιδράσεις ΝΟx στον άνθρωπο

Επειδή ούτε το ΝΟ ούτε το ΝΟ2 δε βρίσκονται μόνα τους στην ατμόσφαιρα
αναφέρεται η έκθεση του ανθρώπου ως ΝΟx. Μετά από προσρόφηση
σχηματίζεται μια ασταθής νιτρο-ένωση, η οποία μετατρέπεται σε ferri(ΙΙΙ)-
αιμοσφαιρίνη. Κατά τη διαδικασία αυτή ο Fe2+ μετατρέπεται σε Fe3+ ο οποίος δεν
μπορεί να ανταλλάξει Ο2 και έτσι δεν είναι δυνατή η μεταφορά οξυγόνου στο
αίμα. Περιεκτικότητα 60-70% ferri(ΙΙΙ)-αιμοσφαιρίνης στο αίμα οδηγεί σε θάνατο
(δε μπορεί να συμβεί σε ανοιχτό παρά μόνο σε κλειστούς χώρους).

Απομακρυνόμενο από την πηγή εκπομπής το ΝΟ μετατρέπεται σε ΝΟ2 το οποίο

ερχόμενο σε επαφή με το με την υγρασία του δέρματος σχηματίζει ΗΝΟ2/ΗΝΟ3
που προσβάλουν, όπως και άλλα οξέα τα τοιχώματα των πνευμονικών κυψελίδων.
Με τον τρόπο αυτό γίνεται διάνοιξη των αγγείων των πνευμόνων με αποτέλεσμα
να εισέρχεται ορός αίματος στα κοιλώματα των πνευμόνων. Τα αέρια της
αναπνοής διαλύονται σε αυτό το υγρό σχηματίζοντας αφρούς που δυσκολεύουν
την αναπνοή.
Αυτό φυσικά δε μπορεί να συμβεί σε ανοιχτούς παρά μόνο σε κλειστούς χώρους.
Ανώτατη επιτρεπτή συγκέντρωση σε χώρους εργασίας 9 mg/m3 (5 ppm).
 Το υποξείδιο του αζώτου και η
αμμωνία
• Στο έδαφος απονιτρωτικά βακτήρια αποδομούν το πρωτεϊνικό άζωτο σε
Ν2 και Ν2Ο και έτσι αυτό ανέρχεται στην ατμόσφαιρα (6 x 108 t ανά έτος).
• Παραμένει σταθερό στην τροπόσφαιρα.
• Στη στρατόσφαιρα όμως
• Ν2Ο => Ν2 + ½ Ο2
• Ν2Ο => ΝΟ + ½ Ν2
• Το Ν2Ο δεν είναι άμεσα τοξικό έως μια συγκέντρωση 0.25 ppmv

Βιογενής ΝΗ3 37 x 108 t ανά έτος

Ανθρωπογενής ΝΗ3 4 x 106 t ανά έτος
Η αμμωνία σχηματίζει στην ατμόσφαιρα με ανιόντα όπως: Cl-, NO3-, SO42-
άλατα (ΝΗ4ΝΟ3, ΝΗ4Cl, (NH4)2SO4 τα οποία εμφανίζονται υπό μορφή
αερολυμάτων (aerosols) .

Όζον
Chapman 1931-1960: Συγκεντρώσεις Ο3 στη στρατόσφαιρα 10 ppm
στην τροπόσφαιρα 0.02 ppm
Crutzen (1970) και Rowland/Molina (1980) βραβείο Nobel Χημείας το 1995
για τις έρευνες στα CFCs και στη μετατροπή 2Ο3 => 3Ο2 .

Τρύπα του όζοντος το 70% του όζοντος χάνεται πάνω από την ανταρκτική
σε ύψη 12-30 km και ιδιαίτερα τους μήνες Σεπτέμβριο-Οκτώβριο επειδή:
Cl• + CH4 => HCl + CH3• και ClO• (από Cl• + O3) + NO2 => ClONO2 .
Τα HCl και ClONO2 δεν αντιδρούν με το Ο3 και δε συμβάλουν στη μείωσή του
Τον χειμώνα όμως : τα στρατοσφαιρικά νέφη αποσπούν ΝΟ2 και καταλύουν την
αντίδραση HCl + ClONO2 => Cl2 + HNO3 .
Το Σεπτέμβριο και Οκτώβριο:
Cl2 => 2 Cl• και Cl• + O3 => ClO• + O2 και επειδή υπάρχει λίγο ΝΟ2
ClO• + ClO• => Cl2O2 + h•ν=> Ο2 + 2 Cl•
Cl• + O3 => ClO• + O2 .
 Το υποξείδιο του αζώτου και η
αμμωνία
• Στο έδαφος απονιτρωτικά βακτήρια αποδομούν το πρωτεϊνικό άζωτο σε
Ν2 και Ν2Ο και έτσι αυτό ανέρχεται στην ατμόσφαιρα (6 x 108 t ανά έτος).
• Παραμένει σταθερό στην τροπόσφαιρα.
• Στη στρατόσφαιρα όμως
• Ν2Ο => Ν2 + ½ Ο2
• Ν2Ο => ΝΟ + ½ Ν2
• Το Ν2Ο δεν είναι άμεσα τοξικό έως μια συγκέντρωση 0.25 ppmv

Βιογενής ΝΗ3 37 x 108 t ανά έτος

Ανθρωπογενής ΝΗ3 4 x 106 t ανά έτος.
Η αμμωνία σχηματίζει στην ατμόσφαιρα με ανιόντα όπως: Cl-, NO3-, SO42-
άλατα (ΝΗ4ΝΟ3, ΝΗ4Cl, (NH4)2SO4 τα οποία εμφανίζονται υπό μορφή
αερολυμάτων (aerosols).

Ποιότητα και έλεγχος αέρα

εσωτερικών χώρων
Θα δούμε τη στιγμή που μη-βιομηχανικές προδιαγραφές ποιότητας
αέρα εσωτερικών χώρων (IAQ) θα είναι γραμμένες σε κώδικες ή
κανονισμούς….ανώτερα όρια για τα βασικά χημικά είδη ή των
συνολικών VOCs στον αέρα εσωτερικών χώρων θα είναι πιθανώς
κάποια μέρα σε ισχύ.
Θα ήταν σωστό να προετοιμαστούμε για αυτήν τη στιγμή μαθαίνοντας
όσο περισσότερα μπορούμε για τις επιπτώσεις στην υγεία των αραιών
μιγμάτων VOC και πώς να βελτιώσουμε την ποιότητα του αέρα
εσωτερικών χώρων.

Franklin A. Aldrich, 1992

 Εισαγωγή

IAQ = Indoor Air Quality SBS = Sick Building Syndrome

• Νομικώς (IAQ θεωρείται ιδιωτική περιουσία και δεν εμπίπτει σε κανονισμούς.

• Τεχνικώς (IAQ ανταλλάσσεται με εξωτερικό αέρα, διαχέεται διαφορετικά με
συνέπεια μερικοί ρύποι να αυξάνουν τη συγκέντρωσή τους και μερικοί άλλοι να
την ελαττώνουν).
• Συνήθεις ρύποι: PM 2.5, O3, NO2, SO2, CO, καπνός, ραδόνιο, φορμαλδεΰδη,
μούχλα, γύρη και μια ποικιλία VOCs.

PELs = Permissible Exposure Limits από τη

NOISH (National Institute for Occupational Safety and Health).

Πηγές αερίων ρύπων εσωτερικών

χώρων
 Πτητικές Οργανικές Ενώσεις
(VOCs)

Αέριοι ρύποι εσωτερικών χώρων και

ανθρώπινη ύπαρξη
 Ρυθμοί εκπομπής
φορμαλδεΰδης

Ραδόνιο
Το ραδόνιο είναι ένα ραδιενεργό προϊόν αποσύνθεσης του ραδίου (που είναι προϊόν
αποσύνθεσης του ουρανίου) και βρίσκεται σε βράχια και χώμα .

Αν και δεν είναι χημικά ενεργό, τα προϊόντα αποσάθρωσής του (πολώνιο, μόλυβδος,
βισμούθιο) είναι και αυτά στοιχεία που μπορούν να παραμείνουν στους πνεύμονες
και να εκπέμπουν σωματίδια α με το χρόνο.

Το αέριο μεταναστεύει προς τα πάνω μέσα από τους πόρους του εδάφους και μπορεί
να μπει σε οικίες και άλλα κτίρια.

Η συγκέντρωσή του μετράται με μετρητή Geiger και αναφέρεται σε pico-Curies ανά

κυβικό μέτρο (pCi/m3).

Η κύρια επίπτωση στην υγεία είναι ο καρκίνος του πνεύμονα που προκαλείται από
τη ραδιενέργεια του ίδιου του ραδονίου ή τα θυγατρικά του προϊόντα (επίπεδο
κινδύνου τα 1500 pCi/m3, περίπου 7000-30000 θάνατοι στις ΗΠΑ).
 Βιολογικοί παράγοντες
μόλυνσης
Μούχλες, σκόνες, ιοί, βακτήρια, πρωτόζωα, γύρη λουλουδιών, σκόνες ζώων, χαμηλού
μοριακού βάρους πρωτεΐνες από ούρα ζώων συντροφιάς, ζωικά απορρίμματα
εντόμων.
Σε κτίρια με κεντρικό σύστημα κλιματισμού τα εσωτερικά τοιχώματα των αγωγών
μπορεί να αποτελέσουν μέρη αναπαραγωγής μούχλας και βακτηρίων (κατά τη
διάρκεια ψύξης του υγρού αέρα, το νερό συμπυκνώνεται, ο ψυχώμενος αέρας
περιέχει πιο πολύ υγρασία και υγραίνει τα εσωτερικά τοιχώματα των αεραγωγών,
προσφέροντας ένα καλό μέρος αναπαραγωγής μούχλας, βακτηρίων και άλλων
μικροοργανισμών-πρόβλημα της νόσου των λεγεωνάριων).

Η ανταλλαγή του αέρα στις κατοικίες πρέπει να γίνεται με:

• εξαναγκασμένο αερισμό.
• φυσικό εξαερισμό.
• φιλτράρισμα .

Εξαερισμός
 Παγκόσμια Θέρμανση (Global Warming)
•Φαινόμενο Θερμοκηπίου

Ο όρος παγκόσμια θέρμανση (global warming) δηλώνει μία ειδική περίπτωση

κλιματικής μεταβολής και αναφέρεται στην αύξηση της μέσης θερμοκρασίας της
ατμόσφαιρας της γης και των ωκεανών. Ο όρος είναι εν γένει ουδέτερος ως προς τα
αίτια πρόκλησης της θέρμανσης του πλανήτη, ωστόσο έχει επικρατήσει να υπονοεί
την ανθρώπινη παρέμβαση. Αποδίδεται συχνά με διαφορετικό τρόπο, ως πλανητική
(υπέρ) θέρμανση ή παγκόσμια αύξηση της θερμοκρασίας, ενώ άλλες φορές
λανθασμένα ταυτίζεται με το φαινόμενο του θερμοκηπίου που αποτελεί ένα φυσικό
και απαραίτητο μηχανισμό παγκόσμιας θέρμανσης. Δίχως αυτό, η Γη θα ήταν πολύ
πιο κρύα με μέση θερμοκρασία περίπου -20 oC και δεν θα μπορούσε να υπάρχει ζωή.
Αντιθέτως, η μέση θερμοκρασία της Γης διατηρείται στο επίπεδο των 15 oC, χάρη σε
αυτό το φαινόμενο. Αυτό επιτυγχάνεται με μια σύνθετη διεργασία ανταλλαγής
ακτινοβολίας μεταξύ του συστήματος Γης-Ατμόσφαιρας. Όμως τα τελευταία χρόνια
λέγοντας φαινόμενο θερμοκηπίου δεν αναφερόμαστε στη φυσική διεργασία, αλλά
στην αυξημένη λειτουργία αυτής, λόγω της ρύπανσης της ατμόσφαιρας από τις
ανθρωπογενείς δραστηριότητες.

Παγκόσμια Θέρμανση (Global Warming)

•Φαινόμενο Θερμοκηπίου

Η ενέργεια που μεταφέρεται με ηλεκτρομαγνητική ακτινοβολία σχεδόν ποτέ δεν είναι

ενός συγκεκριμένου μήκους κύματος (μονοχρωματική), αλλά αποτελείται από ένα
σύνολο μονοχρωματικών ακτινοβολιών. Η κατανομή ενέργειας που προέρχεται από
την ακτινοβολία σε συνάρτηση με το μήκος κύματος ονομάζεται φάσμα. Η
ακτινοβολία στις διάφορες περιοχές του φάσματος (κάθε περιοχή αντιστοιχεί σε ένα
διάστημα τιμών του μήκους κύματος), έχει συγκεκριμένες ιδιότητες. Για παράδειγμα
η ορατή ακτινοβολία αντιστοιχεί στην περιοχή με μήκη κύματος από 0.39 έως 0.72
μm (ιώδες και ερυθρό αντίστοιχα).
 Παγκόσμια Θέρμανση (Global Warming)
•Φαινόμενο Θερμοκηπίου

Σύμφωνα με τη θεωρία των Stephan-Boltzman, η ένταση και το μήκος κύματος της

εκπεμπόμενης ακτινοβολίας από ένα μέλαν σώμα (όπως θεωρούνται η Γη και ο
Ήλιος), είναι εξαρτώμενα από τη θερμοκρασία του σώματος αυτού.

Παγκόσμια Θέρμανση (Global Warming)

•Φαινόμενο Θερμοκηπίου

Στο σχήμα που ακολουθεί φαίνεται το ισοζύγιο της μικρού μήκους κύματος
εισερχόμενης ηλιακής ακτινοβολίας (βραχέα κύματα) στο σύστημα Γη-Ατμόσφαιρα
και της εκπεμπόμενης από τη Γη μεγάλου μήκους κύματος ακτινοβολία (μακρά
κύματα). Η θέρμανση του πλανήτη οφείλεται σε κατακράτηση μέρους της
εκπεμπόμενης από τη Γη μακρού μήκους κύματος ηλιακή ακτινοβολία.
 Παγκόσμια Θέρμανση (Global Warming)
•Φαινόμενο Θερμοκηπίου

Τα διάφορα συστατικά της ατμόσφαιρας απορροφούν διαφορετικό μήκος κύματος

της εκπεμπόμενης από τη Γη και τον Ήλιο ακτινοβολία, καθώς επίσης και με
διαφορετική ένταση.

Παγκόσμια Θέρμανση (Global Warming)

•Φαινόμενο Θερμοκηπίου
 Παγκόσμια Θέρμανση (Global Warming)
•Φαινόμενο Θερμοκηπίου
Βάση αυτής της θεώρησης αναπτύχθηκε μια κλίμακα κατάταξης (σε μονάδες Wm-2kg-1)
των αερίων του θερμοκηπίου ανάλογα με την ανά μονάδα μάζας επίδραση που έχουν
στον παράγοντα RF (radiative force). Αυτή η κατάταξη θα επηρεάζεται προφανώς από
τα παρακάτω χαρακτηριστικά του αερίου:
(ί) την ένταση με την οποία το αέριο απορροφά υπέρυθρη (IR) ακτινοβολία,
(ίί) το μήκος κύματος αυτής της ακτινοβολίας, και
(ίίί) τη διάρκεια ζωής του αερίου στην ατμόσφαιρα.
Ονομάζουμε δυναμικό συμβολής ενός αερίου στο φαινόμενο του θερμοκηπίου (Global
Worming Potential, GWP), τη δυναμικότητα που εμφανίζει 1 kg από το αέριο να
συνεισφέρει στον παράγοντα RF, σε σχέση με εκείνη που εμφανίζει 1 kg ενός άλλου
αερίου αναφοράς, που καθιερώθηκε να είναι το CO2. Έτσι έχουμε:
tf

   A(t )dt
A

GWP  0
tf

   R(t )dt
0
R

όπου tf είναι χρονικός ορίζοντας στον οποίο αναφερόμαστε, αΑ είναι το RF που

προκαλείται από την αύξηση του αερίου Α κατά 1kg, [A(t)] είναι η συνάρτηση χρονικής
μεταβολής ενός παλμού του συστατικού Α, και αR, [R(t)] οι ανάλογες παράμετροι που
αναφέρονται στο αέριο αναφοράς (το CO2).

Παγκόσμια Θέρμανση (Global Warming)

•Φαινόμενο Θερμοκηπίου
 Παγκόσμια Θέρμανση (Global Warming)
•Φαινόμενο Θερμοκηπίου

Παγκόσμια Θέρμανση (Global Warming)

•Παγκόσμια Κλιματική Αλλαγή

Είναι προφανές, ότι αύξηση των συγκεντρώσεων των ενώσεων που συμμετέχουν στο
‘Φαινόμενο του Θερμοκηπίου’ (θερμοκηπικά αέρια), οδηγεί σε αύξηση της
θερμοκρασίας του πλανήτη, και το φαινόμενο αυτό είναι η Παγκόσμια Θέρμανση ή
αλλιώς Παγκόσμια Κλιματική Αλλαγή.
Ανθρωπογενείς δραστηριότητες συντελούν στην αύξηση της συγκέντρωσης των
αερίων των κατώτερων στρωμάτων της ατμόσφαιρας (διοξείδιο του άνθρακα,
υδρατμοί, χλωροφθοράνθρακες, όζον κλπ.), συνεισφέροντας με 450 εκατομμύρια
τόνους μεθανίου κάθε χρόνο. Οι συγκεντρώσεις σε διοξείδιο του άνθρακα και
μεθάνιο έχουν αυξηθεί από το 1750 κατά 31% και 149% αντίστοιχα, ενώ βρίσκονται
στα υψηλότερα επίπεδα των τελευταίων 650.000 ετών. Εκτιμάται ότι τα τρία τέταρτα
της ανθρωπογενούς παραγωγής διοξειδίου του άνθρακα, οφείλεται σε χρήση
ορυκτών καυσίμων, ενώ το υπόλοιπο μέρος προέρχεται από αλλαγές που
συντελούνται στο έδαφος, κυρίως μέσω της αποδάσωσης.
 Παγκόσμια Θέρμανση (Global Warming)
•Παγκόσμια Κλιματική Αλλαγή

Παγκόσμια Θέρμανση (Global Warming)

•Παγκόσμια Κλιματική Αλλαγή
Ο βαθμός συσχέτισης της αύξησης της συγκέντρωσης των θερμοκηπικών αερίων με
την αύξηση της μέσης θερμοκρασίας του πλανήτη είναι παραπάνω από εμφανής,
γεγονός που απαιτεί τη λήψη δραστικών μέτρων για τον έλεγχο των εκπομπών των
ενώσεων αυτών.
 Παγκόσμια Θέρμανση (Global Warming)
•Παγκόσμια Κλιματική Αλλαγή

Η επίσημη επιστημονική θέση πάνω στις κλιματικές μεταβολές, όπως αυτή

εκφράζεται από την Διακυβερνητική Επιτροπή για την Αλλαγή του Κλίματος
(Intergovernmental Panel on Climate Change, IPCC) του ΟΗΕ, είναι πως η μέση
θερμοκρασία του πλανήτη έχει αυξηθεί 0.6 ± 0.2 °C από τα τέλη του 19ου αιώνα και
πως η αύξηση αυτή οφείλεται σημαντικά στην ανθρώπινη δραστηριότητα των
τελευταίων 50 ετών. Μία μειοψηφία επιστημόνων, διαφοροποιείται σε σχέση με την
άποψη αυτή, αμφισβητώντας την καταλυτική επίδραση που ενδέχεται να έχει η
ανθρώπινη δραστηριότητα σε σχέση με την παγκόσμια θέρμανση.
Σχετικά με τις κλιματικές μεταβολές που αναμένονται μελλοντικά, επικρατεί ένα
σημαντικό ποσοστό αβεβαιότητας σε επίπεδο επιστημονικών προβλέψεων, ενώ το
θέμα αποτελεί επιπλέον ένα αμφιλεγόμενο πολιτικό ζήτημα, που σχετίζεται με την
ανάγκη λήψης πολιτικών μέτρων αντιμετώπισης του προβλήματος της παγκόσμιας
θέρμανσης, εκ μέρους των κυβερνήσεων.

Παγκόσμια Θέρμανση (Global Warming)

•Παγκόσμια Κλιματική Αλλαγή
Ο χάρτης απεικονίζει διαφορές στις θερμοκρασίες, όπως αυτές μετρήθηκαν από τον
Ιανουάριο του 1995 μέχρι το 2004, σε σύγκριση με τις θερμοκρασίες της περιόδου
1940-1980. Η μέση αύξηση είναι 0.42 °C και αποτελεί μία παράμετρο του φαινομένου
της παγκόσμιας θέρμανσης.
 Παγκόσμια Θέρμανση (Global Warming)
•Παγκόσμια Κλιματική Αλλαγή

Σύμφωνα με επιστημονικές έρευνες της IPCC, η θερμοκρασία της Γης ενδέχεται να

αυξηθεί κατά 1.4 - 5.8 °C εντός της χρονικής περιόδου 1990 και 2100. Οι συνέπειες
μίας τέτοιας ενδεχόμενης αύξησης, επεκτείνονται και σε άλλου είδους μεταβολές,
όπως:
• Αύξηση της στάθμης των θαλασσών.
• Δημιουργία ακραίων καιρικών φαινομένων όπως πλημμύρες, τυφώνες και
καταιγίδες.
•Αύξηση των βροχοχιονοπτώσεων στα υψηλότερα γεωγραφικά πλάτη με αντίστοιχη
ξηρασία στα μέσα γεωγραφικά πλάτη, ιδιαίτερα το καλοκαίρι.
• Μεταβολές στη βλάστηση με μετατόπιση των έυφορων περιοχών σε υψηλοτέρα
γεωγραφικά πλάτη και αντίστοιχες κοινωνικοοικονομικές συνέπειες.
• Αύξηση των μουσώνων και των βροχοπτώσεων που πλήττουν την Νότια Ασία.
• Εξαφάνιση βιολογικών ειδών.

Όζον 1/7
•Το όζον της στρατόσφαιρας βρίσκεται σε διαρκή δυναμική ισορροπία, μεταξύ της
αντίδρασης σχηματισμού του και της διάσπασής του. Τα κύρια στοιχεία αυτής της
ισορροπίας είναι η υπεριώδης (UV) ηλιακή ακτινοβολία, καθώς και μόρια και άτομα
οξυγόνου, τα οποία αλληλεπιδρούν σύμφωνα με τις αντιδράσεις:

O2  hv  O  O (1)
O  O2  M  O3  M (2)
O3  hv  O2  O (3)
όπου hv είναι ένα φωτόνιο με ενέργεια που εξαρτάται από την συχνότητα (ν) του
φωτός, και Μ είναι ένα μόριο αζώτου ή και οξυγόνου. Ο κύκλος των αντιδράσεων 1-3
ξεκινά με τη φωτοδιάσπαση του μοριακού οξυγόνου, που σχηματίζει ατομικό
οξυγόνο. Τα άτομα αυτά αντιδρούν με μοριακό οξυγόνο παρουσία ενός τρίτου μορίου
Μ, για να σχηματίσουν όζον. Τέλος το σχηματιζόμενο όζον απορροφά την υπεριώδη
ακτινοβολία και διασπάται, για να συμπληρωθεί με αυτόν τον τρόπο ο κύκλος του
σχηματισμού και της διάσπασης του όζοντος.
 Όζον 2/7
•Σε δεδομένο υψόμετρο και δεδομένο γεωγραφικό πλάτος επέρχεται μια δυναμική
ισορροπία που οδηγεί σε μια συγκεκριμένη συγκέντρωση μόνιμης κατάστασης. Αυτή
ακριβώς η επίδραση της υπεριώδους ακτινοβολίας με το όζον και το οξυγόνο της
στρατόσφαιρας την παρεμποδίζει από το να φτάσει στην επιφάνεια της γης
περιορίζοντας έτσι τις επιβλαβείς της συνέπειες στην ζωή. Με άλλα λόγια το όζον της
στρατόσφαιρας αποτελεί μια προστατευτική ασπίδα για τον άνθρωπο αλλά και για
κάθε βιολογική διεργασία πάνω στον πλανήτη.
•Το Ι975, οι Rowland & Molina απέδειξαν πως οι ενώσεις του άνθρακα με χλώριο και
φθόριο, οι γνωστοί μας χλωροφθοράνθρακες (CFCs) ή υδρογονο-
χλωροφθοράνθρακες (HCFCs ), μπορούν να διαταράξουν την μόνιμη κατάσταση της
συγκέντρωσης του όζοντος στην στρατόσφαιρα, Οι CFCs και HCFCs είναι πολύ
σταθερές, χημικά, ενώσεις και χρησιμοποιήθηκαν από τον άνθρωπο για πάνω από 50
χρόνια ως ψυκτικές ουσίες, ως προωθητικά αέρια (αεροζόλ), ως καθαριστικά μέσα και
μέσα πυρόσβεσης και ως διαλυτικά μέσα. Εξαιτίας της σταθερότητας που εμφανίζουν
στην τροπόσφαιρα, παραμένουν σε αυτή για μεγάλα χρονικά διαστήματα, βρίσκοντας
έτσι την ευκαιρία να διαχυθούν στην στρατόσφαιρα και να έλθουν σε αλληλεπίδραση
με τοΟ3. Διατυπώθηκε λοιπόν η άποψη πως οι CFCs στην τροπόσφαιρα διαταράσσουν
την ισορροπία των αντιδράσεων σχηματισμού και διάσπασης του όζοντος.

Όζον 3/7
•Στη Στρατόσφαιρα, οι CFCs εκτίθενται στην υπεριώδη ακτινοβολία (λ< 220nm),
φωτοδιασπώνται, ελευθερώνοντας χλώριο το οποίο επιδρά στην ισορροπία του
όζοντος με τον ακόλουθο τρόπο:
CCl3F  hv  CCl2 F  Cl (4)
Cl  O3  ClO  O2 (5)
ClO  O  Cl  O2 (6)
O  O3  O2  O2 (7)

Τα παραγόμενα άτομα χλωρίου από την αντίδραση (4) διευκολύνουν την διάσπαση
του όζοντος (αντίδραση 5) μειώνοντας έτσι την συγκέντρωσή του. Εξαιτίας της
καταλυτικής φύσης των αντιδράσεων (5) και (6) ένα άτομο χλωρίου διασπά πολλά
μόρια όζοντος.
 Όζον 4/7
•Μια λίστα από τους πλέον συνηθισμένους ( στην χρήση) χλωροφθοράνθρακες
δίνεται στον ακόλουθο πίνακα. Στον πίνακα δίδεται επίσης και το δυναμικό
ελάττωσης του όζοντος (Ozone Depletion Potential, ODP) που εμφανίζουν αυτές οι
ενώσεις. Ως δυναμικό ελάττωσης του όζοντος ορίζουμε τον λόγο της επίδρασης ενός
χημικού είδους με το όζον, σε σύγκριση με την επίδραση που έχει μια ίση σε βάρος
ποσότητα του CFC-11. Δηλαδή εξ ορισμού ο CFC-11 έχει ODP=l. Άλλοι
χλωροφθοράνθρακες (CFCs) ή υδρογονοχλωροφθοράνθρακες (HCFCs) έχουν ODP
μεταξύ 0.01 και 1, ενώ φθοράνθρακες που περιέχουν βρώμιο εμφανίζουν πολύ
υψηλό δυναμικό ODP που φθάνει μέχρι και 10.

Όζον 5/7
Η ανακάλυψη της μείωσης του στρατοσφαιρικού όζοντος (Τρύπα του όζοντος) στα
μέσα της δεκαετίας του '80 πάνω από την Ανταρκτική ήρθε να επιβεβαιώσει όλα τα
παραπάνω. Η ατμόσφαιρα πάνω από τους Πόλους είναι αρκετά περίπλοκη εξαιτίας
της μεγάλης διάρκειας της μέρας και της νύχτας, αλλά και εξαιτίας των πολικών
νεφών της στρατόσφαιρας και των πολικών στροβίλων. Ερευνητές ανακάλυψαν την
ύπαρξη μιας ακόμα τρύπας πάνω από την αρκτική ζώνη του πλανήτη, που όμως είναι
λιγότερο έντονη.
Πρόσφατες μετρήσεις δείχνουν σημαντική μείωση των επιπέδων του όζοντος πάνω
και από την βόρεια εύκρατη ζώνη της Γης. Αυτά τα στοιχεία οδήγησαν σε περιστολή
της παραγωγής και της χρήσης των CFCs σε παγκόσμια κλίμακα με την γνωστή
δέσμευση της Παγκόσμιας Κοινότητας να ελαχιστοποιήσει την χρήση τους μέχρι το
2000. Όμως το καταστροφικό έργο αυτών των ρύπων θα παραμείνει για πολλά ακόμη
χρόνια εξαιτίας της χημικής τους σταθερότητας (διάρκεια ζωής 65-110 χρόνια).
 Όζον 6/7

Όζον 7/7
•Στο ακόλουθο σχήμα, εμφανίζεται η μείωση του στρώματος του όζοντος, κυρίως
πάνω από την Ανταρκτική (με μπλε χρώμα εμφανίζονται οι μειωμένες
συγκεντρώσεις), όπως καταγράφηκε από δορυφόρο της NASA.
 Όξινη βροχή 1/17
•Με τον όρο όξινη βροχή (acid rain ή acidic precipitation) εννοούμε τη βροχή με pΗ
χαμηλότερο του φυσιολογικού. Ως φυσιολογικό pΗ για την καθαρή βροχή (clean rain)
θεωρείται η τιμή 5.6, η οποία αντιστοιχεί στο pΗ του αποσταγμένου νερού, που
βρίσκεται σε ισορροπία με το διοξείδιο του άνθρακα της ατμόσφαιρας. Ανάλογος
ορισμός ισχύει και για τα άλλα μετεωρικά κατακρημνίσματα (χιόνι, χαλάζι, ομίχλη). Η
οξύτητα του νερού της βροχής οφείλεται στην παρουσία κυρίως ισχυρών οξέων,
H2SO4 και ΗΝΟ3. Σε μερικές περιπτώσεις συνυπάρχουν και άλλα ανόργανα (HCl,
Η3ΡΟ4) ή οργανικά οξέα (HCOOH, CH3COOH), συνήθως όμως όχι σε σημαντικές
ποσότητες, Τα χλωριούχα ανιόντα βρίσκονται σε σχετικά μεγάλες συγκεντρώσεις και
προκύπτουν κυρίως από ουδέτερα άλατα, συνήθως θαλάσσιας προέλευσης, παρά
από HCI. Ακόμη, μπορεί να υπάρχουν και άλλα οξέα, όπως H2CO3, που σχηματίζεται
από την αντίδραση του CO2 της ατμόσφαιρας με το νερό. Η φύση αυτής της
αντίδρασης είναι τέτοια, ώστε η συμμετοχή του H2CO3 στην οξύτητα να ελαττώνεται,
καθώς αυξάνει η συμμετοχή των ισχυρών οξέων. Αν και τα Η+ αποτελούν το κύριο
κατιόν της όξινης βροχής, συνήθως υπάρχουν κι άλλα κατιόντα, όπως Ca2+, Mg2+, Na+,
Κ+ και ΝH4+, δηλαδή η όξινη βροχή είναι μίγμα οξέων και αλάτων. Ο βαθμός στον
οποίο τα ανιόντα των ισχυρών οξέων (SO42-, ΝΟ3- και Cl-) υπερτερούν των βασικών
κατιόντων στη βάση των χημικών τους ισοδυνάμων, καθορίζει την ικανότητα της
βροχής σχετικά με την αύξηση της οξύτητας σ' ένα σύστημα.

Όξινη βροχή 2/17

Η όξινη βροχή αποτελεί το ένα σκέλος ενός γενικότερου φαινομένου, του φαινόμενου
της όξινης απόθεσης (acid deposition). Η όξινη απόθεση οφείλεται κυρίως στα οξείδια
θείου και αζώτου, τα οποία οξειδώνονται προς θειικό και νιτρικό οξύ στην
ατμόσφαιρα και στο έδαφος. Από την αντίδραση των οξειδίων αυτών με αμμωνία
σχηματίζεται, επίσης, θειικό και νιτρικό αμμώνιο, ενώσεις οι οποίες από μόνες τους
δεν είναι όξινες, αλλά μπορούν να προκαλέσουν οξίνιση του εδάφους κατά την
πρόσληψή τους από τα φυτά ή την αποικοδόμησή τους από μικροοργανισμούς.
Υπολογίζεται ότι το μισό της συνολικής όξινης απόθεσης αντιπροσωπεύεται από την
ξηρή απόθεση. Κατ' αυτήν τα οξείδια θείου και αζώτου αποτίθενται στο έδαφος
προσροφημένα σε αιωρούμενα σωματίδια ή προσροφούνται απ' ευθείας από το
έδαφος και τα φυτά. Η απόθεση αυτή παρατηρείται κυρίως σε περιοχές κοντά στις
πηγές εκπομπής των οξειδίων. Όσο περισσότερο παραμένουν τα οξείδια στην
ατμόσφαιρα, τόσο πιο πιθανό είναι να υποστούν οξείδωση και να επανέλθουν στη γη
ως οξέα δια- λυμένα στο νερό της βροχής.
 Όξινη βροχή 3/17
Η υγρή αυτή απόθεση μπορεί να συμβεί ίσως και χιλιόμετρα μακριά από την πηγή
εκπομπής των οξειδίων θείου και αζώτου. Πράγματι, κατά κανόνα, η όξινη βροχή δεν
εμφανίζεται στις περιοχές όπου γίνεται η εκπομπή των πρόδρομων ενώσεων SO2 και
ΝΟ2, αλλά σε μακρινές περιοχές προς τις οποίες κατευθύνονται τα μέτωπα
κακοκαιρίας. Η πιθανότητα να δεχθεί μία περιοχή όξινη βροχή εξαρτάται, κυρίως, από
την προέλευση και την τροχιά των αερίων μαζών που προκαλούν τις βροχές. Έτσι
εξηγείται το μεγάλο ποσοστό όξινων βροχοπτώσεων στις Σκανδιναβικές χώρες και τον
Καναδά, χώρες χωρίς σημαντικές εκπομπές οξειδίων θείου και αζώτου, αλλά
αποδέκτες της οξύτητας που σχηματίζεται από τις εκπομπές της κεντροδυτικής
Ευρώπης και των βορειοανατολικών ΗΠΑ, αντίστοιχα. Στην Ελλάδα, κατά κανόνα, το
μεγαλύτερο ποσοστό (35-45%) των βροχών προκαλείται από αέριες μάζες με δυτική-
νοτιοδυτική προέλευση. Στην πορεία των αερίων αυτών μαζών δεν υπάρχουν
σημαντικές πηγές εκπομπής SO2 και ΝΟ2 (Ισπανία, Ν. Ιταλία, Β. Αφρική). Γι' αυτό και
οι βροχές αυτές εμφανίζουν, κατά κανόνα, pΗ παρόμοιο με εκείνο της «καθαρής»
βροχής. Ένα εξίσου μεγάλο ποσοστό (30-40%) βροχών έχουν νότια προέλευση
(Αίγυπτο, Λιβύη). Οι βροχές αυτές χαρακτηρίζονται συνήθως από υψηλό pΗ
(αλκαλικές) και σκόνη την οποία μεταφέρουν από τη Σαχάρα (λασποβροχές). Περίπου
το 20-25% των βροχών έχει προέλευση την κεντρική Ευρώπη, όπου υπάρχουν
σημαντικές πηγές εκπομπής SO2 και ΝΟ2. Οι βροχές αυτές έχουν pΗ χαμηλότερο από
εκείνο της «καθαρής» βροχής (ασθενώς όξινες βροχές).

Όξινη βροχή 4/17

 Όξινη βροχή 5/17
Οι φυσικοχημικές διεργασίες μετατροπής των οξειδίων SO2 και ΝΟ2 σε H2SO4 και
ΗΝΟ3, αντίστοιχα, είναι αρκετά πολύπλοκες και περιλαμβάνουν διάφορους
μηχανισμούς όπως, οξείδωση στην αέρια φάση, οξείδωση στην υγρή φάση, κατάλυση
σε σταγονίδια, ή κατάλυση στην επιφάνεια αιωρούμενων σωματιδίων. Η συμμετοχή
των μηχανισμών αυτών στη συνολική διεργασία μετατροπής εξαρτάται από τις
ατμοσφαιρικές συνθήκες που επικρατούν (ένταση του ηλιακού φωτός, θερμοκρασία
και υγρασία), καθώς και από άλλους παράγοντες που δρουν καταλυτικά, όπως η
παρουσία μετάλλων (σιδήρου, μαγγανίου, βαναδίου κ.ά.) στα αιωρούμενα
σωματίδια της ατμόσφαιρας ή η παρουσία αμμωνίας.
Οι υψηλότερες συγκεντρώσεις Η+ και SO42- έχουν παρατηρηθεί σε βροχές που
συνοδεύονται από ψυχρά μέτωπα και γραμμές καταιγίδων, ενώ οι χαμηλότερες σε
θερμά μέτωπα. Οι καταιγίδες χαρακτηρίζονται από μια δυσανάλογα μεγάλη
ποσότητα όξινης απόθεσης, σε σχέση με την ποσότητα της βροχής. Έχει μάλιστα
διαπιστωθεί ότι η μεγαλύτερη απόθεση Η+ και SO42- γίνεται το καλοκαίρι, παρόλο που
την εποχή αυτή οι βροχοπτώσεις είναι ελάχιστες. Επιπλέον, οι συγκεντρώσεις τους
είναι υψηλότερες όταν η βροχή πέφτει με μικρή ταχύτητα. Αυτό είναι πιθανό να
οφείλεται στο γεγονός ότι η σιγανή βροχή αποτελείται από μικρότερες σταγόνες, οι
οποίες μπορούν πιο εύκολα να απομακρύνουν διάφορες ουσίες από την ατμόσφαιρα.

Όξινη βροχή 6/17

Είναι γνωστό ότι τα οξέα που σχηματίζονται στη φύση παίζουν σημαντικό ρόλο στα
χαρακτηριστικά των εδαφών. Η αύξηση της συγκέντρωσης Η+ στο νερό της βροχής
οδηγεί σε απομάκρυνση βασικών συστατικών τους, σαν συνέπεια του φαινομένου
ιονανταλλαγής που λαμβάνει χώρα. Κατά το φαινόμενο αυτό ιόντα Ca2+ και Mg2+
ανταλλάσσονται στο έδαφος από ιόντα Η+. Η ανταλλαγή ευνοείται από την υψηλή
περιεκτικότητα της όξινης βροχής σε SO42- τα οποία ελάχιστα συγκρατούνται από το
έδαφος και φεύγουν στο νερό συνοδευόμενα από κατιόντα.
 Όξινη βροχή 7/17
Σχετικά με την επίδραση των ΝΟ3- στο έδαφος, πιστεύεται ότι αυτά μπορούν να
προκαλέσουν οξίνιση του εδάφους τουλάχιστο σε περιοχές με μικρή βλάστηση.
Αντίθετα, σε περιοχές όπου υπάρχει βλάστηση, η οξίνιση του εδάφους από το ΗΝΟ3
είναι μηδενική, όταν η ταχύτητα παραγωγής ΝΟ3- δεν είναι μεγαλύτερη από την
ταχύτητα βιολογικής πρόσληψής τους. Αυτό στηρίζεται στο γεγονός ότι στις
πολύπλοκες χημικές διεργασίες που λαμβάνουν χώρα κατά την ανάπτυξη των φυτών,
τα Η+ του ΗΝΟ3 αντιδρούν πάλι με τα ΝΟ3 προς σχηματισμό νέων φυτικών κυττάρων.
Πράγματι, η μετατροπή του ΝΟ3- προς ΝΗ3 (ή R-NH2) απαιτεί την κατανάλωση ενός Η+.

Όξινη βροχή 8/17

Πρέπει να σημειωθεί ότι η απομάκρυνση βασικών συστατικών από το έδαφος, ακόμη
και με pΗ βροχής 4, που αποτελεί το μέσο όρο του pΗ της βροχής στην Αγγλία,
γίνεται πάρα πολύ αργά κι η επίδρασή της στην ανάπτυξη των φυτών και των δέντρων
είναι ελάχιστα εμφανής. Το γεγονός αυτό, όμως, δεν περιορίζει τον κίνδυνο, που
οφείλεται στην απελευθέρωση τοξικών μετάλλων από το έδαφος όσο ελαττώνεται το
pΗ της βροχής. Έτσι, τοξικά μέταλλα όπως μόλυβδος, χαλκός, ψευδάργυρος, κάδμιο
και υδράργυρος μπορούν να αποδεσμευτούν από το έδαφος, να φτάσουν στα
υπόγεια νερά, τους ποταμούς, τις λίμνες και τα ρεύματα, που χρησιμοποιούνται για
την προμήθεια πόσιμου νερού, να μπουν στην τροφική αλυσίδα και να καταλήξουν
στον άνθρωπο. Η αποδέσμευση καδμίου, ιδιαίτερα, προκαλεί σοβαρές ανησυχίες,
καθώς τα φυσιολογικά επίπεδα στην τροφή του ανθρώπου πλησιάζουν ήδη την
ανώτατη επιτρεπτή ημερήσια πρόσληψη.
Γενικά, το έδαφος αντιστέκεται καλύτερα στις επιπτώσεις της όξινης βροχής σε σχέση
με τα ποτάμια και τις λίμνες. Η ευπάθειά του διαφέρει ανάλογα με τον τύπο του, το
είδος του βραχώδους υποστρώματος που καλύπτει και τη χρήση, στην οποία
υποβάλλεται. Τα πιο ευπαθή εδάφη είναι αυτά που έχουν βραχώδες υπόστρωμα από
γρανίτη, γνεύσιο ή χαλαζία. Η περιεκτικότητα των εδαφών αυτών σε ανθρακικό
ασβέστιο είναι χαμηλή, επομένως η ικανότητά τους να εξουδετερώνουν τα οξέα που
δέχονται είναι μικρή.
 Όξινη βροχή 9/17
Είναι γεγονός είναι ότι τα δάση στις ΗΠΑ και τον Καναδά, τη Σουηδία, τη Γερμανία και
γενικότερα την Κεντρική Ευρώπη, παρουσιάζουν σημαντική ελάττωση της ετήσιας
αύξησής τους. Ειδικότερα, το 5% των δασών της Γερμανίας, έχει νεκρωθεί, ενώ ένα
ποσοστό 30-50% έχει υποστεί λιγότερο ή περισσότερο σοβαρές βλάβες. Από τα
διάφορα είδη δέντρων η ελάτη έχει υποστεί σε μεγαλύτερο βαθμό βλάβες και
ακολουθούν κατά σειρά η πεύκη, η ερυθρελάτη και η οξυά.
Πάντως, πρέπει να σημειωθεί ότι δεν υπάρχει συμφωνία των επιστημόνων σχετικά με
τις αιτίες που προκαλούν τη φθορά των δασών, εκτός από το ότι αυτές πρέπει να
είναι περισσότερες από μία. Έτσι π.χ. βλάβες δασών διαπιστώθηκαν τόσο σε
περιοχές, όπου υπάρχουν υψηλές εκπομπές SO2 όσο και σε περιοχές με καθαρή
ατμόσφαιρα. Επίσης, βλάβες παρατηρήθηκαν σε εδάφη με διαφορετικό pΗ και
περιεκτικότητα σε αλκαλικά συστατικά. Τέλος, όλα τα δεδομένα δείχνουν ότι τα
δέντρα δεν επηρεάζονται απ' ευθείας από τη βροχή, όταν το pΗ αυτής είναι
μεγαλύτερο του 4.

Όξινη βροχή 10/17

Υπάρχουν διάφορες θεωρίες σχετικά με το πως προκαλείται η καταστροφή των
φυτών.
•Η θεωρία των βλαστών (shoots theory) υποστηρίζει ότι αρχικά τα φύλλα των φυτών
υφίστανται βλάβες από το όζον κι ότι οι βλάβες αυτές επιταχύνουν την απόπλυση
θρεπτικών συστατικών. Η απόπλυση θρεπτικών συστατικών από τα φύλλα ενισχύεται
από την οξύτητα της βροχής. Τα οξείδια του αζώτου παίζουν διπλό καταστροφικό
ρόλο συμβάλλοντας στο σχηματισμό του όζοντος και συμμετέχοντας στην ελάττωση
του pΗ της βροχής. Τα θειικά, εξάλλου, είναι κυρίως υπεύθυνα για αυτή την
ελάττωση.
•Σύμφωνα με μια άλλη θεωρία, τη θεωρία των ριζών (roots theory), το λεπτό ριζικό
σύστημα καταστρέφεται από το χαμηλό pΗ του νερού, που διαποτίζει το χώμα. Έτσι, η
πρόσληψη θρεπτικών συστατικών δε γίνεται σε βαθμό ικανοποιητικό.
•Μια ευρύτερη θεώρηση του φαινομένου της φθοράς των δασών αποτελεί η θεωρία
της πολλαπλής έντασης (multiple stress). Σύμφωνα μ' αυτή, η συνολική επίδραση
αέριων ρύπων κατά τις προηγούμενες δεκαετίες και ο συνδυασμός με διάφορα άλλα
φαινόμενα, οδηγεί σε σημαντική ελάττωση της παραγωγής υδατανθράκων στα
δασικά δέντρα. Τα φυτά χάνουν το σφρίγος τους, οι ρίζες κι οι βλαστοί δεν
αναπτύσσονται κανονικά και παρατηρείται μια αυξημένη προδιάθεση για προσβολή
από έντομα και μύκητες, καθώς και για καταστροφή από παγετό ή ξηρασία.
 Όξινη βροχή 11/17

Όξινη βροχή 12/17

Όταν μια λίμνη υποστεί όξινη απόθεση, η οξύτητά της παραστατικά ακολουθεί το
σχήμα μιας καμπύλης τιτλοδότησης. Το pΗ της ελαττώνεται αργά, σχεδόν
ανεπαίσθητα, ώσπου να εξαντληθεί η ρυθμιστική ικανότητα του εδάφους και του
νερού, οπότε παρατηρείται μια μάλλον απότομη αλλαγή της οξύτητας. Η ελάττωση
αυτή του pΗ συνοδεύεται από σημαντική αύξηση των διαλυμένων μετάλλων. Κάθε
μέταλλο μπορεί να φθάσει σε συγκέντρωση θανατηφόρα για τα ψάρια, ο δε
συνδυασμός των φαινομένων, που μπορεί να δρα συνεργικά, να οδηγήσει σε
μαζικούς θανάτους ψαριών. Στο Σχήμα 8.5 δίνεται η μεταβολή της συγκέντρωσης του
συνολικού Αl σε συνάρτηση με το pΗ μιας λίμνης.
Εξίσου σοβαρό είναι το πρόβλημα των μακρόχρονων συνεπειών της όξινης βροχής
στις λίμνες. Με την αύξηση της οξύτητας η γονιμότητα των ψαριών ελαττώνεται, τα
αυγά δεν εκκολάπτονται κι έτσι παρατηρείται σταδιακή απώλεια ψαριών και άλλων
ειδών της υδρόβιας ζωής.
Ως «καρδιά» του προβλήματος θεωρείται το γεγονός ότι η βροχή με pΗ 4,6 μπορεί να
κάνει πράγματα που η βροχή με pΗ 5,6 δεν μπορεί. Αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία για
το αργίλιο, το οποίο ενώ σε ρΗ 5,6 δεν είναι πολύ διαλυτό, σε ρΗ 4,5 διαλύεται
αρκετά. Στο pΗ αυτό το αργίλιο βρίσκεται κυρίως ως Al(OH)3. Όταν ισχυρά οξέα
έρχονται σ' επαφή με το έδαφος, αντιδρούν ταχύτατα με ενώσεις του αργιλίου
(συνήθως Al(OH)2+) αποδεσμεύοντας ιόντα αργιλίου στο νερό.
 Όξινη βροχή 13/17
Μια δεύτερη βραδύτερη αντίδραση συμβαίνει μεταξύ των ιόντων αυτών και των
ανθρακικών αλάτων του εδάφους (π.χ. ασβεστόλιθος). Αν η ρυθμιστική ικανότητα του
εδάφους είναι αρκετά υψηλή και το νερό της βροχής συγκρατείται για αρκετό χρονικό
διάστημα από το έδαφος, τα αλκαλικά συστατικά του εδάφους συγκρατούν το αργίλιο
κι έτσι αυτό δε μεταφέρεται στα νερά της λίμνης, όπως θα συνέβαινε στην αντίθετη
περίπτωση.
Σχετικά με την επίδραση του αργιλίου στα ψάρια, πολλοί επιστήμονες πιστεύουν ότι
οι θάνατοι των ψαριών οφείλονται στην τοξικότητα του μετάλλου. Αντίθετα, άλλοι
ερευνητές υποστηρίζουν ότι το αργίλιο ερεθίζει τα βράγχια των ψαριών και τα
αναγκάζει να παράγουν μια προστατευτική βλέννα. Αυτό οδηγεί σε σταδιακή
απόφραξη των βραγχίων με αποτέλεσμα τα ψάρια να πεθαίνουν πολύ αργά (σε
μερικά χρόνια). Εκτός από τα ψάρια, εξαιρετικά ευαίσθητα στην ελάττωση του pΗ
είναι και τα αμφίβια. Έχει διαπιστωθεί ότι τιμή pΗ 4 προκαλεί 50% θνησιμότητα στα
περισσότερα απ' αυτά. Και πάλι, ως σημαντικότερος παράγοντας θεωρείται η
συγκέντρωση του διαλυμένου αργιλίου, παρά η οξύτητα αυτή καθαυτή. Η ελάττωση
του πληθυσμού των αμφίβιων και των ψαριών αποτελεί μακροπρόθεσμο κίνδυνο για
τα υδάτινα και τα χερσαία οικοσυστήματα, καθώς πολλά πτηνά και θηλαστικά
τρέφονται αποκλειστικά με ψάρια, βατράχια, σαλαμάνδρες κ.ά

Όξινη βροχή 14/17

 Όξινη βροχή 15/17

Ή όξινη βροχή διαβρώνει τα δομικά υλικά (μάρμαρο, γρανίτη, ασβεστόλιθο, κ.ά.), τα

μέταλλα και αλλοιώνει τα χρώματα. Ιδιαίτερο πρόβλημα αποτελεί η καταστροφή που
προκαλείται σε ιστορικής αξίας κτίρια και μνημεία. Ή διάβρωση των μνημείων
οφείλεται, κυρίως, σε αντιδράσεις οξέων-βάσεων που λαμβάνουν χώρα στην
επιφάνειά τους. Αποτέλεσμα της αντίδρασης αυτής είναι ο σχηματισμός επιφανειακά
ενός στρώματος γύψου (CaSΟ4•2Η2Ο), που είναι περισσότερο ευδιάλυτος,
εύθραυστος και ογκώδης. Έτσι, απομακρύνεται εύκολα με το νερό της βροχής. Η
διεργασία μετατροπής του CaCΟ3 σε γύψο ονομάζεται γυψοποίηση του μαρμάρου
(marble sulphation). Ανάλογη αντίδραση με το CaCΟ3 μπορεί να δώσει και το ΗΝΟ3
της βροχής, αν και δεν έχει διαπιστωθεί η παρουσία κρυσταλλικού Ca(NΟ3)2 στην
επιφάνεια των μαρμάρων.

Όξινη βροχή 16/17

• Είναι πολύ δύσκολο να γίνει διάκριση ανάμεσα στη διάβρωση που
προκαλείται από την όξινη βροχή και τη διάβρωση που προκαλεί η
ξηρή όξινη απόθεση. Το SΟ2 αποτίθεται στις μαρμάρινες επιφάνειες
είτε απ' ευθείας, είτε προσροφημένο στα σωματίδια της
επικαθήμενης σκόνης. Με την παρουσία υγρασίας, διαλύεται
ταχύτατα και οξειδώνεται στην υγρή φάση με την καταλυτική
επίδραση κατιόντων Fe, Μη, Cu, κ.ά. Αντίθετα, το ΝΟ2 έχει την τάση
να οξειδώνεται στην αέρια φάση από το Ο3 και το σχηματιζόμενο
N2O5 διαλύεται στη συνέχεια, στην υγρασία που περιβάλλει το
μνημείο. Η διαδικασία σχηματισμού του ΗΝΟ3 είναι πιο αργή από τη
διαδικασία σχηματισμού H2SO4, και συνήθως το ΗΝΟ3 ξεπλένεται
πριν αντιδράσει με το ανθρακικό ασβέστιο.
 Όξινη βροχή 17/17

Περιβαλλοντικά μέσα (Γλυκά νερά Πηγή)

 ΓΛΥΚΑ ΝΕΡΑ

ΠΟΣΙΜΟ ΝΕΡΟ ΥΠΟΓΕΙΑ ΝΕΡΑ

ΕΠΙΦΑΝΕΙΑΚΑ ΝΕΡΑ

ΓΛΥΚΑ ΕΠΙΦΑΝΕΙΑΚΑ ΝΕΡΑ ΓΛΥΚΑ ΝΕΡΑ ΓΙΑ ΤΗ

ΔΙΑΒΙΩΣΗ ΤΩΝ ΨΑΡΙΩΝ
ΓΛΥΚΑ ΝΕΡΑ ΓΙΑ ΚΟΛΥΜΒΗΣΗ

ΝΟΜΟΘΕΣΙΕΣ ΝΕΡΩΝ
75/440 ΟΔΗΓΙΑ ΓΙΑ ΕΠΙΦΑΝΕΙΑΚΑ ΝΕΡΑ ΠΟΥ
ΠΡΟΟΡΙΖΟΝΤΑΙ ΓΙΑ ΤΗ ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΠΟΣΙΜΟΥ ΝΕΡΟΥ.
76/160 ΟΔΗΓΙΑ ΓΙΑ ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΝΕΡΩΝ ΚΟΛΥΜΒΗΣΗΣ.
78/679 ΟΔΗΓΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΓΛΥΚΩΝ ΝΕΡΩΝ
ΔΙΑΒΙΩΣΗΣ ΨΑΡΙΩΝ.
80/778 ΠΑΛΑΙΑ ΟΔΗΓΙΑ ΓΙΑ ΤΑ ΠΟΣΙΜΑ ΝΕΡΑ.
91/676 ΟΔΗΓΙΑ ΝΙΤΡΙΚΩΝ.
91/414 ΟΔΗΓΙΑ ΦΥΤΟΦΑΡΜΑΚΩΝ.
98/83 ΝΕΑ ΟΔΗΓΙΑ ΓΙΑ ΤΑ ΠΟΣΙΜΑ ΝΕΡΑ.
00/60 ΟΔΗΓΙΑ ΠΛΑΙΣΙΟ ΝΕΡΩΝ.
06/? ΟΔΗΓΙΑ ΓΙΑ ΤΑ ΥΠΟΓΕΙΑ ΝΕΡΑ.
 ΝΟΜΟΘΕΣΙΑ ΠΟΣΙΜΟΥ ΝΕΡΟΥ
Οδηγία 98/83 για την ποιότητα του πόσιμου νερού σε
συμμόρφωση της 80/778 «ποιότητα του νερού ανθρώπινης
κατανάλωσης».

Άρθρο 1
«…στόχος της παρούσας οδηγίας είναι η προστασία της
ανθρώπινης υγείας από τις δυσμενείς επιπτώσεις που
οφείλονται στη μόλυνση του νερού ανθρώπινης
κατανάλωσης, μέσω της εξασφάλισης ότι είναι υγιεινό και
καθαρό».

Νερό ανθρώπινης κατανάλωσης:

α) Νερό, είτε στη φυσική κατάστασή του είτε μετά από επεξεργασία, που
προορίζεται για πόση, μαγείρεμα, παρασκευή τροφής ή άλλες οικιακές
χρήσεις, ανεξάρτητα από την προέλευσή του και από το εάν παρέχεται από
δίκτυο διανομής, από βυτίο, ή σε φιάλες ή δοχεία.

β) Το νερό που χρησιμοποιείται στις επιχειρήσεις παραγωγής τροφίμων για

την παρασκευή, επεξεργασία, συντήρηση ή εμπορία προϊόντων ή ουσιών
που προορίζονται για ανθρώπινη κατανάλωση, εκτός αν οι αρμόδιες εθνικές
αρχές κρίνουν ότι η ποιότητα του νερού δεν μπορεί να επηρεάσει την υγιεινή
των τροφίμων στην τελική τους μορφή.
 ΜΕΤΡΑ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ

Άρθρο 4
Το νερό θεωρείται υγιεινό και καθαρό εφόσον :
α) Είναι απαλλαγμένο μικροοργανισμών, παρασίτων &
οποιωνδήποτε ουσιών, σε αριθμούς και συγκεντρώσεις, που
αποτελούν ενδεχόμενο κίνδυνο για την ανθρώπινη υγεία.
β) Πληροί τις ελάχιστες απαιτήσεις του παραρτήματος Ι, μέρη
Α & Β.

ΥΠΕΥΘΥΝΟΤΗΤΕΣ

ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗΣ
•Μελέτη.
•Κατασκευή.
•Λειτουργία.
•Συντήρηση.
•υγειονομική αναγνώριση των συστημάτων ύδρευσης.
•επεξεργασία του πόσιμου νερού.
•διανομή μέχρι την κατοικία του καταναλωτή.
 ΥΠΕΥΘΥΝΟΤΗΤΕΣ

ΝΟΜΑΡΧΙΑΚΗΣ ΑΥΤΟΔΟΙΗΚΗΣΗΣ

•έλεγχος των αποτελεσμάτων των δημοτικών επιχειρήσεων.

•διεξαγωγή ελεγκτικών αναλύσεων μέσω του Γ.Χ.Κ.
•διακοπή τροφοδότησης σε έκτακτες περιπτώσεις.

ΑΝΑΛΥΣΕΙΣ ΣΤΟ ΠΟΣΙΜΟ ΝΕΡΟ

•Δοκιμαστική παρακολούθηση (15 παράμετροι).

•Ελεγκτική παρακολούθηση (44 παράμετροι).
•Συμπληρωματική παρακολούθηση (18 παράμετροι).
 ΑΝΑΛΥΣΕΙΣ ΣΤΟ ΠΟΣΙΜΟ ΝΕΡΟ

Η δοκιμαστική παρακολούθηση περιέχει τον έλεγχο μικρού

αριθμού παραμέτρων με έμφαση στη μικροβιολογική
σύστασή του και τα οργανοληπτικά χαρακτηριστικά του.
Σκοπός της δοκιμαστικής παρακολούθησης είναι να
παρέχονται, σε τακτική βάση, στοιχεία για την ποιότητα του
νερού που διατίθεται για ανθρώπινη κατανάλωση, καθώς και
πληροφορίες για την αποτελεσματικότητα της επεξεργασίας
του ποσίμου νερού (ιδίως της απολύμανσης) εφόσον γίνεται,
ώστε να διαπιστωθεί κατά πόσον το νερό ανθρώπινης
κατανάλωσης τηρεί τις σχετικές παραμετρικές τιμές.

ΔΟΚΙΜΑΣΤΙΚΗ ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗ
Οι παράμετροι που ελέγχονται κατά τη δοκιμαστική παρακολούθηση είναι:
Αργίλιο1.
Αμμώνιο .
Χρώμα.
Αγωγιμότητα.
Clostridium Perfringens (συμπεριλαμβανομένων των σπόρων) 2 .
Escherichia coli (E. coli) .
Συγκέντρωση ιόντων υδρογόνου.
Σίδηρος1.
Νιτρώδη άλατα3 .
Οσμή .
Pseudomonas aeruginosa4 .
Γεύση .
Αριθμός αποικιών σε 22 °C και 37 °C.
Κολοβακτηριοειδή .
Θολερότητα και υπολειμματικό χλώριο5 .

1) Απαιτείται μόνον όταν χρησιμοποιείται ως κροκιδωτικό *.

(2) Απαιτείται μόνον όταν το νερό προέρχεται ή επηρεάζεται από επιφανειακό νερό*
(3) Απαιτείται μόνον όταν για την απολύμανση γίνεται χλωραμίνωση *.
(4) Απαιτείται μόνο για νερό που διατίθεται προς πώληση σε φιάλες ή σε δοχεία.
(5) Απαιτείται μόνον όταν για την απολύμανση χρησιμοποιείται η μέθοδος της χλωρίωσης.
(*) Σε όλες τις άλλες περιπτώσεις, οι παράμετροι περιλαμβάνονται στον πίνακα της ελεγκτικής παρακολούθησης.
 ΕΛΕΓΚΤΙΚΗ ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗ
παράμετρος ανώτατη παράμετρος ανώτατη
συγκέντρωση (ppb) συγκέντρωση (ppb)
Ακρυλαμίδιο 0.1 Χρώμιο 50.0

Αντιμόνιο 5.0 Χαλκός 2000

Αρσενικό 10.0 Κυανιούχα άλατα 50.0

Βενζόλιο 1.0 1,2-Διχλωροαιθάνιο 3.0

Βενζο[α]πυρένιο 0.01 Επιχλωρο-υδρίνη 0,10

βόριο 1000 Φθωριούχα άλατα 1500

Βρωμικά άλατα 10.0 Μόλυβδος 10.0

Κάδμιο 5.0 Υδράργυρος 1.0

παράμετρος ανώτατη παράμετρος ανώτατη

συγκέντρωση συγκέντρωση
(ppb) (ppb)
Νικέλιο 20.0 Αργίλιο 2000
Νιτρικά άλατα 50000 Αμμώνιο 500
Νιτρώδη άλατα 500 Χλωριούχα άλατα 250000
Παρασιτοκτόνα 0,10 Chlostridium 0 (αριθμός ανά 100
perfringens ml)
Σύνολο παρασιτοκτόνων 0.50 Χρώμα Αποδεκτό για τους
καταναλωτές και
άνευ ασυνήθους
μεταβολής
Πολυκυκλικοί αρωματικοί 0,10 Αγωγιμότητα μS/cm στους 20oC
υδρογονάνθρακες
Σελήνιο 10.0 Συγκέντρωση 6.5<pH<9.5
ιόντων Υδρογόνου (
Τετραχλωροαιθένιο & Τριχλωροαιθένιο 10.0 Σίδηρος 200
Ολικά τριαλογονομεθάμια 100.0 Μαγγάνιο 50
Βινυλοχλωρίδιο 0.5 Οσμή Αποδεκτή για τους
καταναλωτές και
άνευ ασυνήθους
μεταβολής
 παράμετρος ανώτατη παράμετρος ανώτατη
συγκέντρωση (ppb) συγκέντρωση (ppb)
Οξειδωσιμότητα 5000.0 Αριθμός αποικιών σε άνευ ασυνήθους
22οC μεταβολής
Θειικά άλατα 250000.0 Κολοβακτηριοειδή 0 (αριθμός/100ml)

Νάτριο 200000.0 Ολικός οργανικός Άνευ ασυνήθους

άνθρακας (TOC) μεταβολής
Γεύση Αποδεκτή για τους Θολότητα Αποδεκτή για τους
καταναλωτές και άνευ καταναλωτές και άνευ
ασυνήθους μεταβολής ασυνήθους μεταβολής

ΣΥΜΠΛΗΡΩΜΑΤΙΚΗ ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗ
ΜΙΚΡΟΒΙΟΛΟΓΙΚΈΣ ΠΑΡΑΜΕΤΡΟΙ
i. Παθογόνα βακτήρια :
· Σαλμονέλες
· Σταφυλόκοκκοι παθογόνοι
· Βακτηριοφάγοι των κοπράνων
· Ιοί των εντέρων
· Ε. coli O :157
· Καμπυλοβακτήριο

ii. Οργανισμοί :
· Παρασιτικοί (πχ Κρυπτοσπορίδιο, Giardia lamlia)
· Τα φύκη
· Άλλα μορφοποιημένα στοιχεία (ζωάρια)
 ΣΥΜΠΛΗΡΩΜΑΤΙΚΗ ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗ
ΧΗΜΙΚΕΣ ΠΑΡΑΜΕΤΡΟΙ
παράμετρος ανώτατη παράμετρος ανώτατη
επιτρεπόμενη επιτρεπόμενη
συγκέντρωση σε συγκέντρωση σε
μg/l μg/l
PCB’s & PCT’s 0.50 Φωσφόρος (P2O5) 5.000.0
0.10
Άργυρος 10.0 Ξηρό υπόλειμμα 1500.000.0

Φαινολικές ενώσεις (πλην 0.50 Κάλιο 12.000.0

πενταχλωροφαινόλης)
Υδρογονάνθρακες σε 10.0 Υδρόθειο Μη ανιχνεύσιμο
διάλυμα ή σε γαλάκτωμα οργανοληπτικά
Επιφανειοδραστικοί 200.0
παράγοντες

ΑΠΑΡΑΙΤΗΤΗ ΟΡΓΑΝΟΛΟΓΙΑ & ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΑΝΑΛΥΣΗΣ ΓΙΑ ΤΙΣ

ΚΑΘΟΡΙΣΜΕΝΕΣ ΠΑΡΑΜΕΤΡΟΥΣ
αναλυόμενες μεθοδολογία αναλυόμενες μεθοδολογία
παράμετροι ανάλυσης παράμετροι ανάλυσης
Αργίλιο, Αντιμόνιο, Χαλκός, Φασματομετρία ατομικής Υπολειμματικό χλώριο Ιωδομετρική μέθοδος ή
Μόλυβδος, Νικέλιο, Σίδηρος απορρόφησης φλόγας, αμπερομετρική μέθοδος
φούρνου γραφίτη &
γεννήτριας υδριδίων
Άργυρος, Κάλιο, Χρώμιο, Φασματομετρία ατομικής Βενζόλιο, 1,2- Αέρια Χρωματογραφία με
Σελήνιο, Υδράργυρος, απορρόφησης φλόγας, Διχλωροαιθάνιο, ανιχνευτή φασματο γράφο
Μαγγάνιο, Νάτριο φούρνου γραφίτη & Τριαλογονομεθάνια, μάζας και σύστημα
γεννήτριας υδριδίων Βινυλοχλωρίδιο, παγίδευσης και ε κρόφησης
Τετραχλωροαιθένιο, των πτητικών οργανικών
ενώσεων
Τριχλωροαιθένιο
Βόριο Φασματοφωτομετρική Αμμώνιο Φασματοφωτομετρική
μέθοδος της καρμίνης μέθοδος
Βρωμικά, Νιτρικά, ιτρώδη, Ιοντική χρωματογραφία Φωσφόρος Φασματοφωτομετρική
Χλωριούχα, Θειικά μέθοδος του βαναδο
μολυβδοφωσφορικού οξέος
Κυανιούχα Φασματοφωτομετρική
μέθοδος
Φθοριούχα Φασματοφωτομετρική
μέθοδος SPADNS
 αναλυόμενες μεθοδολογία αναλυόμενες μεθοδολογία
παράμετροι ανάλυσης παράμετροι ανάλυσης

Επιχλωρυδρίνη, Εκχύλιση υγρού-υγρού και Υδρογονάνθρακες σε Μέθοδος εκχύλισης Soxhlet

Παρασιτοκτόνα, Aldrin, ανάλυση με χρήση αέριας διάλυμα ή σε γαλάκτωμα
Dieldrin, Heptachlor, χρωματογραφίας με
Epoxyheptachlor, PCB’s, ανιχνευτή φασματογράφο
PCT’s μάζας ή δέσμευσης
ηλεκτρονίων
Βενζο[α]πυρένιο, Εκχύλιση υγρού-υγρού και Επιφανειοδραστικοί Ανιοντικοί με χρήση της
Πολυκυκλικοί Αρωματικοί ανάλυση με χρήση υγρής παράγοντες φασματοφωτομετρι κής
Υδρογονάνθρακες χρωματογραφίας με μεθόδου MBAS & μη
φθορισμομετρικό ιοντικοί με χρήση
ανιχνευτή ή ανιχνευτή φασματοφωτομετρικής
ορατού υπεριώδους ή μεθόδου CTAS
Εκχύλιση υγρού-υγρού και
ανάλυση με χρήση αέριας
χρωματογραφίας με
ανιχνευτή ιοντισμού
φλόγας.
Φαινολικές ενώσεις πλην Ανάλυση με χρήση αέρ. Ξηρό υπόλειμμα Ξήρανση-Ζύγιση δείγματος
πενταχλωροφαινόλης χρωματογραφίας με
ανιχνευτή ιοντισμού φλόγας
ή φασματογράφο
μάζας ή
Φασματοφωτομετρική
μέθοδος της 4-αμινο-
αντιπυρίνης

ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΑΝΑΛΥΣΗΣ
ΦΥΣΙΚΟΧΗΜΙΚΩΝ ΠΑΡΑΜΕΤΡΩΝ
παράμετροι που μεθοδολογία παράμετροι που μεθοδολογία
αναλύονται ανάλυσης αναλύονται ανάλυσης

Χρώμα Οπτική σύγκριση ή Γεύση Οργανοληπτική μέθοδος

φασματοφωτομετρική
μέθοδος

Συγκέντρωση ιόντων Μέθοδος τιτλοδότησης Θολερότητα Νεφελομετρική μέθοδος

υδρογόνου

Οσμή Οργανοληπτική μέθοδος Ολικός Οργανικός Άνθρακας Αναλυτής ολικού οργανικού

άνθρακα

Αγωγιμότητα Εργαστηριακή μέθοδος

(αγωγιμομετρία)
 ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΑΝΑΛΥΣΗΣ
ΜΙΚΡΟΒΙΟΛΟΓΙΚΩΝ ΠΑΡΑΜΕΤΡΩΝ
παράμετροι που μεθοδολογία παράμετροι που μεθοδολογία
αναλύονται ανάλυσης αναλύονται ανάλυσης

Εντερόκοκκοι Τεχνικές συμπύκνωσης & Escherichia coli Μέθοδος ζύμωσης

ταυτοποίησης των ιών πολλαπλών σωλήνων
ή μέθοδος διήθησης
μεμβράνης
Clostridium Perfringens Μέθοδος ζύμωσης Escherichia coli Μέθοδος ζύμωσης
πολλαπλών σωλήνων πολλαπλών σωλήνων
ή μέθοδος διήθησης
μεμβράνης
Σταφυλόκοκκοι Μέθοδος ζύμωσης Αποικίες στους 22οC &
πολλαπλών σωλήνων 37οC

Κολοβακτηριοειδή Μέθοδος ζύμωσης Καμπυλοβακτήριο Τεχνικές συμπύκνωσης,

πολλαπλών σωλήνων εμπλουτισμού και
ή μέθοδος διήθησης επιλεκτικής ανάπτυξης
μεμβράνης
Σαλμονέλες Μέθοδος ζύμωσης
πολλαπλών σωλήνων
ή μέθοδος διήθησης
μεμβράνης

ΑΡΙΘΜΟΣ ΕΛΑΧΙΣΤΩΝ ΑΠΑΙΤΟΥΜΕΝΩΝ ΑΝΑΛΥΣΕΩΝ

ΣΕ ΣΧΕΣΗ ΜΕ ΤΟΝ ΥΔΡΟΔΟΤΟΥΜΕΝΟ ΠΛΗΘΥΣΜΟ
όγκος (μ3) δοκιμαστική όγκος (μ3) δοκιμαστική
διανεμόμενου ή παρακολούθηση διανεμόμενου ή παρακολούθηση
παραγόμενου αριθμός παραγόμενου αριθμός
νερού ημερησίως δειγμάτων ετησίως νερού ημερησίως δειγμάτων ετησίως
σε μια ζώνη σε μια ζώνη
παροχής παροχής
<100 1 19001-20000 63
101-500 4 +3 ανά 1000μ3/ημέρα
501-1000 6 29001-30000
1001-2000 9 +3 ανά 1000μ3/ημέρα
2001-3000 12 99.001-100000 303
3001-4000 15 100001-200000 603
4001-5000 18 +3 ανά 1000μ3/ημέρα
5001-6000 21 900001-1000000 3000
6001-7000 24
7001-8000 27
8001-9000 30
9001-10.000 33
 ΝΕΡΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΠΟΣΙΜΟΥ
ΝΕΡΟΥ
Τα νερά που προορίζονται για την παραγωγή πόσιμου νερού κατατάσσονται στις ακόλουθες κατηγορίες,
ανάλογα με την προβλεπόμενη επεξεργασία τους :

α) Κατηγορία Α1
Είναι νερά που προκύπτουν μετά από απλή φυσική επεξεργασία και απολύμανση
(ιδίως με ταχεία διύλιση & απολύμανση).
β) Κατηγορία Α2
Είναι νερά που προκύπτουν μετά από κανονική φυσική και χημική επεξεργασία και
απολύμανση (προχλωρίωση, συσσωμάτωση, κροκίδωση, καθίζηση, διύλιση &
απολύμανση).
γ) Κατηγορία Α3
Είναι νερά που προκύπτουν μετά από εντατική φυσική και χημική επεξεργασία και
προαπολύμανση ιδίως με χλωρίωση μέχρι του σημείου θραύσεως, συσσωμάτωση,
κροκύδωση, διύλιση, προσρόφηση (ενεργός άνθρακας) & απολύμανση (όζον, τελική
χλωρίωση).

ΠΡΟΤΥΠΑ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΝΕΡΩΝ ΚΟΛΥΜΒΗΣΗΣ

παράμετροι επιθυμητ ανώτατο παράμετροι επιθυμητό ανώτατο
ό όριο επιτρεπτό όριο επιτρεπτό
όριο όριο
Σύνολο 500 10000 Χρώμα - Όχι
κολοβακτηριοειδών/ ασυνήθιστη
100ml μεταβολή
Κολοβακτηρίδια/100 100 500 Επιφανειακά ενεργές 0.3 Αφρός που δε
ml ουσίες που αντιδρούν με δειαρκεί
κυανούν του μεθυλίου, mg/l
LAS
Εντερόκοκοι/100ml 100 - Φαινόλες (δείκτης 0.005 0.05
φαινόλης), 4-p-ιτροανιλίνη,
4-αμινοαντιπυρίνη, mg/l
C6H5OH
Σαλμονέλες/1000ml - 0 Διαφάνεια, m 5 2

Εντεροιοί, PFU/10 - 0 Διαλυμένο οξυγόνο, % της 80-120 -

λίτρα συγκέντρωσης κορεσμού Ο2
PH, μονάδες pH - 6.6-8.5 Πισσώδη κατάλοιπα και απουσία -
επιπλέοντα υλικά
Ορυκτά έλαια, mg/l 0.3 Χωρίς ορατή
μεμβράνη &
οσμή
 ΠΡΟΤΥΠΑ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΓΛΥΚΩΝ ΕΠΙΦΑΝΕΙΑΚΩΝ ΝΕΡΩΝ ΓΙΑ
ΥΔΡΟΛΗΨΙΑ ΠΟΣΙΜΟΥ ΝΕΡΟΥ
παράμετροι κατηγορία Α1 κατηγορία Α2

όριο όριο

επιθυμητό ανώτατο επιθυμητό ανώτατο

επιτρεπτό επιτρεπτό
Θερμοκρασία, οC (o), (1), (11) 21,5 (o) , (1), (11) 25 (o) , (1), (11) 28 (o) , (1), (11)

Διαλυμένο οξυγόνο, mg/l Ο2 50% δειγμάτων ≥9 50% δειγμάτων ≥9 50% δειγμάτων ≥8 50% δειγμάτων ≥7
100% δειγμάτων ≥7 100% δειγμάτων ≥6 100% δειγμάτων ≥5 100% δειγμάτων ≥4

pH 6,5 – 8,5 (2) 6 - 9 (ο), (2) 5,5 – 8,5 (2) 6 – 9 (ο), (2)

Αιωρούμενα στερεά, mg/l 25 (ο), (12) 25 (ο), (12)

ΒΟD5, mg/l O2 3 6

Ολικός φωσφόρος, mg P (3), (13) (3), (13)

Nιτρώδη, mg/l 0,01 0,03

ΠΡΟΤΥΠΑ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΓΛΥΚΩΝ ΕΠΙΦΑΝΕΙΑΚΩΝ ΝΕΡΩΝ ΓΙΑ

ΥΔΡΟΛΗΨΙΑ ΠΟΣΙΜΟΥ ΝΕΡΟΥ
Παράμετροι κατηγορία Α1 κατηγορία Α2

όριο όριο

επιθυμητό ανώτατο επιθυμητό ανώτατο

επιτρεπτό επιτρεπτό
Φαινολικές ενώσεις, mg/l C6H5OH (4), (14) (4), (14)

Πετρελαϊκοί υδρογονάν θρακες (5), (15) (5), (15)

Ελεύθερη Αμμωνία, mg/l 0,005 (16) 0,025 (16) 0,005 (16) 0,025 (16)

Ολική Αμμωνία, mg/l 0,04 (16) 1 (6), (16) 0,2 (16) 1 (6), (16)

Ολικό υπολειμματικό 0,005 (7), (17) 0,005 (7), (17)

χλώριο, mg/l
Ολικός ψευδάργυρος, mg/l 0,3 (8), (18) 0,3 (8), (18)

Διαλυμένος χαλκός, mg/l 0,04 (9), (19) 0,04 (9), (19)

ΦΥΣΙΚΟΣ ΚΥΚΛΟΣ ΝΕΡΟΥ ΜΕ ΑΝΘΡΩΠΟΓΕΝΕΙΣ
ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ

ΒΡΟΧΟΠΤΩΣΕΙΣ
ΚΟΡΕΣΜΕΝΕΣ ΣΕ
ΟΞΥΓΟΝΟ
ΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟΣ ΔΙΑΛΥΤΩΝ
ΑΛΑΤΩΝ Fe ΚΑΙ Mn ΣΤΟ ΥΠΟΓΕΙΟ
ΚΑΤΕΙΣΔΥΣΗ ΣΤΟ
ΝΕΡΟ
ΥΠΕΔΑΦΟΣ

ΣΤΟ ΦΛΟΙΟ ΤΗΣ ΓΗΣ

ΟΞΕΙΔΙΑ,ΣΟΥΛΦΙΔΙΑ
ΚΑΤΑΝΑΛΩΣΗ ΚΑΙ ΑΝΘΡΑΚΙΚΑ ΑΛΑΤΑ
ΟΞΥΓΟΝΟΥ ΑΠΌ ΣΕ ΣΤΑΘΕΡΗ
ΒΑΚΤΗΡΙΑ ΥΔΑΤΟΔΙΑΛΥΤΗ ΜΟΡΦΗ

ΣΕ ΜΕΓΑΛΑ ΒΑΘΗ ΑΝΑΕΡΟΒΙΑ ΒΑΚΤΗΡΙΑ

ΕΛΕΥΘΕΡΟ ΟΞΥΓΟΝΟΥ ΑΠΟΥΣΙΑ ΟΥΓΟΝΟΥ
ΥΠΟΓΕΙΟ ΝΕΡΟ ΑΝΑΓΟΥΝ ΜΕΤΑΛΛΙΚΕΣ
ΕΝΩΣΕΙΣ π.χ
Fe3+ σε Fe2+
Mn4+ σε Mn2+

Fe2+ και Mn2+

ΣΧΗΜΑΤΙΖΟΥΝ
ΥΔΑΤΟΔΙΑΛΥΤΕΣ
ΕΝΩΣΕΙΣ
ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ ΕΝΌΣ ΕΠΙΦΑΝΕΙΑΚΟΥ ΝΕΡΟΥ ΠΡΟΣ
ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΠΟΣΙΜΟΥ ΝΕΡΟΥ-----------

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ
ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ

( )
Ορισμός πόσιμου νερού
• Νερό που προορίζεται για ανθρώπινη κατανάλωση.
• Νερό που είτε στη φυσική του κατάσταση, είτε μετά από
επεξεργασία, ανεξάρτητα από το αν παρέχεται από
δίκτυο διανομής ή είναι συσκευασμένο σε φιάλες
χρησιμοποιείται προς πόση.
• Νερό που χρησιμοποιείται στις βιομηχανίες τροφίμων και
επηρεάζει την υγιεινή των τροφίμων και για το λόγο
αυτό.
 Απολύτως καθαρό και αβλαβές για την υγεία των ανθρώπων.
 Οργανοληπτικά άμεμπτο.
 Απαλλαγμένο από παθογόνους μικροοργανισμούς και χημικά
στοιχεία και ουσίες σε αριθμούς και συγκεντρώσεις που αποτελούν
ενδεχόμενο κίνδυνο για την ανθρώπινη υγεία.

Το Νερό είναι η ίδια η Ζωή

• Ο σημαντικότερος παράγοντας για την ανάπτυξη και
διατήρηση της ζωής, καθότι αποτελεί το υπ’ αριθ. 1 είδος
διατροφής και το 60% του ανθρώπινου σώματος.
• Το 0.5% της συνολικής ποσότητας του πλανήτη
προορίζεται για ανθρώπινη κατανάλωση.
• Έχει μεγάλη σημασία για την ικανοποίηση των
κοινωνικών αναγκών του ανθρώπου.
• «Το βρώμικο νερό πρέπει να βράζεται, να διατηρείται στον ήλιο, να
ρίχνεται ένα καυτό κομμάτι χαλκού μέσα σε αυτό και μετά να το
κρυώνετε μέσα σε πήλινα δοχεία βυθισμένα στη γη»
(Αρχαίο κείμενο από το 2500 π.Χ.).
Ένα παλιό πρόβλημα παραμένει

• Ένα μεγάλο μέρος του πληθυσμού δεν έχει πρόσβαση σε

καθαρό, υγιεινό νερό.
• Πληθυσμιακές αλλαγές (αύξηση πληθυσμού,
συγκέντρωση σε μεγάλα αστικά κέντρα).
• Κλιματολογικές αλλαγές (ξηρασία, πλημμύρες).
• Οικονομικές / πολιτικές αλλαγές (φτώχεια, πόλεμοι).
• Τα απολυμαντικά του νερού (Cl2, O3) δεν είναι πάντα
αποτελεσματικά και υπό προϋποθέσεις μπορεί να έχουν
μακροχρόνιες επιπτώσεις στην υγεία (καρκινογένεση).

Τι πρέπει να γίνει ?
• Συνεχείς βελτιώσεις της νομοθεσίας.
• Βελτίωση των τεχνικών ανίχνευσης μικροοργανισμών και
χημικών ρύπων στα νερά.
• Ανάπτυξη καλύτερων μεθόδων επεξεργασίας νερών.
• Βελτίωση των γνώσεων προστασίας των πηγών.
• Κατανόηση των συνθηκών του φυσικού περιβάλλοντος
που επηρεάζουν τις πηγές των νερών.
• Προγραμματισμός και σχεδιασμός σωστών έργων.
• Ανελλιπής τήρηση διαδικασιών ελέγχου.
Προβλήματα
Ελλιπής έλεγχος
• Των δικτύων διανομής από τους υπεύθυνους.
• Εφαρμογής της νομοθεσίας.

Ελλιπής επιμέλεια
• Ανεπαρκής προστασία των πηγών ύδρευσης.
• Ανεπαρκής συντήρηση δικτύων ύδρευσης.
• Ανεπαρκής αξιολόγηση προτεραιοτήτων για τα
έργα εκσυγχρονισμού των δικτύων ύδρευσης.

Επεξεργασία υδάτων για παραγωγή

πόσιμου νερού

Το πόσιμο νερό παρασκευάζεται είτε από

Υπόγεια νερά

Επιφανειακά νερά
Επεξεργασία υπόγειων υδάτων
Τα υπόγεια νερά είναι:
• Πλούσια σε ορυκτά (Να+, Κ+, Ca2+, Mg2+, Fe2+, Mn2+
HCO3-, Cl-, SO42-, NO3-
• Φτωχά σε διαλυμένο οξυγόνο (έχει καταναλωθεί από
αναερόβια βακτήρια).
• Έχουν υψηλή συγκέντρωση σε ελεύθερο "aggressive"
CO2.
• Έχουν θερμοκρασία μεταξύ 5 και 10οC.

Συνεπώς για την επεξεργασία τους πρέπει:

• Λάβει χώρα μια ανταλλαγή αερίων με εισαγωγή
οξυγόνου και απομάκρυνση CO2.
• Απομάκρυνση Mn2+ και Fe2+.

Αποσιδηροποίηση και
Απομαγγανοποίηση
Αποσιδηροποίηση
1. Οξείδωση με αέρα οπότε τα διαλυτά άλατα των Fe2+
Mn2+ μετατρέπονται στα δυσδιάλυτα άλατα των
Fe(ΟΗ)3 και MnΟ2.
2. Διήθηση των αλάτων με φίλτρα (αμμόφιλτρα).
Απομαγγανοποίηση
1. Επειδή το MnΟ2 καθιζάνει σε pH 9 η Νέα Οδηγία έχει
αυξήσει την ανώτατη αποδεκτή τιμή pH σε 9.5.
2. Μικροβιολογική μετατροπή του Mn2+ σε MnO2 με
χρήση βακτηρίων.
Επιφανειακά νερά
• Καμία διαδικασία δεν επεξεργάζεται συγκεκριμένους
ρύπους στα νερά επιλεκτικά.
• Δεν υπάρχει γενική μέθοδος επεξεργασίας για την
επίλυση όλων των προβλημάτων.
• Καμία επεξεργασία δεν είναι αποτελεσματική 100% .
Αύξηση της αποτελεσματικότητας από 90 σε 99 και
99.9% είναι συνυφασμένες με λογαριθμική αύξηση των
εξόδων.
• Η χλωρίωση δεν είναι η μοναδική μέθοδος που οδηγεί
στο σχηματισμό παραπροϊόντων.
• Οι βιολογικές μέθοδοι δεν παίζουν κάποιο ρόλο στην
επεξεργασία προς πόσιμο νερό.

Επεξεργασία επιφανειακών
υδάτων

1ο στάδιο: Προ-κροκίδωση.

2ο στάδιο: Κροκίδωση.

3ο στάδιο: Οζονίωση.

4ο στάδιο: Διήθηση.

5ο στάδιο: Ενεργός άνθρακας.

6ο στάδιο: Απολύμανση.
Απολύμανση πόσιμου νερού

 Χλωρίωση
 Χλώριο.
 Διοξείδιο του χλωρίου.
 Οζονίωση με υπεριώδη ακτινοβολία (UV).
 Υπεροξείδιο του υδρογόνου με υπεριώδη
ακτινοβολία (UV).
 Χρήση κεραμικές μεμβρανών.

Χλωρίωση με χλώριο
Πλεονεκτήματα
• Φθηνή και αποτελεσματική μέθοδος.
• Απλή στη χρήση της
Cl2 + 2 H2O → HOCl + Cl- + H3O+
Δόση: 0.3-1.0 g Cl2/m3
Χρόνος δράσης: 30 min
Λογική συγκέντρωση υπολειμματικού χλωρίου: 0.1 mg/l.
Μειονεκτήματα
• Υπερχλωρίωση.
• Σχηματισμός φυκών.
• Σχηματισμός χλωραμινών.
• Χρήση σε τιμές pH < 7.6 όπου η συγκέντρωση [HOCl] είναι > 50% .
• Παραπροϊόντα οργανικών χλωριωμένων ενώσεων στην
υπερχλωρίωση.
Διοξείδιο του χλωρίου
• Εκρηκτικό αέριο.
• Παρασκευή in situ από: NaClO2 + ½ Cl2→ClO2+NaCl.
• Χρησιμοποιείται κυρίως σε αλκαλικά νερά με τιμή pH>8.
• Σε τιμές pH <8 αντιδρά υπό σχηματισμό χλωριώδων
αλάτων (ClO2-) τα οποία δημιουργούν προβλήματα στην
αναπνοή.
• Χρησιμοποιείται σε νερά που έχουν υψηλές
συγκεντρώσεις αμμωνιακών αλάτων και οργανικών
ουσιών επειδή δεν αντιδρά εύκολα με αυτές.
• Η μέθοδος είναι τεχνικά πιο δύσκολη και πιο ακριβή,
αλλά έχει το πλεονέκτημα να μη δημιουργούνται
παραπροϊόντα.

Οζονίωση
 Το όζον είναι ένα μόριο τριατομικού οξυγόνου
(Ο3).
 Παρασκευάζεται από αέρα (21% Ο2) με
ακτινοβολία UV)
3/2 Ο2 + UV → O3 + 142 KJ/mol
3 Ο3 + Η2Ο → 2 ΟΗ• + 4 Ο2.
Οι ελεύθερες ρίζες υδροξυλίου (ΟΗ•) είναι ισχυρότατα οξειδωτικά μέσα.
 Χαμηλή δόση ακτινοβολίας ► βακτήρια και ιοί.
 Υψηλές δόσεις ακτινοβολίας ► μύκητες και ζύμες.
 Μειονεκτήματα
 Υψηλό κόστος (αλλαγές λαμπών, μειωμένη ικανότητα
απολύμανσης με τη χρήση).
 Νερό δεν πρέπει να είναι θολό .
 ΚΕΡΑΜΙΚΕΣ ΜΕΜΒΡΑΝΕΣ

Κεραμικές μεμβράνες
Πλεονεκτήματα
 Χαμηλή ενέργεια.
 Σταθερή διήθηση.
 Χρήση ελάχιστων χημικών ουσιών.
 Μακροχρόνια χρήση μεμβρανών.
 Μεγάλη ευελιξία σε διάφορα είδη και συγκεντρώσεις μολύνσεων και
ρυπάνσεων με παραλλαγές των σειρών ανά μονάδα και των
στοιχείων ανά σειρά, καθώς και με το μήκος των μεμβρανών.

Μειονεκτήματα
 Υψηλό κόστος εγκατάστασης και λειτουργίας.
 Μικρή εμπειρία από εγκαταστάσεις σε μεγάλες μονάδες.
 Οδηγία 80/778
• Κινητήριος μοχλός για τη βελτίωση της ποιότητας του
πόσιμου νερού στην Ευρώπη.
• Για πρώτη φορά παρατέθηκε ένα σύνολο ποιοτικών
προδιαγραφών σε ένα αυστηρό νομικό πλαίσιο.
Όμως
• Η πρόταση της οδηγίας αυτής αντιστοιχούσε σε
προδιαγραφές του 1975.
• Ανάγκη αναθεώρησης.
• Προσαρμογή στην τεχνολογική πρόοδο της τελευταίας
20-ετίας (νέα υλικά διανομής νερού, νέες μέθοδοι
επεξεργασίας και απολύμανσης).

Οδηγία 98/83-Χρονοδιάγραμμα
• 4.1.1995: Πρόταση στην ΕΕ για νέα οδηγία.
• Γνωμοδοτήσεις από τα όργανα της ΕΕ.
• Κοινή θέση Συμβουλίου/Κοινοβουλίου.
• 5.12.98:Δημοσίευση της Οδηγίας 98/83/ΕΚ.
• 25.12.00: Προθεσμία ενσωμάτωσης της Οδηγίας
στο Εθνικό Δίκαιο των Κ-Μ.
• 25.12.03: Προθεσμία συμμόρφωσης με τις
απαιτήσεις της Οδηγίας.
Αρχές της Οδηγίας

• Επικουρότητας
– Ελαστικότητα στην αντιμετώπιση προβλημάτων.
– Ελαστικότητα στην εφαρμογή αναλυτικών μεθόδων.
• Προληπτικής δράσης.
• Αυξημένης διαφάνειας.
 Η οδηγία αποσκοπεί στη διασφάλιση ποιότητας του
νερού που λαμβάνουν χώρα οι καταναλωτές, τόσο ως
πόσιμο νερό, όσο και ως συστατικό τροφίμων.
 Δεν κρίθηκε σκόπιμο να συμπεριλάβει μέτρα προστασίας
υδατικών πόρων (άλλες οδηγίες).

Τροποποιήσεις
Πεδίο εφαρμογής
Περιλαμβάνονται εμφιαλωμένα και νερά σε βιομηχανίες τροφίμων.
Παράμετροι
Αντί ενός ενοποιημένου καταλόγου δυο υποσύνολα
– Υποχρεωτικές (28 ).
– Ενδεικτικές (19 ).
Είδη παρακολούθησης
– Δοκιμαστική (check monitoring) .
– Ελεγκτική (audit monitoring).
– Συμπληρωματική (additional monitoring).
Ενημέρωση καταναλωτών Υποχρεωτική
Δειγματοληψία Στις βρύσες των καταναλωτών.
Συχνότητα Ανάλογα με την παροχή (σε m3).
Παράμετροι

Υποχρεωτικές
• Μικροβιολογικές (μη παθογόνοι μικροοργανισμοί).
• Χημικές ενώσεις ή στοιχεία.
• Έχουν άμεση σημασία για την προστασία της ανθρώπινης υγείας
(ανεύρεσή τους σημαίνει ενδεχόμενη παρουσία ή δυνατότητα
παρουσίας παθογόνων μικροοργανισμών).
Ενδεικτικές
• Παράμετροι που από μόνες τους στις προτεινόμενες τιμές δεν
εμφανίζουν κινδύνους για την ανθρώπινη υγεία.
• Οι μεταβολές των τιμών τους παρέχουν ένδειξη μεταβολών της
ποιότητας του νερού και ενδεχόμενη ανάγκη λήψης επανορθωτικών
μέτρων.

Είδη παρακολούθησης
Δοκιμαστική παρακολούθηση
• Σκοπός της είναι η παροχή σε τακτική βάση στοιχείων για την
οργανοληπτική, χημική και μικροβιολογική ποιότητα του νερού
καθώς και την αποτελεσματικότητα της επεξεργασίας του.
• Ομάδα 16 υποχρεωτικών και ενδεικτικών παραμέτρων.
• Μεγάλη συχνότητα.
Ελεγκτική παρακολούθηση
• Σκοπός της είναι η παροχή στοιχείων για να διαπιστωθεί η τήρηση
των παραμετρικών τιμών.
• Όλες οι παράμετροι.
• Μικρή συχνότητα.
Παράμετροι της Νέας
οδηγίας
Νέες Κατάργηση
Ακρυλαμίδιο Πυρίτιο, Βηρύλλιο, Κοβάλτιο
Βενζόλιο Ασβέστιο, Μαγνήσιο, Σκληρότητα
Βενζο[α]πυρένιο Ψευδάργυρος
Βρωμικά Θερμοκρασία
1,2-διχλωροαιθάνιο Ύλες εκχυλιζόμενες με CHCl3
Επιχλωροϋδρίνη Ελεύθερο CO2
Τετραχλωρο- και τριχλωροαιθένιο Ορυκτέλαια
Βινυλοχλωρίδιο Επιφανειοδραστικές ενώσεις
Ολικά τριαλομεθάνια. Άζωτο κατά Kjeldahl
Αιωρούμενα στερεά.

Συχνότητες δειγματοληψιών
Όγκος νερού (m3/ημέρα) Δοκιμαστική Ελεγκτική
παρακολούθηση παρακολούθηση
(αριθμός δειγμάτων ετησίως) (αριθμός δειγμάτων ετησίως)

101 - 500 4 1
1001 – 2000 8 1
4001 – 5000 21 2
9001 - 10000 33 3
19001 – 20000 63 4
20001 - 30000 93 8
99001 100000 108 13
100001 - 200000 603 16
900001 – 1000000 3000 33
 Παράμετροι δοκιμαστικής
παρακολούθησης
• ΟΜΧ σε 220C και 370C (ενδεικτική παράμετρος, άνευ μεταβολής).
• Ολικά κολοβακτηριοειδή (ενδεικτική παράμετρος, 0/100 ml.
• Escherichia Coli (υποχρεωτική παράμετρος, 0/100 ml).
• Pseudomonas aeroginosa (μόνο όταν διατίθεται σε φιάλες, 0/250
ml).
• Clostridium perfrigens (μόνο όταν το νερό προέρχεται ή επηρεάζεται
από επιφανειακά νερά, 0/100 ml).
• Χρώμα, Οσμή, Γεύση, pH, Θολότητα, Αγωγιμότητα.
• Νιτρώδη άλατα (όταν η απολύμανση γίνεται με χλωραμίνωση).
• Σίδηρος και Αργίλιο (όταν άλατά τους χρησιμοποιούνται ως
κροκιδωτικά).
• Υπολειμματικό χλώριο (όταν ως απολυμαντική μέθοδος
χρησιμοποιείται η χλωρίωση) .

Συμπληρωματική παρακολούθηση
Μικροβιολογικές παράμετροι
Παθογόνα βακτήρια
• Σαλμονέλες.
• Σταφυλόκοκκοι παθογόνοι.
• Βακτηριοφάγους των κοπράνων.
• Ιοί των εντέρων.
• Escherichia Coli Ο157: Η7 .
• Καμπυλοβακτήρια .
Οργανισμοί
• Παρασιτικοί (Cryptosporidia, Giarda lamblia).
• Φύκη (κυανοφύκη).
• Άλλα μορφοποιημένα βακτήρια (ζωάρια, προνύμφες, κλπ)).

με παραμετρική τιμή 0 και συχνότητα που καθορίζεται από τις αρχές.

Συμπληρωματική παρακολούθηση
Χημικές παράμετροι
• PCBs / PCTs 0.1 μg/l (0.5 μg/l σύνολο).
• Ag 10 μg/l.
• Φαινόλες (όχι PCP) 0.5 μg/l.
• Υδρογονάνθρακες10 μg/l.
• Επιφανειοδραστικές 0.2 mg/l.
• P (P2O5) 5 mg/l.
• Κάλιο 12 mg/l.
• Ξηρό υπόλειμμα 1.5 g/l.
• H2S μη ανιχνεύσιμο.

Δειγματοληψία νερών

• Αντιπροσωπευτικά δείγματα (πηγή, δεξαμενή, δίκτυο, κλπ).

• Σειρά δειγμάτων και όχι ένα μόνο δείγμα.
• Η εξέταση του δείγματος δείχνει μόνο την κατάσταση που
επικρατεί τη στιγμή της δειγματοληψίας.
• Τα σημεία δειγματοληψίας καθορίζονται μετά από έρευνα
ολόκληρου του συστήματος ύδρευσης και βασίζονται στην
εκτίμηση των πιθανοτήτων μόλυνσης (ρύπανσης) του νερού
και το βαθμό προστασίας του.
• Οι δειγματοληψίες γίνονται σε κανονικά χρονικά διαστήματα.
• Έκτακτες δειγματοληψίες σε οποιαδήποτε μεταβολή των
γεωλογικών ή άλλων συνθηκών (σεισμοί, πλημμύρες, βλάβες,
κλπ).
Βασικοί κανόνες δειγματοληψίας
• Δοχεία δειγματοληψίας για μικροβιολογικές αναλύσεις και οργανικά:
καθαρές υάλινες φιάλες, (αποστειρωμένες), με εσμυρισμένο ή
βιδωτό πλαστικό πώμα με επίστρωση Teflon χωρητικότητας
ανάλογα με την περίπτωση από 250 ml έως 10 l (cryptosporidium,
Giardia).
Για τις άλλες παραμέτρους (μέταλλα) μπορούν να χρησιμοποιηθούν
και πλαστικές φιάλες.
• Για χλωριωμένα νερά προσθήκη στις φιάλες πριν την αποστείρωση
θειοθειϊκού νατρίου σε συγκεντρώσεις από 18 (πόσιμο νερό) έως 20
mg/l (νερό κολύμβησης).
• Φορητά ισόθερμα δοχεία και προψυγμένες παγοκύστες.
• Συσκευές μέτρησης υπολειμματικού Cl2 και pH.
• Φλόγιστρο και ανταλλακτικά φιαλίδια αερίου.
• Πρωτόκολλα δειγματοληψίας, μαρκαδόροι, αυτοκόλλητες ετικέτες,
αποστειρωμένα γάντια μιας χρήσης.

Σημεία δειγματοληψίας

Πόσιμο νερό: Στη βρύση παροχής (κουζίνα).

Νερό βυτίων: Στο σημείο που το νερό εξέρχεται
από το βυτίο.
Νερό που συσκευάζεται: Στο σημείο που
τοποθετείται σε
φιάλες ή δοχεία.
Νερό επιχειρήσεων παραγωγής τροφίμων:
Στο σημείο όπου χρησιμοποιείται το νερό.
Εργαστηριακές αναλύσεις
• Πρότυπες και εναλλακτικές μέθοδοι.
• Ορίζονται χαρακτηριστικά επιδόσεων
– Πιστότητα.
– Ορθότητα.
– Όριο ανίχνευσης.
• Απαιτείται σύστημα διασφάλισης της ποιότητας,
το οποίο υποβάλλεται σε έλεγχο από τρίτο
πρόσωπο (εξουσιοδοτημένο φορέα) ο οποίος δεν
ελέγχεται από το εργαστήριο.

Υπεύθυνοι
• Δήμοι. • Δημοτική αρχή, σύμφωνα
με το άρθρο 23 § 1 του
Ν.1065/80 ή ο
αντίστοιχος οργανισμός ή
ο ΣΥ.ΔΗ.Κ και τα
• Βιομηχανίες, Ιδρύματα. προβλεπόμενα από το Ν.
1416/84 (ΔΕΥΑ).
• Βιομηχανίες σε • Οι νόμιμοι εκπρόσωποί
βιομηχανικές περιοχές. τους.
• Ιδιωτικές επιχειρήσεις. • ΕΤΒΑ.
• Οι ιδιοκτήτες.
Υποχρεώσεις
• Μελέτη, κατασκευή, λειτουργία και συντήρηση
συστήματος ύδρευσης.
• Διενέργεια υγειονομικών αναγνωρίσεων και
εργαστηριακών εξετάσεων.
• Λήψη κάθε μέτρου για να παρέχεται πόσιμο νερό σε
ποσότητα επαρκή για τις ανάγκες του υδρευόμενου
πληθυσμού και το σύστημα ύδρευσης να είναι
απαλλαγμένο από κάθε υγειονομικό κίνδυνο.
• Διάθεση στις αρμόδιες υγειονομικές αρχές
– αρχείο εργαστηριακών εξετάσεων.
– ημερολόγιο ύδρευσης.
– πληροφορίες για εκλογή πηγής υδροληψίας, χρησιμοποιούμενο
προσωπικό και μελέτη, κατασκευή συντήρηση και λειτουργία
συστήματος ύδρευσης.

Ποιοι ασκούν τον έλεγχο

Υπηρεσίες Υγείας της Ν.Α.

ασκούν εποπτικό έλεγχο της ποιότητας του πόσιμου νερού που
διαθέτουν οι υπεύθυνοι προκειμένου να διαπιστωθεί αν αυτό
ανταποκρίνεται στις απαιτήσεις του νόμου και αν οργανώνουν
πρόγραμμα ολοκληρωμένων εργαστηριακών εξετάσεων.
Δ/σεις Υγείας των Περιφερειών
Παρακολουθούν την ορθή εφαρμογή και εκτέλεση της νομοθεσίας στα
όρια ευθύνης τους. Συγκεντρώνουν και αξιολογούν τα στοιχεία
παρακολούθησης της ποιότητας του πόσιμου νερού και προτείνουν τη
λήψη προληπτικών και επανορθωτικών μέτρων.
 Φαινόμενο του θερμοκηπίου

ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΚΛΙΜΑΤΙΚΗ ΑΛΛΑΓΗ (GLOBAL

WARMING)
Παγκόσμια Θέρμανση (Global Warming) 1/27
•Φαινόμενο Θερμοκηπίου

Ο όρος παγκόσμια θέρμανση (global warming) δηλώνει μία ειδική περίπτωση

κλιματικής μεταβολής και αναφέρεται στην αύξηση της μέσης θερμοκρασίας της
ατμόσφαιρας, της γης και των ωκεανών. Ο όρος είναι εν γένει ουδέτερος ως προς τα
αίτια πρόκλησης της θέρμανσης του πλανήτη, ωστόσο έχει επικρατήσει να υπονοεί
την ανθρώπινη παρέμβαση. Αποδίδεται συχνά με διαφορετικό τρόπο, ως πλανητική
(υπέρ) θέρμανση ή παγκόσμια αύξηση της θερμοκρασίας, ενώ άλλες φορές
λανθασμένα ταυτίζεται με το “φαινόμενο του θερμοκηπίου” που αποτελεί έναν
φυσικό και απαραίτητο μηχανισμό παγκόσμιας θέρμανσης. Δίχως αυτό, η Γη θα ήταν
πολύ πιο κρύα με μέση θερμοκρασία περίπου -20 oC και δεν θα μπορούσε να υπάρχει
ζωή. Αντιθέτως, η μέση θερμοκρασία της Γης διατηρείται στο επίπεδο των 15 oC, χάρη
σε αυτό το φαινόμενο. Αυτό επιτυγχάνεται με μια σύνθετη διεργασία ανταλλαγής
ακτινοβολίας μεταξύ του συστήματος Γης-Ατμόσφαιρας. Όμως τα τελευταία χρόνια
λέγοντας φαινόμενο θερμοκηπίου δεν αναφερόμαστε στη φυσική αυτή διεργασία,
αλλά στην αυξημένη λειτουργία αυτής, λόγω της ρύπανσης της ατμόσφαιρας από τις
ανθρωπογενείς δραστηριότητες.

Παγκόσμια Θέρμανση (Global Warming) 2/27

•Φαινόμενο Θερμοκηπίου
Η ενέργεια που μεταφέρεται με ηλεκτρομαγνητική ακτινοβολία σχεδόν ποτέ δεν είναι
ενός συγκεκριμένου μήκους κύματος (μονοχρωματική), αλλά αποτελείται από ένα
σύνολο μονοχρωματικών ακτινοβολιών. Η κατανομή ενέργειας που προέρχεται από
την ακτινοβολία σε συνάρτηση με το μήκος κύματος ονομάζεται φάσμα. Η
ακτινοβολία στις διάφορες περιοχές του φάσματος (κάθε περιοχή αντιστοιχεί σε ένα
διάστημα τιμών του μήκους κύματος), έχει συγκεκριμένες ιδιότητες. Για παράδειγμα
η ορατή ακτινοβολία αντιστοιχεί στην περιοχή με μήκη κύματος από 0.39 έως 0.72
μm (ιώδες και ερυθρό αντίστοιχα).
 Παγκόσμια Θέρμανση (Global Warming) 3/27
•Φαινόμενο Θερμοκηπίου

Η ποσότητα της ακτινοβολίας, ή η ακτινοβολούμενη ροή F (σε cal·cm-2·min-1) όλων

των μηκών κύματος, που εκπέμπεται από την μονάδα επιφάνειας ενός μέλανος
σώματος εξαρτάται από τη θερμοκρασία αυτού του σώματος και δίνεται από τον
νόμο Stefan-Boltzmann:
F =  4

όπου σ είναι η σταθερά Stefan -Boltzmann και ισούται με 8,17·10-11 cal·cm-2min-1·Κ-4

και Τ είναι η θερμοκρασία σε οΚ. Η ακτινοβολία από ένα μέλαν σώμα σταματά στη
θερμοκρασία του απόλυτου μηδενός, 0 οΚ.
Η ακτινοβολία από το μέλαν σώμα είναι συνεχής πάνω στο ηλεκτρομαγνητικό φάσμα.
Η συχνότητα της μέγιστης έντασης αυτής της ακτινοβολίας σχετίζεται επίσης με την
θερμοκρασία του, σύμφωνα με το νόμο του Wien:
Vmax = Kw  T
όπου η συχνότητα ν είναι σε s-1 και η σταθερά Kw = 1,04·1011·s-1·Κ-1.

Παγκόσμια Θέρμανση (Global Warming) 4/27

•Φαινόμενο Θερμοκηπίου

Ο Ήλιος εκπέμπει κατά προσέγγιση ως ένα μέλαν σώμα, με δραστική (επιφανειακή)

θερμοκρασία περίπου 6000oΚ. Η ολική ροή ηλιακής ακτινοβολίας είναι 3,9*1026 W.
Από τον νόμο του Wien, έχει βρεθεί ότι η συχνότητα της μέγιστης έντασης της
ηλιακής ακτινοβολίας είναι 6.3*1014s-1 (λ=0,48 μm), που βρίσκεται στο ορατό τμήμα
του φάσματος.

Η Γη επανεκπέμπει προσεγγιστικά ως ένα μέλαν σώμα που βρίσκεται σε μια μέση

θερμοκρασία 290 oΚ. Η επανεκπεμπόμενη αυτή υπέρυθρη ακτινοβολία της Γης,
εκτείνεται σε μήκη κύματος από 3 μέχρι 80 μm, με ένα μέγιστο στα 11 μm περίπου.
Παγκόσμια Θέρμανση (Global Warming) 5/27

•Φαινόμενο Θερμοκηπίου

Παγκόσμια Θέρμανση (Global Warming) 6/27

•Φαινόμενο Θερμοκηπίου
Το φαινόμενο του θερμοκηπίου αναφέρεται κατ' αρχήν από τον Ζ. Fοurier το 1810, και
ένα αιώνα αργότερα, το 1896, ο Svande Arrhenious μας δίνει μια πλήρη περιγραφή
του φαινομένου και της αρχής που το διέπει: “Ορισμένα αέρια της ατμόσφαιρας
επιτρέπουν την διέλευση της ηλιακής ακτινοβολίας προς την Γη, ενώ παράλληλα
παρεμποδίζουν και επανακλούν προς το έδαφος ένας μέρος της υπέρυθρης
ακτινοβολίας που ανακλάται από την επιφάνεια της Γης. Η θέρμανση του πλανήτη
οφείλεται σε κατακράτηση μέρους της εκπεμπόμενης από τη Γη μακρού μήκους
κύματος ηλιακή ακτινοβολία”.
Στο σχήμα που ακολουθεί φαίνεται το ισοζύγιο της μικρού μήκους κύματος
εισερχόμενης ηλιακής ακτινοβολίας (βραχέα κύματα) στο σύστημα Γη-Ατμόσφαιρα
και της εκπεμπόμενης από τη Γη μεγάλου μήκους κύματος ακτινοβολία (μακρά
κύματα).
Παγκόσμια Θέρμανση (Global Warming) 7/27
•Φαινόμενο Θερμοκηπίου

Παγκόσμια Θέρμανση (Global Warming) 8/27

•Φαινόμενο Θερμοκηπίου
Ισοζύγιο ακτινοβολίας της Γης Ισοζύγιο ακτινοβολίας της Ατμόσφαιρας

Απορροφούμενη από Ήλιο 51 111 Γήινη ακτινοβολία

Εκπεμπόμενη από τα αέρια της ατμόσφαιρας 30 19 Απορρόφηση Ηλιακής Ακτινοβολίας

Εκπεμπόμενη από νέφη της ατμόσφαιρας 66 23 Εισροή από αισθητή θερμότητα

Εκπομπή φυσικής ακτινοβολίας της Γης -117 7 Εισροή από λανθάνουσα θερμότητα

Απώλειες από αισθητή θερμότητα -7 -66 Εκπεμπόμενη από νεφελώδη ατμόσφαιρα προς τη Γη

Απώλειες από λανθάνουσα θερμότητα -23 -30 Εκπεμπόμενη από ανέφελη ατμόσφαιρα προς τη Γη
ΣΥΝΟΛΟ 0
-30 Εκπεμπόμενη από ανέφελη ατμόσφαιρα προς το Διάστημα

-34 Εκπεμπόμενη από νεφελώδη ατμόσφαιρα προς το Διάστημα

0 ΣΥΝΟΛΟ
Παγκόσμια Θέρμανση (Global Warming) 9/27
•Φαινόμενο Θερμοκηπίου
Τα διάφορα συστατικά της ατμόσφαιρας απορροφούν διαφορετικό μήκος κύματος
της εκπεμπόμενης από τη Γη και τον Ήλιο ακτινοβολία, καθώς επίσης και με
διαφορετική ένταση.

Παγκόσμια Θέρμανση (Global Warming) 10/27

•Φαινόμενο Θερμοκηπίου
Παγκόσμια Θέρμανση (Global Warming) 11/27
•Φαινόμενο Θερμοκηπίου
Βάση αυτής της θεώρησης αναπτύχθηκε μια κλίμακα κατάταξης (σε μονάδες Wm-2kg-1)
των αερίων του θερμοκηπίου ανάλογα με την ανά μονάδα μάζας επίδραση που έχουν
στον παράγοντα RF (radiative force). Αυτή η κατάταξη θα επηρεάζεται προφανώς από
τα παρακάτω χαρακτηριστικά του αερίου:
(ί) την ένταση με την οποία το αέριο απορροφά υπέρυθρη (IR) ακτινοβολία,
(ίί) το μήκος κύματος αυτής της ακτινοβολίας, και
(ίίί) τη διάρκεια ζωής του αερίου στην ατμόσφαιρα.
Ονομάζουμε δυναμικό συμβολής ενός αερίου στο φαινόμενο του θερμοκηπίου (Global
Worming Potential, GWP), το δυναμικότητα που εμφανίζει 1 kg από το αέριο να
συνεισφέρει στον παράγοντα RF, σε σχέση με εκείνη που εμφανίζει 1 kg ενός άλλου
αερίου αναφοράς, που καθιερώθηκε να είναι το CO2. Έτσι έχουμε:
tf

   A(t )dt
A

GWP  0
tf

   R(t )dt
0
R

όπου tf είναι χρονικός ορίζοντας στον οποίο αναφερόμαστε, αΑ είναι το RF που

προκαλείται από την αύξηση του αερίου Α κατά 1kg, [A(t)] είναι η συνάρτηση χρονικής
μεταβολής ενός παλμού του συστατικού Α, και αR, [R(t)] οι ανάλογες παράμετροι που
αναφέρονται στο αέριο αναφοράς (το CO2).

Παγκόσμια Θέρμανση (Global Warming) 12/27

•Φαινόμενο Θερμοκηπίου
Παγκόσμια Θέρμανση (Global Warming) 13/27
•Φαινόμενο Θερμοκηπίου

Παγκόσμια Θέρμανση (Global Warming) 14/27

•Φαινόμενο Θερμοκηπίου

-Το μονοξείδιο του άνθρακα (CO) συνεισφέρει έμμεσα αλλά θετικά στο φαινόμενο
του θερμοκηπίου: (α) Αντιδρά με τις ρίζες •ΟΗ που υφίστανται στην ατμόσφαιρα
παράγοντας CΟ2 (β) Η έλλειψη ριζών •ΟΗ ελαττώνει την οξείδωση του CH4 και (γ) η
έλλειψη •ΟΗ ελαττώνει τη διάσπαση του όζοντος στην τροπόσφαιρα. Aποτέλεσμα n
αύξnση των επιπέδων και των τριών αερίων του θερμοκηπίου (CΟ2, CH4, Ο3).
-Τα ΝΟx σε συνδυασμό με υδρογονάνθρακες και ηλιακή ακτινοβολία, συμμετέχουν σε
φωτοχημικές αντιδράσεις παραγωγής φωτοχημικού νέφους, το οποίο έχει υψηλή
περιεκτικότητα σε Ο3.
-Η δράση των υδρατμών είναι πιο πολύπλοκη. Τα σύννεφα των χαμηλών
ατμοσφαιρικών στρωμάτων αντανακλούν προς το σύμπαν την προσπίπτουσα ηλιακή
ακτινοβολία, μειώνοντας την υπερθέρμανση. Αντίθετα, οι υδρατμοί στα ανώτερα
στρώματα επιτρέπουν τη διέλευση της ηλιακής ακτινοβολίας, αλλά εμποδίζουν την
αντίστροφη πορεία της υπέρυθρης, ενισχύοντας έτσι το φαινόμενο.
Παγκόσμια Θέρμανση (Global Warming) 15/27
•Φαινόμενο Θερμοκηπίου
-Το Ο3 είναι ένας σπουδαίος απορροφητής τόσο της προσπίπτουσας ηλιακής
ακτινοβολίας, όσο και της επανεκπεμπόμενης υπέρυθρης από τη Γη. Έτσι μια αύξηση
του τροποσφαιρικού Ο3, καθώς και μείωση του στρατοσφαιρικού, θα οδηγήσει σε
αύξηση της θερμοκρασίας της Γης. Σημειώνεται ότι η ρύπανση της ατμόσφαιρας
προκαλεί τόσο την μείωση του στρατοσφαιρικού όσο και την αύξηση του
τροποσφαιρικού Ο3, συμβάλλοντας έτσι με διπλό τρόπο στην ενίσχυση του
φαινομένου του θερμοκηπίου. Αν και μόνο το 10% του συνολικού Ο3 βρίσκεται στη
τροπόσφαιρα, αυτό τελικά έχει τη μεγαλύτερη συμβολή στη διαμόρφωση της
θερμοκρασίας της Γης.
- Το CH4 εμφανίζει έμμεσες επιδράσεις. Εκτός του ότι απορροφά υπέρυθρη
ακτινοβολία, επιδρά στη συγκέντρωση του τροποσφαιρικού Ο3 και στην οξειδωτική
ικανότητα της ατμόσφαιρας εφόσον αντιδρά με σημαντικές ποσότητες ριζών ΟΗ.
-Οι CFCs και οι HCFCs, εκτός της άμεσης συμβολής τους στο φαινόμενο του
θερμοκηπίου καθότι απορροφούν έντονα στο υπέρυθρο, ευθύνονται και για την
μείωση του στρατοσφαιρικού Ο3, μια επίδραση προς την αύξηση της θερμοκρασίας,
που πρέπει να υπολογιστεί. Πράγματι, μείωση του στρατοσφαιρικού Ο3 σημαίνει
περισσότερη καταφθάνουσα ακτινοβολία στην επιφάνεια της Γης, δηλαδή, περαιτέρω
αύξηση της επιφανειακής θερμοκρασίας αυτής.

Παγκόσμια Θέρμανση (Global Warming) 16/27

•Παγκόσμια Κλιματική Αλλαγή

Είναι προφανές, ότι αύξηση των συγκεντρώσεων των ενώσεων που συμμετέχουν στο
‘Φαινόμενο του Θερμοκηπίου’ (θερμοκηπικά αέρια), οδηγεί σε αύξηση της
θερμοκρασίας του πλανήτη, και το φαινόμενο αυτό είναι η Παγκόσμια Θέρμανση ή
αλλιώς Παγκόσμια Κλιματική Αλλαγή.
Ανθρωπογενείς δραστηριότητες συντελούν στην αύξηση της συγκέντρωσης των
αερίων των κατώτερων στρωμάτων της ατμόσφαιρας (διοξείδιο του άνθρακα,
υδρατμοί, χλωροφθοράνθρακες, όζον κλπ.), συνεισφέροντας με 450 εκατομμύρια
τόνους μεθανίου κάθε χρόνο. Οι συγκεντρώσεις σε διοξείδιο του άνθρακα και
μεθάνιο έχουν αυξηθεί από το 1750 κατά 31% και 149% αντίστοιχα, ενώ βρίσκονται
στα υψηλότερα επίπεδα των τελευταίων 650.000 ετών. Εκτιμάται ότι τα τρία τέταρτα
της ανθρωπογενούς παραγωγής διοξειδίου του άνθρακα, οφείλεται σε χρήση
ορυκτών καυσίμων, ενώ το υπόλοιπο μέρος προέρχεται από αλλαγές που
συντελούνται στο έδαφος, κυρίως μέσω της αποδάσωσης και επακόλουθες
διαταραχές στον κύκλο του άνθρακα.
Παγκόσμια Θέρμανση (Global Warming) 17/27
•Παγκόσμια Κλιματική Αλλαγή

Παγκόσμια Θέρμανση (Global Warming) 18/27

•Παγκόσμια Κλιματική Αλλαγή

Παγκόσμια Θέρμανση (Global Warming) 19/27
•Παγκόσμια Κλιματική Αλλαγή
Ο βαθμός συσχέτισης της αύξησης της συγκέντρωσης των θερμοκηπικών αερίων με
την αύξηση της μέσης θερμοκρασίας του πλανήτη είναι παραπάνω από εμφανής,
γεγονός που απαιτεί τη λήψη δραστικών μέτρων για τον έλεγχο των εκπομπών των
ενώσεων αυτών.

Παγκόσμια Θέρμανση (Global Warming) 20/27

•Παγκόσμια Κλιματική Αλλαγή
Ο χάρτης απεικονίζει διαφορές στις θερμοκρασίες, όπως αυτές μετρήθηκαν από τον
Ιανουάριο του 1995 μέχρι το 2004, σε σύγκριση με τις θερμοκρασίες της περιόδου
1940-1980. Η μέση αύξηση είναι 0.42 °C και αποτελεί μία παράμετρο του φαινομένου
της παγκόσμιας θέρμανσης.
Παγκόσμια Θέρμανση (Global Warming) 21/27

•Παγκόσμια Κλιματική Αλλαγή

Η επίσημη επιστημονική θέση πάνω στις κλιματικές μεταβολές, όπως αυτή

εκφράζεται από την Διακυβερνητική Επιτροπή για την Αλλαγή του Κλίματος
(Intergovernmental Panel on Climate Change, IPCC) του ΟΗΕ, είναι πως η μέση
θερμοκρασία του πλανήτη έχει αυξηθεί 0.6 ± 0.2 °C από τα τέλη του 19ου αιώνα και
πως η αύξηση αυτή οφείλεται σημαντικά στην ανθρώπινη δραστηριότητα των
τελευταίων 50 ετών. Μία μειοψηφία επιστημόνων, διαφοροποιείται σε σχέση με την
άποψη αυτή, αμφισβητώντας την καταλυτική επίδραση που ενδέχεται να έχει η
ανθρώπινη δραστηριότητα σε σχέση με την παγκόσμια θέρμανση.
Σχετικά με τις κλιματικές μεταβολές που αναμένονται μελλοντικά, επικρατεί ένα
σημαντικό ποσοστό αβεβαιότητας σε επίπεδο επιστημονικών προβλέψεων, ενώ το
θέμα αποτελεί επιπλέον ένα αμφιλεγόμενο πολιτικό ζήτημα, που σχετίζεται με την
ανάγκη λήψης πολιτικών μέτρων αντιμετώπισης του προβλήματος της παγκόσμιας
θέρμανσης, εκ μέρους των κυβερνήσεων.

Παγκόσμια Θέρμανση (Global Warming) 22/27

•Παγκόσμια Κλιματική Αλλαγή
Σύμφωνα με επιστημονικές έρευνες της IPCC, η θερμοκρασία της Γης ενδέχεται να
αυξηθεί κατά 1.4 - 5.8 °C εντός της χρονικής περιόδου 1990 και 2100. Οι συνέπειες
μίας τέτοιας ενδεχόμενης αύξησης, επεκτείνονται και σε άλλου είδους μεταβολές,
όπως:
• Αύξηση της στάθμης των θαλασσών.
• Δημιουργία ακραίων καιρικών φαινομένων όπως πλημμύρες, τυφώνες και
καταιγίδες.
•Αύξηση των βροχοχιονοπτώσεων στα υψηλότερα γεωγραφικά πλάτη με αντίστοιχη
ξηρασία στα μέσα γεωγραφικά πλάτη, ιδιαίτερα το καλοκαίρι.
• Μεταβολές στη βλάστηση με μετατόπιση των έφορων περιοχών σε υψηλοτέρα
γεωγραφικά πλάτη και αντίστοιχες κοινωνικοοικονομικές συνέπειες.
• Αύξηση των μουσώνων και των βροχοπτώσεων που πλήττουν την Νότια Ασία.
• Εξαφάνιση βιολογικών ειδών.
Παγκόσμια Θέρμανση (Global Warming) 23/27
Μέτρα για την αντιμετώπιση της Παγκόσμιας Κλιματικής Αλλαγής

Μείωση της χρήσης χλωροφθορανθράκων (CFCs). Αυτός ο τομέας παρουσιάζει τις

μικρότερες δυσκολίες, εφόσον η παραγωγή των CFCs είναι περιορισμένη. Παρόλα
αυτά το δυναμικό συμβολής τους στο φαινόμενο του θερμοκηπίου είναι τεράστιο,
12.000-15.000 φορές μεγαλύτερο από αυτό του CO2. Εκτιμάται ότι η κατάργηση της
χρήσης τους από το 2000 θα υποβίβαζε κατά 25% τις εκτιμήσεις για παγκόσμια
υπερθέρμανση. Οι κυριότερες χρήσεις των CFCs είναι στα αεροζόλ (32% ), στα
διογκωμένα πλαστικά (31 % ), στα ψυκτικά υγρά (31 % ), στα διαλυτικά (6%). Έχουν
παρθεί ήδη σχετικές αποφάσεις για την ελάττωση της παραγωγής τους. Το
Πρωτόκολλο του Μόντρεαλ (17 Σεπτεμβρίου 1987) επιβάλει μια ελάττωση σε
παγκόσμιο επίπεδο της τάξης του 40%. Οι στόχοι που θέτονται σήμερα από τα κράτη
του κόσμου είναι πιο δραστικοί εφόσον είναι γνωστή η δράση των ενώσεων αυτών σε
ένα επιπλέον παγκόσμιας κλίμακας καταστροφικό φαινόμενο. Την καταστροφή του
στρατοσφαιρικού όζοντος και την επακόλουθη τρύπα του όζοντος που παρατηρήθηκε
αρχικά στην Ανταρκτική, αλλά σήμερα εμφανίζεται σε πολλά σημεία του πλανήτη.

Παγκόσμια Θέρμανση (Global Warming) 24/27

Μέτρα για την αντιμετώπιση της Παγκόσμιας Κλιματικής Αλλαγής

Μείωση του όζοντος της τροπόσφαιρας. Αυτό είναι ένα μάλλον πιο σύνθετο
πρόβλημα, καθότι το ‘κακό’ αυτό όζον δημιουργείται, όπως έχουμε αναλύσει,
δευτερογενώς από διάφορους πρωτογενείς ρύπους (ΝΟΧ, υδρογονάνθρακες) της
βιομηχανίας και των αυτοκινήτων, με την συμβολή και της ηλιακής ακτινοβολίας.
Εντούτοις έχουν παρθεί πολλά μέτρα για την ελάττωση των πρωτογενών αυτών
ρύπων, ιδιαίτερα αυτών που προέρχονται από τα αυτοκίνητα (χρήση καταλυτικών
μετατροπέων), και εκτός των άλλων, η εποχή του εντελώς καθαρού αυτοκινήτου (zero
emission car) όπου η ενέργεια για την κίνησή του θα παράγεται από κελιά καυσίμου
(fuel cells), δεν φαίνεται να αργεί.
Μείωση του Ν2Ο. Το υποξείδιο του αζώτου παράγεται κατά σημαντικό ποσοστό από
την καύση υδρογονανθράκων για παραγωγή ενέργειας και από την αυτοκίνηση. Τα
μέτρα που αναφέραμε παραπάνω σίγουρα θα έχουν σαν αποτέλεσμα τη μείωση της
παραγωγής του. Παρόλα αυτά, η μείωση της χρήσης αζωτούχων λιπασμάτων και
αποφυγή της μαζικής έκλυσης ουρίας μπορούν να ελαττώσουν περαιτέρω την
παραγωγή αυτού του αερίου. Ας αναφερθεί ξανά εδώ η σοβαρή επίδραση του N2Ο
και στην καταστροφή του όζοντος της στρατόσφαιρας.
Παγκόσμια Θέρμανση (Global Warming) 25/27
Μέτρα για την αντιμετώπιση της Παγκόσμιας Κλιματικής Αλλαγής

Ελάττωση του μεθανίου. Εδώ τα πράγματα περιπλέκονται εφόσον εμφανίζονται

αντικρουόμενες τάσεις: Το μεθάνιο εμφανίζει 20πλάσιο δυναμικό από εκείνο του CO2
στο φαινόμενο του θερμοκηπίου. Από την άλλη μεριά η χρήση του ως καύσιμο (χρήση
Φυσικού Αερίου) είναι εκείνη με την μικρότερη παραγωγή CO2 σε σχέση με
οποιονδήποτε άλλο καύσιμο, δηλαδή, υδρογονάνθρακα (πετρέλαιο, βενζίνες) ή
γαιάνθρακα. Προκειμένου λοιπόν να περιορίσουμε το φαινόμενο του θερμοκηπίου σε
σχέση με το μεθάνιο πρέπει μάλλον να ακολουθήσουμε τις παρακάτω υποδείξεις:

1) Να μειώσουμε τις μη-ελεγχόμενες πηγές έκλυσης μεθανίου στην ατμόσφαιρα. Το

μεθάνιο παράγεται κυρίως από αναερόβιες ζυμώσεις που έχουν να κάνουν με
ανθρώπινες δραστηριότητες (ορυζώνες, καύση βιομάζας, απορρίμματα, απώλειες
κατά την παραγωγή Φυσικού Αερίου, κτλ)
2) Να καταστήσουμε κατά το δυνατόν το Φυσικό Αέριο ως καύσιμο για παραγωγή
ενέργειας, με σοβαρή βεβαίως μέριμνα ώστε να αποφευχθούν διαρροές μεθανίου
στον αέρα.

Παγκόσμια Θέρμανση (Global Warming) 26/27

Μέτρα για την αντιμετώπιση της Παγκόσμιας Κλιματικής Αλλαγής

Ελάττωση του CO2. Εδώ εντοπίζεται το πολυπλοκότερο και πλέον δυσεπίλυτο

πρόβλημα. Η παραγωγή CO2 σχετίζεται άμεσα με τις περισσότερες ανθρώπινες
δραστηριότητες: τις διάφορες τεχνολογίες παραγωγής προϊόντων, την παραγωγή
ενέργειας, κτλ. Από την άλλη πλευρά η κατοίκηση όλο και μεγαλύτερων εκτάσεων της
Γης από τον άνθρωπο σαν αποτέλεσμα της αύξησης του πληθυσμού, η καταστροφή
των δασών, και γενικότερα η μείωση της χλωρίδας του πλανήτη, εντείνει το
πρόβλημα. Η φωτοσύνθεση είναι ένας από τους σοβαρότερους τρόπους μείωσης του
ατμοσφαιρικού CO2.
Πρέπει να ληφθούν δρακόντεια μέτρα για την ελάττωση των εκπομπών CO2 από τις
δραστηριότητες (προσωπικές και βιομηχανικές) του ανθρώπου. Πρέπει να
αναπτυχθούν από την χημική βιομηχανία νέες τεχνολογίες διάθεσης του CO2. Eίvαι
αξιοσημείωτο ότι γίνεται μια παγκόσμια προσπάθεια για να εισαχθεί η εκπομπή CO2
στην λίστα των υπό έλεγχο (και υπό το κράτος κανονισμών) εκπεμπόμενων αερίων
στην ατμόσφαιρα, ενώ από την άλλη, η κοινότητα των επιστημόνων της κατάλυσης
και των τεχνολόγων αναζητεί τρόπους διάθεσης του αερίου αυτού, διοργανώνοντας
ειδικά συνέδρια επί του θέματος.
Παγκόσμια Θέρμανση (Global Warming) 27/27
Μέτρα για την αντιμετώπιση της Παγκόσμιας Κλιματικής Αλλαγής

Η στροφή της τεχνολογίας για την ανεύρεση και εκμετάλλευση άλλων πηγών
ενέργειας, αντί για την καύση υδρογονανθράκων θα επιφέρει τεράστια οφέλη στην
λύση αυτού του προβλήματος. Τέτοιες καθαρές πηγές ενέργειας μπορούν να είναι:
•Ηλιακή.
•Αιολική.
•Υδροηλεκτρική.
•Γεωθερμική.
•Βιομάζα.
•Βιοαιθανόλη και Biodiesel.
Αυτές οι ενεργειακές πηγές ονομάζονται Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας (ΑΠΕ) και
είναι οι μόνες που δεν επιβαρύνουν το περιβάλλον με CO2. Στην τελευταία
συνδιάσκεψη κορυφής για την προστασία του περιβάλλοντος που έγινε στο Κιότο της
Ιαπωνίας, τα κράτη μέλη δεσμεύτηκαν να εξαντλήσουν τα περιθώρια για την
ευρύτερη χρήση των ΑΠΕ.

Ξενοβιοτικές ενώσεις
 Πενταχλωροφαινόλη (PCP)

Οξύτητα.

Μυκητοκτόνο.

Εσωτερικοί χώροι
Συντηρητικό ξυλείας.
Κόστος αποκατάστασης κτιρίων.
Έκθεση ανθρώπων στη ρύπανση.

Ιδιότητες
pKs = 4.7 (οξύτητα λόγω όξινου Η στην υδροξυλική ομάδα)
Διαλυτότητα στο νερό 14 ppm
σε μεθανόλη 180 g/l
σε ακετόνη 50 g/l
σε βενζόλιο 15 g/l
σε λίπος 213 g/kg
Σημείο τήξης 189 0C
Σημείο ζέσης 310 0C
Λιποφιλία λόγω του μεγάλου αριθμού χλωρίων

log Κow 5
 Συντελεστής κατανομής n-οκτανόλης-
νερού (Κow)
Πρόβλεψη κατανομής ρύπων μεταξύ οργανικής και
υδατικής φάσης.
Επιλογή οκτανόλης διότι είναι καλό υποκατάστατο ενός
διαλύτη που δεν έχει σχέση με το νερό.
Kow εξαρτάται από τη διαλυτότητα στο νερό και τα δομικά
χαρακτηριστικά (πολικές ομάδες, δια- και ενδομοριακές
αλληλεπιδράσεις, αριθμό αλογόνων, ηλεκτρονιακούς συντελεστές, κλπ).

Παραδείγματα:
Βενζόλιο (2.13).
Τολουόλιο (2.69).
Οξικός αιθυλεστέρας (0.29).
Μεθυλοανιλίνη (1.66).
Διμεθυλοανιλίνη (2.31).

Παρασκευές
 Παραπροϊόντα

Παγκόσμια παραγωγή
Παγκόσμια 40000 t (το 1987))

Ευρωπαϊκή Ένωση 8000 t (έως το

1984)
Χρήση

Ζιζανιοκτόνο
(ρύζι, Άπω Ανατολή = ρυπασμένα νερά 0.01-0.1 ppb).

Βιομηχανία ξύλου
(συντηρητικά ξυλείας έως το 1978 περιείχαν 6% PCP).

Βιομηχανία δερμάτων και ρούχων

(ως συντηρητικό χρησιμοποιείτο
πενταχλωροφαινυλολαουρυλεστέρας).
 Η PCP στην ατμόσφαιρα

Πτητικότητα με υδρατμούς 0.17 g/l υδρατμών.

Εκπομπές από μονάδες παραγωγής και επεξεργασίας

μηδαμινές.
Σε εσωτερικούς και άλλους εξωτερικούς χώρους

Εργοστασίων ξυλείας 100.0 mg/m3

Σε κατοικίες πλησίον εργοστασίων ξυλείας 1.7 μg/m3

Στην ατμόσφαιρα πόλεων (Antwerp) 7.0 ng/m3

Στις Άνδεις (Βολιβία, 5200 m) 0.5 ng/m3.

Η PCP στα νερά

Σε pH < 7 διάσταση της PCP είναι περιορισμένη
προσρόφηση ως υδρόφοβη ένωση
λιπόφιλες ιδιότητες υπερισχύουν.

Σε pH > 7 διάσταση αυξημένη

προσρόφηση του ανιόντος μέσω
ουδέτερων ιοντικών ζευγών με
μέταλλο-κατιόντα.
Ανώτατες συγκεντρώσεις σε νερά (ppb).
Επιφανειακά
Δανία (11), Γερμανία (0.4), Ολλανδία (1.1), Ελβετία (0.002).
Αστικά λύματα
USA (Input 1.6-Output 4.4), Europe (Input 0.7-Output 2.4).
Υγρά απόβλητα βιομηχανιών ξύλου
Είσοδος 8200-75000, Έξοδος 27-32000.
 Η PCP στο έδαφος
Το 50% της PCP και των μεταβολιτών της εξαφανίζονται
σύντομα από το έδαφος.Το υπόλοιπο σχηματίζει με αυτό τα
ονομαζόμενα "μη εκχυλιζόμενα υπολείμματα“.
Φιλανδία (έδαφος πλησίον εργοστασίου ξυλείας)
Απόσταση 20 m βάθος 5 cm (45 ppm)
80 cm (1.9 ppm).
Απόσταση 120 m βάθος 5 cm (0.14 ppm)
80 cm (0.003 ppm).
Υπόγεια νερά στην περιοχή του εργοστασίου 56-190
ppm.
Σκωτία
Βάθος 10 cm (35 ppb) και σε βάθος 30 cm (26 ppb).
Γερμανία (μέγιστες συγκεντρώσεις από διαφορετικές
περιοχές)
Βάθος 10 cm (140 ppb) και σε βάθος 30 cm (180 ppb).

Η PCP στα τρόφιμα

USA (1973-74)
Σε 3-5% των δειγμάτων βρέθηκαν
0.01-0.04 ppm PCP
Προϊόντα

Ζάχαρη
Σιτηρά.
 Η PCP σε εσωτερικούς χώρους
ΜΑΚ 0.5 mg/m3 ενώ η πυκνότητα κορεσμού είναι 216
μg/m3.
Πηγές: δάπεδα, ταπετσαρίες, μοκέτες, έπιπλα,
οικιακή σκόνη.
Οικιακή σκόνη
Σε οικίες με εμποτισμένη ξυλεία(15-20 μg PCP/m3), ενώ σε
οικίες μάρτυρες βρέθηκαν
(5-10 ng PCP/m3).
Συγκεντρώσεις (σε μg/m3 για αέρια και μg/g για στερεά δείγματα)
Αίμα: (5-7 μg/g).
Υπνοδωμάτιο: αέρας (0.28), ξύλο (297), χαλί (2.0), πάπλωμα (1.3).
Παιδικό δωμάτιο: αέρας (0.6), ξύλο (16.3), εσώρουχα (48.4), κουρτίνα
(4.3).
Δωμάτιο μουσικής: αέρας(0.2), δοκάρια ταβανιού (1450), σκόνη (44.4).

Συμπεριφορά της PCP στο περιβάλλον 1

Πείραμα με ξύλινο βαμμένο κιβώτιο (50 x 50 x 50 cm).

Τοποθέτηση βαμβακερών κλωστοϋφαντουργικών προϊόντων με

συχνότητα ανταλλαγής αέρα 1.6
Σε 2 εβδομάδες επέρχεται ισορροπία
100 ng PCP και 500 ng lindane/m3 στον αέρα
20 μg PCP/g και 6 μg lindane/m3
Lindane (εξαχλωροβενζόλιο λιγότερο πολικό)
προσροφάται σε μάλλινα και ακρυλικά υφάσματα
καλύτερα από την PCP, λόγω μεγαλύτερης
περιεκτικότητας λίπους (μάλλινα) και μικρότερης
πολικότητας (ακρυλικά).
 Συμπεριφορά της PCP στο περιβάλλον 2
Αβιοτική συμπεριφορά στην τροπόσφαιρα (αποδόμηση)

Συμπεριφορά της PCP σε υδατικά

οικοσυστήματα 1
Σε όξινο pH βιοσυσσώρευση σε οργανισμούς.
Φύκι (cholera fusca) σε 24 h
(συντελεστής βιοσυσσώρευσης 1250)
Ιχθείς (Goldorfen) σε 3 d
(συντελεστής βιοσυσσώρευσης 1050)
Ενεργός ιλύς σε 5 d (συντελεστής βιοσυσσώρευσης 1100).
Βιοσυσσώρευση λαμβάνει χώρα σε ήπαρ και
χολή μικροοργανισμούς και μύκητες. Η
αποδόμηση (πείραμα με 14C-PCP προς 14CO2)
δεν ήταν δυνατή.
PCP ανθεκτική σε ύστερα από 7 μήνες.
Ρύπανση νερών 250 μg/l σε PCP σημαίνει
επιβάρυνση οστρακοειδών έως 8800 μg/kg εντός 12 ωρών.
 Συμπεριφορά της PCP σε εδαφικά
οικοσυστήματα
PCP τοξική στα φυτά σε χαμηλά pH (μείωση διάστασης),
καθότι αυξάνεται η διαπερατότητα μέσω των βιολογικών
μεμβρανών.
Στο σύστημα έδαφος-φυτό με 14C ενώσεις αποδείχθηκε ότι
μετά από μια βλαστική περίοδο το 36.5% παρέμεινε στο
έδαφος, το 12.9% στο φυτό (ρίζα) και το 50.6% διέφυγε
(ατμόσφαιρα).

Αναερόβιος μεταβολισμός της PCP είναι πιο εύκολος προς

•Πενταχλωροανισόλη.
•Ακετυλίωση υδροξυλικής ομάδας.
•Αναγωγική αποχλωρίωση προς τετραχλωροφαινόλες.
•Υδροξυλίωση προς τετραχλωρο-υδροκικόνη που αποδομείται
περαιτέρω.

Τοξικότητα της PCP

H τιμή EC50 αναφέρεται στη δραστική συγκέντρωση (50%
δράση).
Η τιμή LC50 αναφέρεται στη συγκέντρωση θνησιμότητας
(50% θνησιμότητα).
Η τιμή LD50 αναφέρεται στη δόση θνησιμότητας.
LC50 για γαιοσκώληκες 190 ppm (έδαφος).
LC50 για αρουραίους και κουνέλια 30-210 ppm (ενέσεις).
Η PCP αποχλωριώνεται στους αρουραίους λόγω ενός
ενζύμου που υπάρχει στο ήπαρ.
Σε πιθήκους και ανθρώπους αποδόμηση σε τετραχλωρο-
υδροκινόνη.
Σε χοίρους που ζουν σε στάβλο από υλικά εμποτισμένης ξυλεία
μερικών ppb PCP βρέθηκε έως 4.8 ppb OCDD και στο μητρικό γάλα των
ζώνω βρέθηκαν 0.3 ppm PCP και 18 ppt OCDD.
Συμπεριφορά PCP στον άνθρωπο

Λήψη PCP: κατάποση, αναπνοή, δέρμα.

Συμπτώματα χρόνιας έκθεσης: ζάλη, πονοκέφαλοι, εμετός,
ταχυκαρδία, πυρετός, ιδρώτας, απώλεια βάρους.
Ισχυρή δηλητηρίαση: παράλυση αναπνοής, καρδιακή
ανεπάρκεια, πνευμονικό οίδημα.
LC50 σε περίπτωση κατάποσης: 29 mg PCP/kg βάρους.
Έρευνα
51 δηλητηριάσεις : 60% θάνατος με συγκεντρώσεις
στα ούρα (365 ppm) και στο αίμα (173 ppm).

Έκθεση στο εργασιακό περιβάλλον

Το όριο των 0.5 mg/m3 αέρα στη Γερμανία θεωρείται

πολύ υψηλό, καθότι εργαζόμενοι παρουσίαζαν
δερματικές παθήσεις και ερεθισμούς οφθαλμών σε
χαμηλότερες συγκεντρώσεις.
Μέση συγκέντρωση PCP στα ούρα 1 ppm.
Σε άτομα που δεν εκτέθηκαν σε PCP: 0.01 ppm.

Άλλες πηγές έκθεσης σε ανθρώπους:

1. Τρόφιμα, όπου δε διεξάγονται μετρήσεις.

2. Μεταβολίτες άλλων χλωριωμένων ενώσεων,
όπου επίσης δε διεξάγονται έλεγχοι.
3. Κλωστοϋφαντουργικά προϊόντα.
 Οι φθαλικοί εστέρες

Προσθήκη στο PVC έως 40% ως πλαστικοποιητές.

Πλαστικοποιητές προσδίδουν στα προϊόντα μαλακότητα,

ελαστικότητα και επεξεργασιμότητα ελαττώνοντας το
σημείο τήξης και πήξης, χωρίς να μεταβάλουν τη χημική
φύση των μακρομορίων.
Ιστορικά
Πρώτοι πλαστικοποιητές: κηροί, έλαια, βάλσαμα
1912 ανακαλύφθηκε η τριφαινυλοφωσφίνη.
1920 ανακαλύφθηκαν οι φθαλικοί εστέρες, οι οποίοι
σήμερα καλύπτουν το 60% της παγκόσμιας αγοράς.

Παρασκευές
1. Ναφθαλίνη + Ο2 (V2O5) = φθαλικός ανυδρίτης.
2. Φθαλικός ανυδρίτης+ αλκανόλη (Η2SO4) =
φθαλικός διαλκυλεστέρας.
Η αλκανόλη παρασκευάζεται :

α-ολεφίνη + CO + H2 = αλδεύδη
Αλδεύδη + Η2 (καταλύτης) = αλκανόλη (C6 – C8)
Άλλη παρασκευή
1. ο-ξυλόλιο + ΚMnO4 = φθαλικό οξύ.
2. Φθαλικό οξύ + αλκανόλη (H2SO4) =
φθαλικός διαλκυλεστέρας.
 Ιδιότητες
Χαμηλά σημεία τήξης και υψηλά σημεία ζέσης.
Χαμηλή τάση ατμών και μηδαμινή διαλυτότητα.
(Φώτο)-χημικά σταθερές ενώσεις.
Πτητικότητα
Αύξηση με αυξανόμενη διακλάδωση στην αλκυλομάδα.
Εκχύλιση με κηροζίνη πολύ καλή, με νερό όχι καλή.
Log Kow έχει ανάλογα με την παράπλευρη ομάδα από
1.53 (μεθυλομάδες) έως 4.91 (βουτυλοβενζυλομάδες).
Ανάλυση
GC/FID
HPLC/UV-Vis (224 nm).
Με φαινόλες (παρουσία Η+) δίνουν φαινολοφθαλείνη
που χρησιμοποιείται στην ποσοτική αναλυτική χημεία.

Παραγωγή και χρήση

1977 : 3 865 000 000 τόνοι παγκοσμίως
2 000 000 000 σε Ευρώπη
1 000 000 000 σε Βόρειο Αμερική
2/3 ανήκουν στoν DEHP (2-ethylhexylphtalate)
Γερμανία (1978-1987) 4.200.000.000 τόνοι φθαλικοί εστέρες
και 10.800.000.000 τόνοι PVC
Οι πολυολεφίνες (εξωτερική πλαστικοποίηση) είναι
ανταγωνιστές των φθαλικών εστέρων (εσωτερική
πλαστικοποίηση).
Χρήση
1. Πλαστικοποιητές σε προϊόντα PVC (DEHP).
2. Διαλύτες ή μεταφορικές ενώσεις στη βιομηχανία (DEP).
3. Καταπολέμηση αφρών σε βιομηχανία χάρτου (DBP).
4. Λιπαντικά έλαια στη βιομηχανία καλλυντικών (DEP).
 Κατανομή στο περιβάλλον

Πλαστικοποιητές σε προϊόντα PVC.

Καλώδια μονώσεων (25%).

Ελαστικά (10%).
Καλύμματα δαπέδων (15%).
Συνθετικά δέρματα (11%).
Υλικά μονώσεων στη βιομηχανία αυτοκινήτου (8%)
Διάφορα άλλα αντικείμενα
Ιατρικά είδη
Γάντια
Μπάλες
Κύκλος εργασιών PVC στη Γερμανία
1974 5 000 000 000 €

Είσοδος στο περιβάλλον

• Εκπομπές από παραγωγή και διάδοση
Τεράστιες ποσότητες σε περιορισμένους γεωγραφικά χώρους.

• Εκπομπές από διάρκεια χρήσης και διάθεσης

Μικρές ποσότητες εγκλωβισμένες σε πολυμερείς μήτρες
από πολλούς ανθρώπους χωρίς γεωγραφικούς περιορισμούς.

Καναδάς 1973
• συνολική παραγωγή 35600 τόνοι φθαλικοί εστέρες
• συνολικές εκπομπές 713-1598 τόνοι + 137 τόνοι
από καύση απορριμμάτων + 3789 τόνοι από ΧΥΤΑ
Σύνολο : 4639 – 5524 τόνοι.
 Φθαλικοί εστέρες στη ατμόσφαιρα
• κατά τη διάρκεια παραγωγής των (150 0C).
• κατά την καύση αστικών και λοιπών αποβλήτων
(θερμοκρασίες άνω των 1000 0C).
• από ψεκαστήρες που τους περιέχουν.
Εργοστάσιο καύσης απορριμμάτων Ontario
Αέρας: 0.7 μg DBP/m3 και 0.3 μg DEHP/m3
Πόλη της Νέας Υόρκης (1977)
4-6 μg DBP/m3 και 10-17 μg EHP/m3
Εργοστάσια παραγωγής
10 mg/m3 φθαλικοί εστέρες
Long range transport
0.4 ng DEHP/m3 (gulf of Mexico).

Φθαλικοί εστέρες σε υδάτινα

Επιφανειακά νερά
οικοσυστήματα
Εκβολές ποταμών 15-55 ppb (εργοστάσιο χάρτου)
Λίμνη Michigan 5 ppb
Λίμνη Ontario 300 ppb
Κόλπος Μεξικού 0.08 ppb (ανοιχτά), 0.13 (ακτές)
Βιομηχανικά λύματα (400-12500 ppb).
Ιζήματα
Κόλπος Μεξικού: 2.0 ppb (ανοιχτά), 6.6 ppb (ακτή)
Ποταμός Ρήνος: 7000-71000 ppb DEHP
Ποταμός Ιαπωνίας: 80-1360 ppb DEHP
υπερκείμενο υγρό 0.1-2.19 ppb
Ιλύς εγκαταστάσεων βιολογικών καθαρισμών
Αστικών λυμάτων έως 58000 ppm.
Πόσιμο νερό
0.01-1.0 ppb DEP, 0.4-30.0 DEHP (σωλήνες PVC).
 Φθαλικοί εστέρες στο έδαφος και
στα τρόφιμα
Εδαφικές ρυπάνσεις (έως 100 ppm) μέσω ατμο-
σφαιρικών"fall out and wash out" διαδικασιών.

Φθαλικοί εστέρες δεσμευμένοι με τις χουμικές ενώσεις

(non extractable residues) υπό μορφή συμπλόκων.

Ρύπανση τροφίμων προέρχεται από συσκευασία.

Ψωμί, αυγά και κρέας ελάχιστα επιβαρημένα.
Γάλα και τυρί έχουν ανιχνευθεί έως 35 ppm DEHP.
Ψάρια από ρυπασμένα νερά έχουν επίσης
πρόβλημα ρύπανσης (στο 37% 322 των δειγμάτων
περιείχαν >0.13 ppm DBP και στο 28% από αυτά >0.29
ppm DEHP).

Συμπεριφορά στο περιβάλλον

DEHP ανθεκτική στη μικροβιακή αποδόμηση και στη φωτο-

οξειδωτική λιπασματοποίηση (1.6% CO2 σε 17 ώρες).

Υπό άλλες συνθήκες (semi continuous activated sludge test)

είναι δυνατή μια ταχεία βιοαποδόμηση.
 Βιοσυσσώρευση
Οι φθαλικοί εστέρες βιοσυσσωρεύονται στα υδάτινα
οικοσυστήματα και τα ψάρια τους βιοσυσσωρεύουν μέσω του
ρυπασμένου ύδατος.
Με πειράματα 14C-DEHP στο σύστημα έδαφος-φυτό αποδείχθηκε
ότι μετά την 1η φυτοκομική περίοδο μετρήθηκε 6.6%, ενώ μετά τη
2η 1.3% ραδιενέργεια.
LC50 σε υδρόβια φυτά για 2-8 ημέρες είναι 1-10 mg/l.
Εδαφική ρύπανση αρκετών ppm δεν επηρεάζει την ανάπτυξη
των φυτών, όμως θερμοκήπια με μεμβράνες από PVC έχουν
ως αποτέλεσμα ρύπανση φυτών έως 10 μg/m3 .

Στα ζώα η βιοσυσσώρευση γίνεται σε ήπαρ και πνεύμονες.

Ο μεταβολισμός σε αρουραίους δεν είναι απλά

μια αποεστεροποίηση, αλλά λαμβάνει χώρα οξείδωση στις
αλκυλομάδες, χωρίς να επηρεάζεται ο αρωματικός δακτύλιος.
 Τοξικολογία
Όχι άμεσα τοξικές
Κατάποση: LD50 >> από 1g/kg σωματικού βάρους
Εισπνοή: όταν g/m3, διαταράξεις βλεννογόνου υμένα
οφθαλμών και ρινών, σιαλογόνων αδένων.

Υψηλές δόσεις DEHP (έως 12000 ppm) σε τρωκτικά δρουν

μεταλλαξιγόνα, καρκινογόνα, τερατογόνα.
O DEHP εστέρας με τη βοήθεια ενζύμων που παράγουν Η2Ο2
αυξάνουν τα υπεροξυ-σωματίδια στο ήπαρ με αποτέλεσμα να
παράγονται ΟΗ• που αλλοιώνουν το DNA και καταστρέφουν το
κύτταρο.
Στον άνθρωπο δεν ισχύει ο παραπάνω μηχανισμός.
Το ίδιο μικρή είναι η επικινδυνότητα μικρών παιδιών που
έρχονται σε επαφή με παιχνίδια από PVC (ημερήσιες
δόσεις 0.3-1.7 μg DEHP/kg σωματικού βάρους).
Εκτίμηση ανάπτυξης καρκινογόνων όγκων στον άνθρωπο
σε συνήθεις συγκεντρώσεις DEHP είναι 1 : 107.

Κάδμιο – Γενικές γνώσεις

Cd/Zn/Hg 2η ομάδα του περιοδικού συστήματος

Ηλεκτρονική διάταξη 4d105s2

(οξειδωτική βαθμίδα 2+).
Ασημί, λαμπερό, μαλακό, αλλά πυκνότητα 8.64 g/cm3
Μοιάζει με τον Zn, αλλά με πλεονέκτημα να μην
οξειδώνεται σε αλκαλικό περιβάλλον (δε δίνει σύμπλοκα
που περιλαμβάνουν την ΟΗ ομάδα).
Παγκόσμια κατανάλωση 20000 τόνοι (1986).

Εργαστηριακά: από ενώσεις Cd2+ με:

•Αναγωγική απόσταξη με C (ξηρά μέθοδος).
•Ηλεκτρολυτικά (υγρή μέθοδος).
 Κάδμιο και χρώματα
CdS και CdSe με Ba2SO4 δίνουν
διάφορους χρωματισμούς από
κίτρινο έως κόκκινο.
Χρήση στην τυπογραφία, σε πλαστι-
κά και στη βιομηχανία δερμάτων.
CdO με CdCO3 χρωματίζει τα γυαλιά
καθότι είναι σταθερό σε θερμοκρασίες >
600 οC .

Κάδμιο, γαλβανικά προϊόντα

και σταθεροποιητές
Επίστρωση μεταλλικών επιφανειών με Cd /
με Zn ή με Al παρεμποδίζει τη διάβρωση.
Κατά τη θερμική επιβάρυνση του PVC
λαμβάνει χώρα αφυδραλογόνωση. Το HCl βοηθά
την αυτοξείδωση.
Άλατα καδμίου λιπαρών οξέων παρεμ-
ποδίζουν αυτήν την πορεία.
Προϊόντα PVC μπορεί να περιέχουν
έως 0.1% Cd.
 Κάδμιο και συσσωρευτές
Συσσωρευτές Ni-Cd έχουν:
•Υψηλή πυκνότητα φόρτωσης.
•Ταχεία επαναφόρτιση.
•Επαναχρησιμοποίηση σε μεγάλο
εύρος θερμοκρασίας.
•Μικρό βάρος.
•Εφαρμογή σε τηλέφωνα και
•Ηλεκτρονικές συσκευές.
Λόγω περιβαλλοντικών προβλημάτων
οι δήμοι λειτουργούν συστήματα
συλλογής και ανακύκλωσης μπαταριών.

Κάδμιο και άλλες χρήσεις

Κράματα Cu-Cd (1%) χρησιμοποιούνται:

•Ηλεκτρικά καλώδια.
•Ψυκτήρες αυτοκινήτων.
•Μηχανές ανταλλαγής θερμότητας.
•Καταλύτες για αντιδράσεις πολυμερισμού.
•Οθόνες TV και Radar.
•Φωτοηλεκτρικά στοιχεία.
•Μετασχηματιστές νετρονίων σε
πυρηνικούς αντιδραστήρες.
 Κάδμιο στην ατμόσφαιρα
Στην ατμόσφαιρα το Cd είναι
προσροφημένο σε σωματίδια σκόνης.
Μέσες συγκεντρώσεις ng/m3 από:
• Μεταφορά ηφαιστειογενούς σκόνης.
• Καύσεις δασών.
• Βιομηχανικές εκπομπές (C/Fe, Ni, Fe).
• Καύσεις αστικών απορριμμάτων.
Παγκοσμίως 7.300 τόνοι ανά έτος.

Φυσικές εκπομπές 830 τόνοι ανά έτος.

Κάδμιο στα νερά

Ρύπανση υδάτων
•Ατμοσφαιρική εναπόθεση (1-10 μg/l)
•Υγρά βιομηχανικά απόβλητα
•Απόπλυση στραγγισμάτων από αγροτικές
καλλιέργειες (0.5 mg/l) ή ΧΥΤΑ (<1μg/l).
Σε επιφανειακά νερά το Cd είναι κατά
70% προσροφημένο σε σωματίδια
Cd σε Η2Ο : ίζημα (< 63 μm) = 1 : 30000.
Συν-καθίζηση με άλλα υδροξείδια μετάλλων.
Μείωση pH =>κινητοποίηση Cd από ίζημα σε νερό.
Διάσπαση άλλων οργανικών υποστρωμάτων =>
μείωση διαλυτού O2 => αναγωγικές συνθήκες =>
διάλυση των Fe(OH)2 και Mn(OH)2 και του
εγκλωβισμένου σε αυτά Cd.
 Κάδμιο στο έδαφος

Αυξημένη τα τελευταία χρόνια (0.3 ppm).

Βιομηχανία Zn : ρυπασμένο σε Cd έδαφος
40 ppm στο 1 km, 22 ppm στα 3 km, 4 ppm στα 7 km.
Φωσφορικά λιπάσματα : ανάλογα με τη χώρα
Προέλευσης η πρώτη ύλη περιέχει 0.1-90 ppm Cd.
Ιλύς βιολογικών καθαρισμών: χρησιμοποιείται
τα τελευταία χρόνια ως βελτιωτικό εδάφους (στη
Μ. Βρετανία περίπου 5%, συγκέντρωση Cd 17 ppm).
Απαέρια: ρύπανση εδάφους 30-50 g Cd /100 m2.

Συμπεριφορά στο περιβάλλον 1

Ανάλυση Cd με ατομική απορρόφηση ή με
φασματοσκοπία ICP/ατομικής εκπομπής.
Χημικός χαρακτηρισμός ενώσεων Cd
(Cadmium Speciation Analysis).
Όριο τοξικότητας:
Γλυκά νερά (σολωμός πιο ευαίσθητος) 1-2 μg/l
Θαλασσινά νερά 7-100 μg/l.
Κάτω από το όριο τοξικότητας
Το Cd συσσωρεύεται στους ιστούς των οργανισμών
1000 φορές πιο γρήγορα από ότι στο νερό.
Αιτία: συνεχής σχηματισμός μεταλλοθειονίνης
(ενώσεων θείου-μετάλλων).
 Μεταλλοθειονίνες
Βιο-συσσώρευση = ισορροπία μεταξύ εισαγωγής
(νερό, αέρας, τροφική αλυσίδα) και συσσώρευσης μείον
αποβολής.
Η ισορροπία εξαρτάται από ενδογενείς (οργανισμός)
και εξωγενείς συντελεστές (περιβάλλον).
Για παράδειγμα οι ιχθείς μπορούν να ρυθμίσουν το Cu και τον
Zn όχι όμως τον Hg σε ιστούς.
Σε χαμηλές εκθέσεις οργανισμών σε μέταλλα η
βιο-συσσώρευση ελέγχεται από ένζυμα π.χ. μετα-
τρέποντας τα μέταλλα σε μέταλλο-οργανικές θειο-
ενώσεις (Au, Cd, Hg, Pb και Zn).
Μελέτη τοξικότητας Cd: καπνιστές 2πλάσιες [Cd]
στα νεφρά σε σχέση με μη καπνιστές. 50% Cd ήταν
υπό μορφή μεταλλοθειονίνης.

Συμπεριφορά στο περιβάλλον 2

Συγκεντρώσεις καδμίου σε ιχθείς.

Αγγλία: 0.02 ppm
Μεσόγειος (Γαλλία): 0.1-4.0 ppm.
Μύδια (Μεσόγειος): 2.5 ppm
Στρείδια: 0.2-34.5 ppm.

Υδρόβια πτηνά:
Ήπαρ: 16-50 ppm
Νεφρά: 95-228 ppm.
 Οπωροκηπευτικά και κάδμιο
Σπανάκι: 300 ppb
Πράσινη σαλάτα: 42 ppb
Μαϊντανός: 30 ppb.
Όσπρια, μούρα, κεράσια: 10-20 ppb
Σιτάρι: 50 ppb
Σίκαλη: 25 ppb
Cφυτό:Cέδαφος Zn, Cd 1.0-10.0
Ni, Cu 0.1-1.0
Cr, Pb 0.01-0.1
Άρα στον καρπό υπάρχει πρόβλημα με Cr και Pb.
Όσο μικρότερη είναι η διάρκεια ανάπτυξης του
φυτού, τόσο πιο μικρή είναι η μεταφορά μετάλλου
από το έδαφος στο φυτό.

Εξάρτηση λήψης καδμίου με pH

εδάφους
 Κάδμιο και ζωικός κόσμος
Λήψη Cd μέσω τροφής: ελάχιστη πιθανή η αποβολή
Λήψη Cd μέσω αναπνοής: 40% αποβολή Cd
Cd παρουσία Ca: ανταγωνισμός
(έλλειψη Ca =>μεγαλύτερη αναρρόφηση Cd)
Οι νεοσσοί που χρειάζονται Ca, αναρροφούν περισσότερο
Cd => και είναι πιο επιβαρημένοι.
Μεγαλύτερες συγκεντρώσεις Cd:
Σε νεφρά και μικρότερες (10 φορές) σε ήπαρ
Κατάποση: LD50 αρουραίοι (180 ppm)
κουνέλια (70 ppm).
Αμνός 267 ppb (ήπαρ) 211 (νεφρά)
Χοίρος 193 540
Μόσχος 307 510
Γαλοπούλα ----- -----

Κάδμιο και άνθρωπος

Το κάδμιο εισπνέεται από τον άνθρωπο
προσροφημένο σε σωματίδια 0.01-5 μm.
Χρόνος παραμονής σε πνεύμονες 5 ημέρες.
Cd στο αίμα: καπνιστές 5.8 μg/l
μη καπνιστές 0.3 μg/l
Μετά από 80 min 88% του Cd φεύγει
μέσω της αρτηριακής οδού.
Cd από αίμα οδεύει σε ήπαρ και νεφρά,
όπου απαντάται υπό μορφή μεταλλοθειονινών
από τις οποίες διασπάται και απομακρύνεται
από το ανθρώπινο σώμα (νεφρά).
 Τοξικολογία καδμίου
Τα νεφρά είναι το κρίσιμο όργανο.
Σε συγκεντρώσεις >200 ppm δεν υπάρχει διαθέσιμη
ποσότητα μεταλλοθειονίνης για τη δέσμευση του Cd.
Το πλεονάζον Cd ανταγωνίζεται τον Zn ακινητοποι-
ώντας τα ένζυμα Zn και καταστρέφοντας τα νεφρά
(αυξημένη έκκριση πρωτεΐνης στα ούρα).
Στο ήπαρ μπλοκάρονται οι SH-ομάδες από το Cd
αλλά σπάνια παρατηρούνται παθήσεις στον άνθρωπο.
Στους πνεύμονες δημιουργούνται εμφυσήματα που
Επιβαρύνουν την καρδιά.
Στο σκελετό (ασθένεια Itai) γυναικών άνω των 40
καταστρέφονται τα νεφρά με αποτέλεσμα την
αφαλάτωση και μαλάκωση των κοκάλων (Ιαπωνία,
1955, απόνερα από ορυχεία Zn ρυπαίνουν τα νερά,
από τα οποία ποτίζονται οι ορυζώνες της περιοχής.
Σε έγκυες γυναίκες με έλλειψη βιταμίνης D και Ca).

PCDDs και PCDFs

Κυκλικοί αρωματικοί αιθέρες με δυο Ph-
ομάδες διαφορετικού βαθμού χλωριώσεως
συνδεδεμένες σε ortho θέση είτε με δυο Ο
είτε με ένα Ο και ένα S.
75 ισομερή PCDD και 135 ισομερή PCDF.
Σχηματισμός
1. Συμπύκνωση ο-χλωροφαινολών ή ο-χλωρο-
φαινοξυ παραγώγων σε θ>150 0C και p>105 Pa.
2. Ενδομοριακές αντιδράσεις κυκλοποίησης
Π.χ από πολυχλωροδιφαινυλαιθέρα =>PCDF.
3. Βιομηχανικές διαδικασίες
• Παρασκευή χλωροφαινολών, χλωροβενζολίων.
• Σύνθεση χλωριωμένων αλειφατικών ενώσεων.
• Αντιδράσεις με χλωριωμένα ενδιάμεσα.
• Αντιδράσεις ανόργανης χημείας χλωρίου.
• Αντιδράσεις με χλωριωμένους καταλύτες και διαλύτες.
 PCDDs και καύσεις
Καύσεις σε θ=400-800 0C =>ελεύθερες ρίζες
Συμμετοχή ενώσεων χλωρίου =>PCDD+PCDF.
2,4,5-T σε 400 0C + O2 => 2,3,7,8-TCDD +
2,4,5-τριχλωροφαινόλη .
Σε μονάδες καύσης οικιακών αποβλήτων
σχηματίζονται σε θ=400-800 0C PCDD/PCDF, τα
οποία διασπώνται σε υψηλότερες θερμοκρασίες
και κατά την ψύξη (300 0C) επανασχηματίζονται
(de novo synthesis) στην ιπτάμενη τέφρα (κατάλυση
από KCl και CuCl2) με βέλτιστες συνθήκες 2,25%
C και χρόνο παραμονής 2 ώρες.

Αυτό αποφεύγεται όταν το ατμίζον αέριο

ψεκασθεί με Ν(ΟΕt)3 και N(Et)3 στους 400 0C
(μείωση PCDD/F > 95%).

Ανάλυση PCDD/PCDF
Λόγω μεγάλου αριθμού ισομερών
Υψηλές προδιαγραφές στην κατεργασία δείγματος
Υψηλή διαχωριστική ικανότητα χρωματογραφικών
συστημάτων (high resolution GC/MS)
Ταυτοποίηση με 13C πρότυπα δείγματα αναφοράς
Διαδικασία ανάλυσης
1. Προσθήκη 13C πρότυπου δείγματος στο δείγμα.
2. Εκχύλιση.
3. Χρωματογραφία στήλης.
4. Ανάλυση με GC/ECD ή GC/MS ύστερα από προσθήκη 13C-
1,2,3,4-TCDD.
Το αποτέλεσμα δίνεται ως ισοδύναμο τοξικότητας
(ΙΤ) σε 2,3,7,8-TCDD που αυθαίρετα ορίζεται να
είναι 1. Έτσι διάφορα ισομερή έχουν ΙΤ 0.1 ή 0.01
ή 0.001 (1,2,3,4,6,7,8,9-Cl8DF).
 Πηγές εκπομπών
EPA: 84 οργανικές ενώσεις προπομποί διοξινών, κυρίως δι-, τρι-,
πενταχλωροφαινόλη, δι- και τριχλωροφαινοξυαλκυλο οξέα,
εξαχλωροβενζόλιο, χλωροναφθαλίνες, εξαχλωροφένιο και PCBs.
• H ιλύς από τα ηλεκτρόδια της ηλεκτρόλυσης NaCl βρέθηκε να
έχει έως 300 ppb PCDF.
• Τα απαέρια σε εργοστάσια καύσης αστικών απορριμμάτων
περιείχαν έως 1 μg/m3 PCDD, ενώ οι συγκεντρώσεις στην ιπτάμενη
τέφρα ήταν 10 φορές μεγαλύτερες.
• Μετά από εγκατάσταση συστήματος εξυγίανσης απαερίων οι
τιμές έπεσαν στο 1/100
• Καυσαέρια αυτοκινήτων λόγω νέων προσθέτων (αντί PbEt4,
C2H4Cl2) εκπέμπονται έως 12 pg/km PCDD.
• Εναπόθεση υπολειμμάτων που περιέχουν διοξίνες σε χωματερές
έχει ως αποτέλεσμα την ανίχνευσή τους στα ελαιώδη
στραγγίσματα.

Βιολογική δράση
H μικρή διαλυτότητα στο νερό (η 2,3,7,8-TCDD
0.2 μg/l) έχει ως αποτέλεσμα την προσρόφηση σε
λάσπες και τη μικρή κινητικότητα κάθετα στο έδαφος. Με συν-
απόσταξη μετακινούνται στην αέρια φάση παρά τη μικρή
πτητικότητα.
Δύσκολη αποδόμηση με μικροοργανισμούς (για την 2,3,7,8-TCDD
μόλις το 50% σε ένα χρόνο χωρίς να είναι γνωστά τα προϊόντα
βιοαποδόμησης).
Πειράματα με Pseudomonas alcaligenes denitrificans JB1, γρήγορη
αποδόμηση της 2-ΜCDF (monochlor).
Γρήγορη αποδόμηση της 2,3,7,8-TCDD σε SiO2 με UV (λ >290 nm) κατά
90% (αποχλωρίωση) σε 7 dπου ευνοείται από εξάνιο ή ελαιόλαδο
(δότες Η+).
Για το λόγο αυτό τα αναλυτικά εργαστήρια διοξινών είναι
εφοδιασμένα με λάμπες UV και spray εξανίου ή ελαιολάδου.
 Ατύχημα Seveso (1976)
Στο μεγάλο ατύχημα του SEVESO τα εδάφη
εξυγιάνθηκαν in situ με εμποτισμό ελαιολάδου
και με χρήση της ηλιακής ακτινοβολίας.

Φυτό PCDD/χώμα(ppt) PCDD/φυτό (ppt)

Γρασίδι 150 2
Κουνουπίδι 10 1
Λάχανο 10 0.7
Κολοκύθι 15 0.4
Φύλλα Mangold 200 0.9

Συμπεριφορά σε ζώα
Σε ιχθείς που έρχονται σε επαφή με ρυπασμένα επιφανειακά
νερά ή την ιλύ αυτών η βιοσυσσώ-ρευση γίνεται στους
λιπαρούς ιστούς και στο ήπαρ.
Ιχθείς στο λιμάνι του Αμβούργου: 308 ng/kg Cl4-PCDD/F και
438 ng/kg Cl4-8PCDD/F, ενώ η λάσπη ήταν ρυπασμένη με 10-74
μg/kg
Πιο τοξική η 2,3,7,8-TCDD (LD50 =20-300 μg/kg για ποντικούς,
σκύλους, κότες και πιθήκους.
Μεταβολισμός στα ζώα λαμβάνει χώρα με προ-σβολή ΟΗ•
στο αρωματικό σύστημα, σχηματισμός χλωρουδρίνης, μέσω
εποξειδίου και τελικά διάσπαση προς χλωροφαινόλες.
Δεν παρατηρήθηκε παρά τα πειράματα με 14C δέσμευση της
TCDD στο DNA σε ποντικούς.
χρόνιες εκθέσεις σε ποντικούς (100 ng/kg) => σχηματισμός
ηπατο-κυτταρικών καρκινωμάτων.
 Συμπεριφορά στον άνθρωπο
Σε ήπαρ και λιπαρούς ιστούς προσροφώνται οι χλωριωμένες
διοξίνες και φουράνια.
Παραδείγματα έκθεσης ατόμων σε PCDD/F
•Βετεράνοι πολεμιστές του Βιετνάμ (20-173 ppt).
•Κάτοικοι της περιοχής του Seveso.
•Εργαζόμενοι σε βιομηχανίες παραγωγής
ενώσεων-προπομπών των διοξινών (έως 4400 ppt).
H υψηλότερη συγκέντρωση ατόμων σε βιομηχανι-κές πόλεις
οφείλεται στη λήψη ρυπασμένων με διοξίνες τροφών (μητρικό και
αγελαδινό γάλα).
Συμπτώματα:
Εμετοί, κεφαλόπονοι, πόνοι στους μυς, συνεχής κούραση,
ευαισθησία ως προς το κρύο, αύξηση λιπιδίων στο αίμα.
20 χρόνια μετά το ατύχημα του Seveso δεν έχουν παρατηρηθεί
αντίθετα με τα ζώα τερατογενέσεις σε νεογέννητα.

Παραγόμενες ποσότητες
ΑΣΑ στην Ελλάδα (2002, ανά ημέρα/άτομο)
Σε χωριά (<2000) έως 0.8 kg
Σε πόλεις (-100000) έως 1.2 kg
Σε πόλεις (>500000) έως 1.4 kg
Σύνολο χώρας (ετήσιες δαπάνες: 300 x 106 €)
4 000 000 τόνοι ΑΣΑ
5 000 000 τόνοι βιομηχανικών αποβλήτων
8 000 000 τόνοι από παραγωγή ενέργειας
500 000 τόνοι επικινδύνων βιομηχανικών αποβλ.
ΕΕ: 200 x 106 41.5 x 109 €
Β. Αμερική: 250 x 106 43.0 x 109 €
N. Αμερική: 150 x 106 6.0 x 109 €
Ασία/Ωκεανία: 700 x 106 6.0 x 109 €
Ανατ. Ευρώπη: 150 x 106 2.0 x 109 €
Αφρική: 150 x 106 1.5 x 109 €
 Προβλέψεις ποσοτήτων
Εκθετικό μοντέλο

Pk = P0 ( 1 + r/100)k P0 o πληθυσμός βάσης

r η ανά περίοδο % αύξηση
k ο αριθμός των περιόδων.
Παράγοντες που επηρεάζουν ΑΣΑ
1. Νοικοκυριό (τρόπος ζωής, μέγεθος, συνήθειες).
2. Γεωγραφικό διαμέρισμα (μέγεθος, τουρισμός).
3. Μακροοικονομία (ΑΕΠ, εισόδημα, κλπ).
4. Προϊόντα χρήσης (υλικά, συσκευασίες, χρόνος).

Εκτίμηση ποσοτήτων ΑΣΑ: ανάλυση ισοζυγίου μάζας

[Συσσώρευση υλικών] =
[εισροή υλικών] – [εκροή υλικών] + [παραγωγή αποβλήτων].

Σύνθεση οικιακών στερεών

αποβλήτων (μ.ο. % κατά βάρος, 1997)
Είδος ΟΤΑ >10000 ΟΤΑ <10000

Υπολείμματα τροφών 46 62
Χαρτί 20 16
Πλαστικά 8.5 7
Υφάσματα, ξύλα, λάστιχα 5 3
Απορρίμματα κήπων 1.5 1
Γυαλί 4.5 2.5
Μεταλλικά 5 3.5
Αδρανή υλικά 3 1
Λοιπά 6.5 4
 Σύνθεση οικιακών στερεών
αποβλήτων ανά εισόδημα
Είδος Χαμηλό Μεσαίο Υψηλό
Τροφικά 40-85 20-65 6-30
Χαρτικά 1-10 8-30 20-45
Πλαστικά 1-5 2-6 2-8
Υφάσματα 1-5 2-10 2-6
Λάστιχα 1-5 1-4 0-2
Κηπευτικά 1-5 1-10 10-20
Γυαλί 1-10 1-10 4-12
Μεταλλικά 1-5 1-5 3-13
Αδρανή 1-40 1-30 0-10
Χαμηλό εισόδημα < 750 € /άτομο/έτος.
Μεσαίο εισόδημα 750-5000 €/άτομο/έτος.
Υψηλό εισόδημα > 5000 €/άτομο/έτος.

Φυσικά χαρακτηριστικά των ΑΣΑ

Πυκνότητα: Μάζα του υλικού ανά μονάδα όγκου.
Ειδικό βάρος: ρ, ορίζεται το βάρος του υλικού ανά μονάδα όγκου και
διαφοροποιείται ανάλογα με τη φάση στη διαδικασία διαχείρισης, έτσι έχουμε:
ρχ όταν τα ΑΣΑ είναι σε χαλαρή κατάσταση
ρμ κατά τη μεταφορά
ρτ μετά τη συμπίεση που υφίστανται.
Βαθμός συμπίεσης: συνολικό r = ρτ : ρχ (από 2-8)
Βαθμός συμπίεσης στα απορριμματοφόρα: r = ρμ : ρχ.
Υγρασία: καθορίζει αν ΑΣΑ κατάλληλα για καύση και είναι
σημαντική για την κομποστοποίηση.
Μέτρηση: διαφορά υγρού-στερεού βάρους σε 1050.
Υδροαπορροφητικότητα: μέγιστη υγρασία που μπορεί να συγκρατηθεί
σε καν. συνθ. πεδίου βαρύτητας (εξάρτηση διασταλλαγμάτων, τιμές για
μη συμπ. ΑΣΑ έως και 60%)
Υδραυλική αγωγιμότητα: ταχύτητα με την οποία το νερό διαπερνάει ένα
υλικό.
Κ = k (ειδική διαπερατότητα) x ρ (πυκνότητα νερού) x g (επιτάχυνση
βαρύτητας) : μ (δυναμικό ιξώδες νερού).
 Χημικά χαρακτηριστικά των ΑΣΑ
Ομαδοποίηση χημικών ενώσεων
1. Λιπίδια (χαμηλή διαλυτότητα, αλλά υψηλή θερ. δύναμη).
2. Υδατάνθρακες (υψηλή διαλυτότητα και βιοαποδόμηση).
3. Φυσικές και τεχνητές ίνες.
4. Πρωτεΐνες.
5. Συνθετικά οργανικά υλικά (π.χ. πλαστικά που δύσκολα βιοαποδομούνται
άλλά έχουν υψηλή θερμογόνο δύναμη).
6. Ανόργανα υλικά (γυαλιά, μέταλλα, τέφρα, χώμα, κλπ).
Ανάλυση καταλληλότητας για καύση
•Υγρασία: προσθέτει βάρος, αλλά μειώνει τη θερμογόνο δύναμη (έχει
τιμές από 10-65%).
•Τέφρα: υπόλειμμα ανοιχτής καύσης, όπως η υγρασία (έχει τιμές από 10-
30%).
•Πτητική καύσιμη ύλη: το % των ΑΣΑ που μετατρέπεται σε αέρια όταν η
θερμοκρασία αυξηθεί έως τους 550 0 (έχει τιμές από 30-60%).
•Μη πτητικός άνθρακας: ο άνθρακας που μένει μέσα στον κλίβανο μετά
την καύση στους 550 0 , ο οποίος καίγεται στους 12000 (έχει τιμές από 5-
15%).

Χημικά χαρακτηριστικά των ΑΣΑ 2

Στοιχειακή ανάλυση
Άνθρακας, Υδρογόνο, Οξυγόνο, Θείο και Τέφρα
Η τιμή C/N επηρεάζει τις βιολογικές διεργασίες.
Υλικό C H O N S τέφρα
Τροφικά 50 6 38 3 0.4 2.6
Χαρτί 44 6 44 0.3 0.2 5.5
Πλαστικά 60 7 23 - - 10
Λάστιχα 76 10 - 2 - 12
Κηπευτικά 48 6 38 3 0.3 4.7
Δέρματα 60 9 12 10 0.4 8.6
Γυαλί 0.5 0.1 0.4 0.1 - 98.9
Μέταλλα 4.5 0.6 4.3 0.1 - 90.5
Αδρανή 26.3 3 2 0.5 0.2 68
Θερμογόνος δύναμη σε kJ/kg
Τροφικά (5000), Χαρτί (17000), Πλαστικά (33000).
Λάστιχα (23000), Κηπευτικά (7000), Δέρματα.
(17000), Γυαλί (150), Μέταλλα (700), Αδρανή (7000).
 Βιολογικά χαρακτηριστικά των ΑΣΑ
Βιοαποδομησιμότητα
Αναερόβια => παραγωγή οσμών, ανάπτυξη εντόμων
Αερόβια => άοσμο οργανικό υλικό (compost).

Πλαστικά, ελαστικά, δέρματα => μη αποδομήσιμα.

Παραγωγή οσμών
Αποτέλεσμα αναερόβιων διεργασιών σε κάδους,
σταθμούς μεταφόρτωσης, χώρους εδαφικής
διάθεσης (σχηματισμός H2S, RSH, κλπ).
Ανάπτυξη εντόμων
Κοινή μύγα αναπτύσσεται σε 9-11 μέρες.

Φυσικές μετατροπές ΑΣΑ

Διαχωρισμός
•Απόσυρση επικινδύνων ή ογκωδών υλικών
•Απομάκρυνση υλικών που επηρεάζουν αρνητικά ορισμένες
επεξεργασίες (καύση, κομποστοποίηση).
•Δυνατότητα χρήσης διαφόρων συστημάτων προσωρινής
αποθήκευσης, συλλογής, ανάκτησης,μεταφοράς και
επαναχρησιμοποίησης.
Μηχανική συμπίεση
Έχουμε μείωση όγκου στη συλλογή και μεταφορά (είτε στα
απορριμματοφόρα είτε στους σταθμούς μεταφόρτωσης) στη
δεματοποίηση και στους χώρους εδαφικής διάθεσης.

Τεμαχισμός
Επιδιώκεται η διαμόρφωση του πιο κατάλληλου υλικού για
περαιτέρω επεξεργασία. Στο χαρτί έχουμε αύξηση όγκου στα κλαδιά
μείωση αυτού.
 Χημικές μετατροπές ΑΣΑ
Καύση
Χημική αντίδραση οξυγόνου με οργανική ύλη κατά την οποία
παράγονται οξυγονωμένες ενώσεις και εκλύεται ενέργεια.
Πυρόλυση
Χημική αντίδραση απουσία οξυγόνου όπου σχηματίζονται
αέρια, υγρά και στερεά προϊόντα.
Αεριοποίηση
Είναι η καύση των ΑΣΑ με ποσότητα οξυγόνου μικρότερη της
στοιχειομετρικής όπου παράγεται καύσιμο αέριο (CH4, CO, H2 και
υδρογονάνθρακες).
Αποτέφρωση
Είναι η καταστροφή των ΑΣΑ σε υψηλές θερμοκρασίες (>1500 0)
προς τέφρα.

Βιολογικές μετατροπές ΑΣΑ

Αερόβια βιοαποδόμηση (λιπασματοποίηση)

Παραγωγή: compost, CO2, H2O, NH3, SO42-
Αναερόβια βιοαποδόμηση
Παραγωγή: CO2+ CH4 (99%), NH3, H2S και σταθεροποιημένη
(χωνεμένη) ιλύς =>αφύγρανση πριν την τελική εδαφική
διάθεση.
Στόχος
Μείωση όγκου και βάρους, παραγωγή μεθανίου, και/ή
παραγωγή λιπάσματος.
 Επικίνδυνα απόβλητα σε ΑΣΑ
Επικίνδυνο απόβλητο είναι κάθε ουσία ή αντικείμενο
που περιλαμβάνεται στο παράρτημα Ι του άρθρου 20
της Κοινής Υπουργικής Απόφασης 19396/1546/1997 ή
που κατά τη γνώμη της επιτροπής που ορίζεται παρουσιάζει μια ή
περισσότερες από τις ιδιότητες που απαριθμούνται στο
παράρτημα ΙΙ του άρθρου 20 και την οποία π κάτοχός της
απορρίπτει ή προτίθεται ή υποχρεούται να απορρίψει.

Παράρτημα Ι (ενδεικτικά): απορρυπαντικά, διαλυτικά, χρώματα, βερνίκια,

σκόνες και υγρά καθαρισμού, φωτογραφικά χημικά, φάρμακα, μπαταρίες,
σωλήνες φθορισμού, αεροζόλ.

Παράρτημα ΙΙ (ενδεικτικά): εκρηκτικό, οξειδωτικό, εύφλεκτο, Ερεθιστικό,

επιβλαβές, τοξικό, καρκινογόνο, διαβρωτικό.
Μολυσματικό, τερατογόνο, μεταλλαξιογόνο, χημικώς δραστικό.

Βασικά φυτοφάρμακα και μεταβολίτες

αυτών(Περιβαλλοντικές ενώσεις)
 ΠΕΝΤΑΧΛΩΡΟΦΑΙΝΟΛΗ

Φυτοφάρμακο
Οργανο-χλωριωμένη ένωση
Φαινόλη

Ιδιότητες και προβλήματα

• Οξύτητα pKs 4.7.
• Σημείο τήξης 189 οC.
• Σημείο ζέσης 310 0C.
• Διαλυτότητα
– Η2Ο 14 ppm C6H6 15 g/l.
– CH3OH 180 g/l Λίπος 213 g/kg.
• Μυκητοκτόνο.
• Συντηρητικό ξυλείας
– Ρύπανση εσωτερικών χώρων.
– Έκθεση ανθρώπων σε ρύπους.
 Συντελεστής κατανομής
n-οκτανόλης-νερού
• Πρόβλεψη κατανομής ρύπων μεταξύ οργανικής και υδατικής φάσης.
Επιλογή οκτανόλης διότι είναι καλό υποκατάστατο ενός διαλύτη που
δεν έχει σχέση με το νερό.
• Kow εξαρτάται από τη διαλυτότητα στο νερό και τα δομικά
χαρακτηριστικά (πολικές ομάδες, δια- και ενδομοριακές
αλληλεπιδράσεις, αριθμό αλογόνων, ηλεκτρονιακούς συντελεστές,
κλπ).
• Παραδείγματα
– βενζόλιο (2.13).
– τολουόλιο (2.69).
– οξικός αιθυλεστέρας (0.29).
– Ν-μεθυλοανιλίνη (1.66).
– Ν,Ν-διμεθυλοανιλίνη (2.31).
– πενταχλωροφαινόλη (5.00).

Βασικά φυτοφάρμακα και μεταβολίτες

αυτών(Φυτοφάρμακα)
 Οργανοχλωριωμένα φυτοφάρμακα
Δεκαετία 1940 και 1950 βιομηχανίες της Β. Αμερικής και Δ. Ευρώπης
προέβηκαν στη σύνθεση τεράστιων ποσοτήτων χλωριωμένων φυτοφαρμάκων με
ιδιότητες:
1. Σταθερότητα και ανθεκτικότητα στο περιβάλλον (μη αποδομήσιμα).
2. Μικρή διαλυτότητα στο νερό.
3. Υψηλή διαλυτότητα σε λιπαρά υλικά ζώντων οργανισμών.
4. Υψηλή τοξικότητα σε έντομα και μικρότερη σε άνθρωπο .

Παράδειγμα
Από βενζόλιο και χλώριο παρασκευάζεται το εξαχλωροβενζολιο (HCB) που με
0.0062 mg/l είναι ελάχιστα διαλυτό στο νερό.

Η ρύπανση των υδάτων δεν είναι όμως μόνο θέμα της διαλυτότητας στο νερό,
αλλά και της προσρόφησής τους σε αιωρούμενα σωματίδια του νερού και στα
ιζήματα λιμνών και ποταμών.

DDT-DDE
To DDT (p,p'-διχλωροδιφαινυλοτριχλωροαιθάνιο), από Paul Muller
(Ciba-Geigy) χαρακτηρίσθηκε ήταν πολύ δραστικό ως προς τα
κουνούπια τα οποία προκαλούσαν φυματίωση και κίτρινο πυρετό.
Αρκετά ζωικά είδη μεταβολίζουν το DDT σε DDE υπό απόσπαση
HCl. To DDE σχηματίζεται σε αλκαλικό περιβάλλον κατά την
αποδόμηση του DDT. Η ανθεκτικότητα μερικών ειδών στο DDT
οφείλεται σε αυτήν την αντίδραση. Στον άνθρωπο ανιχνεύεται το
DDE που καταλήγει μέσω των τροφών στους λιπαρούς ιστούς και
παραμένει ως λιποδιαλυτό για αρκετό χρόνο.

Cl C Cl Cl C Cl

CCl3 CCl2

DDT DDE
 Αλογονομένα φυτοφάρμακα
Σε άλλα αλογονομένα φυτοφάρμακα οι μεταβολίτες σε υδατικό περιβάλλον
είναι εποξείδια ή υδροξυ-ενώσεις.

Cl
Cl Cl
Cl
Cl
Cl
Aldrin Cl
O Cl Dieldrin
Cl
Cl Cl Cl

Cl Cl
Cl Cl
Cl Cl Cl
Cl Cl OH
Heptachlor Hydroxy
H
Cl Cl
Cl Cl Chlorden

Συμπεριφορά φυτοφαρμάκων στο νερό

Από φυτοφάρμακα που περιέχουν αρωματικούς δακτυλίους προκύπτουν
φαινόλες. Φυτοφάρμακα που έχουν ομάδες θειοφωσφορικού ή φωσφορικού
εστέρα (παραθείο) υδρολύονται υπό αποτοξικοποίηση, πράγμα το οποίο δε
συμβαίνει στις αλογονούχες ενώσεις, όπου από διένια λαμβάνονται
εποξείδια ή υδροξυενώσεις.

O-
N+ H2N
O S S
O
P O P
O O
O O

Παραθείο Αμινοπαραθείο
 Ατραζίνη
Cl OH

N N N N

N N N N N N
H H H H
Ατραζίνη Υδροξυατραζίνη

Βασικός μεταβολίτης σε νερό και χώμα είναι η σταθερή υδροξυατραζίνη.

Σε ανθεκτικά φυτά η υδροξυατραζίνη αποδομείται στις παράπλευρες αλυσίδες
(σχηματισμός αμινών) και στη συνέχεια λαμβάνει χώρα αποδόμηση του
δακτυλίου μέσω ταυτομέρειας κετόνης-ενόλης.
Σε ζωντανούς οργανισμούς κυριαρχεί η οξειδωτική απαλκυλίωση των
αμινομάδων υπό σχηματισμό διαμινοχλωροτριαζίνης και η αντίδραση του
ατόμου του χλωρίου με ενδογενείς θειόλες (γλουταθείον) . Εντός 24 ωρών το
50% των μεταβολιτών αποβάλλεται με τα ούρα και το 33% με τα κόπρανα.

Συμπτώματα: μυικοί σπασμοί, δυσκολία στο βάδην, ανάγκη για αυξημένες

αναπνοές.

Τοξαφένια
Cl Χλωριωμένα μίγματα του καμφενίου
Cl (καμφοράς) αποτελούμενα από 177
Cl
ισομερείς ενώσεις του εμπειρικού τύπου
C10H18-n Cl n.
Cl Αφυδραλογόνωση λαμβάνει χώρα παρουσία
Cl βάσεων, ηλιακού φωτός και σε θερμοκρασίες
Cl άνω τω 160οC.
Cl
Cl

Τα τοξαφένια είναι ισχυρά εντομοκτόνα που δεν πρέπει να

χρησιμοποιούνται σε αχυρώνες ή σε τροφές ζώων από όπου προκύπτουν
γαλακτοκομικά προϊόντα.
ΚOW 6.44
LD50 σε ποντικούς 80-90 mg/kg
Συμπτώματα υπερέκθεσης: συγχύσεις, ψυχικές διαταραχές, ρίγος,
Σπασμοί.
 Θανατηφόρος δόση (LD)
Η τοξικότητα των χημικών ουσιών εκφράζεται με όρους
θανατηφόρας δόσης (lethal dose, LD).
Ως LD50 ορίζεται η δόση σε mg χημικής ένωσης ανά kg σωματικού
βάρους που απαιτείται για το θάνατο του μισού αριθμού αυτών που
συμμετέχουν στο πείραμα (π.χ. η τιμή LD50 για το DDT σε
αρουραίους είναι 110 mg/kg, ενώ άνθρωποι έχουν επιβιώσει σε
δόσεις 10 mg/kg). Αντίστοιχες τιμές για άλλα φυτοφάρμακα:
HCB 3500-10000
Toxaphene` 85
Dieldrin 46
Parathion 3.6-13
Atrazine 1870-3080.