ΦΑΝΑΡΙΟΝ - ΓΔΝΟ΢ - ΔΛΛΗΝΙ΢ΜΟ΢

Ἰωάννη Ἐλ. ΢ιδηπᾶ
Θεολόγος - Ἐκκληζιαζηικοῦ Ἱζηοπικοῦ - Νομικοῦ

Ἡ ἅισζε ηῆο Κσλζηαληηλνππόιεσο (1453 κ.Υ.) ὑπὸ η῵λ ἀιινζξήζθσλ ὀζσκαλ῵λ ὑπῆξμε
ηὸ κέγηζην θνζκντζηνξηθὸ γεγνλὸο πνὺ ἄιιαμε ηὸλ ξνῦ ηῆο ἀλζξσπόηεηνο θαὶ ηὴλ ἱζηνξηθὴ
πεξπαηεζηὰ ηνῦ εὐζεβνῦο ἑιιελνξζνδόμνπ Γέλνπο καο. Ἡ ὆ξζόδνμε Ἀλαηνιηθὴ ἖θθιεζία,
ὅπσο ὑπνζηαζηνπνηνῦληαλ θαὶ ἐλζαξθσλόηαλ ζηὸλ παιαίθαην ζεζκὸ ηνῦ Οἰθνπκεληθνῦ
Παηξηαξρείνπ, ἠηνη ηῆο καξηπξηθῆο θαὶ θαζαγηαζκέλεο Μεηξὸο Ἁγίαο Μεγάιεο ηνῦ Υξηζηνῦ
Κσλζηαληηλνππνιίηηδνο ἖θθιεζίαο, ὑπῆξμε ἟ «θηβσηὸο ηῆο ζσηεξίαο» θαὶ ἟ ἰακαηηθὴ θαὶ
ζσζηηθὴ «Κνιπκβήζξα» ἐληόο ηῆο ὁπνίαο ηὸ εὐζεβὲο Γέλνο κᾶο ἀλεβαπηίδεην ζηὰ
ἀλόζεπηα λάκαηα ηῆο ὀξζνδόμνπ πίζηεσο θαὶ παξαδόζεσο δηαηεξώληαο, παξὰ ηνὺο
δίζεθηνπο θαὶ δπζρείκεξνπο θαηξνὺο θαὶ ρξόλνπο πνὺ βίσλε θάησ ἀπὸ ηὸλ ἀιιόζξεζθν
δπλάζηε θαὶ ηύξαλλν, ηὴλ ἑιιελνξζόδνμε αὐηνζπλεηδεζία θαὶ ἰδηνπξνζσπία ηνπ, ἠηνη ηὴλ
ἱζηνξηθὴ θαὶ πνιηηηζκηθὴ ηαπηόηεηά ηνπ.
Ἀπὸ ηῆο πξώηεο ζηηγκῆο κεηὰ ηὴλ ἅισζε, ηὸ Οἰθνπκεληθὸ Παηξηαξρεῖν ζηὸ πξόζσπν ηνῦ
πξώηνπ Παηξηάξρνπ Γελλαδίνπ Β΄ ΢ρνιαξίνπ ἀμηνπνίεζε ζηὸ ἔπαθξνλ ηὰ ἐθ ηνῦ Μσάκεζ
Β΄ ηνῦ Πνξζεηνῦ δνζέληα «΢νπιηαληθὰ Πξνλόκηα» θαὶ ζπλέβαιε θαηαιπηηθὰ ζηὴλ
πνιπεπίπεδε ὀξγάλσζε ηνῦ ἰδησηηθνῦ θαὶ δεκνζίνπ βίνπ ηνῦ ὑπόδνπινπ Γέλνπο, ηὸ ὁπνῖν
εὑξηζθόκελν ὑπὸ ηὶο πξνζηαηεπηηθὲο πηέξπγεο ηῆο Μεηξὸο ἖θθιεζίαο ηῆο
Κσλζηαληηλνππόιεσο κπόξεζε παξὰ ηὶο ἀληημνόηεηεο λὰ ἐπηβηώζεη θαὶ λὰ κεγαινπξγήζεη.
Σὸ Millet η῵λ Ρνὺκ (Ρσκη῵λ) ἔρνληαο ὡο ὑςίζηε θεθαιὴ ηὸλ ἑθάζηνηε Οἰθνπκεληθὸ
Παηξηάξρε, ὁ ὁπνῖνο ἦηαλ ὁ Rum Millet Basi, δειαδὴ ὁ «Γελάξρεο» θαὶ «἖ζλάξρεο», ὁ
ἀπόιπηνο ζξεζθεπηηθὸο θαὶ πνιηηηθὸο ἀξρεγὸο ηῆο Παηξηᾶο, ηνῦ ὑπόδνπινπ
ἑιιελνξζνδόμνπ Γέλνπο θαὶ γεληθὰ ὅισλ η῵λ ὑπὸ ηὴλ ὀζσκαληθὴ ἟κηζέιελν ὀξζνδόμσλ,
εἶρε θξαηαηὰ θσλὴ ἐλώπηνλ ηῆο Ὑςειῆο Πύιεο θαὶ ηνῦ ἰδίνπ ηνῦ ΢νπιηάλνπ γηὰ ηὰ ἐλ γέλεη
δίθαηά ηνπ θαὶ ηὸ θπξηόηεξν γηὰ ηὴλ ἴδηα ηὴ δσὴ θαὶ ηὴλ ἐπηβίσζή ηνπ.
Ἄμην ἰδηαηηέξαο κλείαο εἶλαη θαὶ ηὸ γεγνλὸο ὅηη ηὸ Οἰθνπκεληθὸ Παηξηαξρεῖν, ὡο ἟ κόλε ἀπὸ
ηὴλ Ὑςειὴ Πύιε ἀλαγλσξηζκέλε πλεπκαηηθὴ ἀξρή, ἀζθνῦζε ηὸλ ζπγθεθξηκέλν ἐζλαξρηθὸ
θαὶ ζσζηηθὸ ξόιν ηνπ, θαὶ ὑπὲξ ὅισλ η῵λ ὑπνινίπσλ κὴ κνπζνπικαληθ῵λ ὀξζνδόμσλ
ρξηζηηαληθ῵λ πιεζπζκ῵λ πνὺ δηαβη῵ζαλ ἐληὸο η῵λ ὁξίσλ ηῆο ὀζσκαληθῆο ἐπηθξάηεηαο, νἱ
ὁπνῖνη δὲλ ἦηαλ θπζηθὰ κόλνλ Ἕιιελεο, ἀθνῦ ὁ ἑθάζηνηε Οἰθνπκεληθὸο Παηξηάξρεο ὡο 

θεθαιὴ θαὶ θαηεμνρὴλ πλεπκαηηθὸο ἟γέηεο ἐθπξνζσπνῦζε ὅινπο ηνπο Υξηζηηαλνὺο
ἐλώπηνλ ηῆο Ὑςειῆο Πύιεο θαὶ ὁκηινῦζε ἐμ ὀλόκαηνο αὐη῵λ ζὲ θάζε πεξίπησζε.
Ἔρεη δηαηππσζεῖ ὅηη ἟ πλεπκαηηθὴ θαὶ δηνηθεηηθὴ ὑπαγσγὴ ὅισλ η῵λ ὀξζνδόμσλ ζηὸ
Οἰθνπκεληθὸ Παηξηαξρεῖν ἦηαλ ζύκθσλε κὲ ηὸ Κνξάλη πνὺ ἐπέηξεπε ζηνὺο ιανὺο ηῆο
Βίβινπ, ηνὺο Υξηζηηαλνὺο θαὶ ηνὺο ἗βξαίνπο, ἐθ’ ὅζνλ πιήξσζαλ ηὸ ὀζσκαληθὸ «ραξάηζη»
(θεθαιηθὸο θόξνο) λὰ δνῦλ ζηὸ πιαίζην ηῆο ὀζσκαληθῆο κνπζνπικαληθῆο πνιηηείαο θαὶ λὰ
δηαηεξνῦλ ηὴλ πίζηε ηνπο, ηὰ ἤζε θαὶ ηὰ ἔζηκά ηνπο. ὇ Μσάκεζ Β΄ ὁ Πνξζεηὴο ἐπηθύξσζε
αὐηὸ ηὸ δηθαίσκα, πνὺ ηὸ Κνξάλη εὐλντθ῵ο ἔδηδε ζηνὺο ιανὺο ηῆο Βίβινπ, κὲ ηὰ ιεγόκελα
«πξνλόκηα» πνὺ παξαρώξεζε ζηὸλ Οἰθνπκεληθὸ Παηξηάξρε Γελλάδην Β΄ ΢ρνιάξην θαὶ
ζηνὺο κεηέπεηηα δηαδόρνπο ηνπ: «ἔδσθε δὲ θαὶ πξνζηάγκαηα ἐγγξάθσο ηῶ Παηξηάξρῃ κὲη’
ἐμνπζίαο βαζηιηθῆο ἀπνγεγξακκέλεο θαησζελ, ἵλα κεδεὶο αὐηὸλ ἐλνριήζε ἠ ἀληηηείλε ἀιιὰ
εἶλαη αὐηὸλ ἀλαίηηνλ θαὶ ἀθνξνιόγεηνλ θαὶ ἀδηάζεηζηνλ ηὲ ἀπὸ παληὸο ἐλαληίνπ, θαὶ ηέινπο
θαὶ δόζεσο ἐιεύζεξνο ἔζεηαη αὐηὸο θαὶ νἱ κεη’ αὐηὸλ Παηξηάξραη εἰο ηὸλ αἰ῵λα, ὁκνίσο θαὶ
πάληεο νἱ ὑπνηεηαγκέλνη αὐηῶ ἀξρηεξεῖο».
Ἡ ὆ξζόδνμε θαη’ Ἀλαηνιὰο ἖θθιεζία ηνῦ Υξηζηνῦ ὑπάξρνπζα θαὶ ὑπνζηαζηνπνηεκέλε ζηὸ
ζεζκὸ ηνῦ καξηπξηθ῵ο θαζαγηαζκέλνπ Οἰθνπκεληθνῦ Παηξηαξρείνπ, ηὸλ κόλν
ἑιιελνξζόδνμν πλεύκνλα, πνὺ ὡο «ζαπκαζηὴ παξεκβνιὴ Θενῦ» ζπλέρηδε λὰ ἐπηβηώλεη
ἀπὸ ηὴλ πάιαη πνηὲ Ἀλαηνιηθὴ Ρσκατθὴ Αὐηνθξαηνξία, ἀπὸ ηὸλ ὁπνῖν ἀλέπλεε ηὴλ
δσνγόλν πλνὴ ηὸ ὑπόδνπιν Γέλνο, ἦηαλ θαὶ ἐλεξγνῦζε ὡο «἖ζλαξρνῦζα ἖θθιεζία», ἟
ὁπνία κὲ βαξύηαην θόζηνο θαὶ ἀηίκεην θόξν αἵκαηνο Παηξηαξρ῵λ, Ἀξρηεξέσλ, Ἱεξέσλ θαὶ
Μνλαρ῵λ ἔθεξε θαὶ δηεθύιαηηε ζσζηηθὰ ζηνὺο κεηξηθνὺο θαὶ θηιόζηνξγνπο θόιπνπο ηεο
ὅιν ηὸ καξηπξηθὸ θαὶ ἐκπεξίζηαην Γέλνο καο. Ἡ Μεηέξα ἖θθιεζία ηῆο
Κσλζηαληηλνππόιεσο κὲ ηὴλ εὐθπῆ θαὶ ἀξηζηνηερληθὴ ἀμηνπνίεζε θαὶ ἐθκεηάιιεπζε η῵λ ἐθ
ηνῦ Πνξζεηνῦ παξαρσξεζέλησλ «Πξνλνκίσλ» ἐπέηπρε ἀθελὸο κὲλ ηὴλ ἐζσηεξηθὴ θαὶ
ἐμσηεξηθὴ ιεηηνπξγηθή, πλεπκαηηθὴ θαὶ δηνηθεηηθὴ ἐιεπζεξία ηεο ἟ ὁπνία ζπλεπαγόηαλ
πξσηίζησο ηὴλ δηαθύιαμε ηῆο ἀλνζεύηνπ παηξῴαο ὀξζνδόμνπ πίζηεσο θαὶ ηὴλ θαηὰ ηὸ
δπλαηὸλ ἐιεπζέξα ἄζθεζε η῵λ ζξεζθεπηηθ῵λ δηθαησκάησλ η῵λ ὑπόδνπισλ Ρσκε῵λ,
ἀθεηέξνπ δὲ ηὴλ ὀξγάλσζε ηῆο θνηλνηηθῆο-δηνηθεηηθῆο, ἐθπαηδεπηηθῆο, νἰθνλνκηθῆο θαὶ ἐλ
γέλεη θνηλσληθῆο θαὶ πνιηηηζκηθῆο δσῆο ηνῦ ἀλειεύζεξνπ Γέλνπο θαὶ κάιηζηα ἐληόο ηνῦ
ἐρζξηθνῦ πεξηβάιινληνο ηνῦ ἀιινζξήζθνπ ὀζσκαλνῦ δπλάζηνπ θαηαθηεηνῦ. Ἔηζη ηὸ
καξηπξηθὸ Οἰθνπκεληθὸ Παηξηαξρεῖν κὲ βαζεία ζπλαίζζεζε ηῆο ἱεξῆο ἐζλαξρηθῆο εὐζύλεο
θαὶ ἀπνζηνιῆο ηνπ, ὅηαλ δὲλ ὑθίζηαην θαλεὶο ἄιινο ἐπίζεκνο θξαηηθὸο θνξέαο ζσηεξίαο
γηὰ ηνὺο ὑπόδνπινπο Ρσκενὺο θαὶ ὅια γύξσ «ηὰ ζθίαδε ἟ θνβέξα θαὶ ηὰ πιάθσλε ἟
ζθιαβηά», δηεθύιαμε κέζα ζηὴλ δνθεξὴ ἀλειεπζεξία η῵λ ηεζζάξσλ θαὶ πιένλ αἰώλσλ ηὴλ
ἀλόζεπηε ἑιιελνξζόδνμε ἰδηνπξνζσπία, αὐηνζπλεηδεζία θαὶ ηαπηόηεηα ηνῦ εὐζεβνῦο
Γέλνπο καο.
἖μάιινπ εἶλαη ἱζηνξηθὰ θαηαγεγξακκέλνο θαὶ ἀδηακθηζβήηεηνο ὁ ἀθαηάβιεηνο δηκέησπνο
ἀγώλαο ηνῦ Οἰθνπκεληθνῦ Παηξηαξρείνπ θαὶ η῵λ θάζε βαζκίδνο θιεξηθ῵λ ηνπ ὑπὲξ ηῆο
δηαθπιάμεσο θαὶ δηαζώζεσο ηῆο ζξεζθεπηηθῆο θαὶ ἐζληθῆο αὐηνζπλεηδεζίαο η῵λ
ὑπόδνπισλ Ρσκε῵λ ἀπέλαληη ζηνὺο βίαηνπο ἐμηζιακηζκνύο, πνὺ θαηὰ πεξηόδνπο ἐπέβαιε
἟ Ὑςειὴ Πύιε, θαζὼο θαὶ ζηὸλ ὕπνπιν θαὶ δόιην θίλδπλν πνὺ ἐθπήγαδε ἀπὸ ηὴλ
πνηθηιόκνξθε δξάζε η῵λ «πξνβαηόζρεκσλ» ξσκαηνθαζνιηθ῵λ κηζηνλαξίσλ, νἱ ὁπνῖνη
ἐθκεηαιιεπόκελνη ηὴλ δεηλὴ ζέζε η῵λ ὑπόδνπισλ ὀξζνδόμσλ, πξνζπαζνῦζαλ παληὶ
ζζέλεη, κὲ δειεαζηηθὲο ὑπνζρέζεηο θαὶ πνηθίιεο δηεπθνιύλζεηο λὰ ηνὺο πξνζειπηίζνπλ. Ἡ
κεγαιόπλνε θαλαξηώηηθε ηαθηηθή, πνὺ ἟ Μεγάιε ἖θθιεζία ἀθνινύζεζε θαζ’ ὅινπο ηνὺο
ρξόλνπο ηῆο πηθξᾶο δνπιείαο, πξνθεηκέλνπ λὰ ἐμνπδεηεξώλεη ηὶο πνηθηιόκνξθεο θαηὰ ηνῦ
Γέλνπο κεζνδεύζεηο ηνῦ ἐρζξνῦ, ἔθηαζε κέρξη ηνῦ ζεκείνπ ηῆο αὐηνζπζίαο, ἠηνη ηῆο
«θελώζεσο» αὐηῆο. Γὲλ εἶλαη ηπραῖν ηὸ γεγνλὸο ὅηη ζηὸ βσκὸ αὐηνῦ ηνῦ ἀλειενῦο
δηκέησπνπ ἀγ῵λνο ἐρύζεζαλ ζπζηαζηηθ῵ο πνηακνὶ αἱκάησλ πιεηάδνο Παηξηαξρ῵λ, 

Ἀξρηεξέσλ, Ἱεξέσλ θαὶ Μνλαρ῵λ, ἐλ῵ ζὲ πνιιὲο ἄιιεο πεξηπηώζεηο νἱ ὀξζόδνμνη θιεξηθνὶ
ὑπέκεηλαλ θαὶ ηὸλ δηὰ ηῆο ἀγρόλεο καξηπξηθὸ ζάλαην. Ἔηζη ἀλεδείρζεζαλ νἱ πεξίιακπξνη,
πνιύηηκνη, ἀηίκεηνη θαὶ ἀδαπάλεηνη ιίζνη ηῆο δόμαο ηῆο ὆ξζνδόμνπ ἖θθιεζίαο πνὺ εἶλαη νἱ
Νενκάξηπξεο.
Ἡ ζθπξειάηεζε θαὶ δηαηήξεζε ἄζβεζηεο ηῆο ἐζληθῆο θαὶ ζξεζθεπηηθῆο ζπλεηδήζεσο θαὶ
ηαπηόηεηνο η῵λ ὑπόδνπισλ Ρσκη῵λ κέζῳ ηῆο κόλεο ἀθελώηνπ πλεπκαηηθῆο δπλάκεσο ηῆο
παηδείαο θαὶ «λνπζεζίαο Κπξίνπ» ζπληεινῦληαλ ἀπὸ ηνὺο πεπαηδεπκέλνπο ἀλζξώπνπο ηῆο
἖θθιεζίαο θαὶ ηνὺο ζηεινβάηεο ηνῦ Γέλνπο ὀξζνδόμνπο θιεξηθνύο, κὲ ἄκεζν θίλδπλν ηῆο
ἴδηαο ηεο δσῆο ηνπο θαὶ ὑπὸ ἄθξσο δπζρεξεῖο θαὶ ἀληίμνεο ζπλζῆθεο, ὅηαλ κάιηζηα
δάζθαινη θαὶ ὀξγαλσκέλν ἐθπαηδεπηηθὸ ζύζηεκα δὲλ ὑπῆξραλ, ἐλ῵ θαὶ ηὰ ἐθπαηδεπηηθὰ
ἐγρεηξίδηα ἦηαλ παληει῵ο ἀλύπαξθηα. Ἡ θαλδήια ὅκσο ηῆο ἐζληθῆο ζπλεηδήζεσο ηνῦ
Γέλνπο παξέκελε ἄζβεζηε ράξε ζηὸ ηόζν θαηαπνιεκεκέλν θαὶ θαηαζπθνθαληεκέλν, ηόζν
ἀπὸ ηνὺο παιαηνὺο ὅζν θαὶ ἀπὸ ηνὺο λενθαλεῖο «ἀπνδνκεηὲο ηῆο ἱζηνξίαο», ιεγόκελν
«θξπθὸ ζρνιεηό», πνὺ δὲλ ἦηαλ ἄιιν ἀπὸ ηὸ ἀλαιόγην, ηὸ ςαιηῆξη, ὅπσο ιέγεη ὄκνξθα ὁ
ιαόο καο, η῵λ ἐθθιεζη῵λ θαὶ η῵λ κνλαζηεξη῵λ καο ὅπνπ ὑπὸ ηὸ ἰζρλὸ θ῵ο η῵λ θεξη῵λ θαὶ
η῵λ θαλδειη῵λ ὁ παπὰο θαὶ ὁ θαιόγεξνο δίδαζθαλ «θνιιπβνγξάκκαηα» ζηὰ ζθιαβσκέλα
ξσκεόπνπια, ηὰ ὁπνῖα θαηὰ ηνὺο ζπγθηλεηηθνὺο θαὶ γιαθπξνὺο ιατθνὺο ζηίρνπο κάζαηλαλ
«γξάκκαηα ζπνπδάκαηα ηνῦ Θενῦ ηὰ πξάκαηα» πνὺ ἐθπήγαδαλ κέζα ἀπὸ ηὸλ ἀδαπάλεην
θαὶ ἀηίκεην πινῦην η῵λ εὐαγγειηθ῵λ θαὶ ἀπνζηνιηθ῵λ πεξηθνπ῵λ, ἀπὸ ηὴλ ὀθηώερν θαὶ
ηνὺο ςαικνύο. Παξάιιεια δὲλ ἔιεηπαλ βέβαηα θαὶ νἱ κεκνλσκέλεο θσηεηλὲο θαὶ
ραξηζκαηηθὲο ἐθεῖλεο ἐθθιεζηαζηηθὲο κνξθέο, νἱ ὁπνῖεο κὲ ηὴλ δηδαρὴ θαὶ ηὸλ ἀθππληζηηθὸ
ιόγν ηνὺο δηεηήξεζαλ ἄζβεζηε ηὴλ θαλδήια ηῆο ζξεζθεπηηθῆο θαὶ ἐζληθῆο ζπλεηδήζεσο ηνῦ
ξσκαίηθνπ Γέλνπο. Ἔηζη ὡο ἐλ θηβση῵ δηεηεξήζεζαλ ἀιώβεηα, ἟ γιώζζα, νἱ παξαδόζεηο,
ηὰ ἤζε θαὶ ηὰ ἔζηκα ηῆο Ρσκενζύλεο.
Σνῦ ιόγνπ ηὸ ἀιεζὲο γηὰ ηὸλ θαηαιπηηθὸ ξόιν θαὶ ηὴλ κέξηκλα ηῆο ὆ξζνδόμνπ ἖θθιεζίαο
ζηὴλ ἐθπαίδεπζε η῵λ ὑπόδνπισλ ξσκεόπνπισλ ἐπηβεβαηώλεη θαὶ πηζηνπνηεῖ ὁ Ε’ Καλόλαο
ηῆο ΢πλόδνπ πνὺ ζπλεθάιεζε ηὸ ἔηνο 1593 ὁ ἀείδηκνο Οἰθνπκεληθὸο Παηξηάξρεο Ἱεξεκίαο ὁ
Β΄, ζύκθσλα κὲ ηὸλ ὁπνῖν: «἖πηηάζζεηαη εἰο ἕθαζηνλ ἐπίζθνπνλ ηῇ ἑαπηνῦ παξνηθίᾳ
θξνληίδα θαὶ δαπάλελ ηὴλ ἑαπηνῦ πνηεῖλ, ὥζηε ηὰ ζεῖα θαὶ ἱεξὰ γξάκκαηα δηδάζθεζζαη
βνεζεῖλ δὲ θαηὰ δύλακηλ ηνῖο ἐζέινπζη δηδάζθεηλ θαὶ ηνῖο καζεῖλ πξναηξνπκέλνηο ἐὰλ η῵λ
ἐπηηεδείσλ ρξείαλ ἔρνπζηλ». Ἔηζη ζηὶο ἐθθιεζίεο, ζηὰ κνλαζηήξηα θαὶ ζηὰ κεηόρηα ὁ
ἑθάζηνηε νἰθεῖνο ἐπίζθνπνο ηῆο θάζε ἐπαξρίαο εἶρε ηὴλ εὐζύλε, ηὴλ κέξηκλα θαὶ ηὴλ ἐλ γέλεη
ἐπνπηεία ηῆο ιεηηνπξγίαο η῵λ ζρνιείσλ. Αὐηὴ δὲ ηὴλ ἱζηνξηθὴ ἀλαληίξξεηε πξαγκαηηθόηεηα
θαζνκνινγεῖ κὲ ραξαθηεξηζηηθὸ ηξόπν θαὶ ὁ Νίθνο ΢βνξ῵λνο, ὁ ὁπνῖνο ἀλαθέξεη: «Οἱ
ἀμηόινγεο πξνζπάζεηεο ηῆο ὆ξζόδνμεο ἖θθιεζίαο γηὰ ηὴλ ἖θπαίδεπζε, ἟ ὁπνία ζηνὺο
πξώηνπο αἰ῵λεο ηῆο Σνπξθνθξαηίαο βξίζθεηαη ἀπνθιεηζηηθὰ ζηὰ ρέξηα ηεο, κὲ κνλαδηθνὺο
δαζθάινπο ηνὺο κνλαρνὺο θαὶ ηὸλ θαηώηεξν θιῆξν, ζηὰ ζρνιεῖα πνὺ ιεηηνπξγνῦζαλ ζηὶο
ἐθθιεζίεο θαὶ ηὰ κνλαζηήξηα, νἱ ἀγ῵λεο ηεο γηὰ ηὴ δηαθύιαμε ηῆο ρξηζηηαληθῆο πίζηεο θαὶ
ηὴλ θαζαξόηεηα ηῆο ὀξζνδνμίαο, ηὰ κέηξα γηὰ ηὸ ζηακάηεκα η῵λ ἐμηζιακηζκ῵λ, ἀπνηεινῦλ
ζεκειηαθὴ ζπκβνιὴ γηὰ ηὴ δηαηήξεζε ηῆο ἐζληθῆο ζπλείδεζεο η῵λ ἗ιιήλσλ».
Μὲ ηὸ πέξαζκα η῵λ δύν πξώησλ αἰώλσλ θαηὰ ηνὺο ὁπνίνπο ἐπηθξαηνῦζαλ ηὸ ἀπόιπην
ζθόηνο ηῆο ἀκάζεηαο, ἟ ηπξαλληθὴ δνπιεία θαὶ νἱ ἀπελεῖο δησγκνί, ἀιιὰ θπξίσο θαηὰ ηὰ ηέιε
ηνῦ 17νπ αἰ῵λνο, ὅηαλ πηὰ ἟ ὀζσκαληθὴ αὐηνθξαηνξία παξνπζηάδεη ηὰ πξ῵ηα ζεκεῖα
θάκςεο θαὶ παξαθκῆο, ηὸ Οἰθνπκεληθὸ Παηξηαξρεῖν θηλνύκελν ἐληόο ηνπ πιαηζίνπ ηῆο
ἀμηνπνηήζεσο «η῵λ ζνπιηαληθ῵λ πξνλνκίσλ» ζπλεξγάδεηαη κὲ ηνὺο Φαλαξη῵ηεο θαὶ
ζηαδηαθὰ ἐπηηπγράλεη λὰ δηακνξθώζεη εὐλντθόηεξεο ζπλζῆθεο γηὰ ηὸ Γέλνο. Σὸ θνξπθαῖν
παξάδεηγκα ηνῦ ἐζλντεξαπνζηόινπ θαὶ κεγάινπ Γηδάρνπ ηνῦ Γέλνπο Ἁγίνπ Κνζκᾶ ηνῦ
Αἰησινῦ θαὶ η῵λ ινηπ῵λ δηδαρ῵λ πνὺ ἀθνινύζεζαλ ηὸ παξάδεηγκά ηνπ, ζπλέβαιαλ ζηὴλ
δηαηήξεζε ἀιώβεηεο ηῆο ἑιιελνξζνδόμνπ ηαπηόηεηνο η῵λ ὑπόδνπισλ Ρσκε῵λ θαὶ ζηὴλ 

ἐζληθὴ ἀθύπληζε ζύζζσκνπ ηνῦ Γέλνπο. Δὔζηνρα ζπλεπ῵ο ἔρεη γξαθηεῖ ὅηη: «νἱ κεγάινη
Γηδάρνη ηνῦ Γέλνπο θαὶ νἱ ζηπινβάηεο ηῆο παηδείαο ὑπῆξμαλ εἴηε θιεξηθνί, εἴηε ἄλδξεο
ἐμαξηώκελνη ἀπὸ ηὴλ ἖θθιεζίαλ, δεδνκέλνπ ὅηη ηειηθὰ ηὰ πξνλόκηα κὲ ηὰ ὁπνία ἞ζέιεζελ ὁ
Πνξζεηὴο λὰ πξνηθίζεη ηὴλ ἖θθιεζίαλ, ἐιεηηνύξγεζαλ νὐζηαζηηθὰ ὡο Γνύξεηνο Ἵππνο ηῆο
Ρσκενζύλεο, πνὺ ἐθξάηεζαλ ἀδνύισην ηὸ θξόλεκα η῵λ Ραγηάδσλ θαὶ ἐμέζξεςε ηὸ ὅξακα
ηῆο ἐζληθῆο ἀπνθαηάζηαζεο».
Σὸ Οἰθνπκεληθὸ Παηξηαξρεῖν, ζὺλ ηῶ ρξόλῳ, κὲ ἀξγὰ ἀιιὰ ζηαζεξὰ θαὶ πξνζεθηηθὰ
βήκαηα, κέζῳ ηνῦ ἄξηζηα δνκεκέλνπ θαὶ ἱεξαξρεκέλνπ δηνηθεηηθνῦ ἐθθιεζηαζηηθνῦ
ζπζηήκαηνο η῵λ θαηὰ ηόπνπο Μεηξνπόιεσλ, Ἀξρηεπηζθνπ῵λ θαὶ ἖πηζθνπ῵λ ηνπ ἐπέηπρε
ζὲ ὅια ηὰ ἐπίπεδα ηὴλ ζηαδηαθὴ βειηίσζε η῵λ ζπλζεθ῵λ δσῆο θαὶ ἐπηβηώζεσο η῵λ
ὑπνδνύισλ ἁπαληαρνῦ ηεο ὀζσκαληθῆο ἐπηθξαηείαο ηέθλσλ ηνπ. Παξάιιεια, ηὸ ἄξηζηα
αὐηὸ ὀξγαλσκέλν δηνηθεηηθὸ θνηλσηηθὸ ζύζηεκα ὡο γλήζηα ἔθθξαζε ηῆο «εὐραξηζηηαθῆοἐθθιεζηαζηηθῆο θνηλόηεηνο», κὲ ηὶο ιεηηνπξγνῦζεο ἐθνξνδεκνγεξνληίεο ὑπὸ ηὴλ ἄκεζε
ἐπνπηεία η῵λ ἐθαζηαρνῦ παηξηαξρηθ῵λ Μεηξνπνιηη῵λ θαὶ ζὲ ἄξξεθηε ζπλεξγαζία κὲ ηνὺο
ινηπνὺο θηινηίκνπο ὀξζνδόμνπο θιεξηθνὺο η῵λ ἐλνξη῵λ, θαζὼο ἐπίζεο θαὶ κὲ ηὴλ ἀπὸ
θνηλνῦ ὁκόςπρε θαὶ ζπλάιιειε δξάζε η῵λ ζρνιηθ῵λ ἐθνξνεπηηξνπ῵λ, ζπλέβαιε ζηὴλ
ὀξγάλσζε, ἀπξόζθνπηε θαὶ εὔξπζκε ιεηηνπξγία ηνῦ ἐθπαηδεπηηθνῦ ζπζηήκαηνο ζηὶο
ἑιιελνξζόδνμεο θνηλόηεηεο. ΢πλέπεηα ὅινπ αὐηνῦ ηνπ ἐγρεηξήκαηνο ὑπῆξμε ἟ ἄλνδνο ηνῦ
πλεπκαηηθνῦ, κνξθσηηθνῦ θαὶ ἐλ γέλεη νἰθνλνκηθνῦ θαὶ θνηλσληθνῦ ἐπηπέδνπ ηνῦ ὑπόδνπινπ
Γέλνπο, ηὸ ὁπνῖν νὐδέπνηε ἀπώιεζε ηὴλ πνιηηηζηηθὴ θαὶ ἐζληθή ηνπ ηαπηόηεηα δηαηεξώληαο
ἀιώβεηα θαὶ ἀλόζεπηα ζηὸ δηάβα η῵λ αἰώλσλ, ζξεζθεία, γι῵ζζα, παξάδνζε, ἤζε θαὶ
ἔζηκα.
Κη ἂλ ἀθόκε ζὰ κπνξνῦζε θάπνηνο λὰ ἐπηθξίλεη ηὴλ ἐλίνηε «ζπλεηὴ» θαὶ «θξόληκε ἱεξὰ
ηαθηηθή» ηῆο δηνηθνῦζαο ἖θθιεζίαο ἔλαληη ηῆο Ὑςειῆο Πύιεο, δὲλ ζὰ πξέπεη λὰ ἀγλνεῖ ἠ
ἐζθεκκέλα λὰ παξαβιέπεη ὅηη αὐηὴ ἟ ἱεξὴ ηαθηηθὴ ἀπέβιεπε ζηὴλ πξνζηαζία ηνῦ Γέλνπο
ἀπὸ ηὸλ ἀθαληζκὸ ηνῦ ἀιινζξήζθνπ θαηαθηεηῆ. Δἶλαη δὲ πνιὺ ραξαθηεξηζηηθὴ ἟ ἄπνςε ηνῦ
΢ηῆβελ Ράλζηκαλ: «΢ηὸ βάζνο ηῆο ζθέςεσο θάζε Ἕιιελα, ὅζν πηζηὰ θη ἂλ ζπλεξγαδόηαλ
κὲ ηνὺο λένπο Σνύξθνπο θπξηάξρνπο ηνπ, θώιηαδε ἟ πίζηε ὅηη κία κέξα ἟ ἐμνπζία ηνῦ
Ἀληίρξηζηνπ ζὰ θαηέξξεε θαὶ ὅηη ηόηε ὁ ἑλσκέλνο ἑιιεληθὸο ιαὸο ζὰ ζεθσλόηαλ θαὶ πάιη γηὰ
λὰ μαλαδεκηνπξγήζεη ηὴλ ἅγηα αὐηνθξαηνξία ηνπ». ὇ δὲ Παηξηάξρεο Κύξηιινο Λνύθαξηο
εὔζηνρα παξαηεξεῖ ὅηη: «Γέθα ρξόλνπο ἂλ ἐβαζίιεπελ ὁ Σνῦξθνο εἰο ηὴλ Φξαγθίαλ δὲλ ζὰ
εὕξηζθεο ἐθεῖ Υξηζηηαλνύο», ζέινληαο κὲ ηὸλ ηξόπν αὐηὸ λὰ ἀληηπαξαβάιεη ηὴ κπζηηθὴ
δύλακε ηῆο ὆ξζνδόμνπ Ἀλαηνιηθῆο ἖θθιεζίαο, ἟ ὁπνία ζπζηάζηεθε καδὶ κὲ ηὸ ιαὸ θαὶ
ἀπνηέιεζε ηὸ δηαρσξηζηηθὸ ηεῖρνο ἀλάκεζα ζ’ αὐηὸλ θαὶ ζηὸλ ἀιιόζξεζθν θαηαθηεηή, κὲ
ἀπνηέιεζκα «ηὰ δύν ζηνηρεῖα, ἑιιεληθὸλ θαὶ ηνπξθηθὸλ λὰ παξακείλνπλ θαηὰ ηὴλ δηάξθεηαλ
4 αἰώλσλ ἄκηθηα, ὥζπεξ ηὸ ὕδσξ θαὶ ηὸ ἔιαηνλ» (Κ. Παπαξξεγόπνπινο).
Ἀπνδεηθλύεηαη ινηπὸλ ἱζηνξηθὰ ὅηη ζηνὺο δπζρείκεξνπο θαὶ δίζεθηνπο ρξόλνπο ηῆο
ὑπνδνπιώζεσο ἟ ὆ξζόδνμε ἖θθιεζία «ἐλζαξθσκέλε» θαὶ ὑπνζηαζηνπνηεκέλε ζηὸ ζεζκὸ
ηνῦ Οἰθνπκεληθνῦ Παηξηαξρείνπ ἀπέβε, θαηὰ ηὴλ ἐπηηπρῆ δηαηύπσζε ηνῦ ἖κκ.
Πξσηνςάιηε, «εἰο η῵λ θπξηνηέξσλ παξαγόλησλ ηῆο πνιηηηθῆο ἀπνθαηαζηάζεσο ηνῦ
ὑπνδνπισζέληνο ἔζλνπο καο». Σνῦην δὲ ζπλέβε, ὅπσο γξάθεη ὁ Βξεηαλὸο βπδαληηλνιόγνο
΢ηῆβελ Ράλζηκαλ ζηὸ ἔξγν ηνπ: «Ἡ Μεγάιε ἖θθιεζία ἐλ αἰρκαισζίᾳ», ἐπεηδὴ «἟ ἖θθιεζία
θαηώξζσζε λὰ ἐπηβηώζεη. Καὶ ὅζν ἟ ἖θθιεζία ἐπεβίσλε, ηὸ ἔζλνο δὲλ κπνξνῦζε λὰ
πεζάλεη». Γη’ αὐηὸ ἀθξηβ῵ο ηὸλ ιόγν ὁ ζνθὸο λνκνκαζὴο Νηθόιανο ΢αξίκπνινο
δηθαηνινγνπκέλα ἀπὸ ηὴλ ἴδηα ηὴλ ἱζηνξηθὴ πξαγκαηηθόηεηα δηεθήξπηηε ζηὴ Β΄
἖ζλνζπλέιεπζε ηνῦ 1864, ζρεδὸλ ἀπνθαιππηηθὰ θαὶ ἐλ εἴδεη δεκνζίαο ὁκνινγίαο:
«἖ζώζεκελ δηὰ ηῆο ἖θθιεζίαο». 

Γπάθει ο Θεολόγορ-Δκκληζιαζηικόρ Ιζηοπικόρ-Νομικόρ Ιωάννηρ Δλ. ΢ιδηπάρ
ΣΟ ΔΜΠΔΡΙ΢ΣΑΣΟ ΟΙΚΟΤΜΔΝΙΚΟ ΠΑΣΡΙΑΡΥΔΙΟ
ΚΙΒΩΣΟ΢ ΢ΩΣΗΡΙΑ΢ ΣΟΤ ΤΠΟΓΟΤΛΟΤ ΓΔΝΟΤ΢
Σα ππονόμια ηων Οπθοδόξων Μηηποπολιηών καηά ηην πεπίοδο ηηρ οθωμανικήρ
αςηοκπαηοπίαρ

Σα βεπάηια ηηρ Τψηλήρ Πύληρ πεπί ηων Μηηποπολιηών
Μεηά ηελ άισζε ηεο Κσλζηαληηλνππόιεσο από ηνπο νζσκαλνύο, ν ΢νπιηάλνο Μσάκεζ Β΄
ν Πνξζεηήο παξέδσζε ζηνλ Οηθνπκεληθό Παηξηάξρε Γελλάδην Β΄ (΢ρνιάξην) ηα ιεγόκελα
«άγξαθα πξνλόκηα», θαζώο θαη βεξάηηα (αλώηαηα ζνπιηαληθά δηαηάγκαηα) κε ηα νπνία
πεξηγξάθνληαλ ιεπηνκεξέζηαηα θαη θαηνρπξώλνληαλ ηα εζλαξρηθά, εθθιεζηαζηηθά θαη
πνηκαληηθά δηθαηώκαηα ησλ Μεηξνπνιηηώλ ηνπ Οηθνπκεληθνύ Παηξηαξρείνπ. Σα βεξάηηα
απηά απέβιεπαλ ζηελ πξνζηαζία ησλ πξνλνκίσλ ηεο Δθθιεζίαο θαη ησλ κεηξνπνιηηηθώλ
δηθαησκάησλ από ηηο απζαίξεηεο παξεκβάζεηο ησλ νζσκαλώλ δηνηθεηώλ ζηηο
απνκαθξπζκέλεο επαξρίεο ηεο απηνθξαηνξίαο, πνπ δελ ειέγρνληαλ άκεζα από ηελ
θεληξηθή δηνίθεζε.
΢ε γεληθέο γξακκέο ηα βεξάηηα ηεο Τςειήο Πύιεο πεξί ησλ Μεηξνπνιηηώλ όξηδαλ όηη νη
νξζόδνμνη κεηξνπνιίηεο ήζαλ αλεμάξηεηνη θαη ειεύζεξνη ζηελ εθηέιεζε όισλ ησλ
αθνξώλησλ ζηε ρξηζηηαληθή ζξεζθεία θαη ζηε γεληθή δηνίθεζε θαη δηαρείξηζε ησλ
ππνζέζεσλ ησλ ρξηζηηαλώλ. Δίραλ δηθαίσκα λα ππεξαζπίδνληαη ηνπο ρξηζηηαλνύο
θαηνίθνπο ηεο κεηξνπνιηηηθήο ηνπο πεξηθέξεηαο ζε όιεο αλεμαηξέησο ηηο ππνζέζεηο ηνπο,
ρσξίο θακκία παξεκπόδηζε από ηηο νζσκαληθέο αξρέο. Μόλν νη Μεηξνπνιίηεο είραλ ην
δηθαίσκα λα επεκβαίλνπλ θαη λα ξπζκίδνπλ ηα ησλ γάκσλ, δηαδπγίσλ θαη θιεξνλνκηθώλ
δεηεκάησλ ησλ ρξηζηηαλώλ.
Οη Μεηξνπνιίηεο ηνπ Οηθνπκεληθνύ Παηξηαξρείνπ ήηαλ αθνξνιόγεηνη ζε όια ηα έζνδά ηνπο
θαη ην «θνλάθη ηνπ κεηξνπνιίηνπ» δελ κπνξνύζε πνηέ λα εξεπλεζεί ή παξαβηαζζεί από
ηνπο νζσκαλνύο ππαιιήινπο. Μπνξνύζαλ λα δηθάδνπλ θαη λα επηβάιινπλ πνηλέο ζε
όπνηνπο έθαλαλ θάπνην παξάπησκα θαη αθόκα λα θπιαθίδνπλ ζην νίθεκα ηεο
Μεηξνπόιεώο ηνπο εθείλνπο νη νπνίνη θαηαδηθάδνληαλ αθόκε θαη από ηελ νζσκαληθή
θπβέξλεζε.
Οη Μεηξνπνιίηεο δελ κπνξνύζαλ λα δηθαζηνύλ από ηηο ηνπηθέο νζσκαληθέο αξρέο, αιιά
από ην Γηβάλη θαη κόλν αλ είρε δώζεη ηε ζρεηηθή πςειή άδεηα ν Οηθνπκεληθόο Παηξηάξρεο.
Δίραλ επίζεο ην δηθαίσκα λα εκθαλίδνληαη δεκόζηα κε θάζε κεγαινπξέπεηα θαη κε απιηθή
ζπλνδεία. Καηά ηηο κεηαθηλήζεηο ηνπο είραλ δηθαίσκα λα έρνπλ αθνινπζία, λα νπινθνξνύλ
νη θύιαθέο ηνπο θαη λα ιακβάλνπλ θάζε αλαγθαίν κέηξν γηα ηελ αζθάιεηά ηνπο, ρσξίο λα
κπνξεί θαλέλαο νζσκαλόο αμησκαηνύρνο λα ηνπο εκπνδίζεη. 

Οη αξρηεξείο ηνπ Παηξηαξρείνπ ζε όιεο ηηο επαξρίεο είραλ ην δηθαίσκα λα δηθάδνπλ ηηο
πεξηζζόηεξεο ππνζέζεηο ησλ ρξηζηηαλώλ, αθόκε θαη ηηο πνηληθέο. Οη ρξηζηηαλνί θαηέθεπγαλ
ζηνλ εθάζηνηε Μεηξνπνιίηε ηνπο γηα όιεο ηηο θαηαζηάζεηο ηεο δσήο ηνπο, είηε ήηαλ
ηδησηηθέο, είηε αθνξνύζαλ ζηε δεκόζηα δσή ηνπο. Ο Μεηξνπνιίηεο ζπλππέγξαθε θαη
επηθύξσλε όιεο ηηο ζπκβνιαηνγξαθηθέο πξάμεηο θαη γη’ απηό ζε θάζε Μεηξόπνιε ππήξρε θαη
ν ζπκβνιαηνγξάθνο (λνηάξηνο). Όιεο ηηο δηαζήθεο ησλ ρξηζηηαλώλ πνπ αλήθαλ ζηε
δηθαηνδνζία ηνπ, θαζώο θαη ηα πεξί θεδεκνλίαο έγγξαθα θαη ηηο δσξεέο πξνο ηηο εθθιεζίεο,
ηε Μεηξόπνιε θαη ηα άιια θηιαλζξσπηθά ηδξύκαηα, έπξεπε λα ηηο ζπλππνγξάςεη θαη λα ηηο
επηθπξώζεη ν εθάζηνηε Μεηξνπνιίηεο.
Ζ Τςειή Πύιε αλεγλώξηδε θαη εμαζθάιηδε, όρη βέβαηα πάληνηε, ηα πξνλόκηα ηεο Δθθιεζίαο,
θαζώο θαη όισλ ησλ θιεξηθώλ, ησλ κνλαρώλ θαη θπξίσο ησλ Μεηξνπνιηηώλ. Οη
νζσκαληθέο αξρέο δελ είραλ δηθαίσκα λα θαηαιάβνπλ ή λα θαηαζηξέςνπλ εθθιεζία ή
κνλαζηήξη θαη ν,ηηδήπνηε αλήθε ζ’ απηέο, είηε ήηαλ αθίλεηε είηε θηλεηή πεξηνπζία.
Ο Μεηξνπνιίηεο είρε δηθαίσκα λα εηζπξάηηεη από ηνπο θιεξηθνύο θαη ιατθνύο ρξηζηηαλνύο
θάζε ρξόλν θάπνην ρξεκαηηθό πνζό (πεζθέζη), νπόηε νη θξαηηθνί νζσκαλνί ππάιιεινη
όθεηιαλ λα γίλνληαη βνεζεηηθνί ησλ επηηξνπώλ ηνπ Μεηξνπνιίηνπ γηα ηελ επθνιόηεξε
είζπξαμε απηώλ ησλ πνζώλ.
Δάλ θάπνηνο παζάο ή θαδήο θαηεθέξεην ελαληίνλ θάπνηνπ Μεηξνπνιίηνπ ή θαηά ησλ
ππαγνκέλσλ ζε απηόλ
Δπηζθόπσλ, θαη δεηνύζε ηε κεηάζεζε ή εμνξία ηνπ, ε θαηαγγειία
δελ γηλόηαλ αθνπζηή ή παξαδεθηή εάλ δελ απνδεηθλπόηαλ κε πιεξόηεηα ε βάζε απηήο. Δάλ
πάιη θάπνηνη νζσκαλνί αμησκαηνύρνη θαηάθεξλαλ λα εθδώζνπλ ζνπιηαληθό θηξκάλη
ελαληίνλ θάπνηνπ Μεηξνπνιίηνπ, δελ κπνξνύζε λα εθηειεζηεί πξηλ από ηε δηαιεύθαλζε ηεο
θαη’ απηνύ θαηεγνξίαο.

Σο δικαίωμα ηηρ «Γιαιηηζίαρ»
΢ηνπο Μεηξνπνιίηεο αλεγλσξίδεην ην δηθαίσκα ηεο «Γηαηηεζίαο» θαηά ηελ εθδίθαζε
ππνζέζεσλ κεηαμύ ρξηζηηαλώλ ή κεηαμύ ρξηζηηαλώλ θαη κνπζνπικάλσλ, θαη αζθαιώο όρη
κόλν ζε δεηήκαηα ηνπ νηθνγελεηαθνύ δηθαίνπ. Ζ αλαγλώξηζε ηνπ δηθαηώκαηνο ηεο
«Γηαηηεζίαο» ζηνλ Μεηξνπνιίηε απνηεινύζε νπζηαζηηθή ελίζρπζε ηεο δηθαζηηθήο ηνπ
δηθαηνδνζίαο θαη νη δηαηηεηηθέο απνθάζεηο ηνπ εζηεξίδνλην ζηα ηνπηθά έζηκα θαη αξρέο.
Δλίζρπζε επίζεο ηεο δηθαηνδνζίαο θαη ηεο πλεπκαηηθήο δπλάκεσο ηνπ Μεηξνπνιίηνπ
επάλσ ζην πιήξσκα ησλ πηζηώλ απνηεινύζε θαη ε αλαγλώξηζε δηά ηνπ ζνπιηαληθνύ
βεξαηίνπ, ηνπ δηθαηώκαηνο ηνπ αθνξηζκνύ πνπ επηβαιιόηαλ ελαληίνλ εθείλνπ, ν νπνίνο δελ
πεηζαξρνύζε ζηε δηθαζηηθή ηνπ απόθαζε ή ζηε δηαηηεζία ηνπ γηα ηε ξύζκηζε θάπνηαο
δηαθνξάο ή θαη ελαληίνλ ελόο απεηζάξρεηνπ θιεξηθνύ ή ιατθνύ.
Όινο ν νξζόδνμνο θιήξνο θαη θπζηθά ν Μεηξνπνιίηεο είραλ ην δηθαίσκα λα έρνπλ ζηηο
νηθίεο ηνπο εηθόλεο, θαλδήιεο θαη λα αλαγηγλώζθνπλ ην επαγγέιην. Σεινύζαλ ειεπζέξσο
θάζε ηεξνπξαμία ρσξίο λα ελνρινύληαη από ηηο νζσκαληθέο αξρέο. Σα ζνπιηαληθά βεξάηηα
όξηδαλ όηη ν Μεηξνπνιίηεο ήηαλ ζπλήγνξνο θαη ππεξαζπηζηήο ησλ ρξηζηηαλώλ ελώπηνλ ησλ 

νζσκαληθώλ αξρώλ. Ήηαλ επίζεο ζύκβνπινο θαη ζπκπαξαζηάηεο ζε όιεο ηηο ππνζέζεηο
ησλ ππόδνπισλ ξσκηώλ πνπ αθνξνύζαλ ηε δσή, ηελ πεξηνπζία, ηελ πίζηε θαη ηελ ηηκή
ηνπο. ΢ηα ραξηηά βέβαηα κόλν ηα βεξάηηα όξηδαλ όηη απεγνξεύεην απζηεξά ν εμηζιακηζκόο
ησλ ρξηζηηαλώλ, αιιά όπσο είλαη γλσζηό νη νζσκαλνί πνιιέο θνξέο ζην δηάβα ησλ αηώλσλ
παξαβίαζαλ ηα ζνπιηαληθά βεξάηηα θαη εμηζιάκεζαλ βίαηα θαηά ρηιηάδεο ηνπο ππόδνπινπο
ξσκηνύο.
Με ηελ νξζή θαη ζπλεηή ρξήζε ησλ παξαπάλσ πξνλνκίσλ νη Μεηξνπνιίηεο ηνπ
Οηθνπκεληθνύ Παηξηαξρείνπ θαηάθεξαλ θαη δηεηήξεζαλ ηε γιώζζα, ηα ήζε θαη έζηκα, θαη
θπξίσο ηελ πίζηε θαη ην εζληθό θξόλεκα ησλ ππόδνπισλ ξσκηώλ θαζόιε ηε δηάξθεηα ηεο
ζθιεξήο νζσκαληθήο ηπξαλλίαο. Έηζη ην καξηπξηθό Οηθνπκεληθό Παηξηαξρείν ελ ηνηο
πξάγκαζη θαηέζηε όλησο ε «θηβσηόο» ηεο ππόδνπιεο Ρσκηνζύλεο.