12 Gdański Oddział WOP
| |
| Historia | |
| Państwo | |
|---|---|
| Sformowanie |
21 września 1946 |
| Rozformowanie |
24 kwietnia 1948 |
| Nazwa wyróżniająca |
Gdański |
| Tradycje | |
| Rodowód | |
| Kontynuacja | |
| Dowódcy | |
| Pierwszy |
ppłk Józef Hajdukiewicz[1] |
| Organizacja | |
| Numer | |
| Dyslokacja | |
| Formacja | |
| Podległość |
Okręg Wojskowy Pomorze |
Gdański Oddział WOP nr 12 – zlikwidowany oddział w strukturze organizacyjnej Wojsk Ochrony Pogranicza pełniący służbę graniczną na granicy morskiej i granicy polsko-radzieckiej.
Formowanie i zmiany organizacyjne
[edytuj | edytuj kod]12 Gdański Oddział WOP JW 5034 (Zarządzenie SzSG Nr 0153/Org. z 21 września 1946)[3] Ze względu na występujące trudności związane z kierowaniem podległymi pododdziałami, które były rozlokowane na znacznej przestrzeni (6 komend odcinków, 30 strażnic i 3 PPK) na podstawie rozkazu NDWP nr 0153/org. z 21 września 1946 podzielono dotychczasowy 4 Morski Oddział WOP na dwie jednostki. Jedną z nich został sformowany Gdański Oddział WOP nr 12 z siedzibą w Gdańsku. W jego strukturze pozostały 3 komendy odcinków (19, 20 i 21), 15 strażnic WOP (od nr 91 do nr 105) oraz dwa PPK (nr 13 w Gdyni i nr 14 w Gdańsku). Stan etatowy oddziału wynosił 1548 wojskowych i 13 pracowników cywilnych[4], natomiast PPK w Gdańsku i Gdyni po 66 wojskowych i 4 pracowników cywilnych[5].
21 kwietnia 1947 sztab oddziału został przeniesiony z Sopotu do Gdańska Wrzeszcza[a]. Sztab oddziału stacjonował w Gdańsku ul. Niedziałkowskiego 11[1].
W 1947 rozformowano grupę manewrową oddziału, a w jej miejsce powołano szkołę podoficerską o etacie 34 oficerów i podoficerów oraz 140 elewów[6][b].
Na początku 1947 częściowej reorganizacji uległa służba w PPK Gdynia i Gdańsk. Po ustaleniu nowego etatu w ramach 12 Oddziału WOP otrzymały one większe stany osobowe w związku z czym strażnice nr 97 (Gdynia) i nr 99 (Gdańsk) przestały ochraniać obiekty portowe a zajęły się tylko ochroną granicy lądowej oraz kontrolą ruchu rybackiego. W tym samym roku doraźnie wprowadzono służbę kontrolno–blokującą żołnierzy WOP przy statkach obcych bander, co do których istniało podejrzenie o próby przemytu. Kontroli poddawano również statki wypływające i wpływające do portu. Do tego celu w PPK wydzielono specjalne ekipy kontrolne w składzie 5–8 żołnierzy. Kontrolą taką objęto też jednostki sportowo–żeglarskie[5].
W 1947 rozpoczęto organizować służbę morską WOP, a Gdański 12 Oddział WOP otrzymał pierwsze jednostki pływające i z początkiem lutego 1948 służba morska dysponowała 13 kutrami i łodziami[5].
Na początku 1948 określono granice strefy nadgranicznej na terenie województwa gdańskiego. Przebiegała ona na zachodzie od punktu przecięcia się granicy województwa szczecińskiego i gdańskiego z brzegiem jezioro Łebsko do granicy województwa olsztyńskiego na wschodzie[7]. W tym okresie na całym odcinku granicy morskiej ochranianym przez oddział WOP w Gdańsku wykorzystywano 11 punktów obserwacyjnych, z których tylko 3 znajdowały się na własnych wieżach wybudowanych przez strażnice[8].
12 Gdański Oddział WOP rozformowany został 24 kwietnia 1948. Na jego bazie powstała 4 Brygada Ochrony Pogranicza.
Struktura organizacyjna
[edytuj | edytuj kod]
- Organizacja Gdańskiego 12 Oddziału WOP w 1946[1]
- Dowództwo sztab i pododdziały dowodzenia
- Grupa manewrowa, a od 1947 szkoła podoficerska
- 19 komenda odcinka – Lębork
- 20 komenda odcinka – Gdańsk Wrzeszcz
- 21 komenda odcinka – Elbląg.
We wrześniu 1946 stan etatowy oddziału przewidywał: 3 komendy, 15 strażnic, 1548 wojskowych i 14 pracowników cywilnych[9]. Po reorganizacji w 1947 było to: 3 komendy odcinków, 16 strażnic, 1254 wojskowych i 13 pracowników cywilnych[10].
- Organizacja Gdańskiego 12 Oddziału WOP z 25 października 1946[11]
- Dowództwo
- Sztab
- Sekcja Operacyjna
- Sekcja Wyszkolenia Bojowego
- Sekcja Przejściowych Punktów Kontrolnych i konfliktów granicznych
- Referat Szyfrowy
- Sekcja Łączności
- Sekcja Ewidencyjno–Personalna
- Kancelaria Sztabu
- Pluton Ochrony Sztabu
- Sekcja Wywiadowcza
- Wydział Polityczno–Wychowawczy
- Szefowie Służb
- Sekcja Uzbrojenia
- Sekcja Techniczno–Morska
- Prokuratura
- Kwatermistrzostwo
- Ambulans Sanitarny
- Ambulans Weterynaryjny
- Kompania Łączności Oddziału
- Sztab
- Grupa Manewrowa
- Flotylla Ścigaczy
- 3 Komendy Odcinków WOP
- 15 Strażnic Liniowych WOP
- 2 Strażnice Liniowe Specjalne
- 2 Przejściowe Punkty Kontrolne.
Stan osobowy:
- oficerów – 162
- podoficerów – 449
- szeregowych – 937
Razem – 1548
- Kontraktowych – 15.
Sąsiednie oddziały Wojsk Ochrony Pogranicza
[edytuj | edytuj kod]- 4 Bałtycki Oddział WOP[12] ⇔ 5 Mazurski Oddział WOP[13] – 21.09.1946–24.04.1948.
Dowódcy oddziału
[edytuj | edytuj kod]- ppłk Józef Hajdukiewicz (był 10.1946)[c]
- płk Karol Bacz (8.10.1946–28.05.1947)[14].
Przekształcenia
[edytuj | edytuj kod]4 Oddział Morski Ochrony Pogranicza → 12 Gdański Oddział WOP → 4 Brygada Ochrony Pogranicza → 16 Brygada WOP → 16 Kaszubska Brygada WOP → Kaszubska Brygada WOP → Morski Oddział SG i Warmińsko-Mazurski Oddział SG
Uwagi
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Pismo Departamentu WOP nr 0883 z 15.04.1947 (Historia KBWOP ↓, s. 51).
- ↑ Rozkaz Ministra Obrony Narodowej nr 070/org. z 3.03.1947 (Jackiewicz 1998 ↓, s. 75).
- ↑ Rozkaz personalny dowódcy WOP nr 062 z 19.10.1946 (Rozkazy personalne DWOP ↓).
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ a b c Jackiewicz 1998 ↓, s. 75.
- ↑ ASGran., sygn. 2825/1 ↓.
- ↑ Zestawienie numerów historycznych jednostek wojskowych. jednostki-wojskowe.pl. [dostęp 2023-03-18]. (pol.).
- ↑ Dominiczak 1971 ↓, s. 127.
- ↑ a b c Bieniecki 2005 ↓, s. 47.
- ↑ Jackiewicz 1998 ↓, s. 10.
- ↑ Bieniecki 2005 ↓, s. 47–48.
- ↑ Bieniecki 2005 ↓, s. 48.
- ↑ Dominiczak 1985 ↓, s. 61.
- ↑ Dominiczak 1985 ↓, s. 64.
- ↑ Bieniecki 2005 ↓, s. 55.
- ↑ Bieniecki 2005 ↓, s. 46.
- ↑ Jackiewicz 1998 ↓, s. 83.
- ↑ Preuss 2004 ↓, s. 13.
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Ireneusz Bieniecki. Kaszubska Brygada Wosk Ochrony Pogranicza w ochronie granicy morskiej na Wybrzeżu Gdańskim w latach 1945–1991 (powstanie, zmiany organizacyjne i metody pełnienia służby). „Biuletyn Centralnego Ośrodka Straży Granicznej Z historii ochrony granic”. 1/05, s. 45–57, 2005. Koszalin: Centralny Ośrodek Szkolenia Straży Granicznej. ISSN 1429-2505.
- Henryk Dominiczak: Wojska Ochrony Pogranicza w latach 1945–1948. Warszawa: Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1971.
- Henryk Dominiczak: Zarys historii Wojsk Ochrony Pogranicza 1945–1985. Warszawa: Wojskowa Drukarnia w Łodzi, 1985, s. 1–356.
- Zenon Jackiewicz: Wojska Ochrony Pogranicza (1945–1991) : Krótki informator historyczny. Kętrzyn: Centrum Szkolenia Straży Granicznej, 1998. ISBN 83-909304-3-9.
- Jan Ławski: Ochrona granic Polski Ludowej 1945–1948. Warszawa: Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowe, 1974.
- Jerzy Prochwicz: Wojska Ochrony Pogranicza 1945–1965. Piotrków Trybunalski: Naukowe Wydawnictwo Piotrkowskie, 2011. ISBN 978-83-7726-027-2.
- Ryszard Preuss. Nowy patron Morskiego Oddziału Straży Granicznej : Pułkownik Karol Bacz (1900–1984). „Nasza Służba”. 21 (283), s. 12–13, grudzień 2004. Warszawa.
- Archiwum Straży Granicznej, DWOP sygn. 2825/1. Rejestr główny jednostek WOP.
- Archiwum Straży Granicznej, Historia Kaszubskiej Brygady Wojsk Ochrony Pogranicza. Gdańsk 1965.
- Archiwum Straży Granicznej. Rozkazy personalne dowódcy Wojsk Ochrony Pogranicza.
