9 Oddział Ochrony Pogranicza
| Historia | |
| Państwo | |
|---|---|
| Sformowanie |
1945 |
| Rozformowanie |
21 września 1946 |
| Tradycje | |
| Kontynuacja | |
| Dowódcy | |
| Pierwszy |
ppłk Bazyli Maksimczuk[1] |
| Organizacja | |
| Numer |
poczty polowej – 52187[2] |
| Dyslokacja | |
| Formacja | |
| Podległość |
Wydział Służby Pogranicznej kat. I przy Dowództwie Krakowskiego OW[b][4] |
| Skład | |
9 Oddział Ochrony Pogranicza – zlikwidowany jeden z oddziałów w strukturze organizacyjnej Wojsk Ochrony Pogranicza pełniący służbę na granicy polsko-czechosłowackiej.
Formowanie i zmiany organizacyjne
[edytuj | edytuj kod]9 Oddział Ochrony Pogranicza JW 1957 (Zarządzenie SzSG Nr 053/Org. 30 marca 1946)[6] został sformowany przez Krakowski Okręg Wojskowy rozkazem dowódcy okręgu – gen. Mikołaja Prus-Więckowskiego według etatu Nr 8/8-A[5] w składzie sześciu komendantur odcinków i 30 strażnic o stanie 2934 wojskowych i 23 pracowników cywilnych[7].
Zgodnie z przyjętymi założeniami Oddział miał powstać na bazie stanu osobowego 6 DP i 8 DP, a także niewielkiej części 17 DP[c]. W skład grupy formującej między innymi wchodzili: ppor. Henryk Mardeusz i ppor. Aleksander Cisłowski[9]. Miejscem postoju Oddziału miał być Nowy Sącz[d], ul. Jagiellońska[9]. Komenda w Rajczy powstała na bazie 3/14 pp, komenda w Jabłonce na bazie 3/18 pp, komenda w Nowym Targu na bazie l/16 pp, komenda w Nowym Sączu na bazie 3/16 pp.
Oddział przyjął do ochrony odcinek granicy południowej z Czechosłowacją od rejonu Baligród po Zwardoń, ochraniany wcześniej przez 6. i 8. Dywizję Piechoty[9].
Meldunek z 26 sierpnia 1946 do dowódcy Okręgu Wojskowego nr 5 dotyczący warunków bytowych 14. Pułku Piechoty w Nowym Sączu:[e][11]
- [...] budynek mieści się w mieście, okolica górzysto-leśna jest on murowany dwupiętrowy ogrodzony. Budynek suchy, jednak wymaga gruntownego remontu, jak naprawa dachów, podłóg, malowanie ścian i sufitów, oszklenie okien /100/. Wodociągi nieczynne, ustępy skanalizowane w ilości 21 sedesów, 15 pisuarów również nieczynne. Piece kaflowe dające wystarczającą ciepłotę, stosunek powierzchni podłóg 1–10. Oświetlenie elektryczne, częściowo czynne, brak oświetlenia korytarzy, sal i ustępów. 18 izb mieszkalnych, na jednego żołnierza przypada 4 m². Odległość izb mieszkalnych od umywalni i ustępów 5–50 kroków. Żołnierze śpią na łóżkach żelaznych z siennikami, jednak nie wszyscy są zaopatrzeni w bieliznę pościelową i koce. Rzeczy osobiste przechowują przy sobie lub w łóżku. Brak stołówki dla żołnierzy, oficerowie stołują się w restauracji. Magazyn żywnościowy jest. Kuchnia polowa stoi bez nakrycia w polu. Pułk korzysta z łaźni kolejowej /natryski 8 szt. basen, parówka/. Pralni jednostka nie posiada. Bieliznę przywozi się z garnizonowej łaźni i pralni w Krakowie. Izby chorych nie posiada. Jednostka znajduje się w stanie bojowym i całość jest tylko prowizorycznie urządzona.
Organizacja Oddziału WOP nr 9. w Nowym Sączu zapoczątkowana w pierwszych dniach października 1945 podobnie jak w przypadku Oddziału WOP nr 8. od samego początku napotkała znaczne trudności związane z brakiem ludzi, wyposażenia i sprzętu[12]. Mimo tych trudności zorganizowane trzy komendy odcinka (41. – Nowy Targ, 42. – Jabłonka, 43. – Rajcza) z dniem 2 listopada 1945 przejęły ochraniane odcinki przez pododdziały 6. DP[f]. W tej sytuacji dowództwo 6. DP przekazało 3 listopada 1945 cały dotychczas ochraniany przez siebie odcinek granicy Myto – Piwniczna Oddziałowi WOP nr 9., mimo nie objęcia przez dwie komendy (39. – Gorlice, 40. – Stary Sącz) przydzielonych im odcinków[g].
Na podstawie rozkazu Nr 0153/Org. Naczelnego Dowódcy WP z 21 września 1946 jednostka została przeformowana w 9 Krakowski Oddział WOP[14]
Struktura Oddziału
[edytuj | edytuj kod]
- Dowódca oddziału
- Zastępca ds. polityczno-wychowawczych
- Wydział polityczno-wychowawczy
- Zastępca ds. liniowych
- Kierownik służby psów
- Szef sztabu
- Zastępca ds. wywiadu
- Wydział wywiadowczy
- Pomocnik ds. gospodarczych
- Wydział zaopatrzenia materiałowo-technicznego
- Sekcja kwatermistrzowsko-eksploatacyjna
- Kompania gospodarcza
- Szef służby inżynieryjnej
- Szef służby samochodowej
- Szef służby chemicznej
- Szef służby sanitarnej
- Ambulatorium Izba chorych
- Szef służby weterynaryjnej
- Ambulatorium weterynaryjne
- komenda odcinka nr 38 – Komańcza
- komenda odcinka nr 39 – Gorlice
- komenda odcinka nr 40 – Stary Sącz
- komenda odcinka nr 41 – Nowy Targ
- komenda odcinka nr 42 – Jabłonka
- komenda odcinka nr 43 – Rajcza
- 6 przejściowych punktów kontrolnych (PPK)[h][i].
- Grupa manewrowa[18] (175 żołnierzy)[j]
- Pluton komendancki.
Sąsiednie oddziały Ochrony Pogranicza
[edytuj | edytuj kod]Dowódcy oddziału
[edytuj | edytuj kod]- ppłk Bazyli Maksimczuk (był na początku 1946)[20].
Uwagi
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Rozkaz organizacyjny Naczelnego Dowódcy Wojska Polskiego nr 053/Org. z 30.03.1946.
- ↑ Etat 8/5 Wydziału Służby Pogranicznej KOW kat. II przewidywał stan 29 ludzi, w tym 3 pracowników cywilnych[3].
- ↑ Rozkaz organizacyjny nr 0245/org. z 13.09.1945 naczelnego dowódcy WP podpisanego przez szefa Sztabu Generalnego WP gen. broni Władysława Korczyca i zastępcę szefa Sztabu Generalnego gen. bryg. Jana Rotkiewicza. Powyższy rozkaz stwierdzał, że „zgodnie z planem rozwoju Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej dla ochrony granic na czas pokoju”, powołuje się Wojska Ochrony Pogranicza (WOP)[8].
- ↑ Spośród 11 oddziałów ochrony pogranicza tylko dwa – 8. i 9. utrzymały w 1945 miejsca dyslokacji swych dowództw. Pozostałe oddziały ochrony pogranicza przeniosły miejsca dyslokacji swych dowództw bądź też już w chwili ich formowania przeniosły się do innych miejscowości[10].
- ↑ CAW, sygn. IV.510.5.10 s. 149, Meldunek nr 01039 z 26.08.1946 k. 14.
- ↑ ASGran., 53.8, Meldunek sytuacyjny nr 2 Departamentu WOP z 8.11.1945 podaje, że Oddział WOP nr 9. objął z dniem 2.11.1945 służbę na granicy. W świetle materiałów archiwalnych informacja powyższa nie jest zgodna ze stanem faktycznym[13].
- ↑ ASGran., 217.5, Biuletyn sprawozdawczy Wojsk Ochrony Pogranicza za czas od 13.09. do 30.11.1945, s. 9. Komendy odcinka (nr 39. – Gorlice, 40. – Stary Sącz) mające największe braki w stanach osobowych, wyposażeniu i uzbrojeniu przejęły wyznaczone im odcinki granicy 9.11.1945.
- ↑ Na wniosek Departamentu WOP rozkaz organizacyjny naczelnego dowódcy WP nr 0304/Org. z 28 października 1945, nakazujący do 15 października 1945 „celem strzeżenia i kontrolowania wszelkiego rodzaju przejść granicznych” uzupełnić obsadę sekcji porozumiewawczych konfliktów granicznych i kontroli punktów przejściowych Departamentu WOP i wydziałów WOP oraz sformować 51 przejściowych punktów kontrolnych (PPK), w tym 27 drogowych, 19 kolejowych, 4 morskie i 1 lotnicze. Wydany rozkaz obarczał zadaniem sformowania PPK oddziały ochrony pogranicza oraz Wydział WOP Warszawskiego OW[16].
- ↑ wg Prochwicza: Oddział ochrony pogranicza nr 9 – formował 6 PPK[17].
- ↑ Praktyka wykazała, że nieuzasadnione było tworzenie we wszystkich oddziała WOP grup manewrowych po 175 żołnierzy i oficerów każda[19].
- ↑ R-z organizacyjny nr 0245/org. z 13.09.1945 naczelnego d-cy WP.
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Ławski 1974 ↓, s. 255.
- ↑ ASGran., sygn. 217/143 ↓.
- ↑ Prochwicz 2010 ↓, s. 21 przypis 33.
- ↑ Prochwicz 2010 ↓, s. 21, przypis 33.
- ↑ a b Prochwicz 2010 ↓, s. 13, przypis 14.
- ↑ Zestawienie numerów historycznych jednostek wojskowych. jednostki-wojskowe.pl. [dostęp 2023-03-18]. (pol.).
- ↑ Dominiczak 1971 ↓, s. 71.
- ↑ Prochwicz 2010 ↓, s. 12.
- ↑ a b c d Jackiewicz 1998 ↓, s. 129.
- ↑ Prochwicz 2010 ↓, s. 15 przypis 21.
- ↑ Kwiędacz 2023 ↓, s. 24–25.
- ↑ Prochwicz 2010 ↓, s. 33.
- ↑ Prochwicz 2010 ↓, s. 36, przypis 83.
- ↑ Dominiczak 1971 ↓, s. 126–127.
- ↑ Prochwicz 2010 ↓, s. 23 Źródło: CAW, Sztab Generalny-Zarząd VI, 322, Etat nr 8/8.
- ↑ Prochwicz 2010 ↓, s. 14.
- ↑ Prochwicz 2010 ↓, s. 14, przypis 18.
- ↑ Jackiewicz 1998 ↓, s. 67.
- ↑ Dominiczak 1985 ↓, s. 58–59.
- ↑ Dominiczak 1985 ↓, s. 55.
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Henryk Dominiczak: Wojska Ochrony Pogranicza w latach 1945–1948. Warszawa: Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1971.
- Henryk Dominiczak: Zarys historii Wojsk Ochrony Pogranicza 1945–1985. Warszawa: Wojskowa Drukarnia w Łodzi, 1985, s. 1–356. (pol.).
- Jerzy Prochwicz. Organizacja Wojsk Ochrony Pogranicza wrzesień 1945–grudzień 1945. „Problemy Ochrony Granic”. Biuletyn nr 44 (2010), s. 7–40, 2010. Piotrków Trybunalski: Uniwersytet Humanistyczno-Przyrodniczy Jana Kochanowskiego w Kielcach Filia Piotrków Trybunalski. (pol.).
- Jerzy Prochwicz: Wojska Ochrony Pogranicza 1945–1965. Piotrków Trybunalski: Naukowe Wydawnictwo Piotrkowskie, 2011. ISBN 978-83-7726-027-2.
- Zenon Jackiewicz: Wojska Ochrony Pogranicza (1945–1991). Krótki informator historyczny. Kętrzyn: Centrum Szkolenia Straży Granicznej, 1998. ISBN 83-909304-3-9.
- Jan Ławski: Ochrona granic Polski Ludowej 1945–1948. Warszawa: Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowe, 1974.
- Tadeusz Kwiędacz: Prawda na granicy : Inna historia Zbigniewa Plewy i Stanisława Kopika : Rajcza 1946–1947. Rafał Brzeziński (red.). Dzierżoniów: Edytor, 2023, s. 1–153. ISBN 978-83-65266-97-2.
- Archiwum Straży Granicznej, sygn. 217/143 k. 7–8. Wykazy dyslokacyjne WOP 1946.
