Σχεδιασμός και οργάνωση "έξυπνων πόλεων": πιλοτική εφαρμογή στη Λαμία
Σχεδιασμός και οργάνωση "έξυπνων πόλεων": πιλοτική εφαρμογή στη Λαμία
Σχεδιασμός και οργάνωση "έξυπνων πόλεων": πιλοτική εφαρμογή στη Λαμία
ΠΟΛΥΤΕΧΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ
ΤΜΗΜΑ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΧΩΡΟΤΑΞΙΑΣ, ΠΟΛΕΟΔΟΜΙΑΣ ΚΑΙ
ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ
ΠΜΣ: ΑΣΤΙΚΗ ΑΝΑΠΛΑΣΗ ΚΑΙ ΑΝΑΠΤΥΞΗ
ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ
ΠΟΛΥΤΕΧΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ
ΤΜΗΜΑ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΧΩΡΟΤΑΞΙΑΣ, ΠΟΛΕΟΔΟΜΙΑΣ ΚΑΙ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ
ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ
ΠΜΣ: ΑΣΤΙΚΗ ΑΝΑΠΛΑΣΗ ΚΑΙ ΑΝΑΠΤΥΞΗ
ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ
Βεβαιώνω ότι η παρούσα εργασία είναι δική μου, δεν έχει συγγραφεί από άλλο
πρόσωπο με ή χωρίς αμοιβή, δεν έχει αντιγραφεί από δημοσιευμένη ή αδημοσίευτη
εργασία άλλου και δεν έχει προηγουμένως υποβληθεί για βαθμολόγηση στο
Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ή αλλού. Βεβαιώνω ότι είμαι εν γνώσει των κανόνων περί
λογοκλοπής του ΤΜΧΠΠΑ και ότι στο πλαίσιο αυτού έχουν τηρηθεί όλοι οι κανόνες
κατά την ακαδημαϊκή δεοντολογία, σχετικά με αναφορές, βιβλιογραφία, κ.λ.π., τόσο
από έντυπες όσο και από ηλεκτρονικές πηγές. Σε περίπτωση λογοκλοπής αποδέχομαι
όλες ανεξαιρέτως τις ποινές που προβλέπουν οι εκάστοτε Κανονισμοί του ΠΘ ή και του
ΤΜΧΠΠΑ.
Ημερομηνία: 27/09/2018
Υπογραφή:
ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΕΣ
Τέλος, δεν πρέπει να παραλείψω την πολύτιμη βοήθεια και στήριξη που μου έδωσαν η
οικογένειά μου και οι φίλοι μου έτσι ώστε να φέρω εις πέρας την παρούσα διπλωματική
εργασία.
ΠΕΡΙΛΗΨΗ
Αντικείμενο της παρούσας διπλωματικής εργασίας είναι η μελέτη και η ερμηνεία των «έξυπνων
πόλεων» σε διεθνές αλλά και σε ελληνικό επίπεδο, καθώς και η πιλοτική εφαρμογή αυτής της
πολιτικής σε μια μικρομεσαία πόλης όπως είναι η Λαμία. Σε μια εποχή έντονου ανταγωνισμού
αλλά και σημαντικών αστικών προκλήσεων, οι πόλεις είναι υποχρεωμένες να προσαρμοστούν
στις σύγχρονες συνθήκες αξιοποιώντας τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά τους με σκοπό να
επιβιώσουν και να αναπτυχθούν. Η εποχή μας επίσης χαρακτηρίζεται από την συνεχή ανάπτυξη
των νέων τεχνολογιών πληροφορικής και επικοινωνιών (ΤΠΕ). Οι τεχνολογίες αυτές σε
συνδυασμό με τις υποδομές, τις υπηρεσίες αλλά και τα προϊόντα που τις αποτελούν, μπορούν
να αποτελέσουν ένα δυναμικό παράγοντα για την ανάπτυξη των πόλεων. Η δημιουργία
«έξυπνων πόλεων» επομένως, δύναται να είναι η απάντηση του αστικού σχεδιασμού στις
σύγχρονες προκλήσεις και προβλήματα που αντιμετωπίζουν τα αστικά κέντρα. Στο πρώτο
μέρος της εργασίας επιδιώκεται αρχικά η κατανόηση της έννοιας των «έξυπνων πόλεων », των
χαρακτηριστικών και των δομικών τους διαστάσεων και αναλύονται επιτυχημένα παραδείγματα
πόλεων που έχουν εφαρμόσει την πολιτική αυτή. Στη συνέχεια δίνεται βαρύτητα στη
διαδικασία σχεδιασμού «έξυπνων πόλεων» σε ελληνικό επίπεδο ενώ επίσης παρουσιάζονται τα
χρηματοδοτικά εργαλεία που σχετίζονται με αυτές. Στο δεύτερο μέρος της εργασίας
πραγματοποιείται αρχικά η ανάλυση της υφιστάμενης κατάστασης, σχετικά με το υφιστάμενο
χωροταξικό, πολεοδομικό, αναπτυξιακό και κοινωνικοοικονομικό πλαίσιο της περιοχής του
Δήμου Λαμιέων ενώ στη συνέχεια παρουσιάζονται οι υφιστάμενες «έξυπνες» δράσεις που
έχουν πραγματοποιηθεί μέχρι σήμερα. Στη συνέχεια και έπειτα από αξιολόγηση του
αναπτυξιακού πλαισίου της περιοχής, παρουσιάζεται το σύνολο των προτάσεων που αφορούν
την δημιουργία της «έξυπνης» Λαμίας. Η εργασία ολοκληρώνεται με την εξαγωγή γενικών
συμπερασμάτων σχετικά με το συνολικό πεδίο μελέτης.
ΛΕΞΕΙΣ ΚΛΕΙΔΙΑ
ABSTRACT
The aim of this diploma thesis is the study and interpretation of "smart" cities both at
international and Greek level, as well as the experimental implementation of this policy in a
small middle city such as Lamia. In times of intense competition and major urban challenges,
cities are forced to adapt to modern conditions and to exploit their particular peculiarities in
order to survive and grow. Our era is also characterized by the continued development of new
information and communication technologies (ICT). These technologies, combined with the
infrastructure, services and products they make, could be a dynamic factor for the development
of cities. The creation of "smart" cities, therefore, may be the answer of urban planning to the
modern challenges and problems faced by urban centers. In the first part of the thesis, the
understanding of the concept of "smart" cities, their characteristics and their structural
dimensions are initially pursued and successful examples of cities that have implemented this
policy are analyzed. Then the emphasis will be on the process of designing "smart" cities at the
Greek level and the financial tools associated with them will be presented. In the second part of
the thesis we are initially analyzing the existing situation regarding the existing spatial, urban,
developmental and socio-economic framework of the Municipality of Lamia, and then the
existing "smart" actions that have been done so far. Then, following the assessment of the
region's development framework, all the proposals regarding the creation of "smart" Lamia are
presented. The work is completed by generating general conclusions about the overall field of
study.
KEY WORDS
ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΕΙΚΟΝΩΝ
Εικόνα 2: Σχηματική αναπαράσταση των στοιχείων που αποτελούν την «έξυπνη πόλη»
σύμφωνα με την Dameri .............................................…………...…….................σελ. 27
10
Εικόνα 28: Εφαρμογή καταγραφής προβλημάτων στην πόλη της Λαμίας .….....σελ. 120
Εικόνα 32: Δικτύο αστικών συγκοινωνιών που εκτελούνται στην έκταση του Δήμου
...............................................................................................................................σελ. 125
Εικόνα 40: Στατιστικά στοιχεία χρήσης του δημοτικού δικτύου Λαμίας ............σελ. 147
11
ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΠΙΝΑΚΩΝ
12
Πίνακας 12: Κατά κεφαλήν Ακαθάριστο Εγχώριο Προϊόν (*σε Ευρώ, σε τρέχουσες
τιμές) .......................................................................................................................σελ. 95
Πίνακας 14: Πληρότητα κλινών στα καταλύματα ξενοδοχειακού τύπου κατά μήνα, έτος
2010.................................................................................………..…….…...........σελ. 107
ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΓΡΑΦΗΜΑΤΩΝ
13
ΕΙΣΑΓΩΓΗ
Οι πόλεις πάντοτε υπήρξαν υποδοχείς κάθε αλλαγής στον τρόπο ζωής των ανθρώπων.
Ανέκαθεν, αποτελούσαν συλλέκτες τόσο των οικονομικών όσο και των κοινωνικών
δραστηριοτήτων των κατοίκων που ζούσαν σε αυτές και μεταλλάσσονταν ανάλογα με
τις ανάγκες τους. Στις μέρες μας μπορούμε να πούμε με βεβαιότητα ότι οι πόλεις
βρίσκονται σε μια περίοδο μεταβολής. Η ταχύτατη τεχνολογική ανάπτυξη σε
συνδυασμό με τα φαινόμενα της παγκοσμιοποίησης, της ανταγωνιστικότητας των
πόλεων και της αστικοποίησης, κάνουν επιτακτική την ανάγκη προσαρμογής των
πόλεων στις νέες συνθήκες, με σκοπό την αποφυγή της στασιμότητας και την
περαιτέρω ανάπτυξή τους. Στο πλαίσιο λοιπόν αυτής της ανάπτυξης, οι πόλεις ψάχνουν
τρόπους να γίνουν ελκυστικές και ανταγωνιστικές ώστε να καταφέρουν να επιβιώσουν
και να ξεχωρίσουν. Η ανάγκη αντιμετώπισης της ταχείας αύξησης του αστικού
πληθυσμού και των προβλημάτων που αντιμετωπίζουν οι σύγχρονες πόλεις και
αφορούν σε θέματα έλλειψης πόρων, ατμοσφαιρικής ρύπανσης, υγείας, κυκλοφοριακής
συμφόρησης, διαχείρισης των απορριμμάτων ανεπάρκειας υποδομών κ.α., οδήγησε
πολλές πόλεις να αναζητήσουν πιο έξυπνους τρόπους να τα διαχειριστούν. Ο νέος
τρόπος κοινωνικής συμμετοχής και επικοινωνίας του ατόμου (συμμετοχή από
απόσταση, ηλεκτρονική πρόσβαση) σε συνδυασμό με την εξέλιξη της τεχνολογίας,
τείνει να ενσωματωθεί πλέον στο σχεδιασμό των αστικών λειτουργιών και του χώρου
των σύγχρονων αστικών κέντρων (Γοσποδίνη, 2007 και Κομνηνός, 2006).
Η έννοια της «έξυπνης πόλης» είναι αρκετά πολυδιάστατη ενώ θα λέγαμε ότι αποτελεί
πρόκληση για την ανάπτυξη των σύγχρονων αστικών κέντρων. Γενικά μια πόλη
θεωρείται «έξυπνη» όταν επενδύει σε ανθρώπινο και κοινωνικό κεφάλαιο και
παραδοσιακή (μεταφορές) και σύγχρονη επικοινωνιακή υποδομή, ενισχύοντας μια
βιώσιμη οικονομική ανάπτυξη και ένα υψηλό επίπεδο ζωής, με μια συνετή διαχείριση
των φυσικών πόρων, μέσω συμμετοχικής διακυβέρνησης (Caragliu, 2009). Η ιδέα των
«έξυπνων πόλεων» συνδέεται με τις έννοιες της παγκόσμιας ανταγωνιστικότητας, της
βιώσιμης ανάπτυξης, της ποιότητας ζωής και βασίζεται στα ευρυζωνικά δίκτυα και τα
σύγχρονα ICT (www.eurocities.eu). Τα κύρια σημεία ενός ορισμού της «έξυπνης
πόλης» είναι η χρήση δικτυακών υποδομών ως μέσα για την επίτευξη κοινωνικής,
περιβαλλοντικής, οικονομικής και πολιτιστικής ανάπτυξης (Hollands, 2008).
14
Όσον αφορά τη δομή της διπλωματικής εργασίας, αυτή οργανώνεται σε δύο μέρη και
συνολικά 7 κεφάλαια. Στο πρώτο μέρος επιχειρείται η κατανόηση των «έξυπνων
πόλεων» και ο σχεδιασμός αυτών, ενώ στο δεύτερο μέρος γίνεται εφαρμογή αυτής της
πολιτικής σε μια μικρομεσαία πόλη της Ελλάδας όπως είναι η Λαμία. Σχετικά τώρα με
τα κεφάλαια της παρούσας εργασίας στο πρώτο παρουσιάζονται οι προκλήσεις που
αντιμετωπίζουν οι σύγχρονες πόλεις και η ανάγκη μετάβασης στις «έξυπνες πόλεις».
Ειδικότερα λοιπόν, γίνεται ανάλυση των φαινομένων της παγκοσμιοποίησης και της
ανταγωνιστικότητας των πόλεων, ενώ στη συνέχεια παρουσιάζεται η σύγχρονη τάση
συγκέντρωσης του πληθυσμού στα αστικά κέντρα. Επιπλέον, γίνεται αναφορά στα
προβλήματα που καλούνται να αντιμετωπίσουν οι πόλεις σήμερα, που μας δείχνουν την
αναγκαιότητα σχεδιασμού και δημιουργίας «έξυπνων πόλεων». Στο δεύτερο κεφάλαιο,
επιχειρείται η σκιαγράφηση της «έξυπνης πόλης», αρχικά με την παρουσίαση ορισμών
μέσα από την διεθνή και ελληνική βιβλιογραφία. Ακολούθως, παρουσιάζονται τα
χαρακτηριστικά που διέπουν μια «έξυπνη πόλη» όπως επίσης και οι δομικές της
διαστάσεις ενώ τέλος, δίνονται επιτυχημένα παραδείγματα «έξυπνων πόλεων» σε
διεθνές και ελληνικό επίπεδο. Το τρίτο κεφάλαιο επικεντρώνεται στο σχεδιασμό
15
16
Οι πόλεις πάντοτε υπήρξαν υποδοχείς κάθε αλλαγής στον τρόπο ζωής των ανθρώπων.
Ανέκαθεν, αποτελούσαν συλλέκτες τόσο των οικονομικών όσο και των κοινωνικών
δραστηριοτήτων των κατοίκων που ζούσαν σε αυτές και μεταλλάσσονταν ανάλογα με
τις ανάγκες τους. Όσον αφορά τις μέρες μας, γίνεται σαφές ότι οι πόλεις βρίσκονται σε
μια περίοδο συνεχούς μεταβολής. Η τεχνολογική ανάπτυξη σε συνδυασμό με σύγχρονα
φαινόμενα όπως είναι η παγκοσμιοποίηση, η ανταγωνιστικότητα και η αστικοποίηση,
κάνουν επιτακτική την ανάγκη προσαρμογής των πόλεων στις νέες συνθήκες, με σκοπό
την αποφυγή της στασιμότητας και την ανάπτυξή τους. Στο πλαίσιο αυτής της
ανάπτυξης, οι πόλεις ψάχνουν τρόπους να γίνουν ελκυστικές και ανταγωνιστικές ώστε
να καταφέρουν να επιβιώσουν και να ξεχωρίσουν. Τα τελευταία χρόνια λοιπόν
παρατηρούμε ότι μεγάλες και μεσαίες πόλεις κάνουν προσπάθειες να μετασχηματίσουν
το αστικό τους τοπίο και γενικότερα την ταυτότητά τους, έτσι ώστε να προβληθούν σε
εθνικό και διεθνές επίπεδο και να ανταποκριθούν στις απαιτήσεις ενός ραγδαία
μεταβαλλόμενου διεθνούς οικονομικού συστήματος, επιδιώκοντας φυσικά την
οικονομική τους μεγέθυνση (Στυλιανού, 2010).
17
18
Περισσότερο από το μισό του παγκόσμιου πληθυσμού (54%) στις μέρες μας ζει σε
αστικές περιοχές. Φυσικά, τα επίπεδα αστικοποίησης διαφέρουν από χώρα σε χώρα,
παρόλα αυτά, τις επόμενες δεκαετίες αναμένονται μεγάλες αλλαγές στο μέγεθος και τη
χωρική κατανομή του παγκόσμιου πληθυσμού. Η συνεχής αστικοποίηση και η
συνολική αύξηση του παγκόσμιου πληθυσμού προβλέπεται να αυξήσει τον πληθυσμό
των αστικών περιοχών κατά 2,5 δισεκατομμύρια μέχρι το 2050. Από την αύξηση αυτή,
υπολογίζεται πως το 90% θα συγκεντρωθεί στην Ασία και την Αφρική (UN, 2014). Το
1950, το 30% του παγκόσμιου πληθυσμού ήταν συγκεντρωμένος σε αστικά κέντα, ενώ
έως το 2050 το ποσοστό αυτό αναμένεται να φτάσει στο 66% (UNFPA, 2007). Αυτό
σημαίνει πως αναμένεται μια σημαντική αύξηση του πληθυσμού των αστικών κέντρων,
όπως αναφέρει σε έκθεσή του ο Οργανισμός Ηνωμένων Εθνών (ΟΗΕ) (UN, 2014). Σε
παγκόσμιο επίπεδο, παρατηρούμε ότι πλέον περισσότεροι άνθρωποι ζουν σε αστικές
περιοχές παρά σε αγροτικές περιοχές. Όπως φαίνεται και στην Εικόνα 1, μετά το 2010
ο παγκόσμιος αστικός πληθυσμός ξεπέρασε τον παγκόσμιο πληθυσμό που ζει σε
αγροτικές περιοχές και η πρόβλεψη δείχνει πως αυτή η διαφορά αναμένεται να αυξηθεί
σημαντικά τα επόμενα χρόνια.
Πηγή:
https://www.reddit.com/r/dataisugly/comments/3cfpt2/percentage_of_the_world_popula
tion/
19
Περίπου το 75% του πληθυσμού της ΕΕ έχει επιλέξει να ζει σε αστικές περιοχές ενώ
σήμερα πολλές πόλεις ξεπερνούν τα 10.000.000 και το επίπεδο της αστικοποίησης
πιστεύεται ότι θα φτάσει το 83% έως το 2030 (Antrop, 2004).
Οι αναπτυγμένες χώρες, που εντοπίζονται κυρίως στην Ευρώπη, στην Βόρειο Αμερική
και την Ωκεανία είναι αυτές που χαρακτηρίζονται από μεγαλύτερα ποσοστά
αστικοποίησης ήδη από το 1950 (πάνω από 57%) ενώ σήμερα περίπου το 80% του
πληθυσμού τους είναι συγκεντρωμένος σε αστικές περιοχές (UN, 2013), (EP, 2014),
(Pellicer et al., 2013).
20
Είναι σαφές, ότι οι διάφορες προκλήσεις του σήμερα και οι ευκαιρίες αστικοποίησης
συνδέονται στενά. Πολλές πόλεις πασχίζουν να αντιμετωπίσουν διάφορα κοινωνικά,
οικονομικά και περιβαλλοντικά προβλήματα που οφείλονται σε παράγοντες όπως είναι
ο υπερπληθυσμός ή η υποβάθμιση, οι κοινωνικές ανισότητες, η ρύπανση και η
κυκλοφοριακή συμφόρηση. Η μεγάλη πρόκληση για τις αστικές περιοχές είναι να
βρεθούν οι ισορροπίες ανάμεσα στις συμπαγείς περιοχές υψηλής πυκνότητας, αφενός,
και την ποιότητα ζωής σε ένα υγιές αστικό περιβάλλον, αφετέρου (Ευρωπαϊκός
Οργανισμός περιβάλλοντος, 2018). Επομένως, εμφανίζεται μεγάλη ανάγκη για
21
επανασχεδιασμό και αλλαγή των πόλεων. Τα πιο συνηθισμένα μέσα επίλυσης των
προβλημάτων των αστικών περιοχών είναι η συνεργασία μεταξύ των ενδιαφερόμενων
μερών, το ανθρώπινο κεφάλαιο, η καλή συνεννόηση, η δημιουργικότητα καθώς και οι
επιστημονικές ιδέες που μπορούν να θεωρηθούν ως έξυπνες λύσεις (Caragliu, Del Bo,
& Nijkamp, 2011).
Μια «έξυπνη πόλη» έχει την ικανότητα να καταστήσει διαθέσιμες στους πολίτες, στις
επιχειρήσεις και στους φορείς διακυβέρνησης όλες τις υπηρεσίες και εφαρμογές που
βασίζονται στις ΤΠΕ. Κύριοι στόχοι της λοιπόν, είναι η βελτίωση της ποιότητας ζωής
των πολιτών, ο περιορισμός της περιβαλλοντικής επιβάρυνσης και η βελτίωση του
22
επιπέδου αποτελεσματικότητας των υπηρεσιών που παρέχονται από τους φορείς και τις
επιχειρήσεις.
23
• Την τεχνολογική διάσταση, η οποία βασίζεται στις υποδομές και κυρίως στις
υποδομές των Τεχνολογιών Πληροφορικής και επικοινωνιών (ΤΠΕ).
• Την ανθρώπινη διάσταση, που βασίζεται κυρίως στον ανθρώπινο παράγοντα,
την εκπαίδευση και τη γνώση.
• Τη θεσμική διάσταση, που βασίζεται κυρίως στη διακυβέρνηση και τη
διαμόρφωση πολιτικής.
Στη συνέχεια γίνεται μια βιβλιογραφική επισκόπηση του όρου «έξυπνη πόλη», έχοντας
σαν γνώμονα την πληρότητα του ορισμού και το πλήθος των αναφορών στη
βιβλιογραφία.
24
Το 2000 ο Hall, σε μια από τις πρώτες προσπάθειες απόδοσης του όρου, αναφέρει ότι:
«η έξυπνη πόλη που παρακολουθεί όλες τις κρίσιμες υποδομές όπως δρόμους, γέφυρες,
σήραγγες, υπόγειους σιδηροδρόμους, αεροδρόμια, λιμάνια, επικοινωνίες, ύδρευση,
ενέργεια και τα πιο σημαντικά δημόσια κτίρια, μπορεί να βελτιστοποιήσει καλύτερα τους
πόρους της, να προγραμματίσει προληπτικά τη συντήρηση τους, να επιβλέπει θέματα
ασφαλείας και ταυτόχρονα να βελτιστοποιεί τις παρεχόμενες υπηρεσίες στους πολίτες. Η
επίβλεψη των υποδομών μπορεί να γίνει με προηγμένα συστήματα παρακολούθησης και
ενσωματωμένους έξυπνους αισθητήρες ώστε η πληροφορία να συλλέγεται και να
εκτιμάται σε πραγματικό χρόνο, ενισχύοντας τη λήψη αποφάσεων σε θέματα διαχείρισης
της πόλης. Με τον παραπάνω τρόπο η ανταπόκριση σε επείγουσες καταστάσεις τόσο σε
φυσικές όσο και σε τεχνικές υποδομές μπορεί να είναι άμεση και εστιασμένη» (Hall,
2000).
Ένας άλλος ορισμός στην ίδια κατεύθυνση αποδίδεται από τον Hartley το 2005, όπου
«έξυπνη πόλη» είναι:
«μια πόλη που συνδέει την υλική υποδομή, την υποδομή πληροφορικής, τη κοινωνική
υποδομή, καθώς και την επιχειρηματική υποδομή για τη μόχλευση της συλλογικής
νοημοσύνης της πόλης» Hartley (2005).
O Rios το 2008 έδωσε μια διαφορετική ερμηνεία στον όρο «έξυπνη πόλη», έχοντας μια
πιο ανθρωποκεντρική προσέγγιση και προσδιορίζοντάς την ως:
«μια πόλη που δίνει έμπνευση, μοιράζεται την κουλτούρα, την γνώση και την ζωή, μια
πόλη η οποία παρακινεί τους κατοίκους της να δημιουργήσουν και να ακμάσουν μέσα από
την ίδια την καθημερινότητα του τρόπου ζωής τους» (Rios, 2008).
Μια άλλη ολοκληρωμένη περιγραφή για την «έξυπνη πόλη» που συνδυάζει την
τεχνολογική υποδομή και τον ανθρώπινο παράγοντα, δόθηκε από τους Caragliu, Del
Bo και Nijkamp το 2009 και ήταν η εξής:
«μια πόλη είναι έξυπνη όταν οι επενδύσεις σε ανθρώπινο και κοινωνικό κεφάλαιο και οι
παραδοσιακές (μεταφορές) και οι σύγχρονες υποδομές επικοινωνίας (ΤΠΕ), τροφοδοτούν
μια βιώσιμη οικονομική ανάπτυξη, υψηλή ποιότητα ζωής σε συνδυασμό με σοφή
διαχείριση των φυσικών πόρων, μέσω συμμετοχικής διακυβέρνησης» (Caragliu et al.,
2009).
25
Σύμφωνα με τον Zygiaris επίσης η ανάπτυξη της οικονομίας και της τεχνολογίας
πρέπει να είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με τις επιπτώσεις στο κοινωνικό σύνολο καθώς
θεωρεί ότι:
Οι Washburn & Sindhu το 2010 εξάλλου, μελετώντας την επίδραση της χρήσης των
τεχνολογιών που προσφέρει η πληροφορική, την αναδεικνύουν ως το πλέον ζωτικό
στοιχείο καθώς θεωρούν πως σε μια «έξυπνη πόλη» είναι απαραίτητη:
Έχοντας επίσης σαν βάση τον τεχνολογικό παράγοντα ο Chourabi et al. το 2012 στο
άρθρο του “Understanding Smart Cities: An Integrative Framework” προτείνει τον εξής
ορισμό:
«οι έξυπνες πόλεις είναι σαν οργανισμοί που αναπτύσσουν ένα τεχνητό νευρικό σύστημα
το οποίο τους επιτρέπει να συμπεριφέρονται με έξυπνους, συντονισμένους τρόπους».
Συμπληρώνει επίσης ότι «η νέα νοημοσύνη των πόλεων βρίσκεται στον ολοένα και
περισσότερο αποτελεσματικό συνδυασμό που αποτελείται από:
Η Dameri θεωρεί ότι ένας ολοκληρωμένος ορισμός για την «έξυπνη πόλη» θα πρέπει
να περιλαμβάνει τα εξής τέσσερα βασικά στοιχεία:
26
Έτσι καταλήγει στον εξής ορισμό για την «έξυπνη» πόλη η οποία:
«έχει επαρκώς καθορισμένη γεωγραφική έκταση, στην οποία, η υψηλή τεχνολογία όπως
οι ΤΠΕ, η διοικητική μέριμνα, η παραγωγή ενέργειας και πολλά άλλα συνεργάζονται για
να παράξουν οφέλη στους πολίτες αναφορικά με την ευημερία, τη συμμετοχή των
πολιτών, την περιβαλλοντική ποιότητα και την έξυπνη ανάπτυξη. Διοικείται από μια
σαφώς ορισμένη ομάδα ατόμων η οποία θέτει τους κανόνες και την πολιτική για την
διακυβέρνηση και ανάπτυξη της πόλης» (Dameri, 2013).
Εικόνα 2: Σχηματική αναπαράσταση των στοιχείων που αποτελούν την «έξυπνη πόλη»
σύμφωνα με την Dameri
Πηγή: Searching for Smart City definition: a comprehensive proposal, Renata Dameri
27
«ο όρος έξυπνη πόλη αναφέρεται στην πόλη όπου οι ΤΠΕ ενισχύουν την ελευθερία του
λόγου και την πρόσβαση στις δημόσιες υπηρεσίες και πληροφορίες» (Anthopoulos &
Fitsilis, 2010).
Από τους παραπάνω ορισμούς που διατυπώθηκαν, παρατηρούμε ότι διαφέρουν μεταξύ
τους χωρίς όμως να αντικρούονται, παρουσιάζοντας κοινά σημεία στα βασικά
συστατικά – χαρακτηριστικά τους. Το επόμενο βήμα είναι η περιγραφή και κατανόηση
των χαρακτηριστικών που διέπουν μια «έξυπνη πόλη», τα οποία έχουν ως κύριο
στοιχείο την εξασφάλιση της ανάπτυξης και της βιωσιμότητας σε όλα τα επίπεδα ζωής,
ενώ παράλληλα χρησιμοποιούνται για να μετρήσουν το επίπεδο ευφυΐας αυτής.
28
Πηγή: Σημειώσεις μαθήματος ‘Ευφυείς και Δημιουργικές πόλεις & δράσεις αστικής
ανάπλασης’, 2018
29
επιμέρους σύνολο 76 δεικτών αξιολόγησης για τους αρχικούς έξι τομείς μέτρησης της
αστικής ευφυΐας. (OTB Research Institute for Housing, Urban and Mobility Studies,
2017)
Πηγή: http://www.smart-cities.eu/model.html
30
31
Πηγή: Σημειώσεις μαθήματος ‘Ευφυείς και Δημιουργικές πόλεις & δράσεις αστικής
ανάπλασης’, 2018
Για να είναι επιτυχής και αποτελεσματικός ο σχεδιασμός μιας «έξυπνης πόλης», που θα
έχει σαν στόχο την αντιμετώπιση των σύγχρονων προκλήσεων, είναι αναγκαίος ο
καθορισμός του κατάλληλου πλαισίου ανάπτυξης και της δομής που θα ακολουθηθεί.
α. Επίπεδο χρήστη (User Layer): Περιέχει όλες τις ηλεκτρονικές υπηρεσίες (e- services)
προς τους τελικούς χρήστες και τους ενδιαφερόμενους φορείς μιας έξυπνης πόλης. Για
το λόγο αυτό εμφανίζεται τόσο στο υψηλότερο όσο και στο κατώτερο μέρος της
γενικής αρχιτεκτονικής. Αυτό συμβαίνει διότι απευθύνεται τόσο στους τοπικούς φορείς,
οι οποίοι εποπτεύουν την έξυπνη πόλη και είναι υπεύθυνοι για το σχεδιασμό και την
προσφορά των ηλεκτρονικών υπηρεσιών όσο και στους τελικούς χρήστες, οι οποίοι
είναι αυτοί που θα επωφεληθούν από τις υπηρεσίες της έξυπνης πόλης και που θα
συμμετέχουν στη λήψη αποφάσεων.
32
• δημόσια έγγραφα
• εμπιστευτικά ή διαβαθμισμένα δημόσια έγγραφα
• ιδιωτικά έγγραφα
• μόνιμα αρχεία
• προσωρινά αρχεία και δεδομένα
• γεωχωρικά δεδομένα
33
Επίπεδο 1: Το πρώτο επίπεδο που αποτελεί και το επίπεδο βάσης, περιλαµβάνει τις
δραστηριότητες έντασης - γνώσεων της πόλης. Πρόκειται για δραστηριότητες
µεταποίησης και υπηρεσιών που οργανώνονται σε συστάδες και συνοικίες (clusters). Η
εγγύτητα στο φυσικό χώρο αποτελεί εκείνο το συνδετικό στοιχείο που ενοποιεί τις
επιµέρους µονάδες και οργανισµούς σε ένα ενιαίο σύστηµα παραγωγής και
34
35
Έτσι λοιπόν η ευφυΐα µιας πόλης, σύμφωνα με τον Κομνηνό, καθορίζεται από την
ολοκλήρωση των τριών αυτών επιπέδων με βάση τις ικανότητες του πληθυσµού, τους
θεσµούς συνεργασίας και τις ψηφιακές υπηρεσίες διαχείρισης γνώσεων και
καινοτοµίας. Στο σημείο αυτό τοποθετούνται και οι προκλήσεις σχεδιασµού των
έξυπνων πόλεων οι οποίες αφορούν τις µεθόδους και τις τεχνικές διασύνδεσης της
ανθρώπινης, συλλογικής και τεχνητής ευφυΐας που διαθέτει µια κοινότητα, έχοντας ως
στόχο τη δηµιουργικότητα και την καινοτοµία (Komninos, 2006).
Στη παρούσα ενότητα παρουσιάζονται παραδείγματα τόσο από τη διεθνή εμπειρία των
στρατηγικών και εφαρμογών «έξυπνων πόλεων», όσο και από την ελληνική
πραγματικότητα. Τα παραδείγματα που παρουσιάζονται παρακάτω αφορούν
εφαρμοσμένα σχέδια στρατηγικού σχεδιασμού «έξυπνων πόλεων», τα οποία είχαν ως
αντίκτυπο αυξημένα επίπεδα στην αστική ανάπτυξη και την κοινωνική ευημερία του
πληθυσμού.
36
κατοίκων εντός των ορίων των πόλεων, η αστική περιοχή εκτείνεται σε πολλούς
γειτονικούς δήμους της επαρχίας της Βαρκελώνης και φιλοξενεί περίπου 4,7
εκατομμύρια κατοίκους (el.wikipedia, 2018). Αποτελεί ένα παράδειγμα πόλης που
καταβάλει μακροχρόνιες προσπάθειες δημιουργίας μιας «έξυπνης» πόλης και κύριος
αρωγός αυτής της προσπάθειας είναι ο Δήμος της πόλης, αρχικά μέσω του επίσημου
ιστοτόπου του και στη συνέχεια μέσω του πλήθους εφαρμογών για έξυπνα κινητά
τηλέφωνα αλλά και παρεμβάσεων στην πόλη. Χαρακτηριστικό της σημασίας που δίνει
ο Δήμος της Βαρκελώνης στο εγχείρημα της δημιουργίας μιας «έξυπνης πόλης» είναι η
σύσταση ενός ειδικού συμβουλίου, το 2011, με την ονομασία Urban Habitat, το οποίο
συντονίζει την όλη διαδικασία, προωθώντας μια διατομεακή και ολιστική προσέγγιση
στο σχεδιασμό και την ανάπτυξη της πόλης (Τσαρχόπουλος, 2013). Μια πρόσφατη
προσπάθεια επίσης έχει υιοθετηθεί από την πόλη της Βαρκελώνης με τίτλο ‘Digital
Barcelona 2017-2020’. Στόχος του σχεδίου είναι η ενίσχυση της αστικής ανάπτυξης
όσον αφορά το πολεοδομικό περιβάλλον της πόλης και τις λειτουργίες που
αναπτύσσονται σε αυτό. Η περιοχή που συγκεντρώνονται οι περισσότερες από αυτές τις
εφαρμογές ονομάζεται ‘22@Barcelona’ και υποδεικνύει το έτος στόχο που έχει θέσει η
τοπική διακυβέρνηση για την ολοκλήρωση του σχεδίου δηλαδή το 2022.
Δύο είναι οι κύριοι στόχοι του μοντέλου της «έξυπνης πόλης» για τη Βαρκελώνη. Ο
πρώτος αφορά την χρησιμοποίηση των ΤΠΕ με σκοπό να μετασχηματίσει τις
επιχειρησιακές διαδικασίες της δημόσιας διοίκησης, ώστε να είναι πιο προσιτή,
αποδοτική, αποτελεσματική και διαφανής. Ο δεύτερος στρέφεται στην ενίσχυση της
ανταγωνιστικότητας της πόλης μέσα από την προώθηση της καινοτομίας, τη
δημιουργία νέων διαύλων επικοινωνίας, τη διευκόλυνση της πρόσβασης στην
πληροφορία και τη βελτίωση της αποτελεσματικότητας των δημοσίων υπηρεσιών. Με
τον τρόπο αυτό εγγυάται την βιώσιμη κοινωνική, οικονομική και αστική ανάπτυξη, με
απώτερο στόχο τη βελτίωση της ποιότητας ζωής των πολιτών της Βαρκελώνης (Bakici
et al., 2012 ; Ajuntament de Barcelona, 2018).
Στη Βαρκελώνη υπάρχουν πάνω από εκατό προγράμματα που θεωρούνται μέρος του
προγράμματος Barcelona smart city, και ο αριθμός αυτός αυξάνεται. Παρακάτω
παρουσιάζονται ορισμένα κύρια έργα τα οποία αναπτύχθηκαν στα πλαίσια της
«έξυπνης πόλης» της Βαρκελώνης:
37
38
Εικόνα 9: Εφαρμογή μοντέλου 'Super Blocks' στην οδό La Rambla της Βαρκελώνης
39
Πηγή: fablabbcn.org/
Το έργο αυτό αναπτύχθηκε το 2012 ως μια πρωτοβουλία μεταξύ του Δήμου της
Βαρκελώνης και του ιδιωτικού τομέα και αποτελεί ένα μεγάλο δίκτυο ιστότοπων και
εφαρμογών που συνδέουν τους ανθρώπους με την πόλη μέσω του κινητού τους
τηλεφώνου. Στόχος του έργου είναι οι πολίτες να συμμετέχουν περισσότερο μέσω των
έξυπνων τεχνολογιών κινητής τηλεφωνίας βοηθώντας τους να ερμηνεύσουν τα
δεδομένα σε πραγματικό χρόνο που δημιουργούνται στην πόλη τους. Προς αυτή την
κατεύθυνση αναπτύχθηκε η διαδικτυακή πύλη Apps4bcn η οποία συλλέγει μαζί όλα τα
διαφορετικά εργαλεία που βοηθούν στη κατανόηση της πόλης. Οι εφαρμογές αυτές,
αφορούν τις καιρικές συνθήκες, την πρόσβαση στις δημόσιες υπηρεσίες του δήμου, τη
διαθεσιμότητα των ποδηλάτων στην πλησιέστερη στάση, τις εκθέσεις, τις καλλιτεχνικές
εκδηλώσεις , τα πολιτιστικά δρώμενα, τις συνθήκες στις παραλίες, τις επιλογές για τα
μέσα μαζικής μεταφοράς, την υγεία, κ.τ.λ. (Ajuntament de Barcelona, 2018).
40
Electric-Vehicle
41
42
Ορισμένα βασικά έργα τα οποία αναπτύχθηκαν στα πλαίσια της «έξυπνης πόλης» του
Άμστερνταμ παρουσιάζονται παρακάτω:
43
44
Startup in Residence
Το πρόγραμμα αποτελεί μια συνεργασία μεταξύ του Δήμου του Άμστερνταμ και των
επιχειρήσεων Startup Amsterdam. Οι στόχοι του προγράμματος, περιλαμβάνουν την
τόνωση της δημόσιας και ιδιωτικής συνεργασίας, και την δημιουργία καινοτόμων και
επιτυχημένων λύσεων σε κοινωνικά ζητήματα, έτσι ώστε ο Δήμος του Άμστερνταμ να
επενδύσει είτε ως επενδυτής είτε ως πελάτης. (startupinresidence.com).
Health-Lab
Το εργαστήριο Amsterdam Smart Citizens Lab, το οποίο έχει επίκεντρο τους πολίτες,
δημιουργήθηκε το 2014 από το Ινστιτούτο τέχνης, επιστήμης και τεχνολογίας Waag
Society και έχει ως στόχο να ενώσει τα οράματα, τις δεξιότητες και τις εμπειρίες των
πολιτών, μέσω της χρήσης των νέων ανοικτών τεχνολογικών συσκευών. Με τον τρόπο
αυτό, ιδρύθηκε ένα ωφέλιμο και δημιουργικό δίκτυο μεταξύ των πολιτών και των
συνεργαζόμενων ιδρυμάτων της πόλης (Waag Society, 2018).
45
Το Santander είναι πρωτεύουσα και μεγαλύτερη πόλη της αυτόνομης κοινότητας και
ιστορικής περιοχής της Κανταβρίας, στις βόρειες ακτές της Ισπανίας. Ο δήμος του
Σανταντέρ υπολογίζεται ότι το 2013 είχε 178.465 κατοίκους. Το παλιό λιμάνι του
Σανταντέρ έχει μετατραπεί σε ένα υπερσύγχρονο κέντρο, όπου η τεχνολογία βρίσκεται
καθημερινά στην υπηρεσία των πολιτών (Frayer, 2013). Από το 2009, μέσα από την
υλοποίηση του ευρωπαϊκού έργου Smart Santander, ξεκίνησε μια δυναμική προσπάθεια
με στόχο να καθιερωθεί ως η πιο πρωτοπόρα έξυπνη πόλη στην Ευρώπη, αξιοποιώντας
46
Κόμβοι του Διαδικτύου των Αντικειμένων (IoT nodes): Είναι υπεύθυνοι για την
ανίχνευση της αντίστοιχης παραμέτρου (θερμοκρασία, CO2, θόρυβος, φως, παρουσία
αυτοκινήτου, κ.λπ.).
Πύλες (Gateways): Τόσο οι κόμβοι IoT όσο και οι αναμεταδότες στέλνουν όλες τις
πληροφορίες αλλά και τα σήματα διαχείρισης στην πύλη. Μόλις οι πληροφορίες
λαμβάνονται από πύλες, μπορεί είτε να αποθηκεύονται τοπικά είτε αποστέλλονται
στους κεντρικούς servers μέσω διάφορων διεπαφών (WiFi, GPRS / UMTS ή ethernet).
Πηγή: http://www.smartsantander.eu/
47
Έξυπνοι αισθητήρες
48
SmartSantanderRA
49
Πηγή: smartsantander.eu/
Περίπου 50 συσκευές έχουν εγκατασταθεί σε δύο ζώνες πρασίνου της πόλης για την
παρακολούθηση παραμέτρων που σχετίζονται με την άρδευση, όπως η θερμοκρασία, η
υγρασία της ατμόσφαιρας και του εδάφους, τα επίπεδα βροχόπτωσης και η ταχύτητα
του ανέμου, προκειμένου η άρδευση να πραγματοποιείται όσο το δυνατόν πιο
αποτελεσματικά (Τσαρχόπουλος, 2013).
Συμμετοχική Τηλεπισκόπηση
50
Στατιστική Υπηρεσία στην Απογραφή του 2011 τα Τρίκαλα είχαν πληθυσμό 61.653
κατοίκους, ενώ ο Δήμος Τρικκαίων είχε 81.355 κατοίκους (el.wikipedia.org). Τα
Τρίκαλα είναι η πρώτη ελληνική πόλη που ξεκίνησε πρωτοβουλίες με σκοπό τη
δημιουργία μιας «έξυπνης πόλης». Η πρώτη κίνηση έγινε από τη Δημοτική Αρχή της
πόλης με την ίδρυση αρχικά του γραφείου e-Trikala, το 2003, και στη συνέχεια της
εταιρίας e-Trikala A.E. Αρχικά, η βασική ιδέα ήταν ο Δήμος να προσφέρει στους
πολίτες δωρεάν πρόσβαση στο διαδίκτυο, σε μια εποχή που δεν υπήρχε άλλη πόλη στην
Ελλάδα με τέτοια υποδομή. Στη συνέχεια, ο κύριος στόχος της προσπάθειας αυτής ήταν
να επιτευχθεί η αποτελεσματική αλληλεπίδραση μεταξύ των πολιτών, των
επιχειρήσεων της πόλης και της τοπικής αυτοδιοίκησης, που αποτελούν κρίσιμους
παράγοντες προς την επίτευξη της βιώσιμης αστικής ανάπτυξης. Επιπρόσθετα, τα
οφέλη από την εισαγωγή των νέων ΤΠΕ είναι η βελτίωση του εύρους, της ταχύτητας
και της ποιότητας των υπηρεσιών που λαμβάνουν οι πολίτες και οι επισκέπτες (e-
Trikala.gr). Αξίζει επίσης να σημειωθεί ότι είναι η πρώτη «έξυπνη» πόλη στην Ελλάδα
και βραβεύθηκε από το Intelligent Community Forum επί τρία συναπτά έτη (2009,
2010, 2011 στην λίστα με τις 21 εξυπνότερες πόλεις παγκοσμίως).
Η δημιουργία της «έξυπνης πόλης» των Τρικάλων έγινε εφικτή μέσα από την εκτέλεση
μιας σειράς έργων που δημιούργησαν υποδομές και υπηρεσίες. Τα σημαντικότερα έργα
της πόλης για τη δημιουργία της «έξυπνης πόλης »είναι τα εξής:
Η υλοποίηση του έργου ξεκίνησε το 2005 και είχε σαν στόχο όπως αναφέρθηκε και
προηγουμένως να παρέχει δωρεάν πρόσβαση στο διαδίκτυο σε όλους τους πολίτες
δίνοντας έμφαση στην ασφαλή περιήγηση σε αυτό, δεσμεύοντας για παράδειγμα
ιστοσελίδες διακίνησης και ανταλλαγής παράνομου υλικού (π.χ. "κατέβασμα"
τραγουδιών και ταινιών). Έχει δημιουργηθεί λοιπόν, ένα συνδυαστικό δίκτυο που
αποτελείται από 34 κόμβους με 5 από αυτούς να τροφοδοτούνται από την οπτική ίνα
(μεγαλύτερος όγκος δεδομένων με μεγαλύτερες ταχύτητες για μεγαλύτερο αριθμό
χρηστών). Το δίκτυο χρησιμοποιείται από περίπου 10.000 κατοίκους και επισκέπτες (e-
Trikala.gr).
51
Οι πολίτες έχουν τη δυνατότητα να στέλνουν άμεσα τα αιτήματά τους στο Δήμο μέσω
της εφαρμογής, για κινητά τηλέφωνα, Trikala Check App. Η βασικότερη λειτουργία της
εφαρμογής είναι η δυνατότητα καταχώρησης και παρακολούθησης της πορείας των
αιτημάτων των πολιτών. Η εφαρμογή συνδέεται με την ολοκληρωμένη πλατφόρμα
εξυπηρέτησης πολιτών «20000» και δρομολογεί τα αιτήματα άμεσα, στο ανάλογο
τμήμα του Δήμου. Επίσης, καλύπτει βασικές ανάγκες ενημέρωσης, προβάλλοντας
ανακοινώσεις και εκδηλώσεις που περιέχει η ιστοσελίδα του Δήμου. Τέλος, μπορεί να
λειτουργήσει ως τουριστικός οδηγός, παρουσιάζοντας τα σημεία ενδιαφέροντος στο
χάρτη ενώ παράλληλα παρέχονται χρήσιμες πληροφορίες, όπως τηλέφωνα,
εφημερεύοντα φαρμακεία και βενζινάδικα (e-Trikala.gr).
Πηγή: https://trikalacity.gr/smart-trikala/
52
Μέσω της εφαρμογής της ParkGuru, οι πολίτες έχουν τη δυνατότητα να εντοπίζουν τις
ελεύθερες θέσεις στάθμευσης ενώ παράλληλα ο Δήμος μπορεί να παρακολουθεί σε
πραγματικό χρόνο τις θέσεις και τη χρήση τους, μέσω προηγμένων αναφορών της
ParkGuru. Οι οδηγοί μπορούν να ενημερώνονται για τις διαθέσιμες ελεύθερες θέσεις
στάθμευσης και σε περίπτωση που η επιλεγμένη θέση καταληφθεί από άλλο οδηγό,
λαμβάνουν ειδοποίηση και αυτόματα δρομολογούνται στην πλησιέστερη διαθέσιμη
θέση. Σημαντικά θα είναι τα οφέλη τόσο για τους πολίτες όσο και για το Δήμο από την
εφαρμογή της ParkGuru καθώς αναμένεται οι πολίτες να διεκπεραιώνουν γρηγορότερα
τις υποχρεώσεις τους, βελτιώνοντας έτσι το επίπεδο ζωής τους, καθώς επίσης
αναμένεται η εφαρμογή να συμβάλει σημαντικά στην αποσυμφόρηση της κυκλοφορίας
και στην μείωση του περιβαλλοντικού αποτυπώματος (e-Trikala.gr).
Πηγή: trikalacity.gr/smart-trikala/
53
e-Συμμετοχή / e-δημοκρατία
Μια από τις σημαντικές προτεραιότητες του Δήμου είναι η συμμετοχή του κοινού στη
διαδικασία λήψης αποφάσεων. Έτσι έχει προωθήσει έντονα την ηλεκτρονική
αλληλεπίδραση με τους πολίτες και τις τοπικές επιχειρήσεις, δίνοντάς τους τη
δυνατότητα να εκφράσουν τις απόψεις τους στο δημοτικό συμβούλιο και μέσω
ηλεκτρονικής ψηφοφορίας μπορούν να επηρεάσουν το τελικό αποτέλεσμα. Σε ένα
τέτοιο πλαίσιο, η ηλεκτρονική δημοκρατία και η ηλεκτρονική συμμετοχή είναι
αυξημένη, όπως και η αποτελεσματικότητα των διαφόρων πολιτικών, καθώς αφορούν
μια καλά πληροφορημένη και ενεργή τοπική κοινωνία (e-Trikala.gr).
Πρόκειται για άλλη μία «έξυπνη» εφαρμογή του δήμου, η οποία αναπτύχθηκε από την
αναπτυξιακή εταιρία του δήμου με στόχο τη συμμετοχή του στον κλάδο σχεδιασμού
των έξυπνων μεταφορών. Ειδικότερα, η εφαρμογή αυτή αφορά τη λειτουργία ενός
λεωφορείου επιβίβασης και μεταφοράς χρηστών εντός του αστικού χώρου. Το
λεωφορείο εκτελεί κανονικά τα δρομολόγια του μέσα στη πόλη ακολουθώντας τους
κανόνες οδικής κυκλοφορίας και πραγματοποιώντας στάσεις, όπως ακριβώς και τα
υπόλοιπα λεωφορεία των αστικών συγκοινωνιών (e-Trikala.gr).
Πηγή: e-Trikala.gr
54
Ξεναγός
Πρόκειται για μια πλατφόρμα που παρέχει στους κατοίκους αλλά και στους επισκέπτες
τουριστικές πληροφορίες σχετικά με την πόλη των Τρικάλων καθώς και του Νομού. Οι
πληροφορίες αυτές αφορούν μουσεία, αρχαιολογικά και ιστορικά σημεία της πόλης,
εκκλησίες, μοναστήρια, καθώς επίσης ξενοδοχεία, εστιατόρια, εκδηλώσεις και άλλες
πληροφορίες γενικού ενδιαφέροντος (e-Trikala.gr).
Το Ηράκλειο είναι η μεγαλύτερη πόλη της Κρήτης και έδρα του Δήμου Ηρακλείου,
καθώς και ο μεγαλύτερος λιμένας του νησιού και το τέταρτο μεγαλύτερο αστικό κέντρο
της χώρας. Ο Δήμος Ηρακλείου, όπως προέκυψε με το πρόγραμμα Καλλικράτης, είναι
ο τέταρτος πολυπληθέστερος της χώρας, με 173.993 κατοίκους (el.wikipedia.org).
Σύμφωνα με τον διεθνή οργανισμό ‘Intelligent Community Forum’ που εδρεύει στη
Νέα Υόρκη, το Ηράκλειο βρέθηκε στην λίστα με τις 21 πιο «έξυπνες πόλεις» (smart
cities) του κόσμου για τα έτη 2012 και 2013. Η πόλη του Ηρακλείου επίσης ήταν μία
από τις 58 πόλεις που αξιολογήθηκαν στον επίσημο διαγωνισμό της Ε.Ε. για την i-
Capital of Europe 2014. Επίσης στη μελέτη που πραγματοποιήθηκε για λογαριασμό του
Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, το Ηράκλειο κατατάσσεται μέσα στις 240 «έξυπνες
πόλεις» της Ευρώπης από μια αξιολόγηση 468 πόλεων που υπερβαίνουν σε πληθυσμό
τις 100.000 κατοίκους. Από τους έξι τομείς που αποτελούν την ταυτότητα «έξυπνη
πόλη» το Ηράκλειο αναγνωρίζεται ως smart στους τομείς governance, economy και
people (smartcity.heraklion.gr).
55
Ο Δήμος Ηρακλείου σχεδίασε και ανέπτυξε σημαντικό αριθμό έργων στοχεύοντας στην
δημιουργία μιας «έξυπνης πόλης», και ορισμένα από τα σημαντικότερα παρουσιάζονται
παρακάτω:
Ο Δήμος Ηρακλείου είναι ένας από τους πρώτους δήμους της χώρας που προσφέρει ένα
σύνολο από 163 ηλεκτρονικές υπηρεσίες στους δημότες του. Στόχος της ανάπτυξης της
πύλης αυτής, ήταν η ενίσχυση της σχέσης μεταξύ των πολιτών και της τοπικής αρχής,
τόσο για την εξυπηρέτησή τους, αλλά και για τη συμμετοχή τους στη ζωή της πόλης.
Κύριες υπηρεσίες που μπορούν να χρησιμοποιήσουν οι πολίτες είναι οι εξής
(smartcity.heraklion.gr):
56
Πηγή: heraklion.gr
57
Πηγή: heraklion.gr
Open Data
Λαμβάνοντας υπόψη το σημαντικό ρόλο των δεδομένων στην ανάπτυξη του «έξυπνου»
Ηρακλείου, ο Δήμος Ηρακλείου δημιούργησε την Πλατφόρμα Ανοικτών Δεδομένων.
Στόχος της πλατφόρμας αυτής είναι η βελτίωση της ροής πληροφοριών με τη
συγκέντρωση και οργάνωση των δεδομένων καθώς και η επαναχρησιμοποίησή τους.
Τα δεδομένα αυτά, δημοσιοποιούνται στο heraklionopencity.gr προωθώντας τη
διαφάνεια καθώς οι πολίτες έχουν τη δυνατότητα να επιβλέπουν τα δεδομένα του
προϋπολογισμού. Η πλατφόρμα ανοικτών δεδομένων, διαθέτει σύνολα δεδομένων, που
αφορούν τις αρχαιολογικές ζώνες του Ηρακλείου, τα σημεία ενδιαφέροντος της πόλης,
τα μετεωρολογικά δεδομένα, τον κατάλογο πρασίνου, το οδικό δίκτυο, το πρόγραμμα
Διαύγεια και τις αποφάσεις Συλλογικών Οργάνων του Δήμου Ηρακλείου (Δήμος
Ηρακλείου, 2018).
58
Κοινωνικοπολιτικές προκλήσεις
Η στρατηγική για την δημιουργία και την μετάβαση στις «έξυπνες πόλεις» πρέπει να
είναι ξεχωριστή για την κάθε πόλη και είναι αναγκαίο να λαμβάνονται υπόψη τα
διαφορετικά στοιχεία τους. Παρά τις διαφοροποιήσεις όμως στον τρόπο με τον οποίο
κάθε πόλη αντιλαμβάνεται την έννοια της «έξυπνης πόλης», όλες οι πολιτικές ηγεσίες
αντιμετωπίζουν τις ίδιες κοινωνικοπολιτικές προκλήσεις κατά τη μετάβαση τους στην
εποχή των «έξυπνων πόλεων». Αυτές οι προκλήσεις εστιάζουν στην κοινωνία, τον
άνθρωπο, την ποιότητα διαβίωσης, τη διακυβέρνηση και μπορούν να διατυπωθούν ως
εξής (Monzon, 2015):
59
Οικονομικές προκλήσεις
Το οικονομικό περιβάλλον μιας πόλης παίζει καθοριστικό ρόλο στην διαμόρφωση και
στη δημιουργία μιας «έξυπνης πόλης». Οι οικονομικές προκλήσεις λοιπόν που
καλούνται να αντιμετωπίσουν οι πόλεις στην πορεία τους για τον σχεδιασμό μιας
«έξυπνης πόλης» είναι οι ακόλουθοι (Monzon, 2015):
• Δημοσιονομικοί περιορισμοί,
• Περιορισμένοι πόροι,
• Δαπανηρές επενδύσεις στις νέες τεχνολογίες,
• Νέες τεχνολογίες σε πρώιμο στάδιο – αβεβαιότητα χρόνου απόσβεσης του
αρχικού κόστους κτήσης.
έξυπνες τεχνολογίες επίσης είναι ακόμα σε πρώιμο εμπορικό στάδιο και δεν έχουν
διαδοθεί στο ευρύ κοινό. Ως εκ τούτου, υπάρχει αβεβαιότητα για τη χρονική διάρκεια
απόσβεσης της επένδυσης και οι αρχές των πόλεων διστάζουν να τις ενσωματώσουν
στις υποδομές τους (Chatterjee, 2015).
Τεχνολογικές προκλήσεις
Οι νέες τεχνολογίες είναι σαφές ότι διαδραματίζουν ίσως τον πιο καθοριστικό ρόλο
στην επιτυχία ενός σχεδίου διαμόρφωσης μιας «έξυπνης πόλης». Οι τεχνολογικές
προκλήσεις που πρέπει να αντιμετωπιστούν είναι οι εξής (Monzon, 2015):
Λαμβάνοντας υπόψη τη ραγδαία τεχνολογική ανάπτυξη που υπάρχει στις μέρες μας, οι
αρμόδιοι φορείς καλούνται να αναζητήσουν εκείνες τις τεχνολογίες που είναι
οικονομικά προσιτές και συνεισφέρουν με τον πιο αποδοτικό τρόπο στη βελτίωση της
ποιότητας ζωής σε ένα αστικό κέντρο (Chourabi et al., 2012). Μια «έξυπνη πόλη»
πρέπει να είναι ένα ζωντανό εργαστήριο καινοτομίας και υλοποίησης νέων πιλοτικών
έργων αξιοποιώντας τις νέες τεχνολογίες και έχοντας σαν στόχο την βελτίωση των
παρεχόμενων υπηρεσιών. Για τον σωστό σχεδιασμό τους, οι πόλεις και τα κτίρια θα
πρέπει να επιτρέπουν την πιλοτική ενσωμάτωσή τους, έτσι ώστε να γίνεται σωστή
έρευνα και ανάπτυξη των νέων τεχνολογιών προσαρμοσμένη στις πραγματικές
απαιτήσεις των σύγχρονων αστικών κέντρων (Batty et al., 2012). Οι νέες τεχνολογίες
επίσης θα πρέπει να είναι εύκολες και φιλικές προς τους πολίτες, να βελτιώνουν την
ποιότητα διαβίωσης και να εξασφαλίζουν την ευρεία συμμετοχή με αλληλεπίδραση των
χρηστών. Από την άλλη πλευρά βέβαια, οι ίδιοι οι πολίτες θα πρέπει να είναι σωστά
ενημερωμένοι, έτσι ώστε να χρησιμοποιούν αποδοτικά τις νέες τεχνολογίες και να
αξιοποιούν στο μέγιστο τις σύγχρονες υποδομές των αστικών κέντρων (Chatterjee,
2015).
61
Περιβαλλοντικές προκλήσεις
62
Πηγή: urenio.org
Πολίτες
Το πρώτο και πιο βασικό εμπλεκόμενο μέρος στην διαδικασία υλοποίησης μιας
«έξυπνης πόλης» είναι οι πολίτες. Κύριος στόχος της ιδέας των «έξυπνων πόλεων»
είναι η βελτίωση της ζωής των πολιτών, κι αυτό θα συμβεί μέσω της ενεργούς
συμμετοχής τους, καθώς είναι αυτοί που θα χρησιμοποιούν τις προσφερόμενες
υπηρεσίες, ενώ παράλληλα θα μπορούν να συμμετέχουν στη λήψη αποφάσεων σε
θέματα που αφορούν την καθημερινότητά τους καθώς και για κρίσιμα ζητήματα για το
μέλλον της πόλης τους, διαμορφώνοντας έτσι ένα νέο συμμετοχικό είδος
διακυβέρνησης.
Καθώς ο ανταγωνισμός των πόλεων αυξάνεται και οι αστικές ‘πιέσεις’ γίνονται όλο και
πιο φανερές, η πολιτική ηγεσία καλείται να πάρει τις κατάλληλες αποφάσεις που θα
βοηθήσουν στην επιβίωση αλλά και στην περαιτέρω ανάπτυξη μιας πόλης. Για την
επίτευξη της προσδοκώμενης βιώσιμης ανάπτυξης, απαιτείται εξειδίκευση των
στρατηγικών σε τοπικό επίπεδο που θα στοχεύουν στην αντιμετώπιση των τοπικών
αδυναμιών και αναγκών, ενώ παράλληλα αναγκαία χαρακτηρίζεται η ανάδειξη και
αξιοποίηση των συγκριτικών πλεονεκτημάτων της κάθε περιοχής. Οι πολιτικοί φορείς
λοιπόν θα διαδραματίσουν καθοριστικό ρόλο στη δημιουργία μιας «έξυπνης πόλης»
63
καθώς είναι αυτοί που θα αποφασίσουν για τον σχεδιασμό, τον τρόπο λειτουργίας της
αλλά και την εποπτεία της.
Είναι εμφανές στις μέρες μας, ότι οι εταιρείες τεχνολογίας και πληροφορικής
αναζητούν όλο και πιο συχνά τρόπους να εμπλακούν στη βιώσιμη ανάπτυξη μιας
σύγχρονης πόλης αξιοποιώντας την τεράστια τεχνολογική πρόοδο, προσφέροντας
λύσεις και φυσικά προωθώντας τα προϊόντα τους. Ο αριθμός τέτοιων εταιρειών που
εμπλέκονται αλλά και το εύρος των τομέων υπηρεσιών, που καλούνται να καλύψουν
αυξάνεται διαρκώς. Χαρακτηριστικά παραδείγματα εταιρειών – κολοσσών που έχουν
συμμετάσχει σε σημαντικές προσπάθειες δημιουργίας «έξυπνων πόλεων» ανά τον
κόσμο είναι η Cisco, η IBM και η Philips, οι οποίες συνεργάστηκαν με κυβερνητικούς
φορείς με σκοπό να παρέχουν προηγμένες υπηρεσίες με επίκεντρο τον πολίτη,
εμπλουτίζοντας την ανθρώπινη ζωή και συμβάλλοντας στην οικονομική ανάπτυξη και
τη δημιουργία βιώσιμων κοινοτήτων.
64
Δίκτυο ‘ΙΚΑΡΟΣ’
Το δίκτυο αυτό δημιουργήθηκε το 2009 και μέλη του είναι οι Δήμοι Αγίου Νικολάου,
Βαθέος, Ερμούπολης, Ηρακλείου, Ιεράπετρας, Καλλιθέας Ρόδου, Μυτιλήνης, Νάξου,
Νέας Αλικαρνασσού, Πάρου, Ρεθύμνης, Ροδίων, Σητείας, Χανίων και Χίου, με
επικεφαλής το Δήμο Ηρακλείου. Σε αυτό προβλέπεται η ανάπτυξη ‘ενός πλαισίου
συνεργασίας’ για την από κοινού αξιοποίηση των ευρυζωνικών υποδομών, την
ανταλλαγή καλών πρακτικών και το σχεδιασμό κοινών πολιτικών στον τομέα των ΤΠΕ,
τη διάχυση γνώσης και καινοτόμων εφαρμογών για την ανάπτυξη των επιχειρήσεων και
των κοινωνικών δομών, τη συνεργασία με πανεπιστημιακά και ερευνητικά ιδρύματα, τη
μείωση του ψηφιακού χάσματος κ.ά. (ikarosnetwork.gr).
Δίκτυο ‘CitiesNet’
Αποτελεί εγχείρημα 11 Δήμων στον κεντρικό κορμό της χώρας, και πιο συγκεκριμένα
συμμετέχουν οι Δήμοι Βέροιας, Βόλου, Γρεβενών, Ιωαννίνων, Καρδίτσας, Κατερίνης,
Κοζάνης, Λαμιέων, Λαρισαίων, Νέας Ιωνίας Μαγνησίας και Τρικάλων, με επικεφαλής
την πόλη των Τρικάλων. Δημιουργήθηκε στα τέλη του 2008 και αποτελεί την πρώτη
ψηφιακή ελληνική κοινότητα. Έχει σαν σκοπό την ικανοποίηση κοινωνικών αναγκών
και την ανάπτυξη και προώθηση τοπικών προϊόντων και υπηρεσιών ενώ το όραμα του
δικτύου επικεντρώνεται στην ανάπτυξη υπηρεσιών και εφαρμογών που αφορούν στην
πολιτεία, την κοινωνία, τον πολιτισμό και το περιβάλλον, αποσκοπώντας στη βελτίωση
της ποιότητας ζωής και την τοπική ανάπτυξη. Πιο συγκεκριμένα, επιδιώκεται η
πληροφόρηση και η υποστήριξη των εμπλεκομένων σε θέματα ΤΠΕ, η διάχυση
τεχνογνωσίας, η παροχή ενός φάσματος υπηρεσιών για τους πολίτες και η ενίσχυση της
δημόσιας ηλεκτρονικής διακυβέρνησης (lamia.gr).
65
Χρηματοπιστωτικά ιδρύματα
Στις μέρες μας, τα μέσα μαζικής ενημέρωσης και τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης
αποτελούν αναπόσπαστα κομμάτια της καθημερινότητάς μας. Έτσι, μπορούν να
χρησιμοποιηθούν για την ενημέρωση και το διαμοιρασμό ιδεών που αφορούν την
αναπτυξιακή πορεία μιας πόλης και στον χαρακτηρισμό της ως έξυπνη. Για
παράδειγμα, στα ΜΜΕ του Ηνωμένου Βασιλείου δημιουργήθηκε ένα δίκτυο το οποίο
ονομάζεται cities microsite και χρησιμοποιείται για συζητήσεις που αφορούν διάφορα
ζητήματα των πόλεων (Χονδρογιάννη, 2015). Μπορεί επίσης να δημιουργηθεί, σε
τοπικό κυρίως επίπεδο, μια ψηφιακή πλατφόρμα συνεργατικού χαρακτήρα, μέσω της
οποίας όλοι οι φορείς της πόλης θα συνεισφέρουν δεδομένα προς χρήση για όλους.
Αυτή η πλατφόρμα θα δώσει μελλοντικά τη δυνατότητα στον πολίτη να έχει ανά πάσα
στιγμή ένα μεγάλο όγκο στοιχείων και πληροφοριών αλλά και στους ερευνητές και
ακαδημαϊκούς να υποστηρίξουν τις έρευνές τους. Παράλληλα είναι πιθανό να δώσει το
έναυσμα για τη δημιουργία ψηφιακών εφαρμογών που θα διευκολύνουν την
καθημερινότητα των πολιτών, συμβάλλοντας με αυτόν τον τρόπο και στην στήριξη της
επιχειρηματικότητας (thessnews.gr).
66
μετατροπή μιας πόλης σε έξυπνη ξεκινάει, όπως και σε όλα τα μεγάλα έργα, από την
ύπαρξη ενός οράματος, μιας ιδέας με κύριο εκφραστή το Δήμο. Οι αρμόδιοι φορείς θα
πρέπει να λαμβάνουν αποφάσεις και να επενδύουν προς την κατεύθυνση των «έξυπνων
πόλεων» έπειτα από ενδελεχή τεχνο-οικονομική και κοινωνικοπολιτική μελέτη
σκοπιμότητας. Με τον τρόπο αυτό, οι επενδύσεις θα είναι περισσότερο αποδοτικές και
θα εστιάζουν στις πραγματικές ανάγκες των πολιτών. Επιπρόσθετα, θα πρέπει αρχικά
να αξιολογείται το πόσο «έξυπνη» είναι μια πόλη, ώστε να αποφεύγονται οι ανούσιες
παρεμβάσεις και οι περιττές σπατάλες. (Παπασταματίου, 2018). Τα πρώτα βήματα για
τη συγκρότηση του οράματος της «έξυπνης πόλης», και βασικές κινήσεις για κάθε
Δήμο είναι (Γκέκας, 2015):
Στη συνέχεια θα πρέπει να διατυπωθεί το όραμα και οι στόχοι της «έξυπνης πόλης» τα
οποία δεν πρέπει να εκφράζονται αποκλειστικά με τεχνολογικούς όρους αλλά να
εκφράζουν με ξεκάθαρους όρους τον τρόπο ζωής που θέλει να επιτύχει ο Δήμος, με την
βοήθεια των νέων τεχνολογιών. Το όραμα και οι στόχοι πρέπει να περιγραφούν γραπτά
όπως και η ανάληψη της πολιτικής ευθύνης της υλοποίησης του σχεδίου. Αυτό εκτός
67
του ότι κάνει τους στόχους γνωστούς, δίνει τη δυνατότητα στους πολίτες να
παρακολουθούν την υλοποίησή τους και να συνεισφέρουν στον σχεδιασμό και
επανασχεδιασμό των δράσεων. (Γκέκας, 2015 και Μοχιανάκης, 2014). Στο σημείο αυτό
μαζί με το όραμα θα πρέπει να δημιουργηθεί ταυτόχρονα μια ομάδα - επιτροπή η οποία
θα είναι υπεύθυνη για το project «έξυπνη πόλη» και η οποία θα αποτελείται (Μολώνης
και Μπλέτσας, 2016):
Σκοπός αυτής της ομάδας - επιτροπής είναι η διευκόλυνση της συλλογικής διαχείρισης
των στρατηγικών στόχων της πόλης σε αντίθεση με την ανεξάρτητη ανάπτυξη και
διαχείριση ατομικών στόχων κάθε φορέα (smartcity.heraklion.gr). Μέχρι τώρα, κάθε
φορέας μέσα στη πόλη εκτελούσε δραστηριότητες ανεξάρτητα από τις δράσεις των
υπόλοιπων φορέων. Αυτό έχει σαν αποτέλεσμα την υπερκάλυψη κάποιων αναγκών
από δύο ή περισσότερους φορείς και την έλλειψη κάλυψης κάποιων άλλων αναγκών.
Με την κατάλληλη συνεργασία στα πλαίσια μιας τέτοιας επιτροπής, είναι εφικτό
(smartcity.heraklion.gr):
68
Το έργο της ομάδας - επιτροπής είναι να συμφωνηθεί ένα όραμα το οποίο θα είναι
ελκυστικό, χωρίς αποκλεισμούς, συγκεκριμένο με σκοπό να οδηγήσει στη δημιουργία
ενός οδικού χάρτη επιμέρους έργων και πρωτοβουλιών που θα δώσουν ώθηση στην
πόλη για το μέλλον. Η ομάδα - επιτροπή αυτή θα πρέπει να έχει συμβουλευτικό
χαρακτήρα προς τα κέντρα λήψης αποφάσεων ενώ τα μέλη της πρέπει να επιτελούν
διπλό ρόλο: Αφενός να εκφράζουν τις θέσεις των φορέων που συμμετέχουν αλλά
ταυτόχρονα να μεταφέρουν τις δικές τους προσωπικές εμπειρίες και επιστημονικές
γνώσεις. Θα πρέπει επίσης να λαμβάνονται αποφάσεις, οι οποίες θα μεταφέρονται σε
κάθε φορέα της πόλης, και παράλληλα η συνεργασία αυτή θα πρέπει να επιδείξει
διαφάνεια και συνέπεια στη διαδικασία λήψης αποφάσεων (smartcity.heraklion.gr).
Το επόμενο βήμα προς την πορεία για μια «έξυπνη πόλη» είναι οι δημιουργία των
κατάλληλων υποδομών που θα υποστηρίξουν το όραμα και τους στόχους του. Οι
υποδομές των μεγάλων αστικών κέντρων που θα πρέπει να γίνουν έξυπνες και να
εκσυγχρονιστούν κυρίως αφορούν στους παρακάτω τομείς (Παπασταματίου, 2018):
69
Έχοντας σαν στόχο τη διαχείριση της πολυπλοκότητας της «έξυπνης πόλης», λόγω του
μεγάλου όγκου δεδομένων που δημιουργείται από τη διαρκή ενσωμάτωση των νέων
ΤΠΕ (Molina et al., 2014), είναι αναγκαίο να οικοδομηθεί ένα εντελώς νέο
ολοκληρωμένο σύστημα για την αναζήτηση και την απόκτηση δεδομένων. Προς την
κατεύθυνση αυτή, το νέο αυτό ολοκληρωμένο σύστημα θα πρέπει να υποστηρίζει τα
εξής (Batty et al., 2012):
70
Όπως έχει αναφερθεί και προηγουμένως, οι πολίτες θα πρέπει να ενημερώνονται για τις
δράσεις των δημόσιων φορέων και να συμμετέχουν ενεργά στη λήψη αποφάσεων. Έτσι
λοιπόν, δείκτες μιας έξυπνης διακυβέρνησης είναι η συμμετοχή των πολιτών στις
αποφάσεις που λαμβάνονται από τους δημόσιους φορείς, όπως επίσης και υπηρεσίες
που απευθύνονται σε αυτούς παράλληλα με την διαφάνεια της κρατικής παρέμβασης
(Παπασταματίου, 2018). Η βιώσιμη ανάπτυξη, η αλλαγή του τρόπου ζωής και η
προστασία του περιβάλλοντος δεν είναι μόνο ζήτημα τεχνολογικών εφαρμογών και
71
ρυθμιστικών πλαισίων αλλά απαιτεί την υιοθέτηση μιας ‘έξυπνης’ νοοτροπίας και την
θέληση για αλλαγή (Δουρούμης, 2017).
Στην Ελλάδα σήμερα, βρισκόμαστε στο επίκεντρο μιας οικονομικής κρίσης που έχει
επηρεάσει σε μεγάλο βαθμό τη ζωή των πολιτών αλλά και τη λειτουργία των θεσμικών
τους εκφράσεων όπως η Τοπική Αυτοδιοίκηση. Έτσι, σε μια περίοδο που οι πόροι είναι
περιορισμένοι, οι πόλεις και οι διοικήσεις αυτών, είναι υποχρεωμένες να ανακαλύπτουν
νέες πηγές εισροής εισοδημάτων αξιοποιώντας όλα τα ανταγωνιστικά χαρακτηριστικά
τους (Μοχιανάκης, 2014).
72
Είναι γεγονός ότι οι επενδύσεις στην έρευνα και την καινοτομία είναι βασικές για το
μέλλον της Ευρώπης. Το πρόγραμμα "Ορίζοντας 2020", βοηθά στην επίτευξη αυτού
του στόχου συνδυάζοντας την έρευνα με την καινοτομία και εστιάζοντας σε τρεις
βασικούς τομείς: επιστημονική αριστεία, βιομηχανική υπεροχή και κοινωνικές
προκλήσεις. Στόχος του προγράμματος είναι να διασφαλιστεί ότι η Ευρώπη παράγει
επιστήμη και τεχνολογία παγκοσμίου επιπέδου που δίνουν ώθηση στην οικονομική
ανάπτυξη (ec.europa.eu). Το χρηματοδοτικό εργαλείο "Ορίζοντας 2020", μπορεί να
καλύψει αρχικά δαπάνες που αφορούν δραστηριότητες προετοιμασίας,
παρακολούθησης, ελέγχου, λογιστικού ελέγχου και αξιολόγησης, οι οποίες απαιτούνται
για τη διαχείρισή του και την επίτευξη των στόχων του. Αφορά επίσης δαπάνες
μελετών και συναντήσεων εμπειρογνωμόνων, που συνδέονται με δίκτυα τεχνολογίας
των πληροφοριών με επίκεντρο την επεξεργασία πληροφοριών και την ανταλλαγή,
καθώς και όλες τις άλλες δαπάνες τεχνικής και διοικητικής υποδομής (ec.europa.eu).
73
Πως λειτουργεί
Το πρόγραμμα "Ορίζοντας 2020" είναι ανοιχτό για όλους. Στο πλαίσιο του
προγράμματος, υπάρχει μόνο μια δέσμη απλοποιημένων κανόνων και διαδικασιών που
πρέπει να ακολουθηθούν. Αυτό σημαίνει ότι οι συμμετέχοντες μπορούν να εστιάσουν
σε ό,τι είναι πραγματικά σημαντικό: την έρευνα, την καινοτομία και τα αποτελέσματα.
Αυτή η εστιασμένη προσέγγιση διασφαλίζει την ταχεία δρομολόγηση νέων έργων και
την ταχύτερη επίτευξη αποτελεσμάτων. Οι κανόνες έχουν σχεδιαστεί για να εγγυώνται
τη δίκαιη μεταχείριση, να προστατεύουν τους συμμετέχοντες και να διασφαλίζουν ότι
το δημόσιο χρήμα δαπανάται όπως αρμόζει (ec.europa.eu).
Στο πρόγραμμα "Ορίζοντας 2020", υπάρχει ένα ενιαίο ποσοστό χρηματοδότησης για
όλους τους δικαιούχους και όλες τις δραστηριότητες στις επιχορηγήσεις για έρευνα. Η
χρηματοδότηση της Ε.Ε. καλύπτει έως το 100% της αναγνωριζόμενης δαπάνης για
δράσεις έρευνας και καινοτομίας. Για τις δράσεις καινοτομίας, η χρηματοδότηση
καλύπτει γενικά το 70% της αναγνωριζόμενης δαπάνης αλλά μπορεί να φτάσει έως το
100% για μη κερδοσκοπικές οργανώσεις. (ec.europa.eu).
3.4.2 ΕΣΠΑ
74
Ειδικότερα, προς την κατεύθυνση στήριξης των «έξυπνων πόλεων» έχει σχεδιαστεί η
Δράση 10: «Πολεοδομικός και Αστικός Σχεδιασμός για την ανάπτυξη βιώσιμων και
«έξυπνων πόλεων» (Smart Cities). Στη δράση αυτή μεταξύ των άλλων αναφέρεται το
εξής:
75
Στήριξη της ενεργειακής απόδοσης, της έξυπνης διαχείρισης της ενέργειας και
Ε.Π. 4c της χρήσης ανανεώσιμων πηγών ενέργειας στις δημόσιες υποδομές,
συμπεριλαμβανομένων των δημόσιων κτηρίων, και στον τομέα της στέγασης
ΧΡΗΜΑΤΟΔΟΤΗΣΗ ΕΤΠΑ
76
ΧΡΗΜΑΤΟΔΟΤΗΣΗ ΕΤΠΑ
Στήριξη των επενδύσεων για προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή καθώς και
Ε.Π. 5i
των τεχνικών που βασίζονται στο οικοσύστημα
• Μελέτες για τις επιπτώσεις και την προσαρμογή στις κλιματικές αλλαγές -
θα εξειδικευθούν και θα εφαρμοσθούν δράσεις που διαμορφώνουν ένα
λειτουργικό και ανταγωνιστικό πλαίσιο στρατηγικής για την ταχύτερη και
βιώσιμη προσαρμογή της Χώρας στην κλιματική αλλαγή σε εθνικό και
περιφερειακό επίπεδο (adaptation strategy). Ειδικότερες παρεμβάσεις
αφορούν στην ανάπτυξη συστήματος προδιαγραφών κατασκευής
ΤΥΠΟΙ ΔΡΑΣΕΩΝ δημόσιων υποδομών προσανατολισμένων την πρόληψη και απομείωση
των επιπτώσεων κλιματικών αλλαγών, τη διερεύνηση των επιπτώσεων της
κλιματικής αλλαγής σε παραγωγικούς τομείς (τουρισμός), και την
κοινωνία (επιπτώσεις στη φτώχεια και στον κοινωνικό αποκλεισμό),
καθώς και σχέδια αστικής κινητικότητας για τη μείωση των εκπομπών
αερίων θερμοκηπίου στο αστικό περιβάλλον. Περιλαμβάνονται τέλος
δράσεις ενημέρωσης & ευαισθητοποίησης του γενικού και ειδικού
πληθυσμού.
77
Στο πλαίσιο της Περιφερειακής Στρατηγικής Έξυπνης Εξειδίκευσης (ΠΣΕΕ) του ΠΕΠ
Αττικής, αναπτύσσονται πιλοτικές εφαρμογές περιβαλλοντικής και ενεργειακής
διαχείρισης των αστικών λειτουργιών, έξυπνα συστήματα μετακίνησης, διαβίωσης και
τοπικής διοίκησης στην πόλη (Smart Living, Smart Mobile Apps, Smart Local
Government, Smart Building, Smart Energy, Smart & Eco Mobility κ.λπ.), διαχείριση
ροών επισκεπτών κ.λπ. Περιλαμβάνονται επίσης, ήπιες μορφές επιχειρηματικότητας με
τη μορφή «smart city logistics», οι οποίες συνδέονται με τη χρήση κοινών στόλων
διανομής προϊόντων με τη χρήση πράσινων τεχνολογιών (Γκέκας, 2015).
Επιπρόσθετα, στον Θεματικό στόχο 2 του ΠΕΠ Αττικής, επιδιώκεται η στήριξη της
ανάπτυξης και ενσωμάτωσης ΤΠΕ στους τομείς που αναδεικνύονται από την ΠΣΕΕ
(τουρισμός, πολιτισμός, εμπόριο, ενέργεια, αστικές μεταφορές, έξυπνες εφαρμογές
κ.λπ.), στην ποιότητα ζωής και στη διασφάλιση της κοινωνικής συνοχής στις πόλεις.
Επιδιώκεται, επίσης, η ενίσχυση των ΜΜΕ για την ενσωμάτωση και χρήση ΤΠΕ στην
ανάπτυξη και προώθηση του ηλεκτρονικού εμπορίου.
Βελτίωση της πρόσβασης, της χρήσης και της ποιότητας των τεχνολογιών των
Θ.Σ. 2
πληροφοριών και των επικοινωνιών
78
Βελτίωση της πρόσβασης, της χρήσης και της ποιότητας των τεχνολογιών των
Θ.Σ. 2
πληροφοριών και των επικοινωνιών
• Υποστήριξη της αφομοίωσης των ΤΠΕ από τους πολίτες μέσω παροχής
ανοιχτής πρόσβασης στο Internet σε ιστορικά και εμπορικά κέντρα και
τερματικούς σταθμούς, μέσω πολιτικών «Co-design» των εφαρμογών
ηλεκτρονικής διακυβέρνησης και τις διοικητικές διαδικασίες που έχουν
ευρεία απήχηση και εφαρμογή (επισκέπτες, ΑΜΕΑ, σχέσεις με τοπικές
υπηρεσίες κ.λπ.).
• Υποστήριξη των Επιχειρήσεων στη δικτύωση και συνεργασία, τη
δημιουργία κοινών εικονικών εργαστηρίων για την ανάπτυξη προϊόντων
ΤΠΕ (LivingLabs) και ενίσχυση της ποιότητας και εξωστρέφειας των
εφαρμογών ΤΠΕ.
• Ανάπτυξη και χρήσης συστημάτων ΤΠΕ στις αστικές λειτουργίες όπως
στη διαχείριση δικτύων, του οδοφωτισμού και εν γένει στις λειτουργίες
της Αυτοδιοίκησης.
• Εκσυγχρονισμός του συστήματος έκδοσης εισιτηρίων στις αστικές
συγκοινωνίες της ευρύτερης μητροπολιτικής περιοχής της Αθήνας, το
οποίο είναι δυνατόν να καλύπτει όλα τα ΜΜΕ της Αττικής (μετρό,
αστικός & προαστιακός σιδηρόδρομος λεωφορεία και τραμ). Μπορεί να
συνδυάζεται με το έργο «Τηλεματική», που βρίσκεται σε εξέλιξη και,
αφορά στην πληροφόρηση των επιβατών για τις συγκοινωνίες,
συμπεριλαμβανομένης και της διαδικτυακής πληροφόρησης, καθώς και
στην ηλεκτρονική διαχείριση των μέσων μεταφοράς, με τη δημιουργία
1.000 έξυπνων στάσεων.
• Ανάπτυξη Συστημάτων και Εφαρμογών ΤΠΕ, για την ενίσχυση της
δυνατότητας άμεσης πρόσβασης των παραγωγών και των παραγωγικών
επιχειρήσεων(αγρότες, μικροί βιοτέχνες και λοιποί παραγωγοί) στους
ΤΥΠΟΙ ΔΡΑΣΕΩΝ καταναλωτές (πχ Ψηφιακό Δημοπρατήριο, Πλατφόρμα Κοινωνικού
Εμπορίου Χωρίς Μεσάζοντες κλπ)
• Ανάπτυξη Συστημάτων και Εφαρμογών ΤΠΕ, για την ενίσχυση της
Κοινωνικής Επιχειρηματικότητας.
• Ανάπτυξη Συστημάτων και Εφαρμογών ΤΠΕ για τη διαχείριση των ροών
επισκεπτών στην Αττική.
• Ανάπτυξη Συστημάτων και Εφαρμογών ΤΠΕ για την ανάπτυξη,
διαχείριση, προσέλκυση, οργάνωση και προβολή δραστηριοτήτων στην
Αττική.
• Ανάπτυξη Συστημάτων και Εφαρμογών ΤΠΕ για την παροχή υπηρεσιών
κοινωνικής πρόνοιας, κοινωνικής φροντίδας και της ισότιμης πρόσβασης
σε φορείς παροχής υπηρεσιών υγείας.
• Ανάπτυξη Συστημάτων και Εφαρμογών ΤΠΕ για την παροχή υπηρεσιών
σε ΑΜΕΑ.
• Ανάπτυξη Συστημάτων και Εφαρμογών ΤΠΕ για την παροχή υπηρεσιών
ένταξης στην αγορά εργασίας, αντιμετώπισης του αποκλεισμού και
διευκόλυνσης της εργασιακής ένταξης.
• Ανάπτυξη Συστημάτων και Εφαρμογών ΤΠΕ για την παροχή υπηρεσιών
πληροφόρησης σε όσους ζητούν εργασία, διευκολύνοντας τους πολίτες
στην αξιοποίηση των πραγματικών ευκαιριών απασχόλησης.
• Ανάπτυξη Συστημάτων και Εφαρμογών ΤΠΕ για την αξιοποίησης
πλατφορμών κοινωνικής δικτύωσης.
• Ανάπτυξη Συστημάτων και Εφαρμογών ΤΠΕ για τον συνεχή
εμπλουτισμό, ανάπτυξη και αναβάθμιση του τουριστικού προϊόντος της
Αθήνας, με έξυπνους μηχανισμούς και εργαλεία και αξιοποίηση των
καναλιών ηλεκτρονικής προβολής της Αττικής, ως τουριστικού και
79
επιχειρηματικού προορισμού.
• Ανάπτυξη πρωτοβουλιών και δράσεων για την αναβάθμιση των ψηφιακών
δεξιοτήτων σε στοχευμένες ομάδες του πληθυσμού της Περιφέρειας
Το όραμα του ΠΕΠ Στερεάς Ελλάδας είναι το εξής: «Ισόρροπη οικονομική και
κοινωνική ανάπτυξη της Περιφέρειας Στερεάς Ελλάδας μέσω της βελτίωσης του
επιχειρηματικού και επενδυτικού περιβάλλοντος, με σεβασμό στο περιβάλλον και στον
πολίτη». Οι στόχοι του επίσης, διακατέχονται από τους αντίστοιχους της «έξυπνης
πόλης» και συνοψίζονται ως εξής (espa.gr):
Α.Π. 1 Ενίσχυση της έρευνας, της τεχνολογικής ανάπτυξης και της καινοτομίας
Θ.Σ. 01 Ενίσχυση της έρευνας, της τεχνολογικής ανάπτυξης και της καινοτομίας
ΧΡΗΜΑΤΟΔΟΤΗΣΗ ΕΤΠΑ
ΤΥΠΟΙ ΔΡΑΣΕΩΝ • Ενισχύσεις για προώθηση ιδιωτικών επενδύσεων ΕΤΑΚ στους τομείς της
80
Α.Π. 2 Ενίσχυση της έρευνας, της τεχνολογικής ανάπτυξης και της καινοτομίας
Βελτίωση της πρόσβασης, της χρήσης και της ποιότητας των τεχνολογιών των
Θ.Σ. 02
πληροφοριών και των επικοινωνιών
Αύξηση εφαρμογών ΤΠΕ από τις επιχειρήσεις, στην οργάνωση, παραγωγή και
Ε.Σ. 2β1
διάθεση προϊόντων και υπηρεσιών (με προτεραιότητα στους κλάδους της RIS3)
ΧΡΗΜΑΤΟΔΟΤΗΣΗ ΕΤΠΑ
ΤΥΠΟΙ ΔΡΑΣΕΩΝ • Εφαρμογές ΤΠΕ στην κοινωνική και «πράσινη» οικονομία. (π.χ.
περιβάλλον, ενέργεια)
Στήριξη της ενεργειακής απόδοσης, της έξυπνης διαχείρισης της ενέργειας και
Ε.Π. 4c της χρήσης ανανεώσιμων πηγών ενέργειας στις δημόσιες υποδομές,
συμπεριλαμβανομένων των δημόσιων κτηρίων, και στον τομέα της στέγασης
Ε.Σ. 4γ1 Μείωση των εκπομπών ρύπων μέσω μείωσης ενεργειακής κατανάλωσης
ΧΡΗΜΑΤΟΔΟΤΗΣΗ ΕΤΠΑ
81
ΧΡΗΜΑΤΟΔΟΤΗΣΗ ΕΤΠΑ
ΧΡΗΜΑΤΟΔΟΤΗΣΗ ΕΤΠΑ
ΧΡΗΜΑΤΟΔΟΤΗΣΗ ΕΤΠΑ
Ε.Π. 6g Στήριξη της βιομηχανικής μετάβασης προς μια οικονομία με αποδοτική χρήση
των πόρων, προώθηση της πράσινης ανάπτυξης, της οικολογικής καινοτομίας
82
και της διαχείρισης περιβαλλοντικών επιδόσεων στο δημόσιο και τον ιδιωτικό
τομέα
ΧΡΗΜΑΤΟΔΟΤΗΣΗ ΕΤΠΑ
Βελτίωση της ενεργειακής απόδοσης και της ασφάλειας του εφοδιασμού μέσω
της ανάπτυξης έξυπνων συστημάτων διανομής, αποθήκευσης και μεταφοράς
Ε.Π. 7e
ενέργειας και μέσω της ενσωμάτωσης σε αυτά της διανεμόμενης ενέργειας από
ανανεώσιμες πηγές
ΧΡΗΜΑΤΟΔΟΤΗΣΗ ΕΤΠΑ
ΤΥΠΟΙ ΔΡΑΣΕΩΝ • Η κατασκευή δικτύου μέσης και χαμηλής πίεσης δικτύου φυσικού αερίου
για την παροχή σε αστικές και επιχειρηματικές περιοχές
Η Ευρωπαϊκή Σύμπραξη Καινοτομίας (ΕΣΚ) είναι μια πρωτοβουλία, που ανέλαβε ήδη
από το 2012 η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, με στόχο την κοινή αξιοποίηση πόρων για την
ανάπτυξη και την ολοκλήρωση στους τομείς της ενέργειας, των μεταφορών και των
τεχνολογιών της πληροφορίας και επικοινωνίας στις πόλεις. (europa.eu/). Φέρνοντας σε
επαφή τοπικές αρχές, επιχειρηματίες και εκπροσώπους κοινοτήτων, η σύμπραξη
προσφέρει ένα φόρουμ όπου οι διάφοροι συμμετέχοντες μπορούν να προτείνουν, να
επεξεργαστούν και να αναπτύξουν καινοτόμες λύσεις και στη συνέχεια να τις κάνουν
πράξη. Η ΕΣΚ για τις έξυπνες πόλεις και κοινότητες θα επικεντρωθεί στη βιώσιμη
αστική κινητικότητα, στις βιώσιμες γειτονιές και στο βιώσιμο δομημένο περιβάλλον,
καθώς και στις ολοκληρωμένες υποδομές και διαδικασίες στους τομείς ενέργειας, ΤΠΕ
και μεταφορών. Στο πλαίσιο της σύμπραξης προβλέπονται επίσης δράσεις για ενίσχυση
της θέσης του πολίτη και ενθάρρυνση της συμμετοχής του στα κοινά, καθώς και
83
3.4.4 LIFE
Ένας από τους βασικούς άξονες που στοχεύει η «έξυπνη πόλη» είναι η προστασία και
διαχείριση του περιβάλλοντος. Το πρόγραμμα LIFE λοιπόν είναι το χρηματοδοτικό
μέσο της Ευρωπαϊκής Ένωσης για το περιβάλλον. Συμβάλλει στην βιώσιμη ανάπτυξη
και στην επίτευξη των στόχων της στρατηγικής Ευρώπη 2020, στηρίζει την εφαρμογή
του 7ου Προγράμματος Δράσης για το Περιβάλλον και άλλες στρατηγικές και σχέδια
της Ε.Ε. τόσο για το περιβάλλον όσο και για το κλίμα. Μέσω του προγράμματος LIFE
χρηματοδοτούνται μέτρα και έργα με ευρωπαϊκή προστιθέμενη αξία για τα κράτη-μέλη
(ypeka.gr). Ο προϋπολογισμός για την περίοδο αυτή ανέρχεται σε 3,4 δις €. Πιο
συγκεκριμένα, το σκέλος «Περιβάλλον» του νέου προγράμματος (75% του
προϋπολογισμού) καλύπτει τρεις τομείς προτεραιότητας (ypeka.gr):
και το σκέλος «Δράση για το κλίμα» (25% του προϋπολογισμού) καλύπτει (ypeka.gr):
84
3.4.7 ELENA
85
εργαλείο, που προσπαθεί μέσα από τεχνική βοήθεια να βοηθήσει τους δήμους να
υλοποιήσουν προγράμματα ενεργειακής αποδοτικότητας και ανανεώσιμων πηγών
ενέργειας. Το «ELENA» χρηματοδοτεί μέχρι και το 90% των δράσεων που απαιτούνται
για την ωρίμανση του έργου, αλλά εστιάζει μόνο στην τεχνική υποστήριξη. Αυτό
σημαίνει ότι τα επενδυτικά προγράμματα θα πρέπει να υλοποιηθούν μέσω άλλων
μέσων (π.χ. δάνεια, ίδιοι πόροι, διαρθρωτικά ταμεία κ.α.). Η μέγιστη διάρκεια ενός
έργου που μπορεί να χρηματοδοτηθεί από το «ELENA» είναι τρία χρόνια, ενώ τομείς
στους οποίους μπορεί να εφαρμοσθεί είναι η κοινωνική στέγαση, η σήμανση και ο
φωτισμός δρόμων, ανακαίνιση κτιρίων προκειμένου να μειωθεί η κατανάλωση
ενέργειας, λεωφορεία χαμηλής ενέργειας, ηλεκτρικά ή χαμηλής πρόωσης άνθρακα
συστήματα που θα διευκολύνουν την εισαγωγή των ηλεκτρικών αυτοκινήτων στην
αγορά (smartcitiesconference.boussiasconferences.gr).
3.4.8 INTERREG
3.4.9 CROWDFUNDING
Ένα ακόμη εργαλείο που μπορεί να χρησιμοποιηθεί για την χρηματοδότηση των
«έξυπνων πόλεων» είναι το crowdfunding (χρηματοδότηση από το πλήθος-
συμμετοχική χρηματοδότηση).
Το crowdfunding βρίσκεται τον τελευταίο καιρό στο προσκήνιο από την αυξανόμενη
δημόσια συζήτηση για την πρόσβαση στη χρηματοδότηση. Όλο αυτό βέβαια, είναι το
αποτέλεσμα αφενός της οικονομικής κρίσης και των συναφών αδυναμιών της αγοράς,
86
87
Η Λαμία είναι πρωτεύουσα του νομού Φθιώτιδας. Έχει πληθυσμό 52.006 κατοίκους και
βρίσκεται στις πλαγιές του όρους Όθρυς, κοντά στον ποταμό Σπερχειό. Μπορούμε να
πούμε ότι ουσιαστικά ενώνει την Κεντρική με τη Βόρεια Ελλάδα ενώ χαρακτηρίζεται
ως κέντρο εύφορης αγροτικής και κτηνοτροφικής περιοχής. Με τον καινούριο
νόμο "Καλλικράτης", που θεσπίστηκε με το πέρας των Δημοτικών Εκλογών του 2010,
η Λαμία παρέμεινε ως έδρα του διευρυμένου πλέον Δήμου Λαμιέων, ο οποίος έχει
πληθυσμό 74.420 κατοίκους (επίσημη απογραφή 2011) και τοποθετήθηκε ως
Πρωτεύουσα της Περιφέρειας Στερεάς Ελλάδας, συσσωρεύοντας όλες τις
προβλεπόμενες δημόσιες υπηρεσίες. (Αναθεώρηση Γενικού Πολεοδομικού Σχεδίου του
Δήμου Λαμιέων, Επιχειρησιακό Σχέδιο Δ. Λαμιέων (2007-2010)).
Πίνακας 8: Χρονο-αποστάσεις Λαμίας από τις διοικητικές έδρες της Περιφέρειας Στερεάς
Ελλάδας, την Αθήνα και τη Θεσσαλονίκη
88
Θεσσαλονίκη 303 3
Καρπενήσι 78 1,5
Λιβαδειά 94 1
Χαλκίδα 157 2,5
Εντός κύκλου ακτίνας 100 χλμ. από τη Λαμία συναντώνται οι πόλεις Λάρισα, Βόλος,
Καρδίτσα και Τρίκαλα (της Περιφέρειας Θεσσαλίας), Πάτρα, Αγρίνιο και Ναύπακτος
(της Περιφέρειας Δυτικής Ελλάδας), Θήβα και οριακά Χαλκίδα (της Περιφέρειας
Στερεάς Ελλάδας). Εντός κύκλου ακτίνας 50 χλμ. από την πόλη της Λαμίας
συναντώνται οι πόλεις Καρπενήσι και Άμφισσα.
Η περιοχή του δήμου Λαμιέων περιλαμβάνει την παρακάτω ποικιλία φυσικών και ημι-
φυσικών οικοσυστημάτων ταξινομημένων σε κατηγορίες:
89
κατάκλυση για το ρύζι του Δέλτα). Στα ημιορεινά και ορεινά καταγράφονται
εκτεταμένοι βοσκότοποι και εκτάσεις πρόσφορες για εκτατική κτηνοτροφία.
(Αναθεώρηση Γενικού Πολεοδομικού Σχεδίου του Δήμου Λαμιέων, Επιχειρησιακό
Σχέδιο Δ. Λαμιέων (2007-2010))
Όσον αφορά στους υδατικούς πόρους, ο Δήμος Λαμιέων βρέχεται στα νότιο-ανατολικά
από το Μαλιακό Κόλπο και όλος ο παράκτιος χώρος στην περιοχή που αποτελεί το
εσωτερικό τμήμα του Κόλπου καταλαμβάνεται από τις εκβολές του Σπερχειού
Ποταμού. Η αλιεία στον Μαλιακό Κόλπο επιτρέπεται μόνο ως παράκτια ενώ σε οριακά
τμήματα της περιοχής του Δήμου αναπτύσσονται θαλάσσιες υδατοκαλλιέργειες. Στην
περιοχή του Δήμου δεν καταγράφονται ακτές προσφερόμενες για κολύμβηση. Την
περιοχή του Δήμου Λαμίας διαρρέει ο ποταμός Σπερχειός (μήκος 85 χλμ.), ο οποίος
πηγάζει από τον Τυμφρηστό και εκβάλλει στη θάλασσα στο ΝΔ τμήμα του Μαλιακού
Κόλπου σχηματίζοντας έναν ιδιαίτερα αξιόλογο υγροβιότοπο, το Λιβάρι με έκταση
περίπου 500 εκταρίων. Τον Σπερχειό τροφοδοτούν 63 χείμαροι και πλήθος ρεμάτων.
Κύριος παραπόταμος του Σπερχειού είναι ο Ξηριάς Λαμίας. Οριακά στο νότιο-δυτικό
όριο του Δήμου κυλάει ο Γοργοπόταμος και στην ίδια περιοχή εκτός των ορίων του
Δήμου συντάσσεται και ο Ασωπός Ποταμός. Οι διαθέσιμοι υδατικοί πόροι εκτιμάται
ότι είναι δυνατόν να καλύψουν τις ανάγκες της περιοχής σε αρδευτικό νερό για καθαρή
αρδεύσιμη έκταση 220.000 στρ. περίπου, της οποίας αρδεύεται ήδη το 50%. Το υδατικό
ρεύμα του Σπερχειού προκαλεί συχνά πλημμύρες στην περιοχή του Δήμου Λαμιέων, οι
οποίες οφείλονται στην ανεπάρκεια των υφιστάμενων κοιτών. (Αναθεώρηση Γενικού
Πολεοδομικού Σχεδίου του Δήμου Λαμιέων, Επιχειρησιακό Σχέδιο Δ. Λαμιέων (2007-
2010))
Κλίμα
Το κλίμα στην περιοχή του Δήμου είναι μεσογειακό με σχετικά πολλές και ραγδαίες
βροχοπτώσεις από τον Οκτώβριο έως το Μάρτιο ενώ οι άνεμοι που επικρατούν είναι
βόρειοι και βορειο-δυτικοί. Στις τοπικές κλιματολογικές συνθήκες υπάρχουν σοβαρές
αποκλίσεις με παράμετρο το υψόμετρο, τον προσανατολισμό και την εγγύτητα στο
Σπερχειό Ποταμό των υποπεριοχών. Το καλύτερο μικρόκλιμα στις αστικές περιοχές
παρατηρείται στα λοφώδη ημιορεινά. Στις χαμηλές περιοχές της Οίτης το κλίμα είναι
μεσογειακό, με ξηρά και μεγάλης διάρκειας καλοκαίρια και ήπιους χειμώνες ενώ προς
τις κορυφές είναι ηπειρωτικό, με δροσερά καλοκαίρια και βαρύ χειμώνα με άφθονες
90
Έτσι λοιπόν, σύμφωνα με την απογραφή του 2001, ο πραγματικός πληθυσμός του
Δήμου Λαμιέων ανέρχεται σε 58.601 κατοίκους, ενώ η ποσοστιαία μεταβολή του
πληθυσμού τις δεκαετίες 1981-1991 και 1991-2001 εμφανίζεται θετική αν και την
δεκαετία 1991-2001 παρουσιάζει σημαντική μείωση της τάξης του 40% περίπου σε
σχέση με την προηγούμενη δεκαετία. Το μεγαλύτερο ποσοστό του πληθυσμού, 80%
περίπου, κατοικεί στην Δημοτική Ενότητα Λαμίας. Μεγάλο ποσοστό της πληθυσμιακής
αύξησης της δεκαετίας 1991-2001 οφείλεται στο σημαντικό ποσοστό των
εγκατεστημένων αλλοδαπών όπου σύμφωνα με στοιχεία της Ελληνικής Στατιστικής
Υπηρεσίας αντιπροσωπεύουν το 5,2% του πληθυσμού του Δήμου (ΕΛ. ΣΤΑΤ.,
Αναθεώρηση Γενικού Πολεοδομικού Σχεδίου του Δήμου Λαμιέων, Επιχειρησιακό
Σχέδιο Δ. Λαμιέων (2007-2010)). Στον πίνακα 2 παρατηρούμε την κατανομή του
πληθυσμού ανά δημοτική ενότητα στο δήμο Λαμιέων για τα έτη 1991 και 2001 καθώς
επίσης και τη συμμετοχή της κάθε δημοτικής ενότητας σε επίπεδο περιφερειακής
ενότητας, περιφέρειας και χώρας. Στον πίνακα 9 παρατηρείται η εξέλιξη του
πληθυσμού για την δεκαετία 1991 και 2001 τόσο σε επίπεδο δημοτικής ενότητας όσο
και στο σύνολο του δήμου. Αξίζει να σημειωθεί ότι παρατηρείται αύξηση του
πραγματικού πληθυσμού του Δήμου Λαμιέων κατά 5,3% με την δημοτική ενότητα
Λειανοκλαδίου να παρουσιάζει στατιστικά την μεγαλύτερη αύξηση με ποσοστό 15,8%.
Η πληθυσμιακή πυκνότητα του Δήμου Λαμιέων για το 2001 ανήλθε σε 142 κατ / τετρ.
χιλ. παρουσιάζοντας σημαντική αύξηση σε σύγκριση με προηγούμενα χρόνια.
91
ΓΟΡΓΟΠΟΤΑΜΟΥ 35 0,7
ΥΠΑΤΗΣ 60 0,9
ΠΑΥΛΙΑΝΗΣ 56 10,8
Σχετικά με τον πραγματικό πληθυσμό του Δήμου Λαμιέων μπορούν να γίνουν και
κάποιες άλλες παρατηρήσεις σχετικά με το φύλο, την ηλικία και το επίπεδο εκπαίδευσης
92
των κατοίκων σύμφωνα με την τελευταία απογραφή του 2001, επειδή τα στοιχεία της
τελευταίας απογραφής δεν είναι ακόμη διαθέσιμα. Στο γράφημα 1 παρουσιάζεται η
πληθυσμιακή πυραμίδα του δήμου και για τα δύο φύλα. Σύμφωνα λοιπόν με αυτά τα
στοιχεία το 50,2% του πραγματικού πληθυσμού είναι άνδρες και το 49,8% είναι
γυναίκες. Οι περισσότεροι άνδρες είναι μεταξύ της ηλικιακής ομάδας των 20–24 ετών
ενώ οι περισσότερες γυναίκες μεταξύ των 30-34 ετών. Οι λιγότεροι άνδρες είναι στην
ηλικιακή ομάδα των 85+, ομοίως και οι λιγότερες γυναίκες. Όσον αφορά το επίπεδο
εκπαίδευσης του πληθυσμού του δήμου, σύμφωνα με στοιχεία της ΕΛ. ΣΤΑΤ. για το
2001, παρατηρούμε ότι το ποσοστό των αποφοίτων στοιχειώδους εκπαίδευσης
παραμένει υψηλό αφού ανέρχεται σε 30% περίπου ενώ το ποσοστό αυτών που δεν
τελείωσαν το δημοτικό αλλά γνωρίζουν γραφή και ανάγνωση φτάνει το 8%. Το
ποσοστό του πληθυσμού που είναι απόφοιτοι ανώτερων και ανώτατων σπουδών φτάνει
το 17% με μόνο το 0,5% του πληθυσμού να είναι κάτοχοι μεταπτυχιακού και
διδακτορικού τίτλου. Συνολικά για το Δήμο Λαμιέων διαπιστώνεται ότι το μεγαλύτερο
μέρος του πληθυσμού αφορά σε απόφοιτους της δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης.
Πληθυσμιακή
100+
Πυραμίδα
90-94
80-84
70-74
60-64
50-54
40-44
30-34
20-24
10-14
0-4
-5.00 -4.00 -3.00 -2.00 -1.00 0.00 1.00 2.00 3.00 4.00 5.00
ΑΝΔΡΕΣ ΓΥΝΑΙΚΕΣ
93
4,5%
0,5% Επίπεδο Εκπαίδευσης
Αγράμματοι
10%
8%
Δεν Ολοκλήρωσαν
7% Στοιχειώδη Εκπαίδευση
Απόφοιτοι Στοιχειώδους
Εκπαίδευσης
Τελείωσαν την Γ΄Τάξη
Γυμνασίου
30% Απόφοιτοι Μέσης
29% Εκπαίδευσης
Πτυχιούχοι ΤΕΙ, Ανωτέρων
Σχολών
Πτυχιούχοι Ανωτάτων
11% Σχολών
Ένας ακόμη δείκτης που είναι σημαντικός για την ανάλυση του πληθυσμιακών
χαρακτηριστικών του δήμου είναι και ο δείκτης γήρανσης. Ο δείκτης γήρανσης
προκύπτει από το σύνολο του πληθυσμού ηλικίας 65+ προς το σύνολο των ατόμων
νεαρής ηλικίας (0-14). Στον πίνακα 11 παρουσιάζονται στοιχεία για τον δείκτη
γήρανσης στο σύνολο του δήμου σύμφωνα με στοιχεία της απογραφής του 2001. Γίνεται
φανερό ότι ο Δήμος Λαμιέων παρουσιάζει έναν αυξημένο δείκτη γήρανσης. Ο δείκτης
γήρανσης είναι πολύ μεγαλύτερος στο γυναικείο πληθυσμό σε σύγκριση με τον ανδρικό
πληθυσμό.
ΛΑΜΙΕΩΝ
94
Οι βασικοί δείκτες ευημερίας για την Περιφερειακή Ενότητα Φθιώτιδας είναι αρκετά
κοντά στους αντίστοιχους του μέσου όρου της χώρας. Πιο συγκεκριμένα, το κατά
κεφαλή ΑΕΠ της Π.Ε. για το έτος 2009, ανήλθε σε 15,3 χιλ. ευρώ, έναντι 20,5 χιλ.
ευρώ που είναι ο μέσος όρος της χώρας (αντιστοιχεί σε 74,4% περίπου του μέσου όρου
της Ελλάδας), κατατάσσοντας την περιφερειακή ενότητα στην 24η θέση στο σύνολο
των 52 περιφερειακών ενοτήτων της χώρας. Λαμβάνοντας υπόψη ότι στοιχεία με όρους
ΑΕΠ κατά κεφαλή δεν είναι διαθέσιμα κάτω του Νομού και ότι ο Δήμος Λαμιέων και
από πλευράς παραγωγικών δραστηριοτήτων και από πλευράς απασχόλησης και
εισοδήματος έχει ιδιαίτερο βάρος στη διαμόρφωση των οικονομικών μεγεθών της
περιφερειακής ενότητας, μπορεί να υποστηριχθεί ότι ο κάτοικος του Δήμου Λαμιέων
απολαμβάνει ένα ικανοποιητικό εισόδημα ανώτερο του μέσου όρου της χώρας (ΕΛ.
ΣΤΑΤ., Αναθεώρηση Γενικού Πολεοδομικού Σχεδίου του Δήμου Λαμιέων,
Επιχειρησιακό Σχέδιο Δ. Λαμιέων (2007-2010)).
Πίνακας 12: Κατά κεφαλήν Ακαθάριστο Εγχώριο Προϊόν (*σε Ευρώ, σε τρέχουσες τιμές)
Οι κατά κεφαλή αποταμιευτικές καταθέσεις της Π.Ε. της Φθιώτιδας για το έτος 2005
αντιστοιχούν στο 59,84% περίπου του μέσου όρου της χώρας (7,3 χιλ. ευρώ έναντι 12,2
χιλ. ευρώ). Το δηλωθέν εισόδημα ανά φορολογούμενο κάτοικο της Περιφερειακής
Ενότητας για το 2005 ανέρχονταν σε 12,2 χιλ. ευρώ, που αντιστοιχεί στο 89,05% του
μέσου όρου της χώρας (13,7 χιλ. ευρώ), κατατάσσοντάς την στην 17η θέση σε εθνικό
επίπεδο.
95
Πίνακας 13: Δείκτες ευημερίας Περιφερειακής Ενότητας Φθιώτιδας (σε χιλιάδες Ευρώ)
Πηγή: economics.gr
Πρωτογενής Τομέας
Δευτερογενής Τομέας
97
γένει με αυτήν που επικρατεί στο Π.Ε., στην Περιφέρεια και στη χώρα, με ποσοστό
απασχόλησης που κυμαίνεται στο 22% περίπου (ΕΛ. ΣΤΑΤ., Αναθεώρηση Γενικού
Πολεοδομικού Σχεδίου του Δήμου Λαμιέων, Επιχειρησιακό Σχέδιο Δ. Λαμιέων (2007-
2010)).
Τριτογενής Τομέας
Ιδιαίτερα ανεπτυγμένος είναι ο τριτογενής τομέας με τους κλάδους του χονδρικού και
λιανικού εμπορίου, της δημόσιας διοίκησης και της εκπαίδευσης να συγκεντρώνουν τα
μεγαλύτερα ποσοστά απασχόλησης. Κυρίαρχο χαρακτηριστικό της οικονομίας του
Δήμου Λαμιέων είναι η έντονη τριτογενοποίηση των παραγωγικών δραστηριοτήτων
(62% του συνόλου των απασχολουμένων), καθώς ο τριτογενής τομέας διογκώνεται
σταθερά σε βάρος των άλλων δύο παραγωγικών τομέων. Ο νομός διαθέτει διάφορες
κατηγορίες φυσικών και πολιτιστικών πόρων που συνθέτουν μια ποικιλομορφία και
αναπαραγάγουν πόλους έλξης τουριστικών συγκεντρώσεων. Κατά αυτό τον τρόπο, ο
τουρισμός σαν κυρίαρχο στοιχείο του τριτογενούς τομέα παραγωγής συνεισφέρει
σημαντικά στο ΑΕΠ της περιφέρειας της Στερεάς Ελλάδας. Παράλληλα έχει ήδη
αρχίσει να πραγματοποιείται η σύζευξη του δευτερογενούς τομέα παραγωγής με τον
τριτογενή στα μεσαία αστικά κέντρα, όπως οι οικισμοί κατά μήκος του κύριου οδικού
δικτύου της περιοχής μελέτης, η οποία ενεργοποιείται από την ανασυγκρότηση της
βιομηχανίας και την παροχή υπηρεσιών ειδικής τεχνολογίας, έρευνας και ανάπτυξης,
που έχουν ως απώτερο σκοπό τη βελτίωση της συνδεσιμότητας και την ενίσχυση της
αλληλεπίδρασης μεταξύ των τομέων του παραγωγικού συστήματος (ΕΛ. ΣΤΑΤ.,
Αναθεώρηση Γενικού Πολεοδομικού Σχεδίου του Δήμου Λαμιέων, Επιχειρησιακό
Σχέδιο Δ. Λαμιέων (2007-2010)).
98
Πρέπει, έτσι, να αναφερθεί ότι οι μικρές ατομικές επιχειρήσεις του τριτογενή τομέα,
παραπέμπουν σε πολύ μικρές επιχειρήσεις. Μία τέτοια διάρθρωση της
επιχειρηματικότητας ενέχει κινδύνους για την ανταγωνιστικότητα, αφού οι πολύ μικρές
επιχειρήσεις αντιμετωπίζουν αυξημένες δυσκολίες στην άντληση κεφαλαίων και στην
αφομοίωση της καινοτομίας. Βέβαια, το θετικό στοιχείο της μεγαλύτερης ευελιξίας
είναι υπαρκτό, αλλά στα πολύ μικρά μεγέθη υπερκαλύπτεται από τα αρνητικά
χαρακτηριστικά. Τέλος, θα πρέπει να τονισθεί η προσπάθεια προώθησης των τοπικών
προϊόντων της περιοχής, με χαρακτηριστικό παράδειγμα τους κουραμπιέδες.
4.5 ΥΠΟΔΟΜΕΣ
Η Λαμία αποτελεί την έδρα του Δήμου Λαμιέων και της Περιφερειακής Ενότητας
Φθιώτιδας με αποτέλεσμα να συγκεντρώνονται σε αυτή όλες οι διοικητικές υπηρεσίες
των χωρικών αυτών ενοτήτων. Σε γενικές γραμμές οι υπηρεσίες αυτές παρατηρείται να
συσσωρεύονται στο ιστορικό κέντρο της Λαμίας. Ταυτόχρονα, παρά το θετικό της
συγκέντρωσης των χρήσεων αυτών σε μια συγκεκριμένη χωρική ενότητα, οι
λειτουργίες αυτές είναι διάσπαρτες καθιστώντας την εξυπηρέτηση του κοινού δύσκολη
για πολλούς λόγους. Επιπρόσθετα, η ελλιπής οργάνωση που διακρίνει τις διοικητικές
99
Ένα επιπλέον ζήτημα που επιβαρύνει την ήδη κακή κατάσταση των διοικητικών
υπηρεσιών της Λαμίας είναι η στασιμότητα της αναδιοργάνωσης των χρήσεων
Διοίκησης. Σε γενικές γραμμές είχε προγραμματιστεί οι διοικητικές βαθμίδες
υπερτοπικού χαρακτήρα να μεταφερθούν στο Πάρκο Πόλης στο στρατόπεδο
Τσαλτάκη. Εκεί θα γινόταν ένα εγχείρημα πρωτοποριακού και ποιοτικά υπερβατικού
Πολεοδομικού και Αρχιτεκτονικού Σχεδιασμού. Με τον τρόπο αυτό θα διευκολυνόταν
κυρίως η εξυπηρέτηση των πολιτών και κατ’ επέκταση θα αναβαθμιζόταν η πόλη, η
λειτουργία της Τοπικής Αυτοδιοίκησης και η ποιότητα ζωής των πολιτών
(Αναθεώρηση Γενικού Πολεοδομικού Σχεδίου του Δήμου Λαμιέων, Επιχειρησιακό
Σχέδιο Δ. Λαμιέων (2007-2010)).
4.5.2. ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ
Προσχολική Εκπαίδευση
Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση
100
θεωρούνται επαρκή, αλλά το ζήτημα αυτό μπορεί να επιλυθεί με την ανακατανομή των
μαθητών. Εκτός αυτού, λαμβάνοντας υπόψη και τις μελλοντικές ανάγκες, από την
εξέλιξη της πυραμίδας των ηλικιών παρατηρείται μια τάση συρρίκνωση του μαθητικού
πληθυσμού, οπότε δεν κρίνεται απαραίτητη κάποια παρέμβαση (Αναθεώρηση Γενικού
Πολεοδομικού Σχεδίου του Δήμου Λαμιέων, Επιχειρησιακό Σχέδιο Δ. Λαμιέων (2007-
2010)).
Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση
Στα Γυμνάσια – Λύκεια η σημερινή κατανομή των μαθητών είναι ικανοποιητική (20
έως 22 μαθητές ανά τάξη) αλλά υπάρχει ανάγκη μετεγκατάστασης ενός Λυκείου λόγω
ακαταλληλότητας του κτιρίου. Η μετεγκατάσταση έχει ήδη δρομολογηθεί στο πλαίσιο
του τρέχοντος προγραμματισμού της Νομαρχιακής Αυτοδιοίκησης Φθιώτιδος σε χώρο
εξασφαλισμένο από το Σχέδιο Πόλεως της πολεοδομικής ενότητας της Άμπλιανης.
Παράλληλα, έχει δρομολογηθεί και η κατασκευή συγκροτήματος Γυμνασίου – Λυκείου
στην πολεοδομική ενότητα Παγκράτι (Αναθεώρηση Γενικού Πολεοδομικού Σχεδίου
του Δήμου Λαμιέων, Επιχειρησιακό Σχέδιο Δ. Λαμιέων (2007-2010)).
Τριτοβάθμια Εκπαίδευση
Ένα σημαντικό ζήτημα που απασχολεί ακόμα και σήμερα την πόλη της Λαμίας είναι το
Πανεπιστήμιο Στερεάς Ελλάδας. Το Πανεπιστήμιο Στερεάς Ελλάδας ιδρύθηκε
το 2003 με έδρα την πόλη της Λαμίας. Το πρώτο Τμήμα του Πανεπιστημίου που
λειτούργησε κατά το ακαδημαϊκό έτος 2004-2005 ήταν το Τμήμα Πληροφορικής με
101
εφαρμογές στη Βιοϊατρική με έδρα την πόλη της Λαμίας . Το επόμενο ακαδημαϊκό έτος
λειτούργησε το Τμήμα Περιφερειακής Οικονομικής Ανάπτυξης με έδρα την πόλη της
Λιβαδειάς. Παρόλα αυτά σύμφωνα με το ΦΕΚ 134/5-6-2013 το Πανεπιστήμιο Στερεάς
Ελλάδας καταργείται στερώντας από την πόλη τη δυνατότητα να διαθέτει
Πανεπιστήμιο.
Το Τ.Ε.Ι., που λειτουργεί από 1994, έχει οριστικά χωροθετηθεί και λειτουργεί σε νέες
σύγχρονες εγκαταστάσεις στα νότια της πόλης. Στις εγκαταστάσεις του περιλαμβάνει
Τεχνολογικό Ινστιτούτο και αίθουσα συνεδρίων.
Βόρεια της πόλης και στην άμεση περίμετρο της δομημένης περιοχής της χωροθετείται
το νέο κτιριακό συγκρότημα του Περιφερειακού Νοσοκομείου Στερεάς Ελλάδας και
του Νοσοκομείου Λαμίας. Η θέση και η προσπέλαση είναι ικανοποιητικές για την
ανάπτυξη και της λειτουργία του.
Για το σύνολο του Νομού από το 2000 έως το 2005 έχουν μειωθεί οι κλίνες των
θεραπευτηρίων και των ιδιωτικών κλινικών. Αντίθετα, ο αριθμός των γιατρών
αυξήθηκε με θετικές συνέπειες στην εξυπηρέτηση των ασθενών.
Στο τομέα των κοινωνικών υπηρεσιών ο Δήμος Λαμιεών, μέσω της Δημοτικής
Επιχείρησης Κοινωνικής Παρέμβασης (ΔΕΚΟΙΠΑΛ), αναπτύσσει δράσεις για:
102
ΒΙΠΕ Λαμίας
Η ΒΙΠΕ Λαμίας η οποία χωροθετείται στα ανατολικά όρια του δήμου σε απόσταση 8
χιλιομέτρων από το κέντρο της πόλης και 4 χιλιομέτρων από το κέντρο της Μεγάλης
Βρύσης, ενώ είναι προσπελάσιμη , από τη διερχόμενη οδική σύνδεση του ΠΑΘΕ Έχει
έκταση 1600 στρέμματα και αποτελεί το 0,4 % της συνολικής έκτασης του δήμου
Λαμίεων. Στη ΒΙΠΕ Λαμίας είναι εγκατεστημένες 92 επιχειρήσεις με εξέχουσας
σημασίας αυτές του κλάδου τροφίμων και ποτών. Η ΒΙΠΕ Λαμίας αποτελεί μία από τις
29 οργανωμένες βιομηχανίες της Ελλάδας. Μέσα στη βιομηχανική περιοχή επιτρέπεται
η ανέγερση κτιρίων οι οποίες ανήκουν σε βιομηχανικές ή βιοτεχνικές επιχειρήσεις και
σε επιχειρήσεις επεξεργασίας, αποθήκευσης και εμπορίας αγροτικών προϊόντων, καθώς
επίσης και κτιρίων κοινοχρήστων εξυπηρετήσεων για την παροχή υπηρεσιών στις
εγκατεστημένες επιχειρήσεις. Οι όροι και περιορισμοί δόμησης της ΒΙΠΕ καθώς επίσης
και τα όρια κατάτμησης και αρτιότητας αλλά και οι επιτρεπόμενες χρήσεις όπως αυτά
προκύπτουν σύμφωνα με την τροποποίηση του ΦΕΚ 275/31.05.1985 από το ΦΕΚ 576
Δ’/18.10.1990 (Αναθεώρηση Γενικού Πολεοδομικού Σχεδίου του Δήμου Λαμιέων,
Επιχειρησιακό Σχέδιο Δ. Λαμιέων (2007-2010)).
103
Οι κύριες ενεργειακές μορφές στο Δήμο είναι η ηλεκτρική ενέργεια, το πετρέλαιο και
σταδιακά εισάγεται και το φυσικό αέριο. Προμηθευτής της ηλεκτρικής ενέργειας είναι
η ΔΕΗ και προβλέπεται στο μέλλον να οριστούν ως προμηθευτές μεμονωμένοι ιδιώτες
στα πλαίσια της παραγωγής αιολικής και υδροηλεκτρικής ενέργειας λόγω της αύξησης
των ΑΠΕ στη χώρα γενικότερα. Η διανομή της ηλεκτρικής ενέργειας γίνεται
αποκλειστικά από τη ΔΕΗ. Προμηθευτής και διανομέας του φυσικού αερίου είναι η
ΔΕΣΦΑ( Διαχειριστής Εθνικού Συστήματος Φυσικού Αερίου) (Αναθεώρηση Γενικού
Πολεοδομικού Σχεδίου του Δήμου Λαμιέων, Επιχειρησιακό Σχέδιο Δ. Λαμιέων (2007-
2010)).
Το ενεργειακό δυναμικό της Περιφέρειας Στερεάς Ελλάδος, στην οποία υπάγεται και ο
Δήμος Λαμιέων, είναι κοιτάσματα λιγνιτών, υδροδυναμικό και ανανεώσιμες πηγές ,
όπως αιολικό δυναμικό, γεωθερμία και βιομάζα. Η ευρύτερη περιοχή του Δήμου
διαθέτει υψηλό γεωθερμικό δυναμικό και αιολικό δυναμικό.
104
Η Λαμία αποτελεί την 7η πόλη σε ψηφιακά κονδύλια στην Ελλάδα και συμμετέχει στην
εταιρία CitiesNet (Ψηφιακές Πόλεις Κεντρικής Ελλάδας). Το δίκτυο οπτικών ινών που
έχει ως έδρα τη Λαμία κόστισε συνολικά 3.235.725,61 ευρώ και έγινε στα πλαίσια της
«Κοινωνίας της Πληροφορίας» και της «Ψηφιακής Σύγκλισης» τον Φεβρουάριο του
2008, και αποτελείται από: υπόγειες υποδομές δικτύων οπτικών ινών μήκους 35
χιλιομέτρων, υποδομές τηλεπικοινωνιακού εξοπλισμού σύνδεσης στο δίκτυο καθώς
επίσης και υποδομές εξοπλισμού ασύρματης δικτύωσης. Σκοπός της διασύνδεσης του
δικτύου που ονομάζεται «ΣΥΖΕΥΞΙΣ» είναι η διασύνδεση και η εξυπηρέτηση των
δημοσίων και ιδιωτικών υπηρεσιών (Αναθεώρηση Γενικού Πολεοδομικού Σχεδίου του
Δήμου Λαμιέων, Επιχειρησιακό Σχέδιο Δ. Λαμιέων (2007-2010)).
Οδικό Δίκτυο
Οι συγκοινωνίες στο Δήμο βασίζονται συντριπτικά στο οδικό δίκτυο, παρ’ όλη την
ύπαρξη και διέλευση του εθνικού και διεθνούς σιδηροδρομικού δικτύου (Ο.Σ.Ε), από
την περιοχή του και ευρύτερα την Περιφέρεια Στερεάς Ελλάδας. Το οδικό δίκτυο έχει
κορμό τον κύριο διεθνή οδικό άξονα του ελληνικού χώρου Πάτρα - Αθήνα -
Θεσσαλονίκη - Εύζωνοι (ΠΑΘΕ). Ο άξονας αυτός θα αποτελέσει μέρος των
Διευρωπαϊκών Οδικών Δικτύων (ΔΕΔΜ), μετά την ολοκλήρωση της μετατροπής του
σε κλειστό αυτοκινητόδρομο. Τον παραπάνω άξονα συμπληρώνει στις διεθνείς
μεταφορές η εθνική οδός Λαμίας - Άμφισσας - Ναυπάκτου - Πορθμείο Αντιρρίου-
Πάτρας (Περιφερειακό Πλαίσιο Χωροταξικού Σχεδιασμού και Αειφόρου Ανάπτυξης
Περιφέρειας Κεντρικής Ελλάδας, Αναθεώρηση Γενικού Πολεοδομικού Σχεδίου του
Δήμου Λαμιέων).
Η προσπέλαση στην πόλη από το εθνικό δίκτυο ή η διά της πόλη κίνηση
αντιμετωπίζουν σήμερα σοβαρά προβλήματα αφού δεν υπάρχει δίκτυο που να επιτρέπει
να παρακάμπτεται η πόλη χωρίς διέλευση από τη δομημένη περιοχή. Κάθε τύπου
όχημα προερχόμενο από Αθήνα, Βόλο, Τρίκαλα ή Καρπενήσι διερχόμενο διά της
περιοχής εμπλέκεται στην εσωτερική κυκλοφορία της πόλης. Εξαίρεση αποτελεί η
κατεύθυνση «Λαμία – Τρίκαλα (και αντιστρόφως)» που όμως η διέλευση επιφορτίζεται
τρεις Ισόπεδους Κόμβους με φανάρια και έναν Ισόπεδο Κόμβο με τον ΟΣΕ. Το
πρόβλημα διέλευσης θα λυθεί με την κατασκευή του ΠΑΘΕ και του Ε65 για τα
διανομαρχιακής προέλευσης οχήματα που θα τα συμφέρει να πληρώσουν διόδια για
105
γρήγορο ταξίδι. Οι νέοι άξονες Β.Ο.Δ. δεν θα λειτουργούν όμως σαν παράκαμψη για
την πρόσβαση στο Περιφερειακό Νοσοκομείο από Ανατολικά, Νότια και Δυτικά που
θα παραμείνει δύσκολη. Σήμερα υπάρχουν μελέτες για δύο οδούς παράκαμψης της
πόλης (Δυτική και Ανατολική παράκαμψη) (Αναθεώρηση Γενικού Πολεοδομικού
Σχεδίου του Δήμου Λαμιέων, Επιχειρησιακό Σχέδιο Δ. Λαμιέων (2007-2010)).
Σιδηροδρομικό Δίκτυο
Λιμάνι Στυλίδας
Το λιμάνι της Στυλίδας αποτελεί ένα καθαρά εμπορικό λιμάνι, μεταφέροντας προϊόντα
από τις βιομηχανίες που χωροθετούνται εντός της ΒΙΠΕ Λαμίας αποτελώντας έτσι μία
εναλλακτική λύση στις χερσαίες μεταφορές εμπορευμάτων και σύνδεσης με άλλα
λιμάνια και άλλες γειτονικές περιφέρειες. Ωστόσο, χρήζει αξιοποίησης και
αναδιοργάνωσης, καθώς χαρακτηρίζεται από ελλιπή λιμενική υποδομή. Η μελέτη
αναδιοργάνωσης του λιμένος της Στυλίδας βρίσκεται ήδη σε εξέλιξη. (Αναθεώρηση
Γενικού Πολεοδομικού Σχεδίου του Δήμου Λαμιέων).
Αερολιμένας
Ο αερολιμένας της περιοχής βρίσκεται στο 2ο χιλιόμετρο της Παλαιάς Εθνικής Οδού
Λαμίας, δίπλα από το Τ.Ε.Ι Λαμίας. Ο αερολιμένας ανήκει στη πολεμική αεροπορία και
δεν εξυπηρετεί εμπορικές και επιβατικές μετακινήσεις (Αναθεώρηση Γενικού
Πολεοδομικού Σχεδίου του Δήμου Λαμιέων).
106
Πίνακας 14: Πληρότητα κλινών στα καταλύματα ξενοδοχειακού τύπου κατά μήνα, έτος
2010
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12
Λειτουργού
ΝΟΜΟΣ σες κλίνες 2589 2593 2612 2728 2894 3683 3935 4077 3935 3136 2570 2594
ΦΘΙΩΤΙΔ %
ΟΣ
πληρότητας
κλινών 17,8% 19,7% 17,9% 23,9% 19,0% 15,4% 26,3% 35,8% 23,3% 17,1% 15,5% 17,9%
Διανυκτερε
ύσεις 14287 14335 14517 19580 17084 16990 32070 45229 27488 16630 11941 14417
Αλαμάνα
107
Απριλίου 1822 στη γέφυρα που φέρει το όνομά του. Την επόμενη μέρα ο Αθανάσιος
Διάκος τραυματισμένος μεταφέρθηκε στη Λαμία όπου και βρήκε μαρτυρικό θάνατο.
Στην Παλαιά Εθνική Οδό υπάρχει και το μνημείο του Διάκου προς τιμήν της μάχης της
Αλαμάνας (lamia-city.gr/, lamia.gr/, Επιχειρησιακό Σχέδιο Δ. Λαμιέων (2007-2010)).
Θερμοπύλες
Στις Θερμοπύλες το 480 π.χ. ο Σπαρτιάτης Βασιλιάς Λεωνίδας με 300 στρατιώτες του,
με 700 Θεσπιείς και 80 Μηκυναίους απέκρουσε τον Πέρση Βασιλιά Ξέρξη κατά την
εκστρατεία του στην Ελλάδα, πέφτοντας ηρωικά καθιστώντας τον τόπο αυτό
Παγκόσμιο Προσκύνημα. Ο ανδριάντας του Λεωνίδα και το μνημείο των πεσόντων των
Θεσπιέων θυμίζουν την ιστορική εκείνη μάχη (lamia-city.gr/, lamia.gr/, Επιχειρησιακό
Σχέδιο Δ. Λαμιέων (2007-2010)).
Αρχαία Ανθήλη
Βρισκόταν κοντά στην περιοχή των Θερμοπυλών και αποτέλεσε την έδρα της πρώτης
μορφής ένωσης των αρχαίων ελληνικών Λαών, την Αμφικτιονία. Η αρχαιότατη εκείνη
Αμφικτιονία, υπήρξε η θρησκευτική οργάνωση που αναπτύχθηκε γύρω από το ιερό της
Πυλαίας Δήμητρος Αμφικτιονίδος, μετά από συγχώνευση τριών μικρότερων ενώσεων,
των Τεμπών, της Ανθήλης και των Δελφών. Ήταν η πρώτη φορά που γειτονικοί,
ανεξάρτητοι λαοί, ανήκαν σ' ένα ευρύτερο σύνολο. Μέσα σ' αυτό όλοι είχαν τις ίδιες
υποχρεώσεις και τα ίδια δικαιώματα, οι νόμοι ήταν κοινοί και το ίδιο και οι στόχοι. Ο
μύθος θέλει ιδρυτή της πρώτης Αμφικτιονίας, της Πυλαίας, τον Αμφικτύωνα, το γιο του
Δευκαλίωνα και της Πυρράς, του μυθικού ζεύγους που επέζησε στον κατακλυσμό που
έστειλε ο Δίας για να αφανίσει το υβριστικό γένος των ανθρώπων (lamia-city.gr/,
lamia.gr/).
Περιοχή Γοργοποτάμου
108
4.6.2 ΜΝΗΜΕΙΑ
Στις 18 Οκτωβρίου 1944, ο Άρης Βελουχιώτης μπαίνει θριαμβευτικά στη πόλη στην
οποία γεννήθηκε την πόλη της Λαμίας και γίνετε δεκτός με ενθουσιασμό. Ήταν το
επισφράγισμα της προσφοράς του Αρχηγού του ΕΛ.Α.Σ. και των συναγωνιστών του,
στη μάχη ενάντια στον Γερμανικό Φασισμό. Το άγαλμα του βρίσκετε στη Πλατεία
Λαού (lamia-city, Επιχειρησιακό Σχέδιο Δ. Λαμιέων (2007-2010)).
Στις 23 Απριλίου 1821 η γη της Λαμίας ποτίστηκε από το αίμα του ήρωα της
Επανάστασης Αθανασίου Διάκου που έπεσε στα χέρια των Τούρκων μετά την μάχη της
Αλαμάνας τον οποίο και εκτέλεσαν με μαρτυρικό θάνατο. Μεγάλης ιστορικής και
εθνικής αξίας είναι ο ανδριάντας του Αθανασίου Διάκου πού στήθηκε στην πλατεία
Διάκου το έτος 1903 και είναι έργο του καλλιτέχνη Γιάννη Καρακατσάνη (lamia-city,
Επιχειρησιακό Σχέδιο Δ. Λαμιέων (2007-2010)).
Το κενοτάφιο του Αθανασίου Διάκου αποτελεί 'άλλη μία θέση μνήμης του μεγάλου
ήρωα. Επί της οδού Καλύβα Μπακογιάννη της πόλεως της Λαμίας μεταξύ της πλατείας
Λαού και της οδού Ροζάκη Αγγελή βρίσκεται εντός μικρού οικοπεδικού χώρου το
κενοτάφιο του ήρωα της Αλαμάνας Αθανασίου Διάκου στο σημείο ακριβώς όπου έγινε
το μαρτύριό του. (lamia-city, Επιχειρησιακό Σχέδιο Δ. Λαμιέων (2007-2010)).
Μνημείο Καμηλόβρυσης
Στο δρόμο προς Δομοκό βρίσκετε το μνημείο της Καμηλόβρυσης. Στο σημείο αυτό το
1897 σταμάτησαν την προέλασή τους οι Τούρκοι (lamia-city, Επιχειρησιακό Σχέδιο Δ.
Λαμιέων (2007-2010)).
Ο Εύζωνας που βρίσκεται στη πλατεία Πάρκου στο Κέντρο της πόλης αποτελώντας
μνημείο στον Άγνωστο Στρατιώτη του Βαλκανικού Πολέμου (lamia-city,
Επιχειρησιακό Σχέδιο Δ. Λαμιέων (2007-2010)).
109
Είναι ένα μνημείο αφιερωμένο στην εθνική αντίσταση και τον 'Άρη Βελουχιώτη και
βρίσκετε απέναντι από το στρατόπεδο του ΚΕΥΠ (lamia-city, Επιχειρησιακό Σχέδιο Δ.
Λαμιέων (2007-2010)).
Το Ηρώο μνημείο βρίσκεται στο κέντρο της Υπάτης και πιο συγκεκριμένα στην
κεντρική πλατεία και είναι αφιερωμένο στα θύματα – εκτελεσθέντες
του Ολοκαυτώματος της 17ης Ιουνίου 1944 στην Υπάτη. Οι δυνάμεις κατοχής των
Γερμανών για να εκδικηθούν την Υπάτη, που ήταν ορμητήριο των Ανταρτών του
ΕΛΑΣ, πυρπολούν, λεηλατούν και εκτελούν αμάχους και πατριώτες. Για το λόγο αυτό
η Υπάτη έχει ανακηρυχθεί Μαρτυρική Πόλη (lamia-city, Επιχειρησιακό Σχέδιο Δ.
Λαμιέων (2007-2010)).
4.6.3 ΘΕΑΤΡΑ
Η Λαμία διαθέτει αξιόλογη, για ελληνική μεσαία πόλη, κτιριακή θεατρική υποδομή. Το
Δημοτικό Θέατρο της Λαμίας άρχισε να χτίζεται το 1910 για να ολοκληρωθεί το 1959
και να γίνει το πρώτο μεταπολεμικό θέατρο στην Ελλάδα. Στη σημερινή του μορφή,
έχει χωρητικότητα 705 ατόμων και διαθέτει υπόγειο χώρο με αίθουσα τέχνης για
καλλιτεχνικές εκδηλώσεις. Στη σκηνή του παρουσιάζουν έργα η Εθνική Λυρική Σκηνή,
το ΚΘΒΕ καθώς και μεγάλες ορχήστρες και μπαλέτα από όλο τον κόσμο. Το 1979-
1980 φιλοξένησε και το Ανοιχτό Λαϊκό Πανεπιστήμιο του Δήμου Λαμιέων. Εδώ
στεγάζεται επίσης από το 1985 και το ΔΗ.ΠΕ.ΘΕ. Ρούμελης, στο οποίο λειτουργούν
σήμερα Κεντρική Σκηνή, Ερασιτεχνική Σκηνή και Θεατρικό Εργαστήρι (lamia-city.gr/,
lamia.gr/).
Στην πόλη λειτουργούν, επίσης, ένα θέατρο σκιών (το οποίο θεωρείται σήμερα ένα από
τα πιο γνωστά μικροθέατρα στην Ευρώπη) και 2 κουκλοθέατρα (lamia.gr/,
Επιχειρησιακό Σχέδιο Δ. Λαμιέων (2007-2010)).
110
4.6.4 ΚΙΝΗΜΑΤΟΓΡΑΦΟΙ
4.6.5 ΜΟΥΣΕΙΑ
Στο Δήμο Λαμιέων λειτουργούν σήμερα 4 Μουσεία. Ανάμεσά τους, κυρίαρχη θέση
κατέχει το Αρχαιολογικό Μουσείο Λαμίας που θεωρείται ένα από τα αρτιότερα της
χώρας. Το μουσείο αυτό, που στεγάζεται στον «Οθωνικό στρατώνα», στην Ακρολαμία,
περιλαμβάνει όσα αρχαιολογικά ευρήματα έφεραν στο φως ανασκαφές στην περιοχή
της Φθιώτιδας και αρχίζουν από την 8η χιλιετία π.Χ.. Αξιόλογο είναι επίσης και το
Λαογραφικό Μουσείο Φθιώτιδας του Δήμου Λαμιέων. Στεγάζεται σε νέο ιδιόκτητο
κτίριο στον πεζόδρομο Καλύβα – Μπακογιάννη της ιστορικής πλατείας «Λαού». Το
μουσείο διαθέτει μια αρκετά πλούσια συλλογή από τοπικές φορεσιές, υφαντά, είδη
καθημερινής χρήσης και άλλα αντικείμενα, ενώ εκδίδει βιβλία λαογραφικού
περιεχομένου και διοργανώνει διάφορες λαογραφικές εκδηλώσεις. Το Μουσείο
Σιδηροδρόμων Κωσταλεξίου εγκαινιάστηκε το 1997 χάριν των παλαιών κατοίκων της
Κοινότητας Κωσταλεξίου οι οποίοι είχαν εργαστεί σχεδόν όλοι στην κατασκευή της
σιδηροδρομικής γραμμής στις αρχές του 20ου αιώνα. Το Μουσείο Σιδηροδρόμων
στεγάζεται μέσα σε ένα παλιό βαγόνι τρένου, το οποίο μεταφέρθηκε στην κεντρική
πλατεία του χωριού. Στο χώρο αυτό φιλοξενούνται φωτογραφίες από την κατασκευή
του σιδηροδρόμου στη Φθιώτιδα το 1900 – 1905, μεταγενέστερες φωτογραφίες,
διάφορα εργαλεία, βιβλία, φανάρια, σήματα, κροτίδες και άλλα αντικείμενα (lamia-
city.gr/, lamia.gr/).
Τέλος, στοχεύοντας στην ανάδειξη και την προβολή του ιστορικού γεγονότος της μάχης
των Θερμοπυλών, ως σημαντικό κεφάλαιο της πολιτιστικής κληρονομιάς και της
ιστορίας της Στερεάς Ελλάδας, κατασκευάστηκε το Καινοτομικό Κέντρο Ιστορικής
Ενημέρωσης Θερμοπυλών. Το Κέντρο αυτό στοχεύει να αποτελέσει πόλο έλξης
επισκεπτών ειδικού και γενικού ενδιαφέροντος από όλη την Ελλάδα και το εξωτερικό,
καθώς και επισκεπτών ομαδικών επισκέψεων και εκπαιδευτικών προγραμμάτων
(thermopyles.dataconcept.eu/).
111
Στην πόλη της Λαμίας λειτουργεί σήμερα το Ιστορικό Αρχείο Φθιώτιδας και η Δημόσια
Βιβλιοθήκη του Δήμου Λαμιέων. Τα Αρχείο ιδρύθηκε από το Δήμο Λαμιέων το 1973
και αποτελεί περιφερειακή υπηρεσία των Γενικών Αρχείων του Κράτους. Περιέχει
αξιόλογες αρχειακές μονάδες, χειρόγραφες και έντυπες, όπως δικαστικά αρχεία,
πρακτικά του Δήμου Λαμιέων, συμβολαιογραφικά αρχεία, εφημερίδες, περιοδικά, κ.α.
Τα παραπάνω ιδρύματα στεγάζονται στο Πολιτιστικό Κέντρο «Αινιάνων» του Δήμου
Λαμιέων στο κέντρο της πόλης Κουνούπη (lamia-city, Επιχειρησιακό Σχέδιο Δ.
Λαμιέων (2007-2010)).
Σημειώνεται ότι η ΠΕΛ αποτελεί ένα σημαντικό θεσμό και ταυτόχρονα ένα μοχλό
ανάπτυξης ολόκληρου του Νομού Φθιώτιδας. Κύρια δραστηριότητα της ΠΕΛ είναι η
έκθεση γεωργικών προϊόντων και γεωργικής τεχνολογίας και η προβολή προϊόντων της
περιοχής και ολόκληρης της χώρας. Η ΠΕΛ πραγματοποιείται το τελευταίο δεκαήμερο
του Μαΐου και βρίσκεται στην είσοδο της πόλης σε ιδιόκτητη έκταση 180 στρεμμάτων
(lamia-city.gr/, lamia.gr/).
112
Σημαντικό χαρακτηριστικό και σημαντικό πλεονέκτημα της πόλης της Λαμίας είναι η
θέση της τόσο στην Περιφέρεια Κεντρικής Ελλάδας όσο και σε ολόκληρο τον
Ελλαδικό χώρο. Αυτό είναι ένα σημαντικό στοιχείο που την κάνει να έχει υψηλή
προσπελασιμότητα (κεντρικό σημείο απ’ όπου διέρχονται βασικοί οδικοί άξονες αλλά
και ύπαρξη σιδηροδρομικού σταθμού). Επίσης βασικό χαρακτηριστικό της είναι το ότι
βρίσκεται σε περιοχή με υψηλή γεωργική παραγωγή ενώ άλλες περιοχές που μπορούμε
να πούμε πως παρουσιάζουν κοινά χαρακτηριστικά και μπορούν να κριθούν ως
ανταγωνιστικές είναι:
113
στη συνοικία της πόλης Κάνηθος. Η θέση του είναι στρατηγική, καθώς ελέγχει
τα στενά του Ευρίπου και την πόλη της Χαλκίδας.
Βόλος: Ο Βόλος είναι πόλη της Θεσσαλίας, χτισμένη στον μυχό του Παγασητικού
κόλπου, κοντά στην θέση της αρχαίας Ιωλκού στους πρόποδες του Πηλίου. Ο μόνιμος
πληθυσμός του διευρυμένου Δήμου Βόλου, σύμφωνα με την απογραφή του 2011,
ανέρχεται σε 144.449 κατοίκους, του πολεοδομικού συγκροτήματος Βόλου σε 125.248,
ενώ η πόλη του Βόλου έχει πληθυσμό 86.046 μόνιμους κατοίκους (2011)
(dimosvolos.gr/). Πρόκειται για μια μεγαλύτερη πόλη από τη Λαμία, μπαίνει όμως σε
αυτή την κατηγορία καθώς βρίσκεται σε ιδιαίτερα στρατηγική θέση και παράλληλα
εντός κύκλου ακτίνας 100 χλμ., ενώ έχει και σαν συγκριτικό πλεονέκτημα το λιμάνι.
Είναι ακόμη μια πόλη με πλούσια ιστορία και πολιτισμό καθιστώντας την έτσι ως έναν
ελκυστικό τουριστικό προορισμό.
Το επόμενο βήμα μετά την ανάλυση περιβάλλοντος της περιοχής μελέτης είναι η
αξιολόγηση όσον παρουσιαστήκαν προηγουμένως στις προηγούμενες ενότητες. Η
μέθοδος που ακολουθήθηκε για την αξιολόγηση της υφιστάμενης κατάστασης ήταν η
Ανάλυση SWOT. Η συγκεκριμένη μέθοδος εντοπίζει και καταγράφει τα δυνατά σημεία
του Δήμου Λαμιέων, τα αδύνατα, τις ευκαιρίες και τις απειλές του. Ο εντοπισμός
λοιπόν των παραπάνω αποτελεί βασικό εργαλείο για τηο σχεδιασμό μιας «έξυπνης
πόλης» έκαθώς προσδιορίζει κατηγορίες πιθανών στόχων στην:
114
• Αντιμετώπιση των αδυναμιών και των απειλών για την αποφυγή συγκριτικού
μειονεκτήματος.
-Μεγάλος αριθμός
χώρων εστίασης
115
Στο κεφάλαιο αυτό θα γίνει μια προσπάθεια καταγραφής της υφιστάμενης κατάστασης
της πόλης της Λαμίας ως προς το βαθμό που συγκεντρώνει τα χαρακτηριστικά μιας
«έξυπνης πόλης» που αναφέρθηκαν σε προηγούμενο κεφάλαιο. Η καταγραφή επίσης,
θα ασχοληθεί και γενικότερα με τις εφαρμογές που έχουν αναπτυχθεί είτε από πολίτες,
είτε από επιχειρήσεις ή και από τη Δημόσια Διοίκηση.
Η διακυβέρνηση ως άξονας της «έξυπνης πόλης» είναι κεντρικής σημασίας επειδή εδώ
υλοποιείται η επαφή του πολίτη με την τοπική αρχή για την εξυπηρέτηση του αλλά και
την συμμετοχή του στη ζωή της πόλης. Στην ενότητα αυτή θα περιγραφούν οι ενέργειες
που έχουν γίνει μέχρι στιγμής από τον Δήμο Λαμιέων ως προς την κατεύθυνση της
έξυπνης διακυβέρνησης. Ο Δήμος Λαμιέων μέσα από την ιστοσελίδα του
(http://www.lamia.gr/), υλοποιεί ψηφιακές δράσεις για την παροχή διαδικτυακών
υπηρεσιών ανθρωποκεντρικού χαρακτήρα με στόχο την αναβάθμιση της ποιότητας
ζωής και την βελτίωση της εξυπηρέτησης του πολίτη. Ο πολίτης λοιπόν μέσω αυτών
των υπηρεσιών μπορεί να καταθέτει αιτήματα και καταγγελίες για μια σειρά από
ζητήματα που τον απασχολούν και μπορεί να εξυπηρετηθεί ηλεκτρονικά ή να πληρώνει
τις οφειλές του μέσω διαδικτύου. Αυτή τη στιγμή διαθέτει ψηφιακές υπηρεσίες που
αφορούν τις εξής κατηγορίες (lamia.gr):
Online συναλλαγές: Οι Online συναλλαγές αποτελούν ένα βήμα για τον εκσυγχρονισμό
και αναβάθμιση των υπηρεσιών που προσφέρει ο Δήμος Λαμιέων στους πολίτες..
Μέσω της υπηρεσίας είναι εφικτή η πραγματοποίηση συναλλαγών χωρίς τη φυσική
παρουσία στο αρμόδιο γραφείο του Δήμου.
116
• Άδειες καταστημάτων
• Δημοτική αστυνομία
• Δημοτολόγιο
• Ληξιαρχείο
• Μητρώο αρρένων
• Πολιτικοί γάμοι
• Τ.Α.Π.
• Τεχνική υπηρεσία
117
Ανοιχτά δεδομένα (Open Data): Στόχος του Δήμου είναι η προσφορά ανοιχτών
δεδομένων (open data) που αφορούν στην ευρύτερη περιοχή του Δήμου καθώς και η
διασύνδεση αυτών με ετερογενή πληροφοριακά συστήματα, όπως έξυπνες φορητές
συσκευές (π.χ. smartphones, tablets κ.α).
Πηγή: lamia.gr
Παρόλα αυτά, πρέπει να επισημανθεί ότι η ιστοσελίδα δεν έχει διαφημιστεί επαρκώς με
αποτέλεσμα πολλοί πολίτες να μην γνωρίζουν τις εφαρμογές της, κι αυτό φαίνεται από
το γεγονός ότι το μήνα Ιούλιο έγιναν μόνο 3 δημόσια αιτήματα, ένας αριθμός αρκετά
χαμηλός. Όπως έχει αναφερθεί και σε προηγούμενα κεφάλαια οι πολίτες και η
συμμετοχή αυτών παίζει καθοριστικό ρόλο στην επιτυχία ή όχι του εγχειρήματος της
«έξυπνης πόλης».
118
Πηγή: lamia.gr
119
Πηγή: lamia.gr
Στην ενότητα αυτή θα αναλυθεί η υφιστάμενη κατάσταση όσον αφορά τον άξονα της
έξυπνης οικονομίας. Η έξυπνη οικονομία στηρίζεται στον υψηλό βαθμό οικονομικής
ανταγωνιστικότητας και σε χαρακτηριστικά όπως είναι η επιχειρηματικότητα, η
καινοτομία, η παραγωγικότητα και η ευελιξία της αγοράς εργασίας, παράγοντες οι
120
οποίοι είναι καθοριστικοί για τη διαμόρφωση μιας «έξυπνης πόλης». Στην πόλη της
Λαμίας υπάρχουν οι παράγοντες για την ανάπτυξη ενός περιβάλλοντος καινοτομίας και
επιχειρηματικότητας και στους τρεις παραγωγικούς τομείς, όπως είδαμε και στην
ανάλυση που προηγήθηκε. Η ύπαρξη επίσης του Πανεπιστημίου και του ΤΕΙ μπορούν
να συμβάλουν στην παραγωγή γνώσης και ερευνητικών αποτελεσμάτων, καθώς επίσης
και στην ανάπτυξη του κατάλληλου επιστημονικού ανθρώπινου δυναμικού.
Ως προς την κατεύθυνση λοιπόν της έξυπνης οικονομίας, στην ιστοσελίδα του Δήμου
και στη συνέχεια στην υπερσύνδεση με τίτλο «ΓΙΑ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ» μπορεί ο
ενδιαφερόμενος να ενημερωθεί, αλλά και να υποβάλει τα πιθανά του ερωτήματα
ηλεκτρονικά. Όταν ο χρήστης μεταβεί στη σελίδα αυτή μπορεί να διαλέξει μια από τις
διαθέσιμες επιλογές και να ενημερωθεί σχετικά με αυτές. Οι επιλογές που έχει ο
πολίτης είναι οι εξής:
Πηγή: lamia.gr
121
Είναι διαθέσιμος ακόμη, ένας κατάλογος επιχειρήσεων, που όμως είναι ιδιαίτερα
περιορισμένος χωρίς μεγάλο αριθμό εγγεγραμμένων επιχειρήσεων, ενώ παράλληλα
είναι διαθέσιμοι οι διαγωνισμοί που αφορούν τα δημοτικά έργα. Επιπρόσθετα οι
πολίτες μπορούν να δουν μέσω της σελίδας αυτής προκηρύξεις για θέσεις εργασίας.
Πηγή: lamia.gr
Πηγή: lamia.gr
122
Αξίζει επίσης να αναφερθεί ότι μέσω της ιστοσελίδας του Δήμου, παρέχονται
υπηρεσίες που αφορούν τις τοπικές ξενοδοχειακές επιχειρήσεις και τους επισκέπτες τις
περιοχής, προωθώντας με αυτόν τον τρόπο την τοπική οικονομία, παρέχοντας
παράλληλα εξυπηρέτηση στους ενδιαφερόμενους. Έτσι, παρουσιάζεται μια λίστα
καταλυμάτων, μέσω της οποίας μπορεί ο επισκέπτης να ενημερωθεί και να
επικοινωνήσει με το κατάλυμα που τον ενδιαφέρει για τη διαμονή του στην πόλη της
Λαμίας, είτε αυτό είναι ξενοδοχείο ή ενοικιαζόμενο δωμάτιο. Επιπρόσθετα, μέσω στης
ιστοσελίδας του Δήμου και στην υπερσύνδεση με τίτλο «ΓΙΑ ΑΓΡΟΤΕΣ», ο
ενδιαφερόμενος μεταφέρεται στον κόμβο αγροτικής πληροφόρησης όπου μπορεί να
ενημερωθεί για τα ζητήματα που αφορούν τις αγροτικές δραστηριότητες της περιοχής.
Μέσα από αυτό το πρόγραμμα που περιέχει μεταξύ άλλων και παρεμβάσεις στο
δημόσιο χώρο, στηρίζεται η τοπική επιχειρηματικότητα και οργανώνεται η οικονομική
δραστηριότητα με χρήση έξυπνων εφαρμογών (lamiareport.gr).
Συνοψίζοντας
Σχετικά λοιπόν με τον άξονα της έξυπνης οικονομίας, παρατηρούμε ότι ο Δήμος
Λαμιέων προσφέρει στους πολίτες σημαντικό αριθμό υπηρεσιών. Παρόλα αυτά οι
αρχές και οι παράγοντες του άξονα της έξυπνης οικονομίας δεν καλύπτονται σε
ικανοποιητικό βαθμό, διότι δεν προωθείται η ηλεκτρονική επιχειρηματικότητα και το
ηλεκτρονικό εμπόριο, δεν προβάλλεται η διαδικασία παραγωγής και διανομής
προϊόντων με γνώμονα τις νέες τεχνολογίες και δεν υπάρχει η δυνατότητα ανταλλαγής
123
τεχνογνωσίας και καινοτομίας με άλλες επιχειρήσεις τόσο εντός όσο και εκτός της
ευρύτερης περιοχής της Λαμίας. Ουσιαστικά, θα λέγαμε ότι η πλατφόρμα αυτή
αποτελεί αποκλειστικά ένα μέσο ενημέρωσης.
Στην παρούσα ενότητα θα αναφερθούμε στον τομέα της έξυπνης κινητικότητας που
αφορά την αξιοποίηση των Τεχνολογιών Πληροφορικής και Επικοινωνιών, στον τομέα
της κινητικότητας και κατά πόσο έχει εφαρμοστεί στην πόλη της Λαμίας. Η έξυπνης
κινητικότητας σχετίζεται με εφαρμογές σε υποδομές, οχήματα, και συνεργατικά
συστήματα στον δρόμο, στον σιδηρόδρομο, στην εναέρια και θαλάσσια μεταφορά ή σε
συνδυασμό μέσων. Οι βασικοί λόγοι για την εισαγωγή των τεχνολογιών αυτών στους
παραπάνω τομείς περιλαμβάνουν την κινητικότητα και αποδοτικότητα, την ασφάλεια,
το περιβάλλον και την ενέργεια και την παραγωγικότητα (Pearson, 2013). Οι μεταφορές
και οι μετακινήσεις παίζουν σημαντικό ρόλο στη σωστή λειτουργία των πόλεων.
Δίκτυα αυτοκινητοδρόμων, πεζοδρόμων και ποδηλατοδρόμων, οργανωμένες αστικές
συγκοινωνίες και εφαρμογές εξυπηρέτησης πολιτών, είναι μερικές από τις ενέργειες
που πρέπει να εφαρμόσει μια πόλη για να θεωρηθεί ότι διαθέτει την έξυπνη
κινητικότητα.
Στην ιστοσελίδα του Δήμου, στα πλαίσια της έξυπνης κινητικότητας υπάρχει η
δυνατότητα κυκλοφοριακής παρακολούθησης μέσω της εφαρμογής Ερμής που είναι
διαθέσιμη μέσω των υπηρεσιών GIS ενώ μέσω του οδηγού της πόλης μπορεί ο
ενδιαφερόμενος να παρακολουθήσει το δίκτυο αστικών συγκοινωνιών που εκτελούνται
στην έκταση του Δήμου.
124
Εικόνα 32: Δίκτυο αστικών συγκοινωνιών που εκτελούνται στην έκταση του Δήμου
Πηγή: lamia.gr
Τόσο όμως η εφαρμογή Ερμής όσο και ο οδηγός της πόλης παρουσιάζει συνεχόμενα
προβλήματα σύνδεσης, πράγμα που πρέπει να βελτιωθεί για την αποτελεσματικότερη
ενημέρωση των πολιτών.
Ακόμα ένα παράδειγμα που ανήκει στην κατηγορία της έξυπνης κινητικότητας είναι οι
ηλεκτρονικές πινακίδες ενημέρωσης στις στάσεις των λεωφορείων. Σε επιλεγμένες
στάσεις του κέντρου της πόλης έχουν τοποθετηθεί τέτοιου είδους πινακίδες που
ενημερώνουν τους επιβάτες για την ώρα προσέλευσης του κάθε λεωφορείου. Μέσω της
χρήσης της τηλεματικής οι επιβάτες ενημερώνονται ανά πάσα στιγμή για τη διέλευση
του λεωφορείου. Το σύστημα τηλεματικής και διαχείρισης στόλου οχημάτων
στηρίζεται στη λήψη του σήματος GPS, στην εξαγωγή γεωγραφικής θέσης, ακριβή
χρόνου, ταχύτητας και υψομέτρου και αποστολή αυτών στο κέντρο μέσω διαύλου
125
Πηγή: astikoktellamias.gr
Ποδηλατόδρομοι
Η πόλη της Λαμίας λόγω του αμφιθεατρικό χαρακτήρα της αλλά και του φυσικού της
περιβάλλοντος, σε μεγάλο μέρος της αποτελείται από ανηφόρες και κατηφόρες που
καθιστούν δύσκολη έως αδύνατη την χρήση ποδηλάτου. Παρόλα αυτά κυρίως στο
νότιο τμήμα της παρατηρούμε ότι υπάρχει δίκτυο ποδηλατοδρόμων το οποίο μάλιστα
κρίνεται ιδιαίτερα ικανοποιητικό ως προς την υποδομή αλλά και τη συνδεσιμότητα. Το
αστικό δίκτυο ποδηλατόδρομων στη Λαμία λοιπόν αποτελείται από 7,5 χιλιόμετρα
διαδρομής και διασυνδέει το νότιο άκρο της πόλης (περιοχή Άμπλιανης) με το κέντρο.
Περιλαμβάνει δύο μικρές λωρίδες (για περπάτημα και ποδήλατο) παρτέρια με
πρασινάδα και πεζοδρόμιο (lamia.gr).
126
Πηγή: golamia.gr
Η πόλη της Λαμίας όπως και όλες οι σύγχρονες αστικές πόλεις, αντιμετωπίζει οξυμένα
κυκλοφοριακά προβλήματα που εντείνονται με την αυξημένη χρήση των Ι.Χ., τα οποία
κατακλύζουν τους δημόσιους χώρους, ενώ είναι αποδεκτό ότι το κυκλοφοριακό
συνδέεται άμεσα με την ποιότητα ζωής στην πόλη. Αυτή τη στιγμή η Λαμία δεν
διαθέτει κάποιο έξυπνο σύστημα ελέγχου της κυκλοφορίας και των επικρατουσών
καιρικών συνθηκών για την ενημέρωση των οδηγών στο αστικό κέντρο της πόλης.
Όσον αφορά τη στάθμευση τώρα, ο Δήμος διαθέτει δωρεάν θέσεις στάθμευσης
(lamia.gr) :
127
• Στον υπαίθριο χώρο της πρώην Δημοτικής Αγοράς των μονίμων κατοίκων, που
διαμένουν εντός του σχεδίου ελεγχόμενης στάθμευσης, δυναμικότητας 70
θέσεων.
• Στον υπαίθριο Δημοτικό Χώρο στάθμευσης του στρατοπέδου Τσαλτάκη,
δυναμικότητας 330 θέσεων
• Μεταξύ των οδών Αλύτρωτων πατρίδων & Καζαντζίδη
• Στον υπαίθριο Δημοτικό Χώρο στάθμευσης στην οδό Παπαμαύρου & Βέλλιου
Το έργο FABULOS
λοιπόν συμμετέχει στην πρόκληση για την προτυποποίηση και τον έλεγχο των έξυπνων
συστημάτων που είναι ικανά να εκμεταλλεύονται ένα στόλο μικρών λεωφορείων με
αυτονομία σε αστικό περιβάλλον. Αυτές οι λύσεις πρέπει να περιλαμβάνουν:
λογισμικό, υλικό, στόλο και υπηρεσίες. Οι πόλεις διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο
συνδυάζοντας τις προσπάθειές τους στην υποστήριξη της αγοράς για την ανάπτυξη
τέτοιων συστημάτων. Αυτό το είδος έξυπνου συστήματος μεταφορών και
ολοκληρωμένης προσέγγισης στον τομέα των μεταφορών είναι το κλειδί για τη
διευκόλυνση της αειφόρου ανάπτυξης των δημόσιων συγκοινωνιών καθώς και για τις
πόλεις ώστε να μπορούν να μετατραπούν σε πόλεις χωρίς αυτοκίνητο στο ορατό
μέλλον. Το πρόγραμμα FABULOS έχει χρηματοδοτηθεί από το πρόγραμμα έρευνας και
καινοτομίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης Horizon 2020 και θα διαρκέσει από την 1η
Ιανουαρίου 2018 έως τις 31 Δεκεμβρίου 2020 (fabulos.lamia.gr).
Πηγή: fabulos.lamia.gr
Συνοψίζοντας
129
Στην ενότητα αυτή θα γίνει μία ανάλυση για την υφιστάμενη κατάσταση της Λαμίας
στον τομέα έξυπνοι άνθρωποι (Smart People). Όπως είδαμε και σε προηγούμενο
κεφάλαιο ο άξονας έξυπνοι άνθρωποι στοχεύει αρχικά στην ενίσχυση του μορφωτικού
επιπέδου των κατοίκων μίας πόλης, μέσω της δια βίου μάθησης των κατοίκων, και στην
προώθηση του κοινωνικού πλουραλισμού, δηλαδή στην προώθηση της συνεργασίας και
της συμμετοχικότητας. Επίσης, στοχεύει στην δημιουργία μιας κοινωνίας ανοικτής σε
νέες ιδέες ενώ παράλληλα επενδύει και στην ενίσχυση της δημιουργικότητας. Τέλος,
μέσω του συγκεκριμένου τομέα προωθείται η κοινωνική ένταξη των μειονοτήτων, των
ευπαθών κοινωνικών ομάδων παράλληλα με την ευαισθητοποίηση των κατοίκων και τη
δημιουργία μίας πολυπολιτισμικής και πολυεθνικής κοινωνίας.
Μετά από έρευνα για την πόλη της Λαμίας, ο τομέας έξυπνοι άνθρωποι θα λέγαμε ότι
δεν είναι τόσο ανεπτυγμένος, με την ανάγκη για στρατηγικό σχεδιασμό να κρίνεται
επιτακτική. Στην πόλη εμφανίζονται μερικές μεμονωμένες προσπάθειες οι οποίες
μπορούν θεωρηθούν «έξυπνες», ωστόσο είναι εξαιρετικά περιορισμένες.
Ο παράγοντας που κρίνεται ικανοποιητικός στον τομέα των «έξυπνων ανθρώπων» είναι
η προώθηση της συνεργασίας και της συμμετοχικότητας, όπως είδαμε και στον τομέα
της «έξυπνης διακυβέρνησης», με το Δήμο να κάνει σημαντικές προσπάθειες προς την
κατεύθυνση αυτή.
Όσον αφορά τώρα τη συνεχή εκπαίδευση των κατοίκων, η μοναδική δράση που
εντοπίστηκε, πραγματοποιήθηκε από το Κέντρο Διά Βίου Μάθησης του Δήμου
Λαμιέων, από τον Σεπτέμβριο του 2015 έως και τον Ιούνιο του 2016 (εκπαιδευτικό έτος
2015-2016) και υλοποίησε 39 τμήματα εκπαιδευτικών προγραμμάτων. Στα 39 τμήματα
130
Μια άλλη δράση του Δήμου προς την κατεύθυνση της ομαλής ένταξης των
μειονοτήτων αλλά και της μέριμνας για τις ευπαθείς κοινωνικές ομάδες, αποτελεί το
Κοινωνικό Παντοπωλείο. Η δράση αυτή χρηματοδοτείται κατά την προγραμματική
περίοδο 2014-2020 από το Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο στο πλαίσιο των 13
Περιφερειακών Επιχειρησιακών Προγραμμάτων και πιο συγκεκριμένα από το θεματικό
Στόχο 9 «Προώθηση της κοινωνικής ένταξης, καταπολέμηση της φτώχειας και κάθε
μορφής διακρίσεων». Το Κοινωνικό Παντοπωλείο διασφαλίζει την σταθερή
τροφοδοσία πολλών οικογενειών κάθε μήνα ενώ διαθέτει τα προϊόντα στους
ωφελούμενους της δομής με τρόπο που να εξασφαλίζεται η ισονομία. Δικαιούχοι του
Κοινωνικού Παντοπωλείου, είναι άτομα ή νοικοκυριά που διαμένουν στο Δήμο
Λαμιέων και τα εξαρτώμενα μέλη των οικογενειών τους, συμπεριλαμβανομένων των
νόμιμα διαμενόντων πολιτών τρίτων χωρών ή ανιθαγενών, τα οποία βάσει κριτηρίων
και σχετικών αποδεικτικών στοιχείων βρίσκονται σε κατάσταση φτώχειας ή
απειλούνται από φτώχεια, καθώς και οι δικαιούχοι/αιτούντες διεθνούς προστασίας
(lamia.gr).
Ως προς την κατεύθυνση της προώθησης της καινοτομίας και της δημιουργικότητας η
πόλη της Λαμίας έχει επιλεχθεί ως μία από τις 16 πόλεις ανά την Ελλάδα που
διοργανώνει τοπικά εργαστήρια Citylabs, με στόχο την ψηφιακή αναβάθμιση της
τοπικής αυτοδιοίκησης και την προώθηση των τεχνολογιών ανάπτυξης των έξυπνων
πόλεων. Στη διαδικασία αυτή συμμετέχουν προγραμματιστές, αναλυτές, στελέχη
επιχειρήσεων, φοιτητές καθώς και όσοι επιθυμούν να ασχοληθούν ενεργά με την
επίλυση προβλημάτων του Δήμου.
Στην ενότητα αυτή θα γίνει αναφορά των δράσεων που έχουν πραγματοποιηθεί στην
Λαμία και που έχουν σαν γνώμονα την περιβαλλοντική συνείδηση παράλληλα με την
προσαρμοστικότητα στις νέες κλιματολογικές συνθήκες. Ο τομέας του έξυπνου
περιβάλλοντος περιλαμβάνει εφαρμογές «έξυπνων» καινοτόμων πρακτικών στο αστικό
περιβάλλον προκειμένου να γίνει πιο ‘φιλικό’ προς τους πολίτες. Στην έννοια του τομέα
αυτού θα λέγαμε ότι περιλαμβάνονται οι ανανεώσιμες πηγές, η μέτρηση της ενέργειας,
ο έλεγχος της μόλυνσης, η ανακαίνιση των κτιρίων, η κατασκευή «πράσινων» κτιρίων,
131
132
Πηγή: lamia.gr
Στο νέο κτίριο της Δ.Ε.Υ.Α.Λ., που βρίσκεται στην ανατολική είσοδο της πόλης,
εφαρμόστηκαν τεχνικές εξοικονόμησης ενέργειας στο πλαίσιο του βιοκλιματικού –
περιβαλλοντικού σχεδιασμού. Ο σχεδιασμός αυτός βασίζεται στις ακόλουθες
κατευθυντήριες γραμμές (lamia.gr):
133
ανοίγματα σε εξωτερικές όψεις ή στις όψεις των ηλιακών χώρων για φυσικό
φωτισμό. Μόνο οι διάδρομοι και ο πυρήνας του κτιρίου, όπου επιτελείται η
κατακόρυφη κίνηση, είναι εσωτερικοί αλλά δέχονται φως μέσω των χώρων, που
τους περιβάλλουν.
Για την κάλυψη επίσης του μεγαλύτερου τμήματος του φορτίου θέρμανσης και ψύξης
του νέου κτιρίου, σχεδιάσθηκε πρωτοποριακό έργο εκμετάλλευσης του γεωθερμικού
πεδίου του υπεδάφους του οικοπέδου. Από τη συγκεκριμένη εφαρμογή αναμένεται να
εξοικονομούνται περίπου 25 τόνοι πετρέλαιο με αντίστοιχη μείωση του διοξειδίου του
άνθρακα κατά 28 τόνους ανά έτος. Θα εξοικονομούνται επιπλέον και 22.000 περίπου
ηλεκτρικές ΚWh (κιλοβατώρες) με αντίστοιχη μείωση του άνθρακα κατά 5-6 τόνους
ανά έτος (lamia.gr).
Πηγή: lamia.gr
134
Οργανώνει παράλληλα σεμινάρια και ημερίδες με θέματα, που ενδιαφέρουν όχι μόνο
εκπαιδευτικούς και μαθητές, αλλά ολόκληρη την τοπική κοινωνία με την οποία
συνεργάζεται σε διάφορα επίπεδα (lamia.gr).
Έξυπνοι κάδοι
Μια ακόμα προσπάθεια του Δήμου προς την κατεύθυνση της έξυπνης διαχείρισης των
απορριμμάτων αποτελούν οι έξυπνοι κάδοι με φωτοβολταϊκά, που αυτή τη στιγμή
λειτουργούν πιλοτικά σε δύο σημεία της πόλης. Συγκεκριμένα, τοποθετήθηκαν στην
υφιστάμενη νησίδα της Ν.Α. πλευράς της Πλατείας Πάρκου και στην οδό Λεωνίδου 3,
δύο ζευγάρια κάδων, ένας πράσινος για τα σύμμεικτα απορρίμματα (χωρητικότητας
1.100 lt) και ένας κάδος μπλε για τα ανακυκλώσιμα (χωρητικότητας 1.100 lt) σε
αντικατάσταση των προηγούμενων. Το συγκεκριμένο σύστημα παρέχει τη δυνατότητα
ανοίγματος του καπακιού του κάδου, είτε μέσω υποβοηθούμενου ποδοπετάλ είτε
πιέζοντας το πλήκτρο δίπλα από τον κάδο είτε μέσω ειδικής κάρτας για άτομα με
αμαξίδια εξασφαλίζοντας, πέραν της εύκολης χρήσης, μηδενική επαφή του χρήστη με
τους κάδους απορριμμάτων και αποφυγή δυσάρεστων οσμών. Επιπρόσθετα, οι
συγκεκριμένοι κάδοι διαθέτουν σύστημα με ανεμιστήρα κατάλληλα προσαρμοσμένο
στο καπάκι με φίλτρο ενεργού άνθρακα (greenagenda.gr).
Πηγή: greenagenda.gr
135
Ο τελευταίος άξονας που θα αναλυθεί για την περίπτωση της Λαμίας είναι η «έξυπνη
διαβίωση». Όπως είδαμε και σε προηγούμενο κεφάλαιο με τον όρο έξυπνη διαβίωση
εννοείται η βελτίωση της ποιότητας ζωής των πολιτών με την παροχή κοινωνικών
υπηρεσιών αξιοποιώντας τις νέες τεχνολογίες. Αναφέρεται πιο συγκεκριμένα στον
υγιεινό και ασφαλή τρόπος ζωής, στις πολιτιστικές υποδομές και στην καλή ποιότητα
των καταλυμάτων και σπιτιών. Τέλος, σημαντικό συστατικό αποτελεί η υψηλού
επιπέδου κοινωνική συνοχή και συνεργασία. Ως προς την κατεύθυνση λοιπόν της
έξυπνης διαβίωσης στην Λαμία συναντάμε τις εξής υπηρεσίες:
Οδηγός Πόλης
• Πολιτισμού - Διασκέδασης
• Παιδείας - Εκπαίδευσης
• Υγείας - Κοινωνικής Περίθαλψης
• Αθλητισμού
• Δημόσιας Διοίκησης
• Ενημέρωσης θέσεων Parking
• Δικτύου αστικών συγκοινωνιών που εκτελούνται στην έκταση του Δήμου
136
Παρόλα αυτά ενώ η εφαρμογή είναι ολοκληρωμένη και βοηθά σημαντικά προς την
κατεύθυνση της έξυπνης διαβίωσης, υπάρχουν πολλές φορές προβλήματα σύνδεσης, με
αποτέλεσμα ο χρήστης να μην μπορεί να χρησιμοποιήσει τις υπηρεσίες της.
Στα πλαίσια συμμετοχής του Δήμου Λαμιέων στο έργο με τίτλο SmartCitySDK
δημιουργήθηκε η εφαρμογή τουριστικός οδηγός Λαμίας. Παρατίθενται στην εφαρμογή
πληροφορίες που αφορούν τοποθεσίες ενδιαφέροντος, σημαντικά γεγονότα που έγιναν
σε αυτές και προτεινόμενες διαδρομές για τους επισκέπτες. Με την εφαρμογή αυτή
δίνεται η δυνατότητα στους επισκέπτες αλλά και στους κατοίκους να ενημερώνονται
τόσο σε δυσδιάστατη όσο και σε τρισδιάστατη μορφή. Παρόλα αυτά η εφαρμογή δεν
137
θεωρείται επιτυχημένη διότι την έχει εγκαταστήσει ένας πολύ μικρός αριθμός χρηστών
(περίπου 100 άτομα) ενώ η τελευταία ενημέρωση έχει γίνει το 2014.
Πηγή: play.google.com
Έργο ACTIVAGE
138
139
140
141
«Δημιουργία μιας πραγματικά «έξυπνης πόλης», όπου μέσα από αυτή θα επιδιώκεται η
βελτίωση της ποιότητας ζωής των κατοίκων, η ανάπτυξη της επιχειρηματικότητας, η
ηλεκτρονική και συμμετοχική διακυβέρνηση, διαμορφώνοντας ταυτόχρονα μια πόλη
ενεργειακά αποδοτική, με ισχυρή προστασία του περιβάλλοντος και βιώσιμη αστική
κινητικότητα, που παράλληλα θα είναι ικανή να ‘εκμεταλλευτεί’ και να προωθήσει
αποτελεσματικά το πλούσιο πολιτιστικό και ιστορικό κεφάλαιο που διαθέτει»
Τα μέλη της επιτροπής θα εκφράζουν τις θέσεις των φορέων που συμμετέχουν και
ταυτόχρονα θα μεταφέρουν τις δικές τους προσωπικές εμπειρίες και επιστημονικές
γνώσεις. Θα πρέπει να λαμβάνονται αποφάσεις οι οποίες θα μεταφέρονται σε κάθε
φορέα της πόλης ενώ παράλληλα η επιτροπή είναι αναγκαίο να επιδείξει διαφάνεια και
συνέπεια στη διαδικασία λήψης αποφάσεων, ώστε οι πρωτοβουλίες και οι προτάσεις
της να παραμένουν ελκυστικές τόσο για τους πολίτες όσο και για τους πιθανούς
επενδυτές. Φυσικά δεν πρέπει να ξεχνάμε τους πολίτες, οι οποίοι με τη σειρά τους
καλούνται να έχουν άποψη και να συμμετέχουν ενεργά στη λήψη των αποφάσεων.
Το όραμα της «έξυπνης πόλης» για την Λαμία θα είναι προσαρμοσμένο στις
ιδιαιτερότητες, τις ανάγκες και τις δυνατότητες της περιοχής, ενώ η προώθηση των
δράσεων, η υλοποίηση των νέων έργων και όλες οι απαιτούμενες δραστηριότητες
υποστήριξης της «έξυπνης πόλης» θα πραγματοποιούνται μέσα από:
142
Σκοπός της κάθε πόλης είναι να πετύχει να είναι ανταγωνιστική σε σχέση με άλλες
πόλεις παρόμοιων χαρακτηριστικών και μεγέθους. Έτσι, στη δικιά μας περίπτωση η
Λαμία, μια μικρομεσαία πόλη, ‘μπαίνει στον ανταγωνισμό’ έχοντας συγκεκριμένα
χαρακτηριστικά, που έχουν αναλυθεί προηγουμένως, και καλείται να τα αναδείξει και
να τα ενισχύσει σκοπεύοντας στην επιβίωση και στην ανάπτυξή της. Αυτό μπορεί να
επιτευχθεί μέσω δράσεων που θα αναπτύξει, προσφέροντας στην αγορά ένα
ανταγωνιστικό ‘αγαθό’ που θα κερδίσει τον ‘καταναλωτή’. Προς αυτή την κατεύθυνση,
σημαντικό ρόλο θα έχει η αξιοποίηση των νέων τεχνολογιών, με τη δημιουργία
έξυπνων έργων και εφαρμογών που θα συμβάλλουν στην γενικότερη ενίσχυση της
οικονομικής δραστηριότητας.
143
Μία βασική επιδίωξη προς την επιθυμητή κατεύθυνση του οράματός μας είναι η
αξιοποίηση της πολιτιστικής και ιστορικής κληρονομιάς που θα οδηγήσει στην
ενίσχυση της κίνησης και της επισκεψιμότητας της περιοχής. Για το σκοπό αυτό
αναγκαία χαρακτηρίζεται η αξιοποίηση και ανάδειξη της υπάρχουσας πολιτιστικής -
ιστορικής ταυτότητας και κληρονομιάς, μέσα από τη δημιουργία υποδομών σύγχρονου
πολιτισμού αλλά και μέσα από τα διάφορα δρώμενα (φεστιβάλ, μουσικές εκδηλώσεις
κλπ.) που θα πραγματοποιούνται σε σημεία του Δήμου Λαμιέων. Για την επιτυχία
αυτού του σκοπού σημαντικό ρόλο θα έχει η ενημέρωση και η συμμετοχή των πολιτών
κι αυτό μπορεί να επιτευχθεί με την αξιοποίηση των νέων τεχνολογιών, για την
δημιουργία έξυπνων υπηρεσιών και εφαρμογών.
Όπως έχει αναφερθεί και στην ανάλυση, πέρα από πλούσια ιστορία και πολιτισμό, ο
Δήμος Λαμιέων διαθέτει πλούσιο φυσικό περιβάλλον (στα όριά του περιλαμβάνεται
τμήμα του ορεινού όγκου της Οίτης) και αξιόλογες ιαματικές πηγές στα Λουτρά
Υπάτης, στις Θερμοπύλες και στα Ψωρονέρια. Τα στοιχεία αυτά μπορούν να
εκμεταλλευτούν και να προσελκύσουν ειδικές ομάδες τουριστών. Χαρακτηριστικό
επίσης, είναι το παράδειγμα της ιστορικής Παύλιανης όπου ο επισκέπτης - φυσιολάτρης
έχει τη δυνατότητα να ακολουθήσει μια διαδρομή δέκα λεπτών μέσα στο δάσος,
φτάνοντας στο πάρκο αναψυχής. Εκεί θα παρατηρήσει ένα ιδιαίτερα όμορφο τοπίο με
144
Πρόκειται για ένα στόχο με ιδιαίτερη σημασία καθώς μια πόλη για να χαρακτηρίζεται
«έξυπνη», θα πρέπει να είναι και περιβαλλοντικά «έξυπνη». Κύριο μέλημα θα πρέπει
να είναι η ενεργειακή απόδοση και η υιοθέτηση νέων τεχνολογιών και υποδομών που
θα ενισχύουν το περιβαλλοντικό της αποτύπωμα. Οι νέες ΤΠΕ θα κάνουν την πόλη
περισσότερο διαδραστική και έξυπνη, και παράλληλα, περισσότερο φιλική προς το
περιβάλλον. Με σωστή χρήση των νέων τεχνολογιών αναμένεται να μειώσουν τις
εκπομπές των ρύπων, να εξοικονομήσουν μεγάλες ποσότητες ενέργειας και να κάνουν
την πόλη ενεργειακά και περιβαλλοντικά έξυπνη, δίνοντας με αυτόν τον τρόπο άλλη
διάσταση στην έννοια της «έξυπνης πόλης».
Ένας από τους κύριους στόχους του εγχειρήματος δημιουργίας της «έξυπνης» Λαμίας
και παράλληλα στοίχημα, είναι η ενθάρρυνση των πολιτών, των επιχειρηματιών και
των φορέων της πόλης να συμμετέχουν στη ζωή και στα δρώμενα της πόλης. Στο Δήμο
Λαμιέων, σύμφωνα και με την ανάλυση που προηγήθηκε, υπάρχουν δράσεις που
ενθαρρύνουν σε θεσμικό επίπεδο το συμμετοχικό σχεδιασμό, παρόλα αυτά η
συμμετοχή των πολιτών πρέπει να υπάρχει σε όλα τα επίπεδα. Ένα τέτοιο παράδειγμα
θα μπορούσε να είναι η ενθάρρυνση της συμμετοχής των πολιτών από τον Δήμο σε
δράσεις εθελοντισμού.
145
ΕΥΡΥΖΩΝΙΚΑ ΔΙΚΤΥΑ
146
του Δήμου, ότι κατά τον τελευταίο μήνα δεν ήταν εφικτή η σύνδεση στο δημοτικό
δίκτυο.
Πηγή: lamia.gr
Έτσι λοιπόν προτείνεται η αναβάθμιση του παρόντος δικτύου που θα συμβάλει στην
εύρυθμη λειτουργία των έξυπνων εφαρμογών που θα χρησιμοποιηθούν.
ΨΗΦΙΑΚΕΣ ΠΛΑΤΦΟΡΜΕΣ
Η ψηφιακή υποδοµή είναι απαραίτητη προϋπόθεση για την παροχή των «έξυπνων»
υπηρεσιών στους πολίτες. Έτσι πρέπει να αναπτυχθούν πλατφόρμες που θα
αποσκοπούν στην οργάνωση των ψηφιακών υπηρεσιών σε τομείς όπως είναι η
πληροφόρηση, η καινοτοµία, η συμμετοχικότητα, η επιχειρηµατικότητα κ.α. Μέσα από
αυτούς τους διαδικτυακούς ιστότοπους λοιπόν, θα δίνεται η δυνατότητα στο χρήστη σε
πραγματικό χρόνο να ανακτά τις πληροφορίες και τις υπηρεσίες που αναζητεί στους
παρεχόμενους τομείς. Παράλληλα σε αυτές τις πλατφόρμες, θα μπορούν να γίνονται
αξιολογήσεις και προτάσεις από τους χρήστες ενώ οι στόχοι τους θα αναθεωρούνται
διαρκώς με βάση τις νέες κοινωνικές ανάγκες. Φυσικά εκτός των παρεχόμενων
πλατφόρμων από το Δήμο, μπορούν να δημιουργηθούν και πλατφόρμες για την
ανάπτυξη νέων προϊόντων και υπηρεσιών από τους ίδιους τους χρήστες, συμβάλλοντας
έτσι σε έναν σημαντικό στόχο της ιδέας των «έξυπνων πόλεων» που δεν είναι άλλος
από την συμμετοχικότητα.
147
ΔΙΚΤΥΑ ΑΙΣΘΗΤΗΡΩΝ
Όπως είδαμε και σε προηγούμενο κεφάλαιο σχετικά με την υφιστάμενη κατάσταση της
Λαμίας ως προς τις έξυπνες δράσεις που έχουν πραγματοποιηθεί σχετικά με τον άξονα
έξυπνη διακυβέρνηση, ο Δήμος έχει κάνει ήδη τα πρώτα βήματα και μπορούμε να
πούμε πως βρίσκεται στη σωστή κατεύθυνση. Παρόλα αυτά αν και υπάρχει μεγάλος
αριθμός παρεχόμενων υπηρεσιών είναι αναγκαία η μεγαλύτερη συμμετοχή των
πολιτών. Αυτό οφείλεται σε παράγοντες που αφορούν είτε στη δυσχρηστία των
εφαρμογών είτε στην ελλιπή προώθησή τους. Στην ενότητα αυτή θα παρουσιαστούν
‘εργαλεία’ που μπορούν να προσφέρουν εύκολη και άμεση αλληλεπίδραση μεταξύ
Δήμου – Δημοτών για τα καθημερινά ζητήματα που αφορούν την πόλη. Οι εφαρμογές
που θα προταθούν θα έχουν σαν στόχο να προσφέρουν υπηρεσίες σε τρεις βασικούς
τομείς του άξονα της έξυπνης διακυβέρνησης και πιο συγκεκριμένα θα αφορούν την
άμεση δημοκρατία, τα αιτήματα των πολιτών και την επίλυση των διάφορων
κοινωνικών προβλημάτων μέσω συνεργασίας.
148
Όπως είδαμε και στο κεφάλαιο της ανάλυσης, έχει δημιουργηθεί η εφαρμογή Mobile
Troubleshooter με σκοπό την καταγραφή των προβλημάτων στην περιοχή της Λαμίας.
Παρόλα αυτά η εφαρμογή δεν μπορεί να θεωρείται επιτυχημένη καθώς ελάχιστα άτομα
την έχουν χρησιμοποιήσει. Για το λόγο αυτό σημαντική κρίνεται, όπως είδαμε και
παραπάνω, η εκπαίδευση και εξοικείωση των πολιτών στις νέες τεχνολογίες και
σαφέστατα η αποτελεσματική προώθηση από την πλευρά του Δήμου. Είναι επομένως
αναγκαίο να αναπτυχθούν κάποιες πρωτοβουλίες ώστε να ενημερωθούν οι κάτοικοι για
την συγκεκριμένη εφαρμογή έτσι ώστε να χρησιμοποιείται συστηματικά. Προτείνεται
επίσης η αναβάθμιση και ενδυνάμωση της υφιστάμενης εφαρμογής έτσι ώστε να είναι
περισσότερο φιλική στο χρήστη. Πιο συγκεκριμένα η εφαρμογή θα επιτρέπει στους
κατοίκους μιας πόλης να αναφέρουν μέσω του διαδικτύου τοπικά προβλήματα όπως
πεταμένα σκουπίδια, προβλήματα ηλεκτροφωτισμού, εστίες παραβατικότητας,
προβλήματα στα πεζοδρόμια, παράνομα παρκαρισμένα οχήματα κλπ. Οι χρήστες
επιπλέον θα μπορούν να κάνουν προτάσεις για τη βελτίωση των υποδομών της
γειτονιάς τους ενώ η εφαρμογή θα είναι διαθέσιμη μέσω του διαδικτύου και οι χρήστες
μπορούν να αναφέρουν τα προβλήματα χρησιμοποιώντας είτε υπολογιστή είτε το
κινητό τους. Παρακάτω παρουσιάζεται ο προτεινόμενος τρόπος λειτουργίας της
εφαρμογής καθώς και τα βασικά χαρακτηριστικά του.
149
Όπως είδαμε και στο κεφάλαιο σχετικά με τις υφιστάμενες «έξυπνες» δράσης που
πραγματοποιούνται στην Λαμία, στην ιστοσελίδα του Δήμου ο πολίτης μπορεί να βρεί
έναν μεγάλο αριθμό παρεχόμενων υπηρεσιών που αφορούν την έξυπνη διακυβέρνηση.
Για την ενδυνάμωση λοιπόν αυτού του άξονα και παράλληλα την διευκόλυνση των
πολιτών, και σε συνεργασία με το υφιστάμενο ΚΕΠ προτείνεται η εγκατάσταση ειδικών
μηχανημάτων ΑΤΜ που θα παρέχουν τη δυνατότητα στους πολίτες να αναζητούν και
να εκτυπώνουν τα έγγραφα και πιστοποιητικά που τους ενδιαφέρουν άμεσα και με
εύκολο τρόπο ενώ η πιστοποίηση του πολίτη θα μπορεί να πραγματοποιείται με τη
χρήση κάρτας που θα προμηθεύονται από το Δήμο. Στόχος της δράσης αυτής είναι η
εξοικονόμηση χρόνου και η διευκόλυνση των πολιτών, και προς την κατεύθυνση αυτή,
τα ειδικά αυτά μηχανήματα ΑΤΜ, θα επιτρέπουν στους πολίτες να λαμβάνουν και να
καταθέτουν εύκολα και γρήγορα τα δικαιολογητικά που χρειάζεται να γνωστοποιηθούν
στον Δήμο.
150
Πηγή: asopichos.gr
151
ενώ για την επιτυχία του καθοριστικό ρόλο θα έχει η ενεργή συμμετοχή των πολιτών.
Μέσα από την εφαρμογή αυτή, οι πολίτες, χρησιμοποιώντας τον υπολογιστή τους ή ένα
smartphone θα μπορούν να περιηγηθούν ηλεκτρονικά στην αγορά της Λαμίας και να
κάνουν έρευνα αγοράς βρίσκοντας προϊόντα και υπηρεσίες που προσφέρονται από τις
επιχειρήσεις. Θα μπορούν επίσης να ελέγχουν τις τιμές, προσφορές ή εκπτώσεις που
πιθανόν θα υπάρχουν και παράλληλα θα μπορούν να πραγματοποιούν την αγορά τους
ηλεκτρονικά. Οι καταχωρήσεις στην εφαρμογή θα παρουσιάζονται σαν λίστα ενώ
ταυτόχρονα θα εμφανίζονται στο χάρτη, ενώ παράλληλα ο χρήστης θα έχει τη
δυνατότητα αναζήτησης του επιθυμητού καταστήματος ή προϊόντος. Επιπλέον θα
μπορεί να αξιολογήσει τα προϊόντα της κάθε επιχείρησης και να διατυπώσει τυχόν
παράπονα αλλά και προτάσεις βελτίωσης τους.
Η δράση αυτή, όπως και η προηγούμενη, στοχεύει αφενός στην ενίσχυση της
επιχειρηματικότητας και ανταγωνιστικότητας και αφετέρου στην προώθηση της
εκπαίδευσης και συμμετοχικότητας των πολιτών. Προτείνεται λοιπόν η δημιουργία μιας
ηλεκτρονικής πλατφόρμας που θα παρέχει πληροφορίες σχετικά με ζητήματα που
αφορούν την επιχειρηματικότητα και την καινοτομία και ταυτόχρονα η δημιουργία ενός
ζωντανού εργαστηρίου όπου θα πραγματοποιούνται δραστηριότητες που αφορούν τα
παραπάνω. Η πλατφόρμα και το εργαστήριο θα λειτουργούν συμπληρωματικά
προωθώντας τον κοινό σκοπό για τον οποίο θα δημιουργηθούν. Μέσα από αυτή την
πλατφόρμα λοιπόν θα μπορούν αρχικά οι ενδιαφερόμενοι να βρουν υπηρεσίες
επιχειρηματικής διασύνδεσης που θα περιλαμβάνουν μεταξύ των άλλων εργαστήρια
επιχειρηματικότητας και καθοδήγησης, ημέρες καριέρας και συμμετοχή σε
διαγωνισμούς καινοτομίας και επιχειρηματικότητας. Η πλατφόρμα επίσης θα δίνει τη
δυνατότητα σε διάφορους οργανισμούς και φορείς όπως το πανεπιστήμιο, τα
επαγγελματικά επιμελητήρια κλπ. να παρακολουθούν αγορές και τεχνολογίες στους
κλάδους που δραστηριοποιούνται. Επιπρόσθετα μια άλλη σημαντική διάσταση της
πλατφόρμας αυτής θα αφορά την εκπαίδευση αλλά και την παροχή συμβουλευτικών
υπηρεσιών επιχειρηματικής επιτάχυνσης και υποστήριξης. Τέλος ο διάλογος και η
ενεργή συμμετοχικότητα δεν θα λείπουν από την δράση αυτή. Εκτός από τη δημιουργία
της πλατφόρμας, ο Δήμος προτείνεται να παραχωρήσει έναν χώρο, ο οποίος θα
λειτουργεί σαν ζωντανό εργαστήριο και θα μπορούν σε αυτόν να διοργανώνονται οι
152
Κάτω από την ομπρέλα του Lamia Living Lab Entrepreneurship, προτείνεται η
δημιουργία ενός ανεξάρτητου τμήματος και πιο συγκεκριμένα μιας θερμοκοιτίδας
καινοτόμων επιχειρήσεων, που θα έχει σαν βασικό στόχο την υποστήριξη και
αντιμετώπιση των διάφορων προβλημάτων που αντιμετωπίζουν οι νεοφυείς
επιχειρήσεις κατά την έναρξη της δραστηριότητάς τους, τα οποία και ποικίλουν
ανάλογα με το ακριβές αντικείμενο κάθε μονάδας και το περιβάλλον στο οποίο
δραστηριοποιείται. Ορισμένα βασικά προβλήματα που αντιμετωπίζουν τέτοιες
επιχειρήσεις είναι η έλλειψη πρόσβασης σε πηγές κεφαλαίων, η ανεπαρκής
πληροφόρηση για την αγορά, η έλλειψη τεχνογνωσίας η αδυναμία διοίκησης και
οργάνωσης και η έλλειψη εκτίμησης του επιχειρηματικού κινδύνου. Η θερμοκοιτίδα
λοιπόν θα δημιουργηθεί για να παρέχει ένα περιβάλλον που προσφέρει κοινές υποδομές
και ειδικές υπηρεσίες, για ένα χρονικό διάστημα, ενδεικτικά 3 έως 5 έτη. Στην Ελλάδα
υπάρχουν αντίστοιχα επιτυχημένα παραδείγματα θερμοκοιτίδων όπως για παράδειγμα η
egg και η The Cube Athens που λειτουργούν ως μέντορας για τη βιωσιμότητα μιας
επιχείρησης.
Η παρούσα εφαρμογή αποτελεί μια ηλεκτρονική βάση δεδομένων μέσω της οποίας
ιδιώτες, θα έχουν την δυνατότητα να διαμορφώσουν το προφίλ τους βάσει των
επαγγελματικών τους ικανοτήτων και εμπειριών καθώς ενώ θα συμπληρώνουν και τους
τομείς στους οποίους επιθυμούν να εργαστούν. Ταυτόχρονα, θα δίνεται η δυνατότητα
σε επιχειρηματίες που αναζητούν νέους εργαζομένους, να χρησιμοποιούν λέξεις κλειδιά
με τα προσόντα που επιθυμούν να έχουν οι υποψήφιοι και η εφαρμογή θα τους
εμφανίζει μια λίστα με τους επικρατέστερους. Έτσι ο επιχειρηματίας, θα μπορεί να
επιλέξει τους υποψήφιους που επιθυμεί και παράλληλα θα έχει άμεση επαφή και
επικοινωνία μαζί τους καθορίζοντας λεπτομέρειες που αφορούν τα επόμενα βήματα
μιας πρόσληψης όπως συνεντεύξεις, διαθεσιμότητα κλπ.. Θα δίνεται επίσης η
δυνατότητα πραγματοποίησης της συνέντευξης μέσα από την εφαρμογή σε περίπτωση
153
που δεν είναι δυνατή η κατ’ ιδίαν συνάντηση. Με την εφαρμογή αυτή θα ωφεληθούν
τόσο οι υποψήφιοι, καθώς θα μπορούν να βρουν εργασία όσο και οι εργοδότες που θα
κερδίζουν χρόνο βρίσκοντας το κατάλληλο προσωπικό. Φυσικά η εφαρμογή αυτή θα
πρέπει να λειτουργεί συμπληρωματικά με τις προηγούμενες δράσεις έξυπνης
οικονομίας καθώς για την ύπαρξη νέων θέσεων εργασίας πρέπει να υπάρξει ενίσχυση
της επιχειρηματικότητας και γενικά βελτίωση του επενδυτικού κλίματος.
154
πολίτη στο σχεδιασμό της μετακίνησής του, αναμένεται να συμβάλει επιπλέον και στην
αναβάθμιση της ποιότητας του περιβάλλοντος της πόλης. Πιο συγκεκριμένα τώρα, ο
χρήστης θα έχει τη δυνατότητα μέσα από την εφαρμογή να επιλέξει με πιο τρόπο
επιθυμεί να μετακινηθεί και αυτή θα του παρέχει τις προτεινόμενες και εναλλακτικές
διαδρομές. Οι διαθέσιμες επιλογές που προτείνεται να έχει η εφαρμογή είναι οι εξής:
Πεζή Μετακίνηση: Όταν χρήστης μετακινείται πεζός, θα μπορεί μέσα από την
εφαρμογή να εντοπίσει την μικρότερη σε μήκος διαδρομή.
Στο ήδη υπάρχον σύστημα ηλεκτρονικών πινακίδων στις στάσεις των αστικών
λεωφορείων προτείνεται η επέκτασή τους στο σύνολο των στάσεων της πόλης ενώ
παράλληλα προς την κατεύθυνση της εξοικονόμησης ενέργειας, θα ήταν συνετό οι
στάσεις να είναι εφοδιασμένες με αυτόνομα φωτιστικά σώματα τεχνολογίας LED,
φωτοβολταϊκά panels, μπαταρίες, φορτιστές και όλο τον απαραίτητο εξοπλισμό Α.Π.Ε.
Σχετικά με τη λειτουργία της στάσης κατά την διάρκεια της ημέρας η φωτοβολταϊκή
συστοιχία θα μετατρέπει την ηλιακή ακτινοβολία σε ηλεκτρική ενέργεια η οποία μέσω
του ελεγκτή φόρτισης συσσωρευτή θα φορτίζει τον συσσωρευτή. Κατά την διάρκεια
155
Πηγή: energypress.gr/
156
Πηγή: voreini.gr
Έξυπνη στάθμευση
157
Πηγή: omnitecgroup.com
158
του πετρελαίου (energia.gr). Όπως είδαμε και στην ανάλυση σχετικά με τις
υφιστάμενες δράσεις για την έξυπνη κινητικότητα, παρατηρήθηκε η πρόθεση του
Δήμου Λαμιέων να χρησιμοποιήσει αυτοματοποιημένα λεωφορεία συμμετέχοντας στο
πρόγραμμα Fabulos, δείχνοντας παράλληλα με τον τρόπο αυτό την τάση του Δήμου να
προωθήσει και να ενθαρρύνει την χρήση ηλεκτρικών οχημάτων. Προς την κατεύθυνση
της προώθησης της χρήσης των ηλεκτρικών οχημάτων προτείνεται η εγκατάσταση
σημείων φόρτισης, δείχνοντας με τον τρόπο αυτό ότι υπάρχουν οι υποδομές που θα
στηρίξουν τη χρήση ηλεκτρικών οχημάτων, δίνοντας ταυτόχρονα τη δυνατότητα στους
ήδη κατόχους τη δυνατότητα να ανεφοδιάζουν το αυτοκίνητο τους εύκολα, οικονομικά
και οικολογικά. Τα σημεία φόρτισης προτείνεται να εγκατασταθούν σε όλους τους
δημοτικούς χώρους στάθμευσης.
Πηγή: fortisis.eu
Δεδομένου του υψηλού κόστους αγοράς, συντήρησης, ασφάλισης και χρήσης ιδιωτικών
οχημάτων προτείνεται να αναπτυχθούν πρωτοβουλίες με αναφορά στο διεθνές και
ευρωπαϊκό περιβάλλον τύπου bikesharing, carsharing, carpooling, taxi-sharing
συνδυαζόμενες με σύγχρονες ευφυείς τεχνολογίες (web εφαρμογές, mobile applications
κ.α.). Η δράση αυτή αναμένεται να αντιμετωπίσει ορισμένα σημαντικά προβλήματα
στην πόλη της Λαμίας, που σχετίζονται με την οξυμένη κυκλοφοριακή συμφόρηση, την
αυξημένη ατμοσφαιρική ρύπανση καθώς και τη δυσκολία εύρεσης στάθμευσης, και που
159
Όπως είδαμε και στην ανάλυση σχετικά με τις δράσεις που έχουν πραγματοποιηθεί στη
Λαμία ως προς τον άξονα των έξυπνων ανθρώπων, θα λέγαμε ότι δεν έχει δοθεί
ιδιαίτερη έμφαση σχετικά με αυτή τη διάσταση. Η εκπαίδευση και η δια βίου μάθηση
των πολιτών αποτελεί αναπόσπαστο κομμάτι του άξονα αυτού ενώ ταυτόχρονα είναι
και κύριος στόχος του παρόντος σχεδίου. Είναι αναγκαίο επομένως να δοθεί ιδιαίτερη
προσοχή στην βελτίωση του ανθρώπινου κεφαλαίου της πόλης και στην βελτίωση της
ποιότητας ζωής στην πόλη, στην ποιότητα των αλληλεπιδράσεων στην τοπική
κοινωνία, στην κοινωνική ένταξη και την εξωστρέφεια. Προς την κατεύθυνση λοιπόν
των έξυπνων ανθρώπων προτείνονται οι ακόλουθες δράσεις:
Μία ακόμη δράση που μπορεί να υποστηρίξει τον άξονα έξυπνοι άνθρωποι είναι η
δημιουργία ηλεκτρονικής βιβλιοθήκης. Η συγκεκριμένη δράση αποσκοπεί στην εύκολη
160
πρόσβαση των κατοίκων και επισκεπτών στη γνώση, χωρίς να υπάρχει η ανάγκη
φυσικής παρουσίας στους χώρους των βιβλιοθηκών (E-learning). Άλλα βασικά
πλεονεκτήματα χρήσης της ηλεκτρονικής βιβλιοθήκης είναι ότι η πληροφορία είναι
πάντοτε διαθέσιμη καθώς οι ‘πόρτες’ των ψηφιακών οργανισμών είναι πάντοτε
ανοικτές 24 ώρες το εικοσιτετράωρο ενώ παράλληλα είναι εφικτή η πολλαπλή
πρόσβαση καθώς την ίδια πηγή μπορούν να την χρησιμοποιούν ταυτόχρονα πολλοί
χρήστες. Επίσης ένας άλλος παράγοντας αφορά το κόστος καθώς οι ψηφιακοί
οργανισμοί απαλλάσσονται από έξοδα όπως κτιριακή συντήρηση, μισθοί και συνεχή
αγορά έντυπου υλικού. Το πιο σημαντικό όμως είναι το γεγονός ότι, με την χρήση
αυτής της βιβλιοθήκης αναμένεται να υπάρξει ενίσχυση του επιπέδου μάθησης και
μόρφωσης του τοπικού πληθυσμού, που είναι και ο κύριος στόχος του άξονα των
έξυπνων ανθρώπων.
Η δράση Ενεργοί Πολίτες Λαμίας αφορά την προώθηση του κοινωνικού οφέλους, του
αισθήματος αλληλεγγύης των πολιτών και του εθελοντισμού. Θα αποτελεί ουσιαστικά
σημείο επαφής των πολιτών, οι οποίοι θα μπορούν να ενημερώνονται σχετικά με το τι
συμβαίνει στην πόλη ενώ θα μπορούν να δραστηριοποιούνται ενεργά σε θέματα που
αφορούν την καθημερινότητα και την ποιότητας ζωής. Η δράση αυτή παράλληλα θα
στοχεύει στην ανάδειξη διάφορων ζητημάτων που προκύπτουν μέσα από την
κοινωνική, την οικονομική, και την πολιτική τους διάσταση. Επιπρόσθετα, θα
αναπτύσσονται πρωτοβουλίες δια βίου εκπαίδευσης σε δημότες που χρειάζονται
υποστήριξη για να επαναεισαχθούν στην αγορά εργασίας ενώ τέλος, μέσω του
εθελοντισμού, θα πρέπει να δοθεί έμφαση στην κοινωνική ένταξη των μεταναστών και
των προσφύγων που βρίσκονται στην περιοχή.
Ο Δήμος Λαμιέων σύμφωνα με τα όσα αναφέρθηκαν και στο κεφάλαιο της ανάλυσης
σχετικά με τις υφιστάμενες έξυπνες δράσεις, έχει πραγματοποιήσει ορισμένες ενέργειες
προς την κατεύθυνση προστασίας και διαχείρισης τους περιβάλλοντος, προσπαθώντας
με τον τρόπο αυτόν να εντάξει στην ζωή των πολιτών φιλικές προς το περιβάλλον
δράσεις ενώ πρέπει να αναφερθεί επίσης, ότι παρατηρείται μειωμένη συμμετοχή στις
διαδικασίες ανακύκλωσης, για τις οποίες απαιτούνται περαιτέρω κίνητρα. Στην έννοια
του έξυπνου περιβάλλοντος για την περιοχή της Λαμίας θα δοθεί έμφαση στην έξυπνη
161
Η πρώτη πρόταση για τον τομέα του έξυπνου περιβάλλοντος σχετίζεται με την
παρακολούθηση των περιβαλλοντικών συνθηκών στο αστικό περιβάλλον. Ειδικότερα
προτείνεται η δημιουργία εφαρμογής που θα βασίζεται στην τοποθέτηση αισθητήρων
που θα συλλέγουν στοιχεία διαφόρων παραμέτρων, όπως ο θόρυβος, η θερμοκρασία, η
φωτεινότητα και η ατμοσφαιρική ρύπανση σε διάφορα σημεία εντός του αστικού
περιβάλλοντος. Θα μεταδίδονται λοιπόν ζωντανά οι μετρήσεις, τις οποίες θα μπορεί να
τις παρακολουθεί κανείς στον ίδιο χρόνο μέσω της εφαρμογής αλλά και μέσω των
ψηφιακών πινακίδων και οθονών που θα έχουν τοποθετηθεί στα διάφορα σημεία της
πόλης, και με αυτόν τον τρόπο οι πολίτες θα μπορούν να ενημερώνεται σχετικά με τιε
επικρατούσες περιβαλλοντικές συνθήκες αλλά και επίπεδα ατμοσφαιρικής ρύπανσης
που ισχύουν τη δεδομένη στιγμή στην πόλη. Ειδικότερα για την παρακολούθηση της
ατμοσφαιρικής ρύπανσης η εφαρμογή θα αποθηκεύει στη βάση δεδομένων της, τις
τιμές των αέριων ρύπων που θα καταγράφονται από τους αισθητήρες ενώ ο
διαχειριστής θα καταχωρεί τα επιτρεπτά όρια για κάθε μετρούμενο ρύπο όπως αυτά
προβλέπονται από την εθνική ή ευρωπαϊκή νομοθεσία. Οι σταθμοί μέτρησης θα
εμφανίζονται στην εφαρμογή μέσα από τον προσφερόμενο χάρτη, ενώ με την επιλογή
κάποιου σταθμού από το χρήστη θα παρουσιάζονται οι τελευταίες μετρήσεις για το
σταθμό αυτό. Η δράση αυτή εξάλλου θα αποτελέσει ένα ιδιαίτερα χρήσιμο εργαλείο και
για τις ευπαθείς ομάδες οι οποίες θα μπορούν με αυτόν τον τρόπο να αποφεύγουν τις
μετακινήσεις τις επιβαρυμένες ημέρες.
Έξυπνος Φωτισμός
162
Διαχείριση Απορριμμάτων
Όπως είδαμε και στο κεφάλαιο με τις έξυπνες δράσεις που υπάρχουν αυτή τη στιγμή
στην περιοχή της Λαμίας, λειτουργούν πιλοτικά έξυπνοι κάδοι με φωτοβολταϊκά, που
αυτή τη στιγμή βρίσκονται σε δύο σημεία της πόλης. Η ύπαρξη κάδων ανακύκλωσης
σε κάθε γειτονιά, θα επιφέρει σημαντικά κέρδη, τόσο στην επαναχρησιμοποίηση
υλικών όσο και στην χρησιμοποίηση τους ως καύσιμη ύλη παραγωγής πράσινης
ενέργειας. Προτείνεται λοιπόν η επέκταση της δράσης αυτής και παράλληλα η
χρησιμοποίηση μεγαλύτερων κάδων που θα διαθέτουν μικροαισθητήρες, οι οποίοι θα
παρέχουν πληροφορίες ενημέρωσης τόσο στη δημοτική διαχείριση αποβλήτων όσο και
στους πολίτες. Πιο συγκεκριμένα, στους κάδους απορριμμάτων της πόλης θα
τοποθετηθούν αισθητήρες, οι οποίοι μέσα από τα δίκτυα κινητής τηλεφωνίας, που
μεταφέρουν διαδικτυακά δεδομένα, θα ειδοποιούν τους υπευθύνους αλλά και τους
163
οδηγούς των απορριμμάτων, όποτε ένας κάδος είναι γεμάτος. Με βάση τα μηνύματα
που θα έρχονται από τους κάδους θα τροποποιούνται αναλόγως τα δρομολόγια των
απορριμματοφόρων και κατά προτεραιότητα θα αδειάζονται οι γεμάτοι κάδοι.
Πηγή: confluence.csiro.au
Έξυπνη ανακύκλωση
Η επόμενη πρόταση αφορά την ενθάρρυνση της ανακύκλωσης και την καλλιέργεια
οικολογικής κουλτούρας στους πολίτες. Για τον λόγο αυτόν λοιπόν, προτείνεται η
ανάπτυξη ενός συστήματος «έξυπνης ανακύκλωσης» το οποία θα περιλαμβάνει την
τοποθέτηση αισθητήρων σε ειδικούς κάδους ανακύκλωσης στους οποίους ο χρήστης θα
έχει την δυνατότητα να εναποθέτει τα απορρίμματα διαχωρίζοντας τα ανάλογα με το
υλικό και μια εφαρμογή ανακύκλωσης για έξυπνες συσκευές, κινητά τηλέφωνα και
tablets. Οι αισθητήρες θα προσμετράνε τον όγκο των απορριμμάτων και ανάλογα με το
βάρος, οι πολίτες θα λαμβάνουν ένα ποσό «οικολογικών χρημάτων» που μπορούν να τα
εξαργυρώσουν με αγορές προϊόντων σε συνεργαζόμενες επιχειρήσεις, δίνοντας με τον
τρόπο αυτόν το κίνητρο στους χρήστες της πόλης να εξοικονομήσουν κέρδος από τη
συμμετοχή τους στη διαδικασία της ανακύκλωσης. Όσον αφορά την έξυπνη εφαρμογή,
θα παρέχει βασικές πληροφορίες για την ανακύκλωση, τι πετάμε και τι δεν πρέπει να
πετάμε στους κάδους ανακύκλωσης, καθώς επίσης και ένα σύστημα αναζήτησης των
164
σημείων συλλογής μέσα στην πόλη αλλά και τον διαχωρισμό τους ανάλογα με τον τύπο
του ανακυκλώσιμου υλικού (ηλεκτρικές συσκευές, μαγειρικά έλαια κ.α.) το οποία θα
συνοδεύεται και με τις σχετικές οδηγίες πλοήγησης.
Πηγή: http://anakyklosianthess.gr/
Ο τομέας της έξυπνης διαβίωσης έχει σαν στόχο τη βελτίωση της ποιότητας ζωής των
κατοίκων μίας πόλης και αποτελεί καθοριστικό τομέα της «έξυπνης πόλης». Η έξυπνη
διαβίωση περιλαμβάνει πτυχές της ποιότητα ζωής, όπως είναι ο πολιτισμός, η υγεία και
πρόνοια, η ασφάλεια, ο τουρισμός, η στέγαση κ.α. Στην περίπτωση της Λαμίας, σχετικά
με τον άξονα της έξυπνης διαβίωσης, θα εστιάσουμε αρχικά στην προώθηση του
πολιτιστικού και τουριστικού προϊόντος, που είναι ένας από τους κύριους επιμέρους
στόχους του παρόντος σχεδίου. Στη συνέχεια θα δοθεί έμφαση στον τομέα της
ασφάλειας και πολιτικής προστασίας, και πιο συγκεκριμένα σε δράσεις που αφορούν τη
διασφάλιση της ζωής της πόλης σε περιπτώσεις εκτάκτου ανάγκης σε συνεργασία
φυσικά με τους βασικούς εμπλεκόμενους φορείς της πόλης όπως είναι η αστυνομία και
η πυροσβεστική. Τέλος στον τομέα της πρόνοιας οι νέες τεχνολογίες θα στοχεύσουν
165
στη βέλτιστη διαχείριση ζητημάτων που αφορούν την υγεία των κατοίκων. Παρακάτω
παρουσιάζονται οι προτεινόμενες δράσεις με σκοπό την ενδυνάμωση αυτού του
σημαντικού άξονα της «έξυπνης πόλης».
Όπως είδαμε στην ανάλυση για τις έξυπνες δράσεις που υπάρχουν στην πόλη της
Λαμίας, στην ιστοσελίδα του Δήμου μπορεί κάποιος να βρεί τον οδηγό πόλης. Παρόλα
αυτά ο υπερσύνδεσμος του οδηγού πόλης δεν λειτουργεί με αποτέλεσμα ο χρήστης να
μην μπορεί να αποκτήσει τις πληροφορίες που προσφέρονται και για το λόγο αυτό
αναγκαία κρίνεται η αναβάθμισή της. Επιπρόσθετα για την ευελιξία των και
εξυπηρέτηση των χρηστών προτείνεται η δημιουργία μια εφαρμογής όπου θα
παρέχονται τις πληροφορίες που περιγράφηκαν και στην ανάλυση. Θα περιλαμβάνει
πληροφορίες με σημεία ενδιαφέροντος (μουσεία, πολιτιστικά κέντρα, βιβλιοθήκες,
χώρους αναψυχής, πλησιέστερα νοσοκομεία και φαρμακεία, ιδιωτικούς και δημόσιους
σταθμούς αυτοκινήτων κ.α..), δραστηριότητες (εκδηλώσεις, shopping κ.α.) και άλλες
χρήσιμες πληροφορίες (τηλέφωνα έκτακτης ανάγκης, νοσοκομεία, μεταφορές,
τράπεζες, κ.α.) οι οποίες θα συνοδεύονται με το αντίστοιχο φωτογραφικό υλικό. Η
πληροφορία θα εμφανίζεται και σε ψηφιακό χάρτη με δυνατότητα προβολής της θέσης
του χρήστη. Σημαντική κρίνεται η διασύνδεση και ενσωμάτωση της εφαρμογής στην
ιστοσελίδα του Δήμου, ώστε οι επισκέπτες να απολαμβάνουν μια ολοκληρωμένη
εμπειρία. Για παράδειγμα πριν την επίσκεψη στη Λαμία, ο επισκέπτης θα μπορεί να
μπαίνει στην ιστοσελίδα, να επιλέγει ποια σημεία ενδιαφέροντος θέλει να επισκεφτεί
και στην συνέχεια θα μπορεί να εγκαταστήσει την εφαρμογή στο κινητό του και
αυτόματα οι επιλογές που είχε αποθηκεύσει θα μεταφέρονται στο κινητό του.
Για την αποτελεσματική ενημέρωση των κατοίκων αλλά και των επισκεπτών της
περιοχής προτείνεται η δημιουργία ενός περιπτέρου ενημέρωσης το οποίο θα λειτουργεί
συμπληρωματικά με τον οδηγό πόλης που αναφέρθηκε προηγουμένως. Στο περίπτερο
αυτό θα χρησιμοποιούνται ειδικές διαδραστικές πινακίδες ενημέρωσης όπου ο χρήστης
θα μπορεί να μαθαίνει τι ‘συμβαίνει’ σε πραγματικό χρόνο στην περιοχή του. Τέτοιες
πληροφορίες μπορεί να είναι σχετικές με την κυκλοφορία, τον καιρό, τα δρομολόγια
των αστικών συγκοινωνιών, τα τοπικά νέα και παράλληλα τα δρώμενα που υπάρχουν
στην περιοχή τη δεδομένη στιγμή αλλά και στο άμεσο μέλλον όπως για παράδειγμα
166
Πηγή: http://helsinki.urbanflow.io/
Όπως είδαμε και στην ανάλυση σχετικά με τις υφιστάμενες έξυπνες δράσεις για τον
άξονα της έξυπνης διαβίωσης στην πόλη της Λαμίας, έχει δημιουργηθεί η εφαρμογή
τουριστικός οδηγός που όμως δεν μπορεί να θεωρηθεί επιτυχημένη λόγω του μικρού
αριθμού χρηστών. Για το λόγο αυτόν αναγκαία χαρακτηρίζεται η προώθηση της
εφαρμογής από τον Δήμο και η αναβάθμιση και η ενημέρωση της εφαρμογής. Η Λαμία
διαθέτει το πολιτιστικό και ιστορικό υπόβαθρο που μπορούν να στηρίξουν το
τουριστικό προφίλ της ενώ προς αυτή την κατεύθυνση σημαντική χαρακτηρίζεται και η
ανάδειξη και προώθηση των ιαματικών πηγών της περιοχής συμβάλλοντας στην
ενίσχυση του εναλλακτικού τουρισμού. Για το λόγο αυτό η εφαρμογή τουριστικός
οδηγός Λαμίας πρέπει να ενισχυθεί και στα πλαίσια της παρούσας εργασίας προτείνεται
να έχει την ακόλουθη δομή:
167
Η εφαρμογή λοιπόν θα προσφέρει εικονική περιήγηση μέσα από την παρουσίαση των
εγκαταστάσεων αναψυχής και των σημείων ενδιαφέροντος ενώ η παρουσίαση θα
γίνεται με τη χρήση πανοραμάτων 360ο, φωτογραφιών και κειμένων. Τα σημεία
ενδιαφέροντος θα κατηγοριοποιούνται σε διάφορες κατηγορίες όπως για παράδειγμα
πολιτισμός, αναψυχή, ιστορία, ιαματικές πηγές κ.α. ενώ αυτά θα παρουσιάζονται πάνω
στο χάρτη της πόλης και οι χρήστες θα μπορούν να προσθέτουν σημεία ενδιαφέροντος,
να σχολιάσουν τα καταχωρημένα και να ψηφίσουν αυτά που θεωρούν πιο αξιόλογα. Με
τον τρόπο αυτό θα προωθείται η συμμετοχικότητα των χρηστών καθώς οι χρήστες
μπορούν να προσθέτουν υλικό βοηθώντας και καθοδηγώντας τους επόμενους
επισκέπτες της περιοχής.
Πλατφόρμα τηλε-πρόνοιας
Η πλατφόρμα αυτή θα στοχεύει στη βέλτιστη διαχείριση των παραδοσιακών αλλά και
σύγχρονων ζητημάτων όπως για παράδειγμα είναι η φτωχοποίηση, η εντατικοποίηση
κρίσης, η πρόσβαση στο αγαθό της υγείας κ.λπ. Ειδικότερα στον τομέα της υγείας μέσα
από την πλατφόρμα θα είναι εφικτή η πραγματοποίηση τηλεδιασκέψεων ιατρού –
ασθενή για ομάδες που ζουν σε απομακρυσμένες περιοχές ή δεν μπορούν να
μετακινηθούν εύκολα, η ηλεκτρονική ανταλλαγή εγγράφων μεταξύ των οργανισμών
παροχής υπηρεσιών υγείας, η παρακολούθηση των ασθενών μέσω κάμερας σε
απομακρυσμένα σημεία (telehealth) και η αποστολή δεδομένων, που θα συλλέγονται
από αισθητήρες και θα αποστέλλονται στον διακομιστή του νοσοκομείου για χρήση
από το ιατρικό προσωπικό.
Ο τομέας της ασφάλειας και πολιτικής προστασίας, επικεντρώνει τις δράσεις του στην
διασφάλιση της ζωής της πόλης σε περιπτώσεις εκτάκτου ανάγκης σε συνεργασία με
τους βασικούς εμπλεκόμενους φορείς της πόλης όπως αστυνομία, πυροσβεστική
μονάδες υγείας κτλ. Προς αυτή την κατεύθυνση προτείνεται η δημιουργία εφαρμογής η
οποία θα χρησιμοποιείται για την ενημέρωση των πολιτών για περιπτώσεις
καταστροφών (φωτιές, πλημμύρες κι άλλες φυσικές καταστροφές) ενώ ταυτόχρονα οι
πολίτες θα μπορούν να αναφέρουν στους αρμόδιους φορείς άμεσα και γρήγορα,
συμβάντα που συνδέονται με τη δημόσια ασφάλεια, χρησιμοποιώντας το panic button,
όπως φαίνεται και στην παρακάτω φωτογραφία. Όταν κάποιος χρήστης πατήσει το
panic button θα μπορεί να ηχογραφήσει το μήνυμά του ενώ αυτόματα θα φαίνεται στις
168
Πηγή: http://site.inspec2t-project.eu
169
σχεδίου. Για να εξασφαλιστούν τα αναγκαία κεφαλαία της αρχικής επένδυσης αλλά και
για τη μακροπρόθεσμη συντήρηση των παρεχόμενων υποδομών και δράσεων, εκτός
από τα εργαλεία χρηματοδότησης που αναφέρθηκαν, είναι σημαντικό να αναζητηθούν
επιπρόσθετες πηγές εσόδων. Προς αυτή την κατεύθυνση προτείνεται να εξεταστούν τα
ακόλουθα:
Πώληση υπηρεσιών: Όπως είδαμε και παραπάνω έχει προταθεί ένας σημαντικός
αριθμός έξυπνων υπηρεσιών προς την κατεύθυνση της δημιουργίας της έξυπνης
Λαμίας. Οι υπηρεσίες αυτές θα μπορούσαν να πωληθούν από τον Δήμο Λαμιέων σε
άλλους Δήμους εξοικονομώντας με τον τρόπο αυτό σημαντικούς πόρους.
170
Έξυπνη διακυβέρνηση:
Έξυπνη οικονομία
Έξυπνη κινητικότητα
171
Έξυπνοι άνθρωποι
• Επίπεδο δεξιοτήτων
• Ποσοστό χρήσης κινητών τηλεφώνων στις εφαρμογές του Δήμου για την άμεση
πληροφόρηση των πολιτών
• Εκπαίδευση κατοίκων και επιχειρηματιών
• Κοινωνία χωρίς αποκλεισμούς των ειδικών ομάδων
Έξυπνο περιβάλλον
Έξυπνη διαβίωση
• Ποσοστό χρήσης κινητών τηλεφώνων στις εφαρμογές του Δήμου για την άμεση
πληροφόρηση των πολιτών
• Χρόνος απόκρισης για το αστυνομικό τμήμα από την αρχική κλήση
• Ποσοστά εγκληματικότητας
• Τουριστική ελκυστικότητα
• Δημόσιοι χώροι αναψυχής κατά κεφαλήν
172
Για την ολοκλήρωση των πολιτικών που έχουν αναφερθεί και την περαιτέρω
αξιοποίησή τους απαιτούνται ταυτόχρονα πολιτικές αναδημιουργίας της εικόνας της
πόλης και βελτίωση της τοποθέτησης στην ανταγωνιστική ιεραρχία των μεσαίου
μεγέθους πόλεων της Ευρώπης. Σύμφωνα με τη λογική του Marketing και αυτού που
σήμερα ονομάζεται “City Branding”, μια πόλη δύναται, μεταφορικά τουλάχιστον, να
αποτελέσει μια «επιχείρηση» και τα πλεονεκτήματα διαβίωσης σε αυτήν, τα
«προϊόντα» της. Επειδή οι περισσότερες πόλεις διατηρούν κοινά ή παρόμοια
χαρακτηριστικά, κυρίως σε επίπεδο υποδομών και παρεχόμενων υπηρεσιών που
προσφέρουν στους επισκέπτες τους για να αποκτήσουν συγκριτικό πλεονέκτημα
απέναντι στους ανταγωνιστές τους, οφείλουν να αποδείξουν και στη συνέχεια να
προβάλουν το διαφορετικό ή το μη προφανές που τις κάνει τελικά να ξεχωρίζουν και να
αυξάνουν την «πελατεία» τους (Μαζιώτης & Καπόπουλος, 2008). Με τον όρο «City
Branding» λοιπόν εννοείται η απόδοση συγκεκριμένης χωρικής ταυτότητας σε μια
περιοχή ή πόλη, ώστε να διαμορφωθεί μια κεντρική ιδέα για τα χαρακτηριστικά και την
αστική προσωπικότητά της (Δέφνερ & Καραχάλης, 2012). Στόχος λοιπόν είναι η πόλη
της Λαμίας να αποκτήσει μια ταυτότητα που θα χαρακτηρίζεται από τις έξυπνες
δράσεις που θα έχουν πραγματοποιηθεί σε αυτή και που θα ανταποκρίνονται στους
στρατηγικούς στόχους που έχουν τεθεί στο παρόν σχέδιο και παράλληλα στα πλαίσια
της ανταγωνιστικότητας να θεωρείται ισχυρός εταίρος στο παγκόσμιο δίκτυο που
περιλαμβάνει τις έξυπνες πόλεις.
Για την ενδυνάμωση της ταυτότητας που επιθυμούμε να έχει η πόλη της Λαμίας
προτείνεται επίσης η δημιουργία ενός λογοτύπου. Το λογότυπο δεν είναι απλά μία
γραφιστική αποτύπωση. Αποσκοπεί στην επίτευξη της πρώτης καλής εντύπωσης και
μπορεί να αποτελέσει σημαντικό παράγοντα επιτυχίας του σχεδίου. Θα μπορούσαμε να
πούμε ότι θα λειτουργήσει ως οδηγός για το σχέδιο, βοηθώντας το να κατευθύνει και να
προωθήσει με μεγαλύτερη ακρίβεια τον κύριο σκοπό του καθώς παράλληλα και τις
δραστηριότητες – δράσεις που προτείνονται. Ένα τέτοιο λογότυπο θα μπορούσε να
είναι το ακόλουθο:
173
174
ΚΕΦΑΛΑΙΟ 7: ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ
Η πόλη από την εμφάνισή της αποτέλεσε ένα δυναμικό κοινωνικό φαινόμενο. Οι
σημαντικές μεταβολές του διεθνούς κοινωνικοοικονομικού περιβάλλοντος που έχουν
σημειωθεί τα τελευταία χρόνια όπως είναι η παγκοσμιοποίηση, η παγκόσμια
οικονομική και ενεργειακή κρίση, τα μεταναστευτικά ρεύματα, η πρόοδος και η
προσαρμογή στις νέες τεχνολογίες, ταυτόχρονα με τη διεθνοποίηση των οικονομικών
δραστηριοτήτων και τις μεταβολές της παραγωγικής διάρθρωσης των οικονομιών,
έχουν επηρεάσει και συνεχίζουν να επηρεάζουν συνεχώς την εσωτερική δομή και
λειτουργία των πόλεων αλλά και τις μεταξύ τους σχέσεις. Σε συνδυασμό με τα
παραπάνω, διαπιστώνουμε ότι ο παγκόσμιος πληθυσμός αυξάνεται συνεχώς ενώ μέχρι
το 2050, το 70% του παγκόσμιου πληθυσμού θα βρίσκεται στα αστικά κέντρα,
δημιουργώντας μια σειρά από κοινωνικοπολιτικές, οικονομικές, τεχνολογικές και
περιβαλλοντικές προκλήσεις. Οι παραπάνω παράγοντες είναι αυτοί που διαμόρφωσαν
σε μεγάλο βαθμό σήμερα την εικόνα, καθώς και τις λειτουργικές ανάγκες των
κοινωνιών στα σύγχρονα αστικά κέντρα (Γοσποδίνη, 2008).
Σχετικά με την έννοια της «έξυπνης πόλης», διαπιστώθηκε ότι υπάρχει μια πληθώρα
σχετικών ορισμών και περιεχομένου, χωρίς να υπάρχει ένας κοινώς αποδεκτός ορισμός,
και αυτό θα λέγαμε ότι οφείλεται κυρίως στο γεγονός ότι η αντίληψη για την «έξυπνη
πόλη» δεν είναι κάτι στατικό, παρά μια διαδικασία ή ένας αριθμός βημάτων, η εξέλιξη
των οποίων μεταμορφώνει τις πόλεις σε πιο βιώσιμες, ευπροσάρμοστες στις ανάγκες
175
των πολιτών, και ως εκ τούτου πιο ικανές να ανταποκριθούν άμεσα στις νέες
προκλήσεις (B.I.S., 2013). Είδαμε επίσης ότι υπάρχει σημαντική εμπειρία σε διεθνές
επίπεδο, με επιτυχημένα παραδείγματα σε αστικά κέντρα όπως είναι η Βαρκελώνη, το
Άμστερνταμ και το Σαταντέρ στα οποία οι στρατηγικές και οι επιμέρους εφαρμογές
«έξυπνου» σχεδιασμού, έχουν φέρει σημαντικά αποτελέσματα στην αστική τους
ανάπτυξη. Όσον αφορά την ελληνική εμπειρία, παρά το γεγονός ότι δεν υπάρχει ακόμα
ένα οργανωμένο πλαίσιο που να καθοδηγεί τις συγκεκριμένες σχεδιαστικές τεχνικές, τα
παραδείγματα «έξυπνων» εφαρμογών στα Τρίκαλα και στο Ηράκλειο, μας έδειξαν ότι
υπάρχουν σημαντικές προοπτικές βελτίωσης στην λειτουργικότητα και ενίσχυση της
ανάπτυξης και ευημερίας στα σύγχρονα ελληνικά αστικά κέντρα.
Ειδικότερα τώρα σε ότι αφορά την Ελλάδα, συμπεραίνουμε ότι υπάρχει ανάγκη να
διαμορφωθεί μια εθνική στρατηγική βασισμένη σε μια σφαιρική προσέγγιση που θα
υλοποιηθεί μέσω ενός οδικού χάρτη μετάβασης στις «έξυπνες πόλεις». Αυτό μπορεί να
επιτευχθεί κατόπιν ανοιχτής διαβούλευσης με όλους τους εμπλεκόμενους φορείς όπως
είναι οι δήμοι, οι περιφέρειες, η ακαδημαϊκή και ερευνητική κοινότητα, ο ιδιωτικός
τομέας και φυσικά οι πολίτες που αποτελούν αναπόσπαστο κομμάτι της προσπάθειας
αυτής. Τα οφέλη τόσο για τη χώρα όσο και για τους πολίτες θα είναι σημαντικά διότι
εκτός από τη βελτίωση της ποιότητας ζωής των πολιτών και τη συμβολή στην επίτευξη
των εθνικών στόχων, θα δημιουργηθούν οι κατάλληλες προϋποθέσεις για ενδυνάμωση
των δημοσίων εσόδων, προσέλκυσης επενδυτικών κεφαλαίων και μείωση της ανεργίας
και ενίσχυσης της έρευνας και της καινοτομίας. Σημαντική παράμετρος επιτυχίας της
προσπάθειας αυτής είναι η αξιοποίηση των διαθέσιμων χρηματοδοτικών πόρων. Όπως
παρατηρήσαμε και στο τρίτο κεφάλαιο υπάρχουν σημαντικές δυνατότητες
χρηματοδότησης (δημόσια χρηματοδότηση, ευρωπαϊκά προγράμματα κ.α) που μπορούν
να χρησιμοποιηθούν είτε μεμονωμένα είτε συνδυαστικά. Για να μπορέσουν όμως οι
Δήμοι να εκμεταλλευτούν αυτές τις δυνατότητες είναι αναγκαίο να προετοιμαστούν
κατάλληλα και να αναζητήσουν συνεργασίες - συμμαχίες οι οποίες θα περιλαμβάνουν
άλλους δήμους, ερευνητικά κέντρα και καινοτόμες επιχειρήσεις.
176
γενικότερα. Τα κύρια αυτά χαρακτηριστικά είναι η κεντροβαρική θέση του Δήμου στον
ελλαδικό χώρο, η πλούσια ιστορία και παράδοση αυτού του τόπου καθώς και το
πλούσιο φυσικό περιβάλλον. Ως προς την υφιστάμενη κατάσταση ευφυΐας του Δήμου
διαπιστώσαμε ότι έχουν γίνει ορισμένα βήματα προς την κατεύθυνση αυτή, απουσιάζει
όμως ένα ολοκληρωμένο στρατηγικό σχέδιο που θα στοχεύει στη δημιουργία της
«έξυπνης» Λαμίας. Λαμβάνοντας λοιπόν υπόψη όλα τα προηγούμενα, επιλέχθηκε το
όραμα, που αφορούσε τη δημιουργία μιας πραγματικά «έξυπνης» πόλης, που θα
εκμεταλλεύεται όλα τα συγκριτικά της πλεονεκτήματα και που θα εφαρμόσει τις
κατάλληλες έξυπνες δράσεις που θα συμβάλλουν στην βελτίωση της ποιότητας ζωής
των κατοίκων, στην ανάπτυξη της επιχειρηματικότητας και στην ηλεκτρονική και
συμμετοχική διακυβέρνηση, διαμορφώνοντας ταυτόχρονα μια πόλη ενεργειακά
αποδοτική, με ισχυρή προστασία του περιβάλλοντος. Καθοριστικό ρόλο επιτυχίας του
σχεδίου θα έχει η δημιουργία μιας επιτροπής που θα διαχειρίζεται όλα τα ζητήματα που
αφορούν την «έξυπνη» Λαμία τόσο κατά την διάρκεια υλοποίησης του σχεδίου όσο και
και μετά το πέρας αυτής.
177
178
ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ
ΕΛΛΗΝΙΚΗ
179
180
ΞΕΝΟΓΛΩΣΣΗ
181
182
στο:
https://www.ctg.albany.edu/publications/journals/hicss_2012_smartcities/hicss_
2012_ smartcities.pdf (Τελευταία Πρόσβαση: 11/7/2018).
• Cohen B., (2014), ‘The Smartest Cities in The World 2015: Methodology’,
Διαθέσιμο στο: https://www.fastcompany.com/3038818/the-smartest-cities-in-
the- world-2015-methodology, (Τελευταία Πρόσβαση: 17/7/2018).
• Dameri R., (2013), ‘Searching for Smart City definition: a comprehensive
proposal’, [online], International Journal of Computers & Technology, vol. 11,
no. 5, pp. 2544- 2551, Διαθέσιμο στο:
https://www.researchgate.net/publication/283289962_Searching_for_Smart_Cit
y_definition_a_comprehensive_proposal (Τελευταία Πρόσβαση: 11/7/2018).
• Dicken P. & Tickel A. (1992), ‘Competitors or Collaborators? The Structure of
Inward Investment Promotion in Northern England’, Regional Studies, 26, pp.
99-114.
• EP - European Parliament, (2014), ‘Directorate general for internal policies,
Policy Department A: Economic and scientific policy, mapping smart cities in
the EU’, 2014.
• Florida, R. (2002), ‘The Rise of the Creative Class and how It's Transforming
Work, Leisure, Community and Everyday Life’, Basic Books.
• Frayer L., (2013), ‘Smart city: Santander takes lead in Europe Deutsche Welle’,
[online]. Διαθέσιμο στο: http://www.dw.com/en/smart-city-santander-takes-
lead-in-europe/a- 16945649 , (Τελευταία Πρόσβαση: 10/7/2018).
• Garson, G. D. (2006), ‘Public information technology and e-governance:
Managing the virtual state’, Jones & Bartlett Learning.
• Hall R., (2000), ‘The Vision of a Smart City’, in: 2nd International Life
Extension Technology Workshop 2000, Διαθέσιμο στο:
https://digital.library.unt.edu/ark:/67531/metadc717101/m2/1/high_res_d/77396
1.pdf (Τελευταία Πρόσβαση: 10/7/2018).
• Hartley J., (2005), Innovation in governance and public services: Past and
present. Public Money & Management, 25(1): 27-34.
• Holland, G. (2008) ‘Will the real smart city please stand up?’, Cities, (12) 3, 303
– 320.
183
184
185
ΘΕΣΜΙΚΑ ΚΕΙΜΕΝΑ
ΑΛΛΕΣ ΠΗΓΕΣ
186
187
• HORIZON 2020,Το Πρόγραμμα Πλαίσιο της ΕΕ για την Έρευνα και την
Καινοτομία, Διαθέσιμο στο:
https://ec.europa.eu/programmes/horizon2020/sites/horizon2020/files/H2020_E
L_KI0213413ELN.pdf, (Τελευταία Πρόσβαση: 03/08/2018).
• Η Θεσσαλονίκη γίνεται «Έξυπνη Πόλη», Διαθέσιμο στο:
https://www.thessnews.gr/article/9731/i-thessaloniki-ginetai-exypni-poli,
(Τελευταία Πρόσβαση: 01/08/2018).
• Το Ευρωπαϊκό περιβάλλον: κατάσταση και προoπτικές, 2015, Διαθέσιμο στο:
https://www.eea.europa.eu/soer-2015/synthesis/to-eyropaiko-periballon-2014-
katastasi#tab-data-visualisations, (Τελευταία Πρόσβαση: 25/7/2018).
• Ευρωπαϊκός Οργανισμός περιβάλλοντος, Διαθέσιμο στο:
https://www.eea.europa.eu/el, (Τελευταία Πρόσβαση: 25/7/2018).
• Fab lab Barcelona, Διαθέσιμο στο: https://fablabbcn.org/, (Τελευταία
Πρόσβαση: 25/7/2018).
• The whole city on your mobile, Διαθέσιμο στο:
http://lameva.barcelona.cat/bcnmetropolis/en/dossier/tota-la-ciutat-al-teu-mobil/,
(Τελευταία Πρόσβαση: 5/7/2018).
• Info Barcelona, Διαθέσιμο στο:
https://www.barcelona.cat/infobarcelona/en/placa-del-centre-lights-up-with-
solar-energy_419102.html#, (Τελευταία Πρόσβαση: 16/7/2018).
• E-demography, Εργαστήριο Κοινωνικών και Δημογραφικών Αναλύσεων
Πανεπιστημίου Θεσσαλίας, Διαθέσιμο στο: http://www.e-demography.gr/
(Τελευταία Πρόσβαση: 10/7/2018).
• ΕΛ. ΣΤΑΤ, Ελληνική Στατιστική Αρχή, Διαθέσιμο στο:
http://www.statistics.gr/portal/page/portal/ESYE, (Τελευταία Πρόσβαση:
10/7/2018).
• Economics.gr, on-line βάσεις δεδομένων, Διαθέσιμο στο:
http://www.economics.gr, (Τελευταία Πρόσβαση: 10/7/2018).
• Amsterdam Smart City, Διαθέσιμο στο: http://amsterdamsmartcity.com
(Τελευταία Πρόσβαση: 10/7/2018).
• Amsterdam Smart City, Διαθέσιμο στο:
https://issuu.com/amsterdamsmartcity/docs/smart_stories, (Τελευταία
Πρόσβαση: 10/7/2018).
188
189
190
