Jump to content

Carmina Burana

Latinitas inspicienda
E Vicipaedia
Vide etiam paginam fere homonymam: Carmina Burana (Orff).
Image
Rota fortunae in codice Burano picta carmenque Gualteri de Castellione "Fas et nefas ambulant passu fere pari" (19) exscriptum.

Carmina Burana sunt congeries poëmatum et cantiuncularum Medii Aevi, anno circiter 1230 manu scripta in codice olim apud monasterium Buranum, hodie in Bibliotheca Civica Bavariensi[1] servato. Maxima eorum carminum pars Latine, pauca in linguis Theodisca aut Francogallica mediaevalibus, aliqua macaronice composita sunt. Multa sine nomine auctoris rescribuntur; sed codex est fons praecipuus operum Archipoetae, Gualteri de Castellione, et Petri Blesensis.

Carolus Orff anno 1936 composuit cantatam iuxta textus Carminum Buranorum selectorum, quae sub eodem titulo praeclara facta est.

Ordo carminum

[recensere | fontem recensere]
Image Conferatur pagina principalis: Index Carminum Buranorum.

Carmina sunt in partes sex ordinata:

  • Carmina ecclesiastica
  • Carmina moralia et satirica (ut exempli gratia Evangelium secundum marcas argenti)
  • Carmina amatoria
  • Carmina potoria (parodias etiam comprehendentia)
  • Ludi (ludi religiosi)
  • Supplementum (versiones aliquorum carminum variantes)

Argumenta

[recensere | fontem recensere]

De avaritia, simonia et nummi potestate

[recensere | fontem recensere]

Prima codicis pars fundamentum habet morale ac satyricum, quod praecipue in vitiis curiae Romanae et in mutatione oeconomica illius aetatis versatur. Cum enim pecuniaria res pro feudali mutuitate succederet, auctores queruntur pristinas necessitudines corrumpi [2]. Satyra igitur non modo singulorum cupiditatem perstringit, sed etiam ecclesiastica munera ac iustitiam ipsam venalia facta denuntiat [3]. In his carminibus Nummus personatus inducitur, qui quasi numen quoddam mundum sublunarem regit, virtute posthabita: "In terra summus rex est hoc tempore Nummus / Nummum mirantur reges et proceres venerantur" [4]. In CB 11 rhetorica repetitio demonstrat quomodo opes scelestos nobilitent, pauperes silentio obruant ac tripartitum societatis ordinem (inter clericos, milites et agricolas) penitus evertant [5]. Proprium est culturae scholasticae chiericorum satyram per grammaticas metaphoras explicare. Sic in CB 1 et CB 20 ludi verborum de declinationibus inveniuntur: "ablativi" (a verbo auferendi ducti) dicuntur vivos devorare, dum divites negant se verbum "dare" coniugare posse, mari insatiabili comparati [6]. Denique evanescentem liberalitatem (seu largitatem) carmina omnia ut praecipuam causam mundi decidentis deplorant [7].

Huc pertinent: CB 1, CB 2, CB 3, CB 4, CB 5, CB 8, CB 9, CB 10, CB 11, CB 19, CB 20, CB 41, CB 42, CB 44, CB 131, CB 131a, CB 224, CB 225, CB 226.

Fortuna et instabilitas mundi sublunaris

[recensere | fontem recensere]

Argumentum Fortunae quasi compages totius experientiae humanae in hoc terrarum orbe fungitur, qua inconstantia et transitus rerum mundanarum ostenduntur.[8] Poesis Burana, philosophia Boetii imbuta, Fortunam fingit vim variam ac mutabilem, quae res gestas tam publicas quam privatas moderatur.[9] Imago primaria est rota, in qua ascensus ad potentiam casum inevitabilem praecedit; quod clarissime demonstratur in imagine picta primi folii, ubi quattuor reges cum sententiis "regnabo, regno, regnavi, sum sine regno" depinguntur.[10] In CB 17 dea Lunae ob perennem commutationem comparatur: O Fortuna, velut luna statu variabilis, semper crescis aut decrescis.[11] CB 14 hanc notionem exemplis historicis (scilicet Troia, Roma, Carthago, Dario et Pompeio) confirmat, docens nullam gloriam terrestrem a fati levitate immunem esse: Edificat Fortuna, diruit; nunc abdicat quos prius coluit.[12] Huic instabilitati virtus constantiae opponitur, quae sapienti quasi unicum praesidium mentis exstat, ut in CB 15 legitur.[13] Aleae denique ac tesserae in hoc codice allegoriae vivae evadunt incertitudinis exsistentialis, qua homo nudus et infamis redditur.[14]

Haec argumenta praecipue in carminibus CB 14, CB 15, CB 16, CB 17, CB 18, CB 93a, CB 195 et CB 226 pertractantur.

Mundus inversus et studiorum casus

[recensere | fontem recensere]

In hoc argumento, per tropum litterarium qui mundus inversus dicitur, morum eversio ac socialium ordinum perturbatio denuntiatur, ubi omnia contra naturam agi videntur.[15] Praecipue hoc in CB 6 percipitur, ubi auctor pristinam disciplinam severam cum praesenti desidia ludique libidine comparat, memorabili versu: "Florebat olim studium, / nunc vertitur in tedium".[16] Acriter reprehenduntur "decennes pueri" qui magistrorum titulos sine doctrina sibi vindicant; unde imagines oriuntur paradoxae, velut caeci caecos ducentes, asini cytharam pulsantes aut boves tripudiantes.[17] Neque ecclesiastica dignitas satirae parcitur: sancti enim patres, ut Augustinus, Hieronymus et Benedictus, in tabernis epulantes aut propter exiguam pecuniam altercantes finguntur.[18] Quae opiniones monasticam invidiam redolent adversus novas urbium scholas cathedrales, ubi fervidior ac magis contentiosa cultura oriebatur.[19] Denique in CB 39 ipsa episcoporum effigies invertitur: qui "lupi pastores" appellantur, quoniam loricas pro vestimentis sacris induunt et lanceas pro pastoralibus gestant, ut munus spiritale in rapinam vertant.[20]

Haec argumenta praecipue in carminibus CB 6, CB 39, CB 226.

De satira curiali et birotismo

[recensere | fontem recensere]

In codice reperiuntur complura carmina quae Curiam Romanam acriter reprehendunt, eam arguentes corruptionis pecuniariae et proditionis idealium apostolicorum. [21] In CB 41, quod Gualterus de Castellione composuisse videtur, Roma per figuras mythologicas sicut "gula vorax" (Scylla et Charybdis) depingitur, quae aurum supplicum devorat. [22] Carmen CB 42 Curiam diserte definit "forum" ubi omnia decreta venalia sunt et ubi tantum locupletes exaudiuntur, secundum illud: Romani capitulum habent in decretis, / ut petentes audiant manibus repletis. [23] Praecipuum huius generis exemplum est CB 44, prosa oratione scriptum, quod sermonem sacrum ad res turpes parodice flectit. [24] Ibi narratur quomodo Papa et cardinales clericum pauperem reiciant ut divitem sicarium honorent; textus clauditur exhortatione pontificis ad expilationem: Vobis do exemplum, ut quemadmodum ego extorqueo, ita et vos extorqueatis. [25] Hae scripturae testantur simultatem clericorum litteratorum adversus administrationem et pecuniariam gratiae divinae aestimationem. [26]

Haec argumenta praecipue in carminibus CB 1, CB 10, CB 41, CB 42, CB 43, CB 44, CB 131, CB 131a, CB 187, CB 188, CB 189, CB 190.

De Contemptu Mundi et Rerum Caducarum Vanitate

[recensere | fontem recensere]

Carmina ad hoc argumentum pertinentia, quae traditionem monasticam sapiunt, homines hortantur ut voluptates sensibiles respuant et mortem perpetuo ante oculos habeant (memento mori).[27] In carmine CB 24 mundus ipse funditus negatur, quippe qui gaudia falsa ac peritura praebeat, flosculis agri similia.[28] Auctor extollit "legem carnalem" quae umbrae ritu fugit, fidelesque monet ut dulcedinem terrestrem despiciant, ne praemiis aeternis in gloria caelesti priventur: Fugiamus, contemnamus huius vite dulcia, / Ne perdamus in futuro pretiosa munera![29] Haec materia cum satira morali saepe coniungitur: exempli gratia, in CB 39a retractatur locus biblicus de homine in cinerem reversuro (quod cinis es, memento) et de universali rerum vanitate ab Ecclesiaste nuntiata.[30] Quae carmina quasi antiphonam ethicam partibus magis edonisticis opponunt, Iudicium Extremum continenter commemorantia, ubi suprema veritas patefiet nec ulla provocatio concedetur.[31]

Inter carmina huius generis praecipue numerantur: CB 21, CB 22, CB 23, CB 24, CB 25, CB 39, CB 39a, CB 187, CB 188, CB 189, CB 190.

De paupertate scholastica et carminibus mendicantibus

[recensere | fontem recensere]

Hoc in argumento agitur de angustiis rei familiaris quibus clerici litterati in societate urbana premebantur, praesertim cum patronis aut hierarchia ecclesiastica carerent [32]. In CB 220 (quod Archipoeta ascribitur), auctor tum superbia tum amaritudine fassus est se ob eruditionem neque artibus mechanicis neque re militari vacare posse: "Fodere non debeo, quia sum scolaris... Mendicare pudor est, mendicare nolo" [33]. Huiusmodi textus saepe formam praebent petitionis ad potentium liberalitatem directae; ibi enim officia mutua inter vatem, qui ingenium laudesque defert, et dominum, cuius est protegere ac sustentare, memorantur [34]. Carmina CB 224 et CB 225 hanc partem moralem concludunt, dum episcopos doctosque palam admonent ut caritatem erga clericos inopes re praestent [35]. Itaque paupertas non ut propositum asceticum, sed ut sociale iniquumque incommodum describitur, quod homines ingenui spiritus affligit in mundo ubi Nummus omnia regit [36].

Inter carmina huius generis praecipue numerantur: CB 220 · CB 224 · CB 225

De taberna, ludo, parodiaque liturgica

[recensere | fontem recensere]

Haec codicis pars vitae delectamenta celebrat, scilicet amorem, vinum, ludum et epulas, dum formas institutionesque sacras ad hilaritatem artificiose convertit [37]. Taberna in CB 65 et praecipue in CB 196 depingitur ut locus aequalitatis profanae, ubi ordines sociales et ecclesiastici potando exaequantur: ibi enim papa et rex, clericus et laicus eodem ritu bacchico iunguntur [38]. In CB 191, Archipoeta "confessionem" parodicam componit, qua suum tabernae ac luxuriae amorem tamquam indomitae naturae propria vicia defendit [39]. Fastigium huius ludi intellectualis in missis parodicis invenitur, sicut in CB 215 (quod inscribitur Officium lusorum), ubi libelli precatorii structura ad aleam tesserasque ludendas accommodatur [40]. Simili modo, CB 219 regulam monasticam irridet ut vitam vagantem "goliardorum" extollat [41]. Quae carmina non ut viles blasphemiae habenda sunt, sed potius ut subtilia exercitia litteraria ad auditores doctos destinata, qui liturgiae sacrorumque canonum indicia percipere possent [42].

Inter carmina huius generis praecipue numerantur: CB 65, CB 130, CB 191, CB 195, CB 196, CB 203, CB 204, CB 211, CB 215 et CB 219.

Poetae agnoti

[recensere | fontem recensere]

Poetae Latini

[recensere | fontem recensere]

Poetae Germanici

[recensere | fontem recensere]

Miniaturae in Carminibus Buranis

[recensere | fontem recensere]


Miniaturae in Carminibus Buranis

[recensere | fontem recensere]

Notae

[recensere | fontem recensere]
  1. ↑ Bayerische Staatsbibliothek Clm (= codex latinus Monacensis) 4660.
  2. ↑ Lehtonen, 1995, pp. 138, 142.
  3. ↑ Lehtonen, 1995, pp. 17, 139.
  4. ↑ Lehtonen, 1995, pp. 127, 243.
  5. ↑ Lehtonen, 1995, p. 127.
  6. ↑ Lehtonen, 1995, pp. 139, 140, 274.
  7. ↑ Lehtonen, 1995, pp. 139, 270.
  8. ↑ Lehtonen, 1995, pp. 74, 94.
  9. ↑ Lehtonen, 1995, pp. 73, 93.
  10. ↑ Lehtonen, 1995, pp. 93, 162.
  11. ↑ Lehtonen, 1995, pp. 110, 213.
  12. ↑ Lehtonen, 1995, pp. 97, 131, 172.
  13. ↑ Lehtonen, 1995, pp. 103, 189.
  14. ↑ Lehtonen, 1995, pp. 110, 170.
  15. ↑ Lehtonen, 1995, pp. 131, 132.
  16. ↑ Lehtonen, 1995, pp. 131, 249.
  17. ↑ Lehtonen, 1995, pp. 131, 132, 252.
  18. ↑ Lehtonen, 1995, pp. 131, 133, 253.
  19. ↑ Lehtonen, 1995, pp. 134, 256.
  20. ↑ Lehtonen, 1995, pp. 135, 262.
  21. ↑ Lehtonen, 1995, pp. 142, 284.
  22. ↑ Lehtonen, 1995, pp. 144, 289.
  23. ↑ Lehtonen, 1995, pp. 148, 150, 310.
  24. ↑ Lehtonen, 1995, pp. 153, 321.
  25. ↑ Lehtonen, 1995, pp. 154, 324.
  26. ↑ Lehtonen, 1995, pp. 147, 303.
  27. ↑ Lehtonen, 1995, p. 112, 134.
  28. ↑ Lehtonen, 1995, p. 112, 113, 221.
  29. ↑ Lehtonen, 1995, p. 113, 221.
  30. ↑ Lehtonen, 1995, p. 135, 259.
  31. ↑ Lehtonen, 1995, p. 131, 249.
  32. ↑ Lehtonen, 1995, p. 25, 39, 140.
  33. ↑ Lehtonen, 1995, p. 25, 30, 32.
  34. ↑ Lehtonen, 1995, p. 32, 140.
  35. ↑ Lehtonen, 1995, p. 140, 276, 278.
  36. ↑ Lehtonen, 1995, p. 127.
  37. ↑ Lehtonen, 1995, pp. 19, 20.
  38. ↑ Lehtonen, 1995, p. 19.
  39. ↑ Lehtonen, 1995, pp. 19, 20.
  40. ↑ Lehtonen, 1995, pp. 20, 23.
  41. ↑ Lehtonen, 1995, pp. 20, 24.
  42. ↑ Lehtonen, 1995, pp. 20, 346.

Nexus interni

Nexus externi

[recensere | fontem recensere]
Image Vicimedia Communia plura habent quae ad Carmina Burana spectant.

Bibliographia

[recensere | fontem recensere]
  • Lehtonen, Th. M. S. (). Fortuna, Money, and the Sublunar World: Eleventh-century Ethical Thought as a Paradigm for Late Medieval Moral Philosophy. Helsingiae: Societas Litterarum Finnicarum. ISBN 978-951-717-846-4
Carmina Burana
Carmina
(Index)

Carmina moralia et satirica (1–55): CB 1 · CB 2 · CB 3 · CB 4 · CB 5 · CB 6 · CB 7 · CB 8 · CB 9 · CB 10 · CB 11 · CB 12 · CB 13 · CB 14 · CB 15 · CB 16 · CB 17 · CB 18 · CB 18a · CB 19 · CB 20 · CB 21 · CB 22 · CB 23 · CB 24 · CB 25 · CB 26 · CB 27 · CB 28 · CB 29 · CB 30 · CB 31 · CB 32 · CB 33 · CB 34 · CB 35 · CB 36 · CB 37 · CB 38 · CB 39 · CB 39a · CB 39b · CB 40 · CB 41 · CB 42 · CB 43 · CB 44 · CB 45 · CB 46 · CB 47 · CB 47a · CB 48 · CB 48a · CB 49 · CB 50 · CB 51 · CB 51a · CB 52 · CB 53 · CB 53a · CB 54 · CB 55

Carmina amatoria (56–186): CB 56 · CB 57 · CB 58 · CB 59 · CB 60 · CB 60a · CB 61 · CB 62 · CB 63 · CB 64 · CB 65 · CB 66 · CB 67 · CB 68 · CB 69 · CB 70 · CB 71 · CB 72 · CB 73 · CB 74 · CB 75 · CB 76 · CB 77 · CB 78 · CB 79 · CB 80 · CB 81 · CB 82 · CB 83 · CB 84 · CB 85 · CB 86 · CB 87 · CB 88 · CB 88a · CB 89 · CB 90 · CB 91 · CB 92 · CB 93 · CB 93a · CB 94 · CB 95 · CB 96 · CB 97 · CB 98 · CB 99 · CB 99a · CB 99b · CB 100 · CB 101 · CB 102 · CB 103 · CB 104 · CB 104a · CB 105 · CB 106 · CB 107 · CB 108 · CB 109 · CB 110 · CB 111 · CB 112 · CB 112a · CB 113 · CB 113a · CB 114 · CB 114a · CB 115 · CB 115a · CB 116 · CB 117 · CB 118 · CB 119 · CB 119a · CB 120 · CB 120a · CB 121 · CB 121a · CB 122 · CB 122a · CB 123 · CB 123a · CB 124 · CB 125 · CB 126 · CB 127 · CB 128 · CB 129 · CB 130 · CB 131 · CB 131a · CB 132 · CB 133 · CB 134 · CB 135 · CB 135a · CB 136 · CB 136a · CB 137 · CB 137a · CB 138 · CB 138a · CB 139 · CB 139a · CB 140 · CB 140a · CB 141 · CB 141a · CB 142 · CB 142a · CB 143 · CB 143a · CB 144 · CB 144a · CB 145 · CB 145a · CB 146 · CB 146a · CB 147 · CB 147a · CB 148 · CB 148a · CB 149 · CB 150 · CB 150a · CB 151 · CB 151a · CB 152 · CB 152a · CB 153 · CB 153a · CB 154 · CB 155 · CB 155a · CB 156 · CB 157 · CB 158 · CB 159 · CB 160 · CB 161 · CB 161a · CB 162 · CB 162a · CB 163 · CB 163a · CB 164 · CB 164a · CB 165 · CB 165a · CB 166 · CB 166a · CB 167 · CB 167a · CB 168 · CB 168a · CB 169 · CB 169a · CB 170 · CB 170a · CB 171 · CB 171a · CB 172 · CB 172a · CB 173 · CB 173a · CB 174 · CB 174a · CB 175 · CB 175a · CB 176 · CB 177 · CB 178 · CB 178a · CB 179 · CB 179a · CB 180 · CB 180a · CB 181 · CB 181a · CB 182 · CB 182a · CB 183 · CB 183a · CB 184 · CB 185 · CB 186

Carmina potoria (187–226): CB 187 · CB 188 · CB 189 · CB 190 · CB 191 · CB 191a · CB 192 · CB 193 · CB 194 · CB 195 · CB 196 · CB 197 · CB 198 · CB 199 · CB 200 · CB 201 · CB 202 · CB 203 · CB 203a · CB 204 · CB 205 · CB 206 · CB 207 · CB 208 · CB 209 · CB 210 · CB 211 · CB 211a · CB 212 · CB 213 · CB 214 · CB 215 · CB 215a · CB 216 · CB 217 · CB 218 · CB 219 · CB 220 · CB 220a · CB 221 · CB 222 · CB 223 · CB 224 · CB 225 · CB 226

Ludi (227–228): CB 227 · CB 228

Supplementum (1–26a): Supp. I · Supp. II · Supp. III · Supp. IV · Supp. V · Supp. VI · Supp. VII · Supp. VIII · Supp. IX · Supp. X · Supp. XI · Supp. XII · Supp. XIII · Supp. XIV · Supp. XV · Supp. XVI · Supp. XVII · Supp. XVIII · Supp. XIX · Supp. XX · Supp. XXI · Supp. XXII · Supp. XXIII · Supp. XXIV · Supp. XXV · Supp. XXVI · Supp. XXVIa

Argumenta

Authentica Habita · Carmina Cantabrigiensia · Clerici vagantes · Goliardia · Litterae Latinae mediaevales · Litterae mediaevales · Universitas medii aevi

Receptum de "https://la.wikipedia.org/w/index.php?title=Carmina_Burana&oldid=3957277"