Sudecka Brygada WOP
 Emblemat brygady | |
| Historia | |
| Państwo | |
|---|---|
| Sformowanie |
1 stycznia 1958 |
| Rozformowanie |
lipiec 1989 |
| Nazwa wyróżniająca |
Sudecka |
| Dowódcy | |
| Pierwszy |
ppłk Bronisław Wąsowski |
| Organizacja | |
| Kryptonim |
Skała[a] |
| Dyslokacja |
Kłodzko ul. Lutycka 2 |
| Formacja | |
Sudecka Brygada Wojsk Ochrony Pogranicza (SBWOP) – zlikwidowana brygada w strukturze organizacyjnej Wojsk Ochrony Pogranicza pełniącą służbę na granicy polsko-czechosłowackiej.
Formowanie i zmiany organizacyjne
[edytuj | edytuj kod]Sformowana 1 stycznia 1958 na bazie 5 Brygady WOP na podstawie zarządzenia MSW nr 075/58 z 22 kwietnia 1958. Sztab brygady stacjonował w Kłodzku[1]. W 1961 dowództwo posiadało kryptonim Skała.
Rozkazem organizacyjnym dowódcy WOP nr 088 z 9 lipca 1964 rozformowano strażnicę WOP III kategorii Brzozowice i Zieleniec o stanach 48 wojskowych i kategorii IV Lesica o stanie 28 wojskowych. W ich miejscu sformowano placówki WOP II kategorii Zieleniec i Lesica o stanie 6 wojskowych.
W 1962 wprowadzono nowy plan mobilizacyjny PM–62. Zakładał on na wypadek wojny znaczne rozwinięcie jednostki. Zgodnie z etatem czasu „P”, na dzień 1 lipca 1965 Brygada liczyła 1574 żołnierzy, a etat czasu „W” przewidywał 3518 żołnierzy[2]. W ramach zadań mobilizacyjnych jednostka formowała 7 Brygadę WSW Armii[2].
Rozformowana w lipcu 1989. Na jej bazie powstał Sudecki batalion WOP[3].
Zarządzeniem nr 012 Komendanta Głównego Straży Granicznej z 7 maja 1991 w sprawie rozwiązania jednostek WOP oraz utworzenia jednostek organizacyjnych Straży Granicznej Minister Spraw Wewnętrznych polecił z dniem 16 maja 1991 rozwiązać Sudecką Brygadę WOP w Kłodzku istniejącą według etatu nr 44/094 o stanie osobowym na okres „W” 1438 żołnierzy i 53 pracowników cywilnych oraz na okres „P” 1026 żołnierzy i 54 pracowników cywilnych[4]. Na jej bazie powstał oddział Straży Granicznej: Sudecki Oddział Straży Granicznej w Kłodzku[5]. Oddziałowi została przydzielona nazwa związana z regionem, w którym działał[b].
Zarządzeniem nr 012 Komendanta Głównego Straży Granicznej z 7 maja 1991 w sprawie rozwiązania jednostek WOP oraz utworzenia jednostek organizacyjnych Straży Granicznej Minister Spraw Wewnętrznych polecił z dniem 16 maja 1991 rozwiązać Ośrodek Wczasów WOP w Dusznikach Zdroju istniejący według etatu nr 44/018 o stanie osobowym na okres „P” 1 żołnierz[6].
Skład organizacyjny
[edytuj | edytuj kod]- Dowództwo, sztab i pododdziały dowodzenia[7]
- 52 batalion WOP
- 53 batalion WOP
- 54 batalion WOP
- Graniczne placówki kontrolne (GPK):
Wydarzenia
[edytuj | edytuj kod]- 13 grudnia 1981–22 lipca 1983 – (stan wojenny w Polsce), cały wysiłek służb przede wszystkim strażnic i GPK, skierowano na ochronę granicy oraz utrzymanie porządku i bezpieczeństwa w strefie nadgranicznej, współpracując ściśle z organami milicji i Służby Bezpieczeństwa. W strażnicach normę służby granicznej dla żołnierzy podwyższono z 8 do 12 godzin na dobę. Po wprowadzeniu ograniczeń w ruchu granicznym część niewykorzystanej kadry GPK przerzucono do strażnic w celu wspomożenia bezpośredniej ochrony granicy. Patrole wysyłane w teren zostały wzmocnione. Wyeliminowano służby składające się z jednego żołnierza. Ścisłą kontrolą objęto całą strefę nadgraniczną, sięgając niekiedy głębiej. Niektóre szlaki turystyczne zostały zamknięte, a ruch w strefie nadgranicznej został znacznie ograniczony. W stan gotowości były postawione wszystkie pododdziały odwodowe. Dla umocnienia bezpieczeństwa w strefie nadgranicznej organizowano stałe akcje penetracyjne terenu przez wszystkie służby, zwłaszcza lotne patrole na motocyklach lub samochodach osobowo-terenowych. Mimo utrudnionych warunków nie zaprzestano współpracy z ludnością pogranicza[8].
Sąsiednie brygady
[edytuj | edytuj kod]- Górnośląska Brygada WOP ⇔ Łużycka Brygada WOP – 1.01.1958–07.1989
Oficerowie brygady
[edytuj | edytuj kod]- Dowódcy brygady
- ppłk Bronisław Wąsowski
- płk Edward Suchy
- płk Franciszek Wojciechowski
- gen. bryg. Józef Rudawski (1979–1987).
- Kierownicy sekcji KRG[9]
- ppłk Paweł Gawdun
- ppłk Stanisław Kopczyk
- ppłk Hołda
- ppłk Ryszard Machowski
- kpt. Andrzej Machlowski.
Przekształcenia
[edytuj | edytuj kod]11 Oddział Ochrony Pogranicza → 11 Wrocławski Oddział WOP → 23 Brygada Ochrony Pogranicza → 5 Brygada WOP → 5 Sudecka Brygada WOP → Sudecka Brygada WOP → Sudecki Batalion WOP
Upamiętnienie
[edytuj | edytuj kod]Z okazji osiemdziesiątej rocznicy powołania Wojsk Ochrony Pogranicza (10 czerwca 1945), 17 czerwca 2025 przed bramą byłych koszar WOP w Kłodzku uroczyście odsłonięto pamiątkową tablicę. Uczyniono to w obecności m.in. przedstawicieli lokalnych władz samorządowych, formacji mundurowych, byłych żołnierzy i pracowników tej brygady. Przemówienie okolicznościowe, traktujące o losach brygady, wygłosił przewodniczący Komitetu Organizacyjnego Budowy Tablicy 80-lecia ppłk Zbigniew Hnatiuk, samego zaś odsłonięcia wspomnianej tablicy dokonali starostka kłodzka Małgorzata Jędrzejewska-Skrzypczyk, wójt gminy Kłodzko Zbigniew Tur oraz burmistrz miasta Kłodzka Michał Piszko. Podczas wydarzenia, w uznaniu zasług poniesionych na rzecz rozwoju funkcjonowania Związku Żołnierzy Wojska Polskiego przyznano odznaczenia. Krzyż Komandorski ZŻWP otrzymali ppłk Zbigniew Hnatiuk i st. chor. Lech Molęda. Złoty Krzyż z Gwiazdą – ppłk Wojciech Łyszkiewicz, mjr Eugeniusz Panasewicz oraz por. Adam Łącki. Srebrny Krzyż otrzymał chor. Jerzy Zaykowski, Złoty Krzyż 45-lecia – płk Kazimierz Korecki i płk Andrzej Machlowski. Medale 45-lecia – mjr Janusz Gałan oraz kpr. Tomasz Karolczak. Cała uroczystość objęta została patronatem Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji[10].
Uwagi
[edytuj | edytuj kod]Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Jackiewicz 1998 ↓, s. 153.
- ↑ a b Goryński 2021 ↓, s. 185.
- ↑ Sudecka Brygada WOP. muzeumsg.strazgraniczna.pl, 2017-10-25. [dostęp 2025-08-06]. (pol.).
- ↑ Goryński 2012 ↓, s. 196.
- ↑ Obwieszczenie Marszałka Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 28 stycznia 2020 roku w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy o Straży Granicznej (Dz.U. 2020. poz. 305). dziennikustaw.gov.pl, 2020-02-26. [dostęp 2020-03-22]. (pol.).
- ↑ Goryński 2012 ↓, s. 198.
- ↑ Strukturę organizacyjną brygady podano za:Jackiewicz 1998 ↓, s. 153
- ↑ Dominiczak 1985 ↓, s. 131.
- ↑ Jarmoliński 2013 ↓, s. 157.
- ↑ mib: KŁODZKO – Upamiętniono byłą Sudecką Brygadę WOP. [w:] DKL24.pl – Codzienna gazeta internetowa [on-line]. dkl24.pl. (pol.).
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Henryk Dominiczak: Zarys historii Wojsk Ochrony Pogranicza 1945–1985. Warszawa: Wojskowa Drukarnia w Łodzi, 1985, s. 1–356.
- Grzegorz Goryński. Plany mobilizacyjne Wojsk Ochrony Pogranicza okresu zimnej wojny – zadania na rzecz MON. „Biuletyn Historyczny Muzeum Marynarki Wojennej”. 36/2021, 2021. Gdynia: Muzeum Marynarki Wojennej. ISSN 0137-5539.
- Zenon Jackiewicz: Wojska Ochrony Pogranicza (1945–1991) : Krótki informator historyczny. Kętrzyn: Centrum Szkolenia Straży Granicznej, 1998. ISBN 83-909304-3-9.
- Jerzy Prochwicz: Wojska Ochrony Pogranicza 1945–1965. Piotrków Trybunalski: Naukowe Wydawnictwo Piotrkowskie, 2011. ISBN 978-83-7726-027-2.
- Tadeusz Jarmoliński: Kontrola ruchu granicznego w Polsce w latach 1945–1990. Warszawa–Koszalin: Centralny Ośrodek Szkolenia Straży Granicznej im. Marszałka Polski Józefa Piłsudskiego ul. Marszałka Józefa Piłsudskiego 92; 75-531 Koszalin, 2013.
- Grzegorz Goryński: Trudne początki – nieznane dokumenty dotyczące narodzin Straży Granicznej i ruchu związkowego. W: Biuletyn 1–2/2012. T. Z historii ochrony granic. Koszalin: Centralny Ośrodek Szkolenia Straży Granicznej, 2012, s. 153–204.
