Strażnica WOP Sokółka

Strażnica WOP Kuźnica/Chreptowce/Sokółka

Strażnica SG w Sokółce

Historia
Państwo	Polska
Sformowanie	1945
Rozformowanie	2 stycznia 2003
Tradycje
Rodowód	128 strażnica WOP Placówka WOP Kuźnica
Kontynuacja	GPK SG w Kuźnicy
Organizacja
Dyslokacja	Kuźnica; Chreptowce; Sokółka ul. Marcelego Nowotki 35, ul. gen. Jana Henryka Dąbrowskiego 35
Formacja	Wojska Ochrony Pogranicza Straż Graniczna
Podległość	27 komenda odcinka 15 batalion OP 223 batalion WOP 22 Brygada WOP SOZ WOP Białystok 22 Oddział WOP P-M Brygada WOP Podlaski Oddział SG

Strażnica Wojsk Ochrony Pogranicza Kuźnica/Chreptowce/Sokółka – zllikwidowany podstawowy pododdział graniczny Wojsk Ochrony Pogranicza pełniący służbę graniczną na granicy polsko-radzieckiej.

Strażnica Straży Granicznej w Sokółce – zlikwidowana graniczna jednostka organizacyjna Straży Granicznej realizująca zadania bezpośrednio w ochronie granicy państwowej pełniący służbę graniczną z Republiką Białorusi.

Formowanie i zmiany organizacyjne

Strażnica została sformowana w 1945 w strukturze 27 komendy odcinka jako 128 strażnica WOP (Kuźnica) o stanie 56 żołnierzy. Kierownictwo strażnicy stanowili: komendant strażnicy, zastępca komendanta do spraw polityczno-wychowawczych i zastępca do spraw zwiadu. Strażnica składała się z dwóch drużyn strzeleckich, drużyny fizylierów, drużyny łączności i gospodarczej. Etat przewidywał także instruktora do tresury psów służbowych oraz instruktora sanitarnego.

W związku z reorganizacją oddziałów WOP, 24 kwietnia 1948 128 strażnica OP Chreptowce została włączona w struktury 15 batalionu Ochrony Pogranicza, a 1 stycznia 1951 223 batalionu WOP w Sokółne.

1 stycznia 1951 128 strażnica WOP stacjonowała w Chreptowcach.

Od 15 marca 1954 wprowadzono nową numerację strażnic. Strażnica WOP Kuźnica III kategorii otrzymała numer 122 w skali kraju w strukturach 223 batalionu WOP.

Z dniem 15 listopada 1955 zlikwidowano sztab 223 batalionu WOP w Sokółce. Strażnica podporządkowana została bezpośrednio pod sztab 22 Brygady WOP w Białymstoku. W sztabie brygady wprowadzono stanowiska nieetatowych oficerów kierunkowych odpowiedzialnych za służbę graniczną strażnic.

Rozkazem organizacyjnym z 16 czerwca 1956 dowódca Wojsk Wewnętrznych zarządził reorganizację Wojsk Ochrony Pogranicza. Na mocy niniejszego rozkazu rozwiązano 22 Brygadę Wojsk Ochrony Pogranicza wraz ze wszystkimi podległymi pododdziałami. W lipcu 1956 rozwiązano strażnicę, w jej miejsce zorganizowano placówkę graniczną WOP kategorii „A” Kuźnica. W miejsce 22 Brygada WOP utworzono dwie samodzielne jednostki: Grupę Manewrową Wojsk Ochrony Pogranicza i Samodzielny Oddział Zwiadowczy WOP Białystok. W skład Samodzielnego Oddziału Zwiadowczego Wojsk Ochrony Pogranicza Białystok weszła Placówka Wojsk Ochrony Pogranicza Białowieża. Z dniem 1 maja 1957, na bazie Grupy Manewrowej i Samodzielnego Oddziału Zwiadowczego WOP przystąpiono do organizacji 22 Oddziału WOP.

1 stycznia 1960 w strukturach 22 Białostockiego Oddziału WOP stacjonowała w Kuźnicy placówka WOP Kuźnica nr 4.

1 stycznia 1964 w Kuźnicy stacjonowała placówka WOP nr 4 w strukturach 22 Białostockiego Oddziału Wojsk Ochrony Pogranicza .

W 1968, w Kuźnicy stacjonowała placówka WOP nr 4 typu I w strukturach 22 Białostockiego Oddziału WOP.

Na mocy zarządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych z 29 stycznia 1976 zniesiono 22 Białostocki Oddział WOP, a w jego miejsce utworzono Podlasko-Mazurską Brygadę Wojsk Ochrony Pogranicza, w strukturze którego odtworzono Strażnicę WOP Kuźnica.

W związku z uzyskaniem lepszych warunków lokalowych, w 1981 zmieniono miejsce dyslokacji strażnicy WOP w Kuźnicy na Sokółka ul. Marcelego Nowotki 35 (obecnie ulica gen. Jana Henryka Dąbrowskiego) i tak funkcjonowała do 15 maja 1991 w strukturach Podlasko-Mazurskiej Brygady Wojsk Ochrony Pogranicza[.

Straż Graniczna:

Po rozwiązaniu Wojsk Ochrony Pogranicza, 16 maja 1991 strażnica w Sokółce weszła w podporządkowanie Podlaskiego Oddziału Straży Granicznej i przyjęła nazwę Strażnica Straży Granicznej w Sokółce.

W 1995, na stan etatowy 24 funkcjonariuszy SG, stan ewidencyjny wynosił 17 osób.

W ramach reorganizacji struktur Straży Granicznej związanej z przygotowaniem Polski do wstąpienia, do Unii Europejskiej i przystąpieniem do Traktatu z Schengen. Podczas restrukturyzacji wprowadzono kompleksową ochronę granicy już na najniższym szczeblu organizacyjnym tj. strażnica i graniczna placówka kontrolna. Wprowadzona całościowa ochrona granicy zniosła podział na graniczne jednostki organizacyjne ochraniające tylko tzw. „zieloną granicę” i prowadzące tylko kontrole ruchu granicznego. W wyniku tego, 2 stycznia 2003 Strażnica SG w Sokółce została rozformowana i ochraniany odcinek wraz z obsadą etatową przejęła Graniczna Placówka Kontrolna Straży Granicznej w Kuźnicy (GPK SG w Kuźnicy).

Ochrona granicy

Strażnica WOP Kuźnica faktyczną ochronę granicy rozpoczęła w czerwcu 1946.

W sierpniu 1956 placówkę WOP Kuźnica kategorii „A” swoim zasięgiem obejmowała powiat sokólski.

W 1960, 4 placówka WOP Kuźnica ochraniała odcinek granicy państwowej o długości 37 km:

• Włącznie znak graniczny nr 1702, wyłącznie znak gran. nr 1635.

1 stycznia 1964 i 1968 na odcinku placówki WOP Kuźnica funkcjonował polsko-radziecki punkt uproszczonego ruchu granicznego (PURG), w którym kontrolę graniczną i celną osób, towarów oraz środków transportu wykonywała załoga placówki:

• Punkt Uproszczonego Ruchu Granicznego Kuźnica.

Straż Graniczna:

Granica polsko-białoruska rej. znaku gran. nr 1670 (sierpień 2009)

W roku 2002, po stronie białoruskiej na długości 157 km ochraniał granicę Grodzieński Oddział Wojsk Pogranicznych.

Wydarzenia

• 1990 – 19 grudnia, dowódca brygady płk dypl. Józef Kosno za zajęcie III miejsca we współzawodnictwie o tytuł „Przodującego pododdziału” wyróżnił w grupie pododdziałów granicznych strażnicę w Sokółce dowodzoną przez mjr. Bonifacego Skoniecznego.
• 1999 – luty, strażnica otrzymała na wyposażenie samochody osobowo-terenowe Land Rover, motocykle marki KTM i czterokołowe typu TRX marki Honda.

Sąsiednie strażnice

• 127 strażnica WOP Chorościany ⇔ 129 strażnica WOP Miszkieniki – 1946
• 127 strażnica OP Bobra Wielka ⇔ 129 strażnica OP Miszkieniki – 1949
• 121 strażnica WOP Bobra Wielka ⇔ 129 strażnica WOP Miszkieniki – 1.01.1951
• 127 strażnica WOP Bobra Wielka ⇔ 123 strażnica WOP Miszkieniki – 15.03.1954
• Placówka WOP Hołny Wolmera kat. „B” ⇔ Placówka WOP Jaryłówka kat. „B” – 1.08.1956
• 5 placówka WOP Bobra Wielka ⇔ 3 placówka WOP Jaryłówka – 1.01.1960
• 5 placówka WOP Bobra Wielka ⇔ 3 placówka WOP Gródek – 1.01.1964
• 5 placówka WOP Bobra Wielka typu II ⇔ 3 placówka WOP Gródek typu II – 1968
• Strażnica WOP Lipsk ⇔ Strażnica WOP Gródek – 1990

Straż Graniczna:

• Strażnica SG w Lipsku ⇔ Strażnica SG w Gródku – 16.05.1991.
• Strażnica SG w Lipsku ⇔ Strażnica SG w Krynkach – 1.02.1995
• Strażnica SG w Nowym Dworze ⇔ Strażnica SG w Krynkach – 22.02.1997.

Komendanci/dowódcy strażnicy

• ppor. Załuski
• por. Bronisław Mycka (był w 1956)
• mjr Bonifacy Skonieczny (1.08.1980–był 1.01.1991)

Komendanci strażnicy SG:

• por. SG/mjr SG Jan Słabek (16.05.1991–był w 2000)
• Grzegorz Biziuk (do 1.01.2003) – do rozformowania.

Bibliografia

• Henryk Dominiczak: Zarys historii Wojsk Ochrony Pogranicza 1945–1985. Warszawa: Wojskowa Drukarnia w Łodzi, 1985, s. 1–356.
• Jerzy Prochwicz: Wojska Ochrony Pogranicza 1945–1965. Piotrków Trybunalski: Naukowe Wydawnictwo Piotrkowskie, 2011. ISBN 978-83-7726-027-2.
• Zenon Jackiewicz: Wojska Ochrony Pogranicza : (1945–1991) : krótki informator historyczny. Kętrzyn: Centrum Szkolenia Straży Granicznej, 1998. ISBN 83-909304-3-9.
• Halina Łach: System ochrony polskiej granicy państwowej. Olsztyn: Instytut Historii i Stosunków Międzynarodowych. Wydział Humanistyczny UWM, 2013. ISBN 978-83-935593-8-1.
• Jan Nikołajuk: Podlaski Oddział Straży Granicznej im. gen. dyw Henryka Minkiewicza w Białymstoku. W: Leszek Elas [patronat]: Straż Graniczna w dwudziestoleciu 1991–2011. Materiały poseminaryjne – Tom I. Koszalin: Centralny Ośrodek Szkolenia Straży Granicznej im. Marszałka Polski Józefa Piłsudskiego, 2011. ISBN 978-83-909484-4-7.
• Kajetan Szczepański: Kronika Podlaskiego Oddziału Straży Granicznej 15 maja 1990–2000. Muzeum Polskich Formacji Granicznych im. Władysława Raginisa, 2000, s. 1–106.
• Jan Nikołajuk: Reorganizacja formacji granicznej na przykładzie oddziału w Białymstoku. W: Biuletyn 3/2014. T. Z historii Ochrony Granic. Koszalin: Centralny Ośrodek Szkolenia Straży Granicznej im. Marszałka Polski Józefa Piłsudskiego, 2014, s. 73–96. ISSN 1429-2505. (pol.).
• Wojska Ochrony Pogranicza 1945–1990 – Podlasko-Mazurska Brygada WOP. [w:] Muzeum Polskich Formacji Granicznych im. Władysława Raginisa] [on-line]. [dostęp 2026-02-10]. (pol.).
• Wydział Prezydialny Podlaskiego Oddziału Straży Granicznej: Straż Graniczna od 1991 – Podlaski Oddział Straży Granicznej. [w:] Muzeum Polskich Formacji Granicznych im. Władysława Raginisa [on-line]. muzeumsg.pl. [dostęp 2020-01-27]. (pol.).
• Archiwum Straży Granicznej, DWOP sygn. 2825/1. Rejestr główny jednostek WOP.
• Archiwum SG. Historia Białostockiego Oddziału Wojsk Ochrony Pogranicza. Białystok 1960.
• Archiwum SG, DWOP, sygn. 217/143, Wykazy dyslokacyjne Wojsk Ochrony Pogranicza 1946. Wykaz strażnic i miejsc ich rozlokowania adresowany do Ministerstwa Bezpieczeństwa Publicznego i Ministerstwa Spraw Zagranicznych z 4 maja 1946.
• Archiwum SG, zespół archiwalny DWOP, sygn. 1284/200, Struktury organizacyjno-dyslokacyjne. Dyslokacja jednostek Wojsk Ochrony Pogranicza z 8 kwietnia 1954.
• Archiwum SG, zespół archiwalny DWOP, sygn. 1400/3, k. 590–620, Rozkazy zarządzenia i wytyczne w zakresie wszelkiego rodzaju zaopatrzenia. Wykaz dyslokacyjny jednostek i pododdziałów WOP na dzień 1 stycznia 1964.